Skip to main content

Full text of "Praelectiones theologicae"

See other formats 


k 


^ 


u. 


^s 


TRACTATUS 

DE  VERA   RELIGIONE 


ADTBBSUS 


INCREDULOS  ET  HETERODOXOS. 


iy 


PRiELECTIONES 

THEOLOGICtE 

QUAS  \ 

IN  COLLEGIO  ROMANO  S.  J. 

HABEBAT 

JOANNES    PERRONE 

E  SOCIETATE  JESU , 

IN    EOD.    COLL.    THEOL.    PROF. 

EDITIO  LOVAHIEKSIS ,    BIUGEHTER  EIEHDATl ,   ET  VAKIIS  ACCESSIOKIBCS  AB  ACCTOKE  lOCO  PLETATA. 

VOL.  I 

CONTINET  TRACTATUM  DE  VERA  RELIGIONE. 


■»o«< 


LOVANII, 


TYPIS  ET  SUMPTIBUS  VANLINTHOUT  ET  VANDENZANDE, 

DNIVERSITATIS   CATHOLIC£  TTPOGRAPHORDM. 

1838. 


-.ul**  ij 


PRiEFATIO 

EDITORUM  LOVANIENSIUM. 


Opus  egregium  R.  P.  Joannis  Perrone^  jam  diu  a 
iitterarum  divinarum  et  theologicae  disciplinae  amicis 
exoptatum ,  nova  hac  editione  inpublicum  emittentes, 
non  est  cur  multis  laudibus  celebremus  5  tanto  enim 
successu  in  lucem  prodiit,  tanto  omnium  Catholico- 
rum,  ad  quorum  notitiam  pervenit,  plausu  exceptum 
est,  ut,  quarto  vix  absoluto  typis  romanis  volu- 
mine^  Neapoli  in  Italia ,  Augustae  Vindelicorum  in 
Germania,  Lovanii  in  Belgio  prcelo  subjiceretur. 

Nec   mirum  ,    si    auctoris  institutum  ac  scribendi 

rationem   vel  minimum  attendere  velimus  5   senserat 

enim  in  theologicis  disciplinis,  quamvis   eae  semper 

I       circa  fidei  principia  et   Ectlesiae   doctrinam  ^   quae  ex 


VI  PR-fflFATIO. 


natura  siia  immota  inconcussaque  manent  semper- 
que  naanebunt,  versentur,  nihilominus  quaestiones 
plurimas  temporis  lapsu  antiquari ,  novasque  exurgere 
quas  nemo  theologus ,  si  officii  sui  partes  intelligat, 
negligere,  multo  minus  ignorare,  legitime  possit. 

Cum  igitur  sive  ex  ingenii  humani  Inconstantia , 
sive  ex  erroris  multiformi  impugnandi  veritatem  ra- 
tione,  innumerse  fere  excitentur  qusestiones,  quasprae- 
videre  nec  debuerunt  nec  potuerunt  antiqui ,  studiis 
Catholicorum  se  multum  profuturum  speravit  doctis- 
simus  auctor  ^  si  collecta  undique  recentiorum  haere- 
ticorum,  rationalistarum  ,  ceterorumque  istius  modi 
hominum  ratiocinia,  argumenta  et  argutias  cum 
veteribus  theologiae  principiis  conferret  ,  ut  ex  insti- 
tuta  disceptatione  vera  a  falsis  ^  sophistica  a  rectis  ^ 
dubia  a  certis  facile  discernerentur. 

Pluribus  ab  annis  huic  proposito  exequendo  insu- 
daverat  in  UniversitateGregoriana(CollegioRomano) 
publicus  theologiae  lector,  quum  domui  Ferrariensi 
Societatis  Jesu  praefectus  est ,  nec  tamen  priores  curas 
intermisitj  sed  munus  ,  quo  videbatur  a  rerum  theo- 
logicarum  studio  avocandus,  ipsi  otiiim  vel  saltem 
spatium  reliquit  incoeptum  opus  perficiendi  et  eli- 
mandi;  donec  Romam  nuper  revocatus  eamdem  , 
quam  prius,  theologiae  cathedram  occupavit,  sicque 


PB^FATIO.  VII 


opportunam    nactus    est  occasionem    librum   summa 
cum  diligentia  in  lucem  emittendi. 

Non  sponte  tameri ,  sed  cum  repetitis  precibus  in- 
starent  amici ,  manum  huic  evulgando  operi  admovit, 
nec  tum  quidem ,  quum  ipsorum  votis  accessisset ,  om- 
nino  ancipitem  de  successu  animum  deposuit ,  quod 
non  operis  defectibus*,  sed  auctoris  modestiae  tribuen- 
dum  esse  censemus.  Nemo  enim  sine  delectatione  vo- 
lumina  haec  evolvet.  Dicendi  ratio  imprimis  perspicua 
et  simplex ,  nec  tamen  humilis ,  ordo  quaestionum  na- 
turalis,  probationes  mirum  in  modum  enucleatae  y  dif- 
ficultates  adversariorum  absque  ambagibus  propositae 
ac  plane  dissolutae,  egregius  quaestionum  delectus^ 
omnia  denique  conspirant  ad  opus  auctoris  nostri 
omnibus  theologiae  dogmaticae  studiosis  vehementer 
commendandum. 

Hactenus  de  operis  indole.  Quod  ad  editionem  hanc 
Lovaniensem  attinet,  non  solum  editionem  Romanam 
diligenter  exprimendam  curavimus  ,  sed  praeterea  ia 
multis  eam  emendavimus^  notas  plurimas  addidimus 
ab  auctore  nobis  transmissas  5  loca  ex  scriptoribus 
italis  desumpta,  latine  versa,  ad  calcem  voluminis 
apposuimus  5  textus  graecos  Novi  Testamenti ,  qui  ad 
argumentationem  non  necessarii  visi  sunt,  rejecimusj 
textus  SS.  Patrum  graecorum  ,  ubi  brevitatis  causa  ab 
auctore  fuerant  omissi ,  ex  optimis  editionibus  supple- 


Vlll 


PR^FATIO. 


vimus.  Lovaniensem  igitur  editionem ,  prout  optabat 
ipse  Cl.  Auctor ,  multiplici  ratione  Romanam  ipsam 
superaturam  non  temere  confidimus. 

Jam  utere,  benevole  lector,  doctissimis  clarissimi 
auctoris  lucubrationibus ,  quas  ad  majorem  Dei  glo- 
riam  et  in  aedificationem  corporis  Christi^  quod  est 
Ecclesia^diuturniscuris  ac  solerti  industria  elaboravit. 


LECTORl   BENEVC^LO, 


QuoD  raaximo  illi  Ecclesiae  lumini  et  theologorum 
fere  parenti  Aagustino,  quum  de  Trinitate  scriberety 
visum  est,  verae  justaeque  excusationis  loco  sibi  e&se 
posse  apud  illos^  qui  putassent  eum  propterea  tacere 
debuisse  ^  quia  nan  tam  expedite  ac  dilucide ,  quam 
eeteri^  eloqui  potuisset  5  id  mihi  theologicas  hasce 
praelectiones  in  lucem  educere  cogitanti^  de  eventu 
lamen  pertimescenti  ob  copiam  praestantiamque  tott 
iliustriana  viroruruy  qui  tum  superioribus  setatibus^ 
tum  hac  etiam  nostra ,  de  re  eadeip  scripserunt ,  magno , 
equidem  fateor ,  solatio  fuit  ^  atque  adeo  incitamento  , 


a 


X  LECTORI    BENEVOLO. 

ut  quod  instltueram  ,  quanto  possem  citius ,  perficerem. 
Neque  enim  omnia  ^  aiebat  sanctissimus  Doctor  (i)  , 
quce  ab  omnihus  conscribuntur  ^  in  omnium  manus  ve- 
niunt  y  etjieri  potest  y  ut  nonnulli y  qui  etiam  hcec  nos- 
tra  intelligere  valent  ^  illos  planiores  non  in^eniant  li-^ 
hros  ,  et  in  istos  saltem  incidant.  Ideoque  utile  est^ 
plures  a  pluribus  Jieri  diverso  stilo  ^  non  di^ersa  jide  ^ 
etiam  de  qucestionihus  eisdem ,  ut  ad  plurimos  res  ipsa 
per^eniat  ^  ad  alios  sic ,  ad  alios  autem  sic, 

Accedebat ,  quod ,  quum  postremus  aggressus  sim  ad 
hoc  genus  doctrinarum  tractandum  ,  auctorum  priorum 
opibus  locupletare  commode  potuerim  inopiam  meam; 
hinc  5  quam  detrimenti  quidquam  eorum  multitudo  et 
sapientia  afferret  operi  meo,  pretium  potius  eidem 
faceret,  commendaretque  illud  lectoribus,  quippe  in 
quo  5  quantum  habenda  brevitatis  ralio  patiebatur, 
coUecta  pleraque  invenirent,  quae  a  ceteris  accuratius 
sunt  disputata ,  unoque  in  conspectu  universa  intue- 
rentur.  Illud  vero  tandem  me  vehementissime  com- 
movebat  ac  veluti  spei  blandae  stimulis  concitabat , 
fore  ut  hac  mea  tenuitate  laboris  non  tenuem  fortasse 
operam  navarem  sanctissimae  nostrae  religioni ,  quam  , 
hoc  maxime  tempore ,  tantis  afilictam  asrumnis  totque 
calamitatum  turbulentissimis  fluctibus  exagitatam  do- 
lemus.  Etenim  unum  horum  aliquod  bonorum  inde 
extiturum  sperabam ,  nempe  ut ,  dum  magis  quam  ve- 

(1)  Ve  Trinit.  lib.  i.  cap.  5. 


LECTORl    BENEVOLO.  XI 

terum  recentiam  opinionum  pravitatem  haeretico- 
rumque  nostrorum  perversitatem  insector  atque  ur- 
geo ,  vel  ipse  constringerem  per  me  eorum  audaciam 
furoremque  compescerem  vel  ^  si  hoc  minus  asseque- 
rer  5  catholicos  viros,  qui  idmajori  ingenii  et  doctrinae 
vi  possent,  excitarem  ut  praestarent,  vel  denique  ma- 
ture  moniti  adolescentes  de  temporum  nostrorum  er- 
roribus,  edoctique  praesentem  necessitatem  Ecclesiae, 
alacriores  in  studiis  essent,  seque  impensius  compara- 
rent ,  ut  strenui  ejus  administri  atque  adjutores  evade- 
rent.  Hoc  autem  postremum  si  vel  unum  obtineo  ,equi- 
dem  laboris  mei  fructum  amplissimum  sum  consequu- 
tus  5  nam  si  aetatibus  reliquis  ^  profecto  hac  nostra  optan- 
dum  maxime  est,  ut ,  quemadmodum  ingruere  in  dies 
numerum  improborum,  et  profundiores  ,  quam  tole- 
rabile  sit,  radices  agere  et  dilalare  stirpes  videmus, 
ita  uberior  etiam  consurgat  et  quasi  succrescat  bono- 
rum  proles,  succusque  illiet  sanguis  incorruptus  viro- 
rum  propagetur,  qui  et  sanctitate  morum  et  excellen- 
tia  doctrinae  acceptam  divinitus  fidem  et  religionem 
adornent  atque  tueantur.  Sic  enim  fiet,  ut ,  si  minus 
jactura  omnis  resarciatur ,  quam  furiosorum  hominum 
amentia  et  scelere  facere  cogitur  Ecclesia ,  habeat  tamen 
optima  mater  ex  constanti  gnavaque  filiorum  pietate 
quo  inustum  ab  hostibus  dolorem  allevet ,  quantum- 
que  ab  his  sibi  injuriarum  et  vexationum  timere  debet  ^ 
tantumdem  in  illis  sibi  praesidii  solidaeque  oblectationis 
gaudeat  adesse. 


XII  LECTORI    BENEVOLO. 

Haec  ferme  sunt,  quae  reluctantem  me  diu  multum- 
que  et  aegre  ferentem  ^  ut ,  quae  hactenus  in  hoc  Romano 
Collegio  adolescentibus  praelegeram ,  typis  vulgarem  , 
tandem  accedentibus  nonnullorura  postulationibus , 
Yolentem,  atque  adeo  fortasse  audacem  fecerej  quae 
proinde  etiam  praeloqui  volui ,  ut ,  qui  fuerit  mihi  in 
hoc  opere  conscribendo  animus  ,  quod  in  eo  edendo 
consilium,  quisque  perspiceret.  Geterum  quemnam 
sortitufum  sit  demum  exitum  ,  futurum  ne  sit  utpro- 
betur  nec  ne,  quam  divinari  inutiliter  et  blandiri 
mihi,  malo  committi  aequitati  usuique  lectorum,  si 
prius  tamen  benignissimae  Dei  providentiae  commen- 
daveroj  in  cujus  majorem  gloriam  volo  totum  hoc 
cedat  quodcunque  est.  Restat  ut  quemadmodum  ex 
Augustino  accepi ,  quo  exordirer ,  ab  eo  etiam  mutuer 
quo  finem  faciam  ,  illud  orans  omnes  ,  in  quorum  ma- 
nus  nostra  haec  pervenerint  ^  ut  scilicet ,  quia  sicut  Dei 
data  ^  sic  eiiam  mea  errata  cognosco ,  non  solum  cu^ 
ram  legentis  impendant  ^  sed  etiam  censuram  corrigen- 
tis  assumant^i), 

(l)  ffpist»  37 ,  Ad  Simplicianum, 


IN  PRiELECTIONES  THEOLOGICAS 
PR.OLEGOiaENA. 

THEOLOGl^    WOTIO    OPERISQUE    PROSPEGTUS. 

1.  Theologia,  quae  ,  si  vocis  etymon  spectes  ,  est  Sermo  de 
Deo  y  modo  latiori ,   modo  strictiori  significatione  usurpatur. 

2.  Theologiae  enim  nomine  ea  peculiariter  divinae  scientise  pars 
comprehenditur ,  quaeagitdeDeo,  dequeiis,  quae  Deo  inhaerent , 
cujusmodi  sunt  Dei  proprietates  seu  attributa  tum  absoluta  tum 
relativa.  Ampliori  acceptione  designatur  praeterea  quidquid  ad 
Deum  tanquam  causam  refertur ,  seu  opera  comprehendit  om- 
nia ,  quae  extra  Deum  sunt ,  quanquam  ab  ipso  originem  trahant , 
atque  instrumenta ,  quibus  Deus  ad  ah'quid  efficiendum  utitur. 

3.  Hinc  in  duas  partes  divina  hsec  disciplina  dividitur , 
quarum  altera  disputationes  complectitur  de  Deo  ejusque  attribu- 
tis ,  altera  circa  Dei  opera  versatur. 

4.  Cum  autem  duphciter  Deum  spectare  possimus ,  nempe 
vel  ut  auctorem  naturae ,  vel  ut  auctorem  gratiae ,  hinc  rursum 
posterior  haec  theologiae  pars  bifariam  distribuitur.  Prior  quidem 
Dei  opera  contempiatur  ,  qua  creator  et  auctor  naturae  est ,  pos- 
terior,  qua  gratise  est  fons  et  origo. 

5.  Ex  operibus  porro  a  Deo  conditis  aha  mere  spiritalia  sunt , 
ut  angeh  et  hominum  animae ,  aha  prorsus  corporea ,  ut  haec  re- 
rum  universitas ,  quse  coeU  terraeque  ambitu  continentur  ,  aha  de- 
mum ,  quae  tum  spiritu  tum  corpore  constant ,  ut  homo  ipse, 

6.  Sic  opera  gratiae,  quibus  intelhgentes  creaturse  Dei  ipsius 
naturam  quodammodo  induunt ,  seu  ad  quoddam  cum  Deo  con- 
sortium  ac  coinmunicationem  supra  naturae  suae  conditionem  ad- 
mittuntur ,  pro  duphci  communicationis  modo  duphciter  distingui 
possunt. 


XIV 

7.  Alia  siquidem  cum  Deo  communio  interior  est  et  absoluta, 
ac  per  lianc  non  divina  solum ,  sed  etiam  Deus  fit ,  et  in  unam  cum 
Deo  personam  convenit  humana  natura,  quod  in  Incarnatione 
divini  Verbi  contigit.  Alia  est ,  quse  fit  extrinsecus  atque  ex  parte 
dumtaxat,  siquidem  in  sola  voluntatum  inter  se  conjunctione 
consistit.  Haec  porro  moralis  communiter  nuncupatur ,  et  est 
fons,  unde  omnis  sanctitas  ,  quae  in  creaturis  est ,  dimanat. 

8.  Ad  hanc  vero  conjunctionem  efficiendam  duplex  adhibetur 
adjumentorum  genus.  Aha  quippe  sunt  instrumenta  ,  eaque  par- 
tim  efficientia  ,  ut  Sacramenta  novse  legis,  partim  dirigentia ,  ut 
lex  ac  morum  virtutumque  praecepta.  Ahae  autem  sunt  interio- 
res  causae  ejusmodi  conjunctionis ;  ex  quibus  aliquse  eam ,  quam 
vocant/brm«m ,  constituunt ,  seu  causam  formalem  justiticationis 
et  sanctitatis,  qua  tum  angeli  tum  homines  sancti  efficiuntur; 
tales  sunt  gratia  sanctificans,  necnon  fides  ,  spes  ,  charitas  ac 
reliquae  virtutes  infusae ;  ahquae  spectari  debent  ut  dispositio 
seu  prseparatio  ad  talem  formam  recipiendam ,  ut  omnia  auxilia 
gratiae ,  quibus  intelligentes  creaturge  interius  illustrantur  quoad 
intellectum  ,  et  permoventur  quoad  voluntatem  ad  bene  et  sancte 
volendum  et  agendum. 

9.  Statui  sanctitatis  et  gratise  opponitur  status  peccati ,  et  quum 
sibi  invicem  oppositorum  mutua  sit  scientia ,  de  peccatis  etiam 
theologia  pertractare  consuevit. 

10.  Ex  hac  vero  theologiae  notione,  quam  ex  clarissimo  Peta- 
vio  (1)  deduximus  et  contraximus ,  quaeque  a  methodo  S.  Tho- 
mae  (2)  non  abscedit,  duo  coiliguntur ,  ac  primoquidem  generalis 
theologiae  definitio,  ut  sit  nempe  :  Scientia,  quce  de  Deo  agit^ 

(1)  Cons.  Petavias,  tom.  i,  De  theo-  paraverit.  Enm  vel  ipse  doctiores  Pro- 
logicis  dogmatibus  ,  Proleg,  i ,  cap.  i,  testantes  raagni  faciant ;  ac  profecto 
n.  i  et  seqq.  vix  theologum  dixeris ,  qai  ipsius  ope- 

(2)  Vestigiis  tanli  doctoris  eo  liben-  ra,  •SMmmam  praesertim  etlibros  Con^ra 
tins  insistlmas,  quod  ipse  veluti  sol  gentes  non  legerit  ac  pervolutaverit. 
affalserit  in  Ecclesia  Dei ,  eaque  vi  men-  Nostra  sludiornm  ratio  theologiae  pro- 
tis  copiaque  et  delecta  doctrinae  rem  fessores  jubet  eam  ut  doctorem  suum 
omnem  theologicam  perseqautus  sit  ,  hsibeTe  {Ratiostudiorum  Societ,  Jesu^ 
nl  Angelici  nomen  merito  sibi  com-  regala  i  ,  profes.  theol. ). 


XV 

deque  iis  ^  quce  ad  Deiim  quoquomodo  pertinent;  tota  deinde 
prselectionum  nostrarum  ratio  ordoque  rerum,  in  quibus  trac- 
tandis  et  evolvendis  opera  deinceps  nostra  versabitur. 

11.  Quare  hae  prselectiones  dogmaticae  complectentur  tractatus 
de  Deo  ejusque  attributis,  de  Trinitate,  de  Deo  creatore,  ubi 
et  de  Angelis ,  de  mundo ,  deque  homine  in  duplici  suo  statu , 
naturse  innocentis  et  lapsae  ,  necnon  de  altera  ejus  vita.  Hos 
autem  tractatus  excipient  illi ,  qui  de  Dominica  Incarnatione 
sunt  ac  de  divina  Christi  gratia,  ubi  de  justificatione  et  merito, 
ac  de  Sacramentis  novae  legis ,  tum  generatim  tum  singillatim. 

12.  Frustra  porro  de  his  omnibus  dissereremus  ,  nisi  luctuosis 
hisce  nostris  temporibus  prsejaceremus  quasi  fundamentum  trac- 
tatum  de  rehgione ,  non  modo  adversus  incredulos  et  recentio- 
res  rationahstas ,  qui  omnem  revelationem  e  medio  tollunt ,  sed 
et  adversus  heterodoxos ,  qui,  ex  privato  judicio  revelationem 
divinam  interpretantes ,  eam  omnino  labefactant  atque  sub- 
vertunt. 

13.  Ab  hac  propterea  tractatione  lucubrationes  nostras  aus- 
picati  sumus.  Divina  enim  revelatione  in  tuto  posita ,  atque  Ec- 
clesiae  catholicae  auctoritate  firmiter  constituta ,  facihs  eritvia  adea 
omnia ,  quse  hinc  sponte  quodammodo  fiuunt. 

14.  Ad  haic  potissima  theologiae  argumenta ,  quibus  in  Ro- 
mano  Collegio  totum  hujus  disciplinae  curriculum  constat,  est 
nobis  in  animo  etiam  tractatum  de  Locis  theologicis  adjicere , 
ut  opus  nostrum  saltem  ex  hac  parte  absolvatur.  Tractatus  enim 
de  actibus  humanis,  de  legibus  ,  deque  virtutibus  atque  peccatis, 
theologiae  morahs  institutoribus  dimittimus. 

§  II. 

FONTES    AD    HAWG    ELUGUBRATIONEM    ADHIBITI. 

15.  Erit  etiam  operae  pretium  quaedam  hic  subjicere  circa  fon- 
tes ,  e  quibus  ea ,  quae  scripturi  sumus  ,  depromemus. 

16.  Quum  igitur  juxta  AngeKcum  Doctorem  in  celeberrimo 


XVI 


opere,  quod  Contragentes  (1)  inscripsit ,  ex  veritatibus,  quae  ad 
Deum  spectant ,  aliae  sint ,  quae  humanae  rationis  facultatem  ex- 
cedunt ,  aliae  vero ,  ad  quas  ratio  naturalis  potest  pro  suis  viribus 
pertingere  ,  hinc  pro  diversitate  argumenti ,  de  quo  agitur  ,  di- 
versa  etiam  via  est  incedendum.  Rursum ,  prout  idem  observat 
Angelicus  ,  Doctor  (2) ,  quum  ex  hostibus  ,  qui  christianam  reH- 
gionem  impugnant ,  aUi  sunt ,  qui  omnem  penitus  Scripturarum 
auctoritatem  rejiciunt ,  alii  qui  non  admittunt  nisi  hbros  Ve- 
teris  Testamenti ,  alii  qui  praeterea  admittunt  hbros  Novi  Tes- 
tamenti ,  sed  respuunt  traditiones  et  auctoritatem  Ecclesiae ,  hinc 
diverso  armorum  genere  utamur  necesse  est ,  sive  ad  propositas 
veritates  propugnandas ,  sive  ad  diversos  ejusmodi  rehgionis  hos- 
tes  refellendos. 

17.  Quare ,  ubi  agend u m  nobis  erit  adversus  incredulos ,  ratione 
atque  monumentorum  historicorum  adjumentis  eos  a  pravis  ne- 
fariisque  opinionibus  deducere  conabimur ,  ut  tandem  admittant 
non  solum  divinae  revelationis  existentiam ,  sed  insuper  Ecclesiae  a 
Christo  fundatae  auctoritatem ;  siquidem  haec  est  veritatis  ma- 
gistra  atque  divinae  revelationis  servatrix  et  infallibihs  interpres. 
Si  vero  cum  Judaeis  nobis  manus  conferendae  sint,  ex  Vetere 
Testamento  atque  ex  auctoritatibus ,  quas  ipsi  non  respuunt , 
eos  erroris  arguemus.  Sic  ex  sacris  Htteris  universim  sumptis  pug- 
nabimus  adversus  Protestantes  et  haereticos ,  nec  non  ex  certis 
totius  antiquitatis  monumentis.  Demum ,  ut  par  est ,  si  cum  Ca- 
tholicis ,  seu  cum  iis ,  qui  se  Catholicos  profitentur ,  nobis  nego- 
tium  sit ,  quales  hisce  temporibus  in  tanta  praesertim  quidvis 
sentiendi  et  scribendi  Ucentia  non  pauci  existunt,  ex  Romanorum 
PontiQcum  constitutionibus  atque  Conciliorum  praesertim  oecume- 
nicorum  decretis ,  ex  recepta  in  Ecclesia  cathoUca  doctrina  et  Pa- 
trum  auctoritate  eos  refeUemus  ,  qui  in  aUquo  articulo  a  sana 
doctrina  aUqua  ratione  deflectunt. 

18.  Modo  igitur  ratione  ,  modo  auctoritate  pro  diversa  adver- 
sariorum  indole  incedemus ;  aUquando ,  prout  res  postulabit ,  et 
ratione  simul  et  auctoritate. 

(l)  Lih.  if  cap.  3.  (2)  Ibkl.  cap.  3. 


XVII 

19.  Quum  vero  gravissimi  atque  eruditissimi  viri  magnos 
exantlaverint  labores  ad  religionem  atque  catholicam  doctrinam 
propugnandam ,  sive  ex  antiquis  sive  ex  recentioribus  scriptori- 
bus  non  dedignabimur  ex  probatis  ejusmodi  fontibus  aquas  de- 
rivare  ad  horlulos  nostros  irrigandos ,  eosque  suo  loco  cum  debita 
laude  commemorabimus ,  quod  lubenti  pariter  animo  praestare- 
mus  erga  institutores  nostros  ,  quorum  opera  usi  sumus,  si  typis 
vulgatae  essent  eorum  hicubrationes. 

20.  Ne  vero  in  nos  etiam  cadat  ea  satis  communis  querela, 
quod  sciUcet  minus  exacte  atque  accurate  scriptorum  loca  refe- 
runtur,  hanc  nobisiegem  constituimus  sancteservandamdenuUo 
unquam  ^  quoad  licuerit ,  citando  auctore ,  quem  ocuhs  nostris 
minime  inspexerimus ,  adnotando ,  si  opus  fuerit ,  editionem  etiam 
qua  usi  sumus.  Quod  si  Hbros  ipsos  ad  manus  habere  quandoque 
nobis  non  hcebit ,  indicabimus  saltem  auctorem ,  cujus  fide  in- 
nixi,  vel  cujus  auctoritate  aut  rationibus  usi  fuerimus. 

21.  Atque  ista  in  genere  de  his  fontibus  dehbasse  sufficiat ; 
ubi  in  operis  enim  decursu  de  iisdem  speciahs  mentio  fiet ,  et 
ex  professo  in  tractatu  de  Locis  theologicis  sermo  occurret , 
singulorum  theologise  locorum  auctoritatem  expendemus  ac  vin- 
dicabimus. 

§  III- 


METHODUS    ET    INSTITUTUM. 

22.  Diversam  methodum  pro  subjectae  materiae  diversitate 
proque  varia  adversariorum  indole  adhibeudam  esse  in  harum 
praelectionum  decursu,  ex  dictis  compertum  est.  IUud  tamen 
addimus ,  quod  spectat  ad  speciale  illud  propositum  ,  quod  in 
animo  nobis  est ,  talem  nempe  tractationum  seriem  exhibendi , 
quahs  theologiae  tironum  captui  accommodata  sit. 

23.  Quare  in  scribendi  ratione  eam  methodum  consectabimur, 
quae  et  idonea  sit  ad  eorumdem  tironum  ingenia  in  his  disciplinis 
apte  informanda  ,  et  privatis  ac  pubhcis  concertationibus ,  quae 
ipsis  ingeniis  excolendis  plurimum  conferunt ,  inserviat. 

h 


XVIII 


•  24.  Idcirco  prsemissis ,  quae  ad  controversiae ,  de  qua  agitur , 
statum  et  naturam  dignoscendam  necessariae  visa3  fuerint ,  notio- 
nibus  ac  dilucidationibus  opportunis  ad  definiendum  germanum 
et  verum  propositionis  enunciandae  sensum  ,  propositionem 
ipsam  statuemus ,  deinde  vel  refellerAus  vel  propugnabimus  quod 
propositum  est. 

25.  Quum  praeterea  diuturnis  experimentis  nobis  compertum 
sit ,  non  parum  conferre ,  ad  claram  qualemcunque  notionem  sibi 
efForraandam ,  dilucide  exponere  ac  determinare  propositae  pro- 
positionis  certitudinis  gradum  ,  et  ea ,  quae  stricte  de  fide  sunt 
ac  definita ,  ab  iis  secernef  e ,  quae  talia  non  sunt ,  curae  nobis 
erit ,  ubi  materia  patietur ,  singulis  propositionibus  suam ,  ut 
aiunt,  qualificationem  subjicere,  atque  illico  fundamentum  ex- 
hibet-e  notas  seu  censurae  ,  quae  illi  apposita  est.  Ubi  vero  de 
Ecclesiae  definitione  aut  ejus  sensu  non  omnino  constat ,  dicemus 
quid  nobis  videdtur  ex  argumentis ,  quibus  innititur.  Hincfortasse 
fiet,  ut  omnis  e  juvenum  mente  confusio  toUatur;  ex  qua  non 
raro  eontingit ,  ut  quae  de  fide  sunt  definita ,  vel  ad  doctrinam 
c^tholicam  pertinent ,  Vel  quae  eumdem  certitudinis  gradum  mi- 
nime  obtinent ,  permisceant  cum  ingenti  ipsius  sciehtiae  detri- 
mento,  atque  periculo  contrariam  doctrinam  non  debita  ac  propria 
censura  notandi. 

26.  Quamobrem  ,  ubi  opportunus  erit  locus  et  id  ipsa  rnateria 
patietur ,  satagemus  propositiones  enunciare  iisdem  plane  verbis , 
quibus  quahscumque  veritas  vel  a  Conciliis  vel  a  constitutionibus 
pontificiis  definita  ac  declarata  est. 

27.  Jam  vero  sic  insectabimur  veritatis  hostes  ,  ut  omnes 
domesticas  atque  ohm  magna  animorum  contentione  agitatas  in 
scholis  catholicis  quaestiones  ,  quoad  fieri  potest ,  devitemus. 
Salva  enim  fide ,  et  Ecclesia  ipsa  annuente,  unaquaeque  schola 
suis  potest  adhSBrere  placitis.  Ad  pacem  propterea  conservandam 
atque  fovendam  ,  his  supersedebimus ,  nisi  expeditior  dogmatis 
eXplicatio  aliud  suadeat ;  quo  in  casu  illud  ante  omnia  nobis  curae 
ferit ,  eam  seligere  seiftentiam ,  quae  dogmati  cum  explanando  tum 
contra  incredtilos  ae  heterodoxos  tuendo  accomraodatior  videbitur. 
Ne  tamen  quaestiones   ejusmodi  a  theologiae    studiosis 'penitus 


XIX 


ignorentur ,  controversiam  liistorica  ratione  exponemus ,  ac 
praecipua  utriusque  contrarise  sententiae  momenta  ,  ex  cujusque 
illustrioribus  patronis  deprompta ,  ingenue  acbreviter  attingemus; 
quo  fiet,  ut  in  talibus  quaestionibus ,  unusquisque  ,  perpensis 
hinc  inde  rationibus  ,  eam  sequetur  sententiam  ,  quam  veriorem 
putaverit ;  tali  enim  in  casu  vnusqutsque  in  sensu  suo  ahundet. 

§   IV. 

SCaiBENDI    RATIO.  ,  ,  ^ 

28.  Duo  prse  oculis  habemus ,  quse  in  ejusmodi  praesertim  scrip- 
tionis  genere  reperiri  debent ,  brevitatem  ac  perspicuitatem . 
Haud  ignoramus  ,  quam  operosum  sit  binas  recensitas  proprie- 
tates ,  quae  sese  invicem  excludere  videntur ,  simul  concihare  ; 
divina  tamen  ope  freti  pro  viribus  enitemur ,  eas  perpetuo  con- 
sectari,  easque  ita  simul  conjungere  ,  ut  nec  brevitas  perspicui- 
tati,  nec  perspicuitas  brevitati  detrimentumafferat. 

29.  Ad  brevitatem  obtinendam  ,  inutiles  omnino  atque  jamdiu 
obsoletas  et  antiquatas  quaestiones  missas  faciemus,  vel  obiter 
de  minus  necessariis  agemus  ,  easque  potissimum  prosequemurM, 
quae  setate  hac  nostra  agitantur  tum  a  biblicis  ac  rationalistis , 
quos  vocant ,  tum  ab  incredulis  et  heterodoxis.  Rursum  in  iis, 
quae  ab  auctoritate  pendent,  in  medium  allatis  praecipuis,  sive 
ex  Scriptura  sive  ex  Patribus  ac  monumentis  ecclesiasticis  ,  testi- 
moniis ,  quoe  rem  conficere  videntur ,  indigitabimus  fontes ,  ex 
quibus  studiosiores  atque  ingeniosiores  adolescentes  poterunt  sibi 
pleniorem  comparare  rei ,  de  qua  agitur ,  cognitionem  ,  eosque 
praecipue ,  qui  ex  instituto  de  peculiari  illo  argumento  scripserunt 
seu  commentaria  ediderunt.  Adversariorum  autem  difficultates , 
ut  ordini  inserviamus ,  in  classes  redigemus  ,  ac  non  interrupto 
sermone  una  simul  conjungemus ,  tum  ne  ahquid  nativae  vis  ac 
roboris  amittant  ,  tum  ut  locum  exercitationibus  scholasticis 
praebeamus ,  dum  ad  dialecticae  normam  eas  unusquisque  exigere 
debet  in  mutuis  concertationibus  ,  atque  id  quidem  brevitati  non 
parum  inserviet. 


XX 


30.  Ad  perspicaitatem  quod  attinet ,  quae  est  altera  sennonis 
virtus ,  eo  utemur  stilo  eaque  scribendi  ratione ,  quae  maxime 
decent  tractatus  polemicos,  simplici  nempe  atque  accurata.  Ex- 
quisitam  proinde  elegantiam,  quse  quidquid  latinum  non  est , 
rejiciat,  minime  consectabimur ,  utpote  alienam  ab  eo  fine,  quem 
nobis  proposuimus ,  et  minus  fortasse  ad  id  accommodatam  ,  ut 
nempe  juvenum  utilitatibus ,  quantum  in  nobis  est ,  prospi- 
ciamus. 

31.  Cum  opus  erit ,  nonnuUas  addemus  notulas ,  ad  rem  aper- 
tius  declarandam,  ita  tamen  ut  nonnisi  parce  ac  cum  debita 
temperantia  id  proestemus,  ac  nonnisi  ubi  necessitas  aut  saltem 
opportunitas  ad  majorem  qusestionum  elucidationem  tulerit ,  ne 
nimium  libri  moles  excrescat. 

32.  Mediamigitur  inibimus  viam ;  nimiam  in  rebus  tractandis 
prolixitatem  aeque  ac  nimiam  jejunitatem  devitabimus.  Adoles- 
centes  theologiae  studiosi  totam  quam  exoptant,  quaeque  ipsis 
necessaria  est ,  doctrinarum  supellectilem  hic  ita  nanciscentur ,  ut 
eorum  animi  nec  supervacaneis  abundent,  nec  nimiarerum  copia 
absterreantur. 

33.  Licet  vero  in  his  elucubrandis  nec  industrige  nec  labori 
pepercerimus ,  facile  tamen  profitemur ,  nos  non  omnes  idcirco  ma- 
culas  culpasve  devitasse.  Et  nos  homines  sumus  ;  humani  nihil  a 
nobis  alienum  putamus.  Verum  ejusmodi  labes  aequi  bonique 
viros  doctos  consulturos  esse  confidimus.  Quod  si  quidpiam  minus 
caute  aut  minus  accurate  dictum,  quidquam  fortasse  etiam 
cathohcse  Ecclesiae  doctrinis  minus  cohaerens  invitis  exciderit ,  id 
pro  indicto  haberi  volumus ,  cum  nos  nostraque  omnia  pientis- 
simse  huic  veritatis  magistrae,  columnae  ac  firmamento  subjecta 
esse  decernamus. 


TRACTATUS 

DE    VERA    RELIGIONE 


ADVERSUS 


INCREDULOS  ET  HETERODOXOS- 


1.  DujE  omnino  sunt  classes  hominum,  qui  verae  religioni 
adversantur  atque  repugnant ,  liaereticorum  una  ,  altera  incre- 
dulorum.  Hi  enim  unica  contenti  religione  naturali ,  si  tamen 
eam ,  prout  decet ,  admittunt ,  revelationem  omnem ,  utpote 
supervacaneam  et  hominum  cogitatione  inventam ,  rejiciunt ;  illi 
vero,  dum  privato  judicio  religionem  permittunt,  suis  pessime 
commentis  eam  temerant  ac  labefactant.  Hinc  fit  ut  adversus 
incredulos  necessitas  existentiaque  revelationis  sit  demonstranda, 
simul  et  via  ratioque  tradenda,  qua  eam  tuto  investigent,  si 
velint ,  et  consequantur ;  adversus  haereticos  autem  divinitus 
constituta  Ecclesise  auctoritas  sit  vindicanda ,  apud  quam  de- 
positam  Deus  revelationem  suam  voluit,  et  qua  solum  vindice 
et  magistra  integram  inviolatamque  habere  possumus ,  ejusque 
germanam  intelligentiam  tenere, 

2.  Duae  itaque  erunt  quoque  partes  tractatus  nostri.  Alterea 
incredulos  redarguet ,  atque  eos  admodum  quos  deistas  aut  na- 
turalistas  vocant ;  qui  quidem  Deum  existere  et  cultu  pio  pro- 
sequendum  fatentur  ,  ejusque  praeterea  providentiam  agnoscunt 
sive  pro  hac ,  sive  pro  altera  vita  proemia  poenasve  pro  merito 
decernentem  :  nam  cum  atheis ,  ubi  de  Deo  ejusque  attributis 
agemus  ,  res  nobis  futura  est.  Eos  hic  unos  adorimur,  qui  in 
enumeratis  modo  articuhs  nobiscum  consentientes  ,  in  eo  tamen 
longe  discrepant  quod  solam  rehgionem  naturalem ,  uti  appellant, 
necessariam  homini  esse  arbitrantur%  Altera  sectarios  sive  haere- 

T.  I.  l 


ticos  perstringet ,  revelationem  utique  recipientes ,  at  eam  man- 
cam  ,  ut  ita  loquar ,  et  mutilam  :  quippe  qui  traditiones  divinas 
respuunt,  et  pronum  ad  incredulitatem  iterfaciunt,  negantque 
commissam  Ecclesiae  custodiae  et  fidei  revelationem  ejusque  co- 
gnitionem ,  quam  temere  ad  jus  devocant  sensumque  privatum. 
3.  Intendendi  hic  sane  nobis  nervi  omnes  industriae  et  inge- 
nii ,  nec  permittendum  ut  in  tanti  momenti  re  uUae  nostrae 
partes  desiderentur.  Patrocinium  enim  suscipimus  verae  reli- 
gionis;  agitur  fides  catholica  ,  aguntur  Ecclesiae  jura,  agitur 
sanctorum  doctrina ,  tranquilHtas  imperii ,  salus  populorum  , 
sempiterna  hominum  feHcitas ,  quoe  omnia  extra  veram  reli- 
gionem  frustra  requiras ,  siquidem  in  ea  unice  continentur. 


DE  VERA  RELIGIONE. 

PARS  I. 

ADVERSUS  INCREDULOS. 

4.  Propositum  quidem  nobis  erat ,  exordiri  a  facto  ipso  con- 
stituendo ,  sive  ab  existentia  divinae  revelationis  ostendenda. 
Hac  enim  semel  constituta  ac  vindicata,  continuo  per  se  omnia 
evanescerent ,  quaecumque  ab  incredulis  ad  divinae  alicujus 
revelationis  vel  possibilitatem  vel  necessitatem  impugnandam 
sunt  excogitata  ;  essetque  haec  compendiaria  prorsus  via  ad 
omnes  revelatee  religionis  bostes  profligandos.  Ne  tamen  videa- 
mur  novitati  studere ,  atque  aliud  quam  quod  tritum  est  iter  velle 
insistere ,  tum  maxime  ne  juvenes  iis  destituantur  praesidiis , 
quae  ad  divinae  revelationis  possibibtatem  atque  necessitatem 
adstruendam  in  medium  ajfferri  solent ,  in  quatuor  praecipua 
capita  hanc  primam  tractatus  partem  distribuimus ;  in  quorum 
primo  de  divinse  revelationis  possibilitate ,  in  altero  de  ejus  ne- 
cessitate  ,  in  tertio  de  notis  quibus  vera  a  falsis  distinguitur ,  in 
quarto  demum  de  existentia  disseremus. 

CAPUT  I. 

DE    DIVIWJE    REVELATIONIS    POSSIBItlTATE. 

5.  Revelatio,  prout  hic  accipitur,  est  alicujus  veritatis  vel 
plurium  etiam  veritatum  manifestatio  ;  quae  si  a  Deo  ,  atque 
extraordinario  quidem,  id  est,  supernaturaH  (1),  ut  dicunt,  modo, 
praeter  consuetum  nempe  providentiae  ordinem  fiat  ,  divina 
nuncupatur  (2).  Manifestari  autem  ahquae  veiitates  a  Deo  pos- 

(1)  Yox  supernaturalis  diversis  in  (2)    Qoae    qnidem    adnotavimus   ad 

sensibus  intelligi  potest  :  qao  in  sensn  excladendam  rationalismi  naper  in- 
hica  nobis  adhibeatar  ,  ex  totius  quses-  dncti  sjstema  ,  juxta  quod  non  alia  da- 
tionis  tenore  intelligitar.  tar  reyelatio  quam  per  rationem  rite 

1. 


4  DE    VERA    REL.     ADV.    IWG. 

sunt  vel  hotnini  singulari ,  seu  singularibus  hominibus ,  ita  ut 
per  istos  ceteri  edoceantur,  vel  omnibus  indiscriminatim.  Si 
omnibus  prorsus  hominibus  fieret  ejusmodi  manifestatio ,  tunc 
revelatio  generalis  ac  communis  vocaretur ;  sin  vero  peculiaribus 
a  Deo  electis  hominibus ,  peculiaris  ac  privata.  Revelatio  illa  , 
quae  alicui  immediate  a  Deo  fit,  dicitur  immediata ;  si  ista  ad 
alios  perveniat ,  mediata  nominatur. 

6.  Rursum  ex  iis,  quae  a  Deo  manifestari  possunt,  alia  sunt, 
quae  hominis  captum  minime  excedunt,  alia,  quae  omnino  su- 
perant ,  ac  mysteria  propterea  vulgo  dicuntur. 

7.  Jam  vero  ex  incredufis  ahi  sunt ,  qui  possibilitatem  quam- 
cunque  revelationis  inficiantur;  alii  minus  saltem  accommodatam 
homini  traducunt  revelationem  mediatam ,  quae  nempe  homi- 
num  ministerio ,  ut  notavimus ,  ad  ahos  perveniat ;  ahi  denique 
revelationem  tantummodo  mysteriorum ,  veluti  impossibilem  , 
impugnant ,  quibus  omnibus  totidem  propositiones  opponimus. 

PROPOSITIO  I. 
Possibilis  est  divina  revelatio  immediata. 

8.  Possibilis  enim  divina  censenda  est  revelatio ,  si  neque 
repugnet  ex  parte  Dei  revelantis,  neque  ex  parte  hominis  reve- 
lationem  excipientis ,  neque  ex  parte  rerum  revelatarum.  Jam 
Vero  nuUa  ex  parte  repugnat. 

9.  Non  utique  ex  parte  Dei  ,  qui  quum  infinite  sapiens  ac 
potens  sit,  ideo  ahquas  potest  veritates  manifestare ,  innume- 
rosque  habet  in  promptu  modos  ea  quse  ad  se  spectant ,   vel 

excaltam  ,  vel  etiam ,  ut  nonnulli  ad-  cinianismam  seu  potius  rationalismum 

dant,  a  Deo  excitam  ad  veritates  cog-  redolet  opus  hoc  aniversum.  A  Kantii 

noscendas;  ac  per  hoc  distinguitur  a  philosophia  magna  ex   parte   originem 

naturalismo  slricte  sumpto  ;  isti  omnes  suam   agnoscit   rationalismus  ,    qnem 

quemcunque  ,  ut  vocant ,  supernatura'  plures  in  Gcrmania  sequuti  sunt,  Fichte, 

lismum  rejiciunt.  Horum  elenchum  et  Koppen ,    Niethammer  ,     Grohmann  , 

placita  exponit  Jul.  Aug.  Lud.  Wegschei-  Nitzch  ,  aliique  apud  eumdem  ,  Proleg, 

der  ,    Institut.   theologice    christiance  de  relig.  cap.  i  ,  §  9  et  seqq. 
dogmaticcB,  edit.  yi ,  Hal%  1828.  So- 


GAP.    I.    DE    POSSIB.    REV.  O 

voluntatem  suam  patefaciendi.  Neque  hoc  profecto  quisquam  , 
nisi  atheus,  in  dubium  vocabit;  nam  si  homo  potest  sensa  sua 
alteri  aperire ,  quidni  possit  Deus  ? 

10.  Neque  vero  ex  parte  hominis  ,  qui  quum  inteUigentia  ac 
ratione  praeditus  sit ,  nulla  certe  re  vetatur  ,  propositam  sibi 
veritatem  excipere  ,  sicut  et  aha  quaecunque  solent  cum  ipso 
ceteri  homines  communicare. 

11.  Neque  tandem  ex  parte  rerum  revelatarum  :  si  enim  istae 
conferant  ad  majorem  Dei  cognitionem  et  gloriam  et  ad  homi- 
num  utihtatem  ,  nihil  impedit ,  quominus  objectum  esse  possint 
divinae  manifestationis ,  ut  patet. 

12.  Hsec  magis  confirmantur  ex  communi  hominum  sensu, 
qui  nullam  unquam  repugnantiam  invenerunt  in  ejusmodi  re- 
velationibus  ,  uti  constat  ex  historia  omnium  gentium  ,  quae  reve- 
lationes  sive  veras  sive  fictas  admiserunt.  Ergo. 

DIFFICULTATES. 

13.  Obj.  1°  Nos  modum  assequi  non  possumus ,  quo  Deus 
ahquas  veritates  manifestet ;  incerta  praeterea  2°  ambiguaque 
semper  res  est  revelatio ,  nunquam  enim  ille  qui  revelationem 
accipit ,  ita  certus  de  ea  esse  potest ,  ut  nullam  moveat  suspi- 
cionem  erroris  atque  fallaciaB  ^  et  sane  3°,  plures  turpiter  quovis 
tempore  decepti  sunt  circa  internas  ejusmodi  inspirationes  , 
qu3e  non  nisi  lusus  turbatae  mentis  fuerunt ,  imaginationesque 
falsoe  ,  quales  sunt  quae  dormientibus  occurrunt.  4°  Denique  divi- 
nam  dedecet  majestatem ,  se  eo  usque  demittere ,  ut  creaturas 
tam  miseras  alloquatur.  Ergo. 

14.  Resp.  ad  1™,  Distinguo:l^on  possumus  determinatum ahquem 
modum  assignare  ,  quo  Deus  ahquas  veritates  manifestet ,  transeat 
vel  conc;  non  possumus  saltem  in  genere  diversos  assignare  mo- 
dos ,  quibus  Deus  ad  ahqua  manifestanda  uti  possit ,  neg.  Potest 
enim  Deus  suam  patefacere  voluntatem  vel  ahquas  patefacere 
veritates  sive  per  somnia,  sive  per  ahquam  loquutionem,  sive 
per  signa,  sive  per  symbola ,  sive  quacunque  aha  ratione,  quam 
ipse  noverit;  nos  vero  minime  tenemur  determinare  potius 
unum  vel  ahud  medium ,  quo  uti  maluerit. 


6  BE    VEBA.    REL.    ADV.    INCR. 

15.  Ad  2«*,  Dist.  Per  se ,  transeat^  spectato  fine,  quem  Deus  in- 
tendit ,  neg,  Quum  enim  Deus  ad  alicujus  bonum ,  et  a  fortiori  si  ad 
bonura  multitudinis,  dirigat  illam  veritatem,  quam  manifestat, 
potest  ac  debet  ita  certum  de  ea  facere  hominem ,  cui  eam 
enuntiat,  ut  nulla  ipse  dubitatio  esse  possit  et  omnem  tollat 
metum  deceptionis.  Alioquin  aliquid  majus  efficere  posset  homo , 
quam  Deus. 

16.  Ad  3™,  Dist.  Ex  iis,  qui  veram revelationem  non habuerunt, 
conc.;c[\x\  veram  habuerunt,  neg.  Non  eadem  profecto  ratione  dis- 
serendum  est  de  iis  ,  qui  veram  revelationem  habent ,  ac  de  iis , 
qui  non  habent;  isti  utique  illudi  decipiquepossunt,  existimantes 
se  ahquam  revelationem  habuisse ,  quum  reipsa  non  habuerint. 
At  qui  vera  revelatione  divina  donati  sunt ,  tah  pollent  subjec- 
tiva,  ut  aiunt,  certitudine,  ut  nullo  modo  decipi  possint,  quia 
quando  loquitur  Deus  vel  aUquid  efficit  atque  operatur ,  sapien- 
tissimus  et  providentissimus  quum  sit,  talia  exhibet  suae  ope- 
rationis  signa ,  ut  omnis  errandi  formido  prorsus  abigatur. 

17.  Dices  :  Difficultas  versatur  in  homine  distinguendo ,  qui 
veram  habeat  revelationem  ab  homine ,  qui  fictam  habet ;  ergo . 

18.  Resp.  Praeterintimam  certitudinem  de  qua  modo  dixim, 
non  deesse  extrinseca  signa  ad  homines  hujusmodi  recognoscen- 
dos  tuto ,  e.  g.  vitae  sanctitatem ,  miracula  ,  prophetias  eventu 
comprobatas ,  testimonium  ahorum  prophetarum  ,  objectum 
ipsum  revelationis  ,  universalem  quamdam  approbationem ,  etc. 
quae  quidera  omnia  ahaque  horum  simiha  si  in  ahcujus  revela- 
tionis  confirmationem  concurrant,  jam  nullus  superest  fraudi 
metuendae  locus. 

19.  Ad.  4«»  ,  Neg,  Quid  Deum  deceat  vel  dedeceat,  nostrum 
semper  expendere  non  est.  At  Deum  dedecere  hominem  afFari 
et  alloqui  in  iis  potissimum ,  quae  conferunt  ad  ejus  bonum  ac 
felicitatem ,  nemo  dixerit ,  nisi  insanus  et  impius.  Deum  non 
dedecuit  hominem  condere  et  quidem  ad  fehcitatem ,  eum  prop- 
terea  nec  dedecet  viam  tutam  eidem  homini  indicare ,  qua  ad 
optatam  beatitatem  possit  pervenire. 


CAP.    I.    DE    POSSIB.    REY.  / 

PROPOSITIO  II. 
Possibilis  est  divina  revelatio  mediata. 

20.  Ea  scilicet  possibilis  est  revelatio ,  qua  liomines  alii  reve- 
latas  divinitus  veritates  per  alios  edoceantur,  qui  eas  a  Deo 
immediate  acceperunt ,  seu  per  eos  quos  Deus  ipse  ejusmodi 
veritates  edocuit. 

21.  Etenim  ex  prsecedenti  propositione  possibilis  est  revelatio 
immediata  ;  recte  ergo  possibilem  esse  revelationem  mediatam 
infertur  :  quas  enim  divinitus  homo  accipit  veritates  ,  potest 
cum  ceteris  communicare.  Si  quid  difficultatis  occurreret ,  ea  non 
tam  ex  parte  rei ,  quam  ex  parte  hominum  ceterorum  prove- 
niret ,  qui  revelationes  nuntianti  fidem  minime  haberent ;  at  si 
revelatio  a  Deo  reipsa  ortum  ducat  factaque  sit  in  commune 
bonum  ^  praesto  erit  Deus  ipse  subsidiis  extrinsecis  superius  re- 
censitis ,  praesertim  vero  miraculis  et  vaticiniis ,  ut  fides  tuto  ei 
adjungi  possit  ac  debeat;  quae  si  desint,  nemo  sane  est,  qui 
assensum  revelationem  adstruenti  praebere  teneatur. 

22.  Ad  assertionis  confirmationem  huc  pariter  accedit  omnium 
gentium  conspiratio ,  quae  ,  quin  absurdi  quidquam  in  hac  agendi 
ratione  viderint ,  pronas  potius  aures  praebuerunt  illis  homini- 
bus ,  qui  se  a  diis  missos  tradebant ,  ut  eas  ad  officia  reHgionis , 
legum  ac  morum  recte  instituerent ,  uti  de  Minoe  legitur ,  Ly- 
curgo ,  Numa  aiiisque  ,  qui  ita  comparatis  hominum  animis 
abusi  sunt  ad  auctoritatem  sibi  suisque  institutis  conciliandam. 
Ergo. 

DIFFICULTATES. 

23.  Obj.  lo  Revelatio  mediata  fraudibus  innumeris  obnoxia 
est ;  2°  nec  solum  privati  homines ,  sed  integri  quandoque  po- 
puli  decepti  sunt ;  eo  vel  maxime  ,  3®  quod  media  ad  fraudem  de- 
tegendam  omnino  certa  non  suppetant ;  et  si  quae  essent ,  4° 
nonnisi  moralem  certitudinem  parere  possent ,  quae  profecto  om- 
nem  prorsus  errandi  formidinem  nunquam  excludit  :  5^  longe 
proinde  satius  esset,  si  homines  singuli  a  Deo  veritates  adocerentur, 
quae  homini  scitu  necessariae  sunt ,  prout  veritates  naturalis  reli- 


8  DE    VERA    REL.    ADV.    INCR. 

gionis  per  rationem  edocuit,  quaeque  jure  revelatio  primitiva 
nuncupatur.  Sic  nulla  jam  superesset  de  religione  controversia  : 
sufficeret  enim,  internam  hanc  vocem  consulere;  ergo. 

24.  Resp.  Ad  1™  ,  Dist.  Si  nulla  haberemus  media  ad  veramre- 
velationem  secernendam  a  falsa  ,  conc.j  si  taha  media  habeamus, 
neg.  Quae  vero  ea  sint ,  superius  exposuimus. 

25.  Ad  2°^ ,  Dist,  Decepti  sunt  ex  defectu  accurati  examinis , 
eonc;  quasi  non  potuissent  ullo  modo  fraudem  detegere ,  neg. 
'    26.  Ad  3°^,  Neg.  Ut  ex  dictis  patet. 

27.  Ad  4^,  Neg.  minor,  Si  enim  moralis  certitudo  sit  summa  at- 
queperfecta  ,  aeque  ad  assentiendum  impellit,  accertitudo  physica 
et  metaphysica ,  atque  in  hanc  demum  resolvitur ,  omnemque 
proinde  errandi  formidinem  tollit.  Quandonam  vero  habeatur 
summa  haec  morahs  certitudo ,  a  logicis  et  criticis  traditur. 

28.  Ad  5™,  Dist.  Sihomines  ita  comparati  essent ,  ut  nunquam 
ea  abuti  possent  aut  vellent,  conc;  si  cupiditatibus  obruti  valde 
proni  sint  ad  ea  abutendum ,  neg.  Nempe  eodem  modo  ac  ho- 
mines  cupiditatibus  irretiti  abusi  sunt  rationis  lumine ,  quod 
omnibus  affulget ,  atque  in  absurda  non  pauca  lapsi  sunt  ,  sic 
etiam  communi  ejusmodi  revelatione  abuterentur,  eamque  ad 
cohonestanda  turpia  quaeque  deducerent ,  quin  unquam  argui 
possent  falsitatis.  Singuli  enim  a  Deo  se  accepisse  affirmarent , 
quae  non  essent  nisi  propriae  mentis  deliria,  ac  totidem  essent 
reh'giones  quot  capita  ,  prout  evenisse  in  ea ,  quam  ipsi  vocant 
primitivam  revelationem ,  experientia  demonstrat.  Quare  et  hoc 
habetur  emolumentum  ex  mediata  revelatione ,  quod  scihcet 
unitas  atque  consensio ,  quae  sunt  praecipuae  verae  rehgionis 
notae ,  inde  exsurgant ,  tum  pubhca  hominum  societas  atque 
professio ,  necnon  pubhcum  societatis  istius  et  professsionis  vin- 
culum.  AHoquin  ,  ne  fraudi  daretur  iocus  ,  a  singuhs  efflagitanda 
essent  miracula  et  vaticinia ,  quod  quam  absurdum  sit ,  nemo 
non  videt. 

29.  Atque  hinc  responsio  patet  ad  ea  ,  quae  in  confirmationem 
adducuntur  ;  ex  dictis  enim  constat ,  neutiquam  controversias 
de  rehgione  sic  fore  sublatas ,  quin  potius  viam  latissimam 
apertum  iri  efithusiasmo ,  uti  perspicuum  est,  et  amphus  con- 


CAP.    I.    DE    POSSIB.    REV.  J^ 

firmari  posset  exemplis  non  sane  paucis  nec  obscuris  ex  recen- 
tioribus  sectis ,  quae  tum  in  Anglia ,  tum  in  foederatis  Americae 
septentrionalis  provinciis  maxime  vigent  (l).  Neque  enim  bomo 
in  abstracto,  seu  prout  a  nobis  fingitur ,  spectari  debet,  sed 
qualis  reipsa  est. 

PROPOSITIO  III. 

Possibilis  est  revelatio  illarum  veritatum ,  quce  mentis  nostrce 
captum  esccedunt ,  seu  est  possibilis  mysteriorum  revelatio. 

30.  Mysterium ,  quod  idem  significat  ac  res  arcana  ,  ut  ex 
propositionis  enuntiatione  colligitur ,  bic  accipitur  pro  veritate  , 
quae  longe  ab  intelligentia  nostra  disjuncta  sit;  non  eo  quidem 
sensu  quod  plane  nos  lateat  ejusmodi  veritas,  cujus  terminos 
vere  cognoscimus ,  sed  quod  terminorum  ejus  nexum  non  asse- 
quamur,  quo  fit,  ut  ejusmodi  veritatem  minime  comprebenda- 
nius.  Negant  deistae  j  mysteria  posse  a  Deo  revelari ,  ast  frustra  ; 
etenim 

31.  Dantur  veritates  ,  quae  mentis  nostrae  aciem  superant  ; 
ergo  Deus  potest  eas  manifestare,  seu  possibilis  est  mysteriorum 
revelatio. 

32.  Quod  dentur  ejusmodi  veritates  ,  nemo  sanae  mentis  inficiari 
potest  :  tales  enim  sunt,  quse  naturam  bominis  spectant,  tales, 
qu3e  naturam  spectant  corporum  omnium ,  quae  nos  circumstant. 
Hominem  anima  et  corpore  constare  compertum  est ,  qua  vero 
ratione  existat  confleturque  compositum  utriusque ,  quomodo  in 
corpus  anima  ac  vicissim  in  animam  corpus  agat,  plane  nos 
praeterit.  Ignorant  pbilosopbi  qusenam  sit  corporum  natura ; 
tota  qua  late  patet  baec  rerum  universitas  mysterium  est.  Recen- 
tiores  ipsi  pbysici ,  licet  non  parvos  progressus  fecerint  in  cogni- 
tione  naturae ,  legesque  multas  et  vires  deprebenderint ,  fatentur 
tamen   abdite  latere  adbuc  istarum  virium  causas ,  et  esse ,   ut 

(1)  NonnnlU  ex  istis  sectariis  adeo  perata  eiTutierint.  Non  pauca  exempla 
progressi  sunt  ,  ut  sibi  a  Deo  nefaria  videri  possunt  in  controversiis  Episcopi 
quaeque  et  homicidia  ac  parricidia  im-     Milner ,  qaafc  suo  loco  afFeremus, 


10  DE    VERA    REL.    ADV.    INGR. 

quidam  (1)  ex  ipsis  ait,  qualitates  occultas,  Quidni  igitur  dentur 
ejusmodi  veritates  in  Deo ,  cujus  infinita  prorsus  natura  est? 

33.  Jam  vero,  si  dantur  hse  veritates,  nihil  obstare  potest, 
quominus  Deus  eas  nobis  manifestet ,  si  ita  ipsi  placuerit  sive 
ad  exercendam  fidem  nostram  ,  sive  ad  capiendum  nostri  in  eum 
obsequii  atque  obedientiae  experimentum.  NuUa  profecto  in  hoc 
invenitur  repugnantia.  Ergo. 

DIFFICULTATES. 

34.  Obj.  prima.  lolpsa  mysterii  notio  excludit  ejusdem  revela- 
tionem  :  revelare  enim  est  patefacere  quod  occultum  est :  si  igitur 
mysterium  revelatum  est,  jam  non  est  occultum  sive  mysterium. 
2o  Repugnat  praeterea  revelare  ,  quod  homo  ratione  sua  asse- 
qui  non  potest ;  tum  quia  nullum  esset  emolumentum  incognitse 
sive  occuhse  veritatis  :  perinde  enim  esset,  ac  hngua  ignotaloqui, 
in  qua  nihil  praeterea  haberetur  ,  quam  sonus  inanis  verborum ; 
tum  quia  mysteria  ob  insitam  obscuritatem  esse  non  possunt  nisi 
perpetua  feraxque  disputationum  ac  discordiarum  seges ,  uti 
experientia  ostendit ,  ex  qua  deprehendimus  totum  christianorum 
zelum  imo  et  reUgionem  collocatam  fuisse  in  fide  atque  praetensa 
orthodoxia  tuenda ,  id  est ,  in  sensu  vacuis  verborum  formulis 
acriter  propugnandis.  Quare  3°  si  juxta  Lockium  nemo  assentire 
propositioni  pptest ,  cujus  termini  non  comprehenduntur ,  neque 
modus  intelUgitur,  quo  vel  afiirmantur  vel  negantur  ad  invicem; 
recte  ipse  concludit,  nos  nullum  posse  mysterio  assensum  prae- 
bere ;  ergo. 

35.  Resp.  Ad  1°^,  Felneg.  veldist.  Revelationem excludit intrin- 
secam,seu  quoadejus  naturam,  cotic;  extrinsecam  seu  existentiam, 
neg.  Adprob.  revelare  et  patefacere,  etc.  dist.  In  se  ,  trans.  vel 
conc;  prout  hic  accipitur  pro  manifestationi  nempe  existentias  , 
neg,  Ludunt  igitur  deistae  in  ambiguo  ,  dum  taha  opponunt ;  atque 
hinc  patet  responsio  ad  illationem ,  siigitur  mysterium  revelatu?n 
est^  jam  7ion  est  mysterium.  Non  est  profecto  mysterium  ex  ea 
parte  ,  qua  relevatum  est ;  at  mysterium  remanet  quoad  intimam 
sui  naturam  ,   quae  revelata  non  est. 

(1)  Blumenbacb ;  Man.  d'Hist.  nat,  tom.  i.  sect.  2  ,  §  9. 


GAP.     I.     DE    POSSIB.     REV. 


11 


36.  Ad  2™,  Neg.  Ad  l^  autem  prob.  Quia  nullamessetemolii- 
mentum  incognitce  sive  occultce  veritatis  y  dist. ;  si  esset  omni 
ex  parte  incognita  et  occulta  ,  conc;  si  ex  parte  tantum  ,  nempe 
quoad  nexum  terminorum  ,  neg.  Nam  mysteria,  quae  per  revela- 
tionem  proponuntur  ,  ut  ex  dicendis  suo  loco  patebit ,  non  sunt 
omnino  incognita;  atque  ut  exemplis  res  plana  fiat,  quum  dici- 
mus  in  una  divina  natura  tres  esse  personas ,  duas  ideas  enun- 
ciamus  nobis  bene  cognitas,  licet  non  assequamur  modum,  quo 
in  una  simplicissima  natura  tres  distinctae  personse  subsistant ; 
sic  etiam  quum  dicimus  in  Cbristo  duas  esse  naturas  subsistentis 
in  una  divina  persona  ,  duos  pariter  terminos  proferimus  nobis 
cognitos ,  etsi  non  intelligamus ,  qua  ratione  duae  naturse  in  una 
persona  subsistant ;  atque  ita  porro  de  ceteris  mysteriis  a  fortiori 
dicatur.  Inde  magnum  nobis  emolumentum  provenit ,  quum  ejus- 
modi  mysteria  longe  splendidiorem  Dei  ideam  praebeant ,  ac 
basim  ac  fundamentum  constituant  firmissimum  moralium  virtu- 
tum  et  ofiiciorum,  atque  incitamento  sint  ad  sublimiorem  per- 
fectionem,  ut  infra  evolvemus,  capessendam.  Ad  confirmationem , 
perinde  esset  ac  lingua  ignota  loqui,  neg.  Etenim  ex  adductis 
exemplis  corruit  vana  ejusmodi  assertio  :  certe  quum  dicimus , 
Dei  Filium  ad  salvandum  bumanum  genus  ,  naturam  bumanam 
assumpsisse ,  atque  ad  expianda  bominum  cirmina  se  victimam 
obtulisse ,  non  loquimur  lingua  sinensi  aut  malabarica  ,  cujus 
nonnisi  vacuum  sonum  percipiamus,  ut  deistse  autumant.  Ad  2°* 
prob.  mysteria  ob  insitam  ohscuritatem  .^  etc.  dist.  Respectu  illo- 
rum  ,  qui  omnem  legitimam  auctoritatem  rejiciunt  vel  eidem  non 
obsequuntur ,  cowc;  respectu  illorum ,  quiut  par  est  ejusmodi  au^ 
ctoritatem  venerantur ,  neg.  Nonigiturexmysteriorumnatura,  sed 
ex  defectu  debiti  obsequii  erga  auctoritatem  a  Deo  constitutam 
ejusmodi  controversise  ortoe  sunt,  atque  in  dies  oriuntur.  Ceterum 
non  solum  circa  mysteria ,  sed  circa  quoslibet  religionis  articulos 
ex  ingenii  bumani  abusu  quaestiones  motae  sunt  atque  moventur. 
Ad  confirmationem ,  experientia  ostendit ,  etc.  neg,  Istae  enim 
non  sunt  nisi  deistarum  declamationes  et  calumniae.  Quod  si  Ec- 
ciesia  catbolica  semper  sollicita  fuit  in  custodiendo  fideliter  divi- 
narum  veritatum  deposito  sibi  a  Deo  concesso  ,  munere  suo  functa 


12  DE    VERA    REL.    ADV.    IWCR. 

est ;  alioquin jam  f unditus  eversa  foret  tota  christiana  religio.  Quod 
vero  subdunt  de  formulis  verborum  sensu  vacuis  ,  satis  disjectum 
est  ex  responsione  ad  2°^. 

37.  Ad3°^,  Quodtamenfalsumest,  ideoque  rejiciendum,  conc; 
verum  et  admittendum,  ne(/.  Lockius  enim  ad  evertenda  chri-^ 
stianas  religionis  mysteria  tale  principium  adstruxit,  quodomnino 
est  repudiandum  :  necesse  enim  noa  est  ad  assensum  alicui  pro- 
positioni  pra^standum ,  ut  termini  eorumque  relatio  mutua  com- 
prehendantur ;  sed  satis  est ,  ut  eorum  notio  aliqua  habeatur  hcet 
obscura  et  incompleta ;  alioquin  deberent  rejici  omnia  mysteria 
metaphysica  et  matheseos  ipsiusque  naturae ,  quae  pauca  non 
sunt  ,  ut  proe  ceteris  ostendit  Cl.  Feller  (1) ,  nec  diffitentur  dei- 
starum  coryphaei,  Voltaire,  Hume  ,  Diderot  ahique  (2).  Quis 
autem  hoc  ferat?  Csecus  natus  nunquam  adduci  posset  ut  ea 
crederet ,  quae  de  lucis  phaenomenis  ceteri  homines  testantur  , 
et  rudes  ut  absurda  improbare  deberent  geometriae  theoremata , 
quorum  demonstrationem  non  assequuntur.  En  quo  ducat  loc- 
kianum  principium  a  deistis  celebratum  (3). 

38.  Obj.  secunda.  1°  Homorationeprseditusnihiladmitterede- 
bet,  nisi  quod  ratio  et  evidentia  verum  esse  demonstret.  Ideo  enim 
Deus  intelligendi  facultate  hominem  instruxit ,  ut  intelligeret , 
eaque  veluti  duce  et  magistra  uteretur  praesertim  in  reHgionis 
negotio,  quod  est  omnium  maximum.  Quare  2°  quum  rehgio  es- 
sentiahs  debeat  esse  omnibus  hominibus  communis,  ita  debet 
omnibus  evidens  esse ,  ut  a  quoHbet  etiam  rudi  plane  inteUigatur  : 
neque  enim  homines  ex  imperio ,  sed  ex  persuasione  credunt , 
ubi  scihcet  eos  moverit  rerum  perspicuitas  atque  evidentia  :  tahs 
autem  esse  non  potest,  quae  proponit  credenda  mysteria.  3®  Sane 
Deus  noster ,  inquit  J.  J.  Rousseau  (4),  non  est  Deus  tenebrarum , 
sed  lucis ;  nec  nos  intellectu  instruxit ,  ut  nihil  intelhgeremus , 
nec  rationem  concessit  ,   ut  eidem  repugnaremus.    Quae  magis 


(1)  Catechisme philosophique ,  snite  (3)  Consulatar   quoque    Bergier    in 
dalivre  iv  ,  chap.  5  ,  art.  i  ,  les  Mys-  Diction.  th^ol. ,  art.  Mysteres. 

t^res  en  general ,  §  4^^  ^t  seqq.  (4)  Etnile,  tom.  iii.  pag.  129,  189  , 

(2)  Loc.  cil.  i4o  et  seqq. 


GAP.    I.    DE    POSSIB.    REV.  13 

confirmantur  ex  Bayle  animadversione ,  qui  non  uno  in  loco 
observat ,  4«  mysteria  ex  eo  quod  sint  supra  rationem  ,  hoc  ipso 
esse  contra  rationem ,  quum  non  sint  rationi  conformia  ;  quod 
exemplo  turris  longius  conspectae  declarat,  quas,  quum  quadrata 
sit ,  ratione  distantiae  apparet  rotunda ;  hinc  affirmanti  eam  esse 
quadratam  credere  teneor  contra  id ,  quod  oculi  de  ejus  rotundi- 
tate  testantur.  Hinc  factum  est ,  5°  ut  nuUa  falsa  religio  revelata 
perliibeatur  ,  quae  ^ua  non  liabeat  mysteria ,  uti  sinensis  ,  japo- 
nica  ,  etc. ,  scilicet  ut  in  rudium  animos  facilius  dominarentur. 
Optime  propterea  6°  concludit  Gibbon  (1),  hanc  semper  fuisse 
artem  condendae  rehgionis  ,  praebere  nempe  credenda  mysteria  , 
quae  non  intelHgantur ,  et  ritus  praescribere  ,  quorum  nulla  ratio 
assignari  possit.  7°  Quod  tamen  est  contra  ApostoH  (2)  monitum  : 
rationabile  obseqiiium  vestrum,  Ergo. 

39.  Resp.  Ad  1«^,  Dist,  Nihil  admittere  debet,  nisi  quod  ratio 
et  evidentia  verum  esse  demonstrat  evidentia  vel  intrinseca  vel 
extrinseca,  conc;  intrinsecatantum,  neg,  :  aiioquin  omnes,  ut  ob- 
servavimus,  deberent  rejici  veritates  ,  quarum  intrinsecam  natu- 
ram  evidenter  ratio  non  assequitur ,  quod  est  absurdum ,  nec  ab 
adversariis  conceditur.  Ad  probationem ,  ideo  Deus  intelligendifa' 
mdtate ,  etc.  dist, :  ut  intelHgeret  ea ,  quae  ipsius  Hmites  non  exce- 
dunt ,  conc. ;quiB  excedunt ,  neg.  In  his  enim  officium  rationis  est, 
expendere  momenta ,  quae  auctoritati  insunt  ejusmodi  veritates 
proponenti ,  seu  credibiHtatis  motiva  diligenter  sestimare  ,  quae 
secum  fert  negotium  omnium  utique  maximum ,  quale  est  religio. 

40 .  Ad  2™,  Dist,  Debet  esse  omnibus  evidens^  videntia  extrinseca, 
conc;  intrinseca,  neg.  Recolantur  superius  dicta.  Ad  confirm.  neque 
enim  homines  ex  imperio  ,  etc.  dist. :  id  est ,  praemisso  accurato  ac 
diHgenti  examine  motivorum  credibiHtatis ,  conc;  idest,  perpensa 
intima  mysteriorum  natura  ,  quam  assequi  homines  non  possunt, 
neg.  Responsio  patet  ex  dictis ;  hinc  negatur  sequela,  quod  non 
possit  esse  homini  essentiaHs  rehgio  ,  quae  proponit  mysteria 
credenda. 

(1)  Gibbon  ,  The  history  of  the  de-  (2)  Tjjv   MyiKtjv  ^^etrptUv   vfcSv ,  ad 

cline  and  fall  of  the  roman   empire  ,      Rom.  xii,  i. 
m-8*'.  London ,  i823.  cap.  i6  et  seqq. 


14  DE    VERA    REl.    ADV.    IKGR. 

41.  Ad  3«^ ,  Dist, :  Tn  se ,  co/2C.;respectu  nostri ,  7ieg.  Nimio  si- 
quidem  lumine  perstringitur  quodammodo  acies  mentis  nostrse , 
eadem  prorsus  ratione  ac  corporis  oculisevenit,  sisolem  adversum 
intueamur,  cujus  vim  radiorum  oculi  nostri  non  ferunt.  Ad  confirm. 
nec  nos  intelleciu  instruxit^  etc.  dist,  In  iis  ,  quae  intellectui 
pervia  sunt ,  conc;  in  iis  quae  intellectus  attingere  non  potest  ob 
suam  infirmitatem,  neg,  Recolantur  qu3e  dicta  sunt  circa  mysteria 
naturae  et  agendi  rationem  caeci  nati.  Nego  praeterea  nos  debere 
repugnare  rationi  nobis  a  Deo  concessae  ,  dum  mysteria  credimus. 
Nullam  enim  repugnantiam  videt  aut  videre  potest  ratio  in  my- 
steriis.  Repugnantia  non  est  nisi  clara  duarum  idearum  oppositio, 
nihil  vero  tale  in  mysteriis  occurrit  (1). 

42.  Ad  4°^  5  J^^g-  Etenim  supra  rationem  id  dicitur ,  cujus  inti- 
mam  veritatem  comprehendere  non  possumus ;  contra  rationem 
vero  id,  quod  evidentiae  principiis  est  plane  contrarium.  Nun- 
quam  vero  Bayle  suis  paralogismis  ostendere  potuit  mysteria 
principiis  evidentiae  adversari  (2).  Hinc  ad  l^  confirm.  quum  non 
sintrationiconformia^  distinguo  :positive,  quasinempehaberetur 
aliqua  positiva  oppositio  mysteriorum  cum  ratione,  neg . ;  negative^ 
quasi  nempe  haberetur  tantum  negatio  conformitatis  cum  ratione 
in  iis ,  quae  sunt  superioris  ordinis ,  seu  non  cognosceretur  con- 
formitas  mysteriorum  cum  rationisprincipiis,  conc.  Hsec  enim  tria 
distinguenda ,  perpetuoque  retinenda  distinctio  haec  est ,  scihcet 
1°  quaedam  relate  ad  nos  cum  ratione  congruere;  2»  quaedam 
eidem  opponi ;  3°  denique  quaedam  nec  cum  ratione  congruere , 
nec  cum  ipsa  pugnare ,  quia  sunt  supra  rationem ,  excellentioris 
videlicet  ordinis ,  ad  quem  ratio  limitibus  circumscripti  pertingere 

(1)  Consulatar  Bergier,  Traite  de  rationis,  sit  auctorpariter  revelationis; 
la  vraie  Religion,  tom.  iii  ,  pag.  3i8  ex  quo  infert,  qucecunque  argumenta 
et  seqq.  edit.  Paris.   1784.  contra  fidei  documenta ponantur  y  non 

(2)  Consulatur  S.  Thom.  lih.i.con-  ex  principiis  primis  naturce  inditis 
tra  gentes,  c.  7  ,  ubi  invicte  ostendit ,  per  se  notis  recte  procedere  :  unde  nec 
nuUam  inveniri  posserepugnantiam  in-  demonstrationis  vim  habent ,  sed  vel 
ter  mpteria,  quae  humanae  rationis  sunt  rationes  probabiles  vel  sophisti- 
capacitatem  excedunt,  atque  rationem  cce ,  el  sic  ad  ea  solvenda  locus  relin' 
ipsam ;  quum  idem  Deus  ,  qui  est  a  uctor  quitur» 


GAP.    I.    »E    POSSIB.    REV.  15 

nequit.  Sane  ipse  Bayle  (1)  principii  loco  constituit,  multum 
discriminis  interesse  inter  haec  duo ,  videlicet  si  objecti  alicujus 
possibilitatem  non  comprehendas  ,  et  si  ejusdem  comprehendas 
impossibilitatem.  Primum  negativum  est,  et  ad  hoc  referentur 
mysteria ;  alterum  est  positivum ;  talia  vero  esse  mysteria  nun- 
quam  evincet  Bayle  cum  suis  asseclis.  Ad  2"*  confirm.  deductam 
a  similitudine  turris  eminus  conspectae ,  negamus  ex  dictis  pari- 
tatem  ,  quum  sensus  nisi  rite  applicati  sint ,  aliter  repraesentent 
objectum  ac  reipsa  sit,  quod  de  ratione  dici  non  potest ,  dum- 
modo  ea  recte  utamur.  Nam  licet  turris  quadrata  e  longinquo 
visa,  id  exigentibus  opticse  legibus,  appareat  rotunda,  sensus 
tamen  nihil  praecise  testantur  circa  ejus  rotunditatem  vel  quam- 
libet  aliam  figuram,  quum  ratione  distantiae  angulos  et  sinuosi- 
tatesnondistinguant.  Quare  qui  fidemtribuit  testanti  de  quadrata 
turris  figura ,  quum  incertus  de  ea  sit ,  nihilque  affirmare  possit , 
quippe  quam  e  longinquo  prospicit ,  vel  callet  hic  opticae  leges , 
vel  eas  ignorat.  Siprimum,  sibi  repugnare  non  debet;  si  alterum, 
non  tenetur  nisi  suam  ignorantiam  fateri  eamque  deponere,  dum, 
qui  propius  eam  intuitus  est ,  testatur  esse  quadratam  ,  quum 
ipse  in  tanta  distantia  cognoscere  non  possit ,  utrum  revera  turris 
sit  rotunda  an  quadrata.  Eadem  ratione  gerere  quisque  se  debet 
circa  mysteria ,  quorum  conformitatem  cum  ratione  Hcet  ipse  non 
videat,  ob  auctoritatem  tamen  Dei  testantis  illa  cum  ratione 
non  pugnare  persuasum  sibi  habere  debet ,  eorumque  veritatem 
admittere. 

43.  Ad  5°i,  Dist,  Adingenium  conficta  absque  uUa  cum  doctrina 
morum  relationeet  absqueuUo  fundamento,  conc;  quaha  in  reli- 
gione  christiana  exhibentus  ,  neg,  Recolantur  superius  dicta  circa 
utilitatem  mysteriorum  (2). 

44.  Ad  6*»,  Dist.  Quoad  eos,  qui  absque  divina  missione  proprio 
marte  religiones  cuderunt,  tram,;  quoad  verae  rehgionis  praecones , 
neg,  Jam  vero  hic  observanda  est  agendi  perversa  ratio ,  qua 
utuntur  increduli ,  ut  invidiam   conflent  sanctissimae  reHgioni 

(1)  Diction,  art.  Spinoza.  (2)  Cons.   Bergier  ,   Diction.    tUol. 

artic.  Mytteres, 


16  DE    VERA    REL.    ADV.    INGR. 

nostrae,  fucumque  faciant  incautis ;  scilicet  veram  religionem 
cum  falsis  comparant,  eamdemque  imitando  revelationes  effin- 
gunt,  et  imperitis  obtrudunt  (mendacia  siquidem,  ut  fidem  in- 
veniant ,  induere  debent  veritatis  speciem);  ea  tamen  si  pertentes 
et  excutias ,  continuo  malitiam  deprehendes  ,  inanemque  simu- 
lationem  veritatis.  Porro  nihil  quicquam  commune  est  inventis 
hominum,  fabuhsque  superstitionum  cum  systemate  sibi  ex  omni 
parte  cohserente  verse  religionis ,  in  qua  sic  omnia  inter  se 
connexa  aptaque  sunt ,  ut  unitatem  summam  efficiant  ac  in  sui 
admirationem  rapiant  vel  invitos.  Profecto  mysterium  SS.  Trini- 
tatis  est  fundamentum  mysterii  dominicae  Incarnationis  ,  quod 
rursum  supponit  mysterium  peccati  originalis  ejusque  in  omnes 
Adae  posteros  propagationis ,  ex  quibus  mire  elucet  divinae  na- 
turae  ejusque  attributorum  ,  omnipotentise  ,  sapientiae  ,  bonitatis  , 
misericordiae ,  justitiae  excellentia,  nec  non  generis  humani  se 
prodit  infirmitas.  Hinc  Hquet  aliud  omnino  esse  agere  de  myste- 
riis  in  abstracto ,  ut  deistoe  solent ,  aUud  ea  considerare  in  con- 
creto ,  prout  a  religione  proponuntur.  imMi 

45.  Ad  7°*  Dist.  Id  est ,  perpensis  credibihtatis  motivis  ,  quae 
hominem  ad  assentiendum  inducunt,  conc;  id  est,  perpensa  intima 
mysteriorum  natura ,  ut  alias  diximus  ,  neg.  Si  tamen  hic  Apostolus 
loquitur  de  obsequio  fidei  praestando ,  et  non  potius  de  moderata 
corporis  afflictatione.  At  deistarum  parum  interest  verum  sensum 
attingere  Scripturarum. 

CAPUT  II. 

DE    REVELATIOWIS    NEGESSITATE. 

46.  Revelationis  divinae  nomine ,  ut  ex  superiore  Cap.  com- 
pertum  est ,  hic  inteUigimus  supernaturalem  illam  Dei  operatio- 
nem,  qua  peculiares  homines  quasdam  a  Deo  veritates  edocti 
sunt ,  quibus  ipsi  deinde  homines  rehquos  ad  rehgionem  et  officia 
instituerent. 

47.  Gravissimam  hanc  inimus  disputationem  non  solum  ad- 
versus  veteres  recentioresque  deistas ,  sed  etiam  adversus  nupe- 
ros  rationalistas ,  qui  non  aliam  revelationem  agnoscunt  praeter 


GAP.    II.    DE    KECESS.    REV. 


17 


naturalem ,  sive  manifestationem  Dei ,  quae  fit  per  opera  naturae, 
quamque  in  universalem  seu  communem  dividunt  et  partiGula-- 
rem.  Universalis  porro  ex  eorumdem  sensu  ea  est  .^  quce  natu- 
ralihus  animi  facultatibus  aliisque  ufiiversce  rerum  naturce 
prcesidiis  efficitur,  quibus  homo  ad  concipiendam  colendamqjie 
rerum  divinarum  notitiam  adducitur,  Particularis  veroeadem- 
que  mediata  (1)  ea  est ,  quce  continetur  complexu  rerum  se- 
cundum  naturam  evenientium  ^  quibus  Deo  auctore  nonnulli 
homines  prce  ceteris  excitati  sunt  ad  verce  religionis  principia 
cognoscenda ,  eaque  popularium  quidem  desideriis  accommodata 
ifisigni  cum  successu  aliis  tradenda  (2). 

48.  Antequam  vero  ad  rem  propius  accedimus  ,  majoris  per- 
spicuitatis  gratia  animadvertimus ,  objectum  revelationis  esse 
posse  vel  veritates  ordinis  liumana  ratione  superioris ;  cujusmodi 
mysteria  esse  diximus  ,  tum  ea ,  quae  a  libera  Dei  voluntate  pen- 
dent  ,  quaeque  seposita  revelatione  ab  homine  cognosci  nuUa 
ratione  possent ;  vel  veritates ,  quse  rationis  humanae  limitibus 
continentur;  cujusmodi  sunt  ea,  quae  ope  ratiocinationis  homo 
assequi  absolute  potest ,  e.  g.  Dei  existentia ,  animorum  immor- 
tahtas  ,  officia  quibus  homo  Deo ,  sibi ,  societatique  obstringitur , 
ahaque  hujusmodi. 

49.  Age  porro  dum  divinse  revelationis  necessitatem  adstrui- 


(1)  Hoepfner  ,   De  discrimine  me- 

diatOB  et  immediatce  Dei  efficacicB  rec- 

tius intelligendcB ,  Lips.  i823,  pag.  2i, 

sic   rem    explicat    :     Qui    mediatam 

Bei  efficaciam  tuentur ,  ii  recte  dis- 

cernunt  inter  cognitionem  ejus  sub- 

jectivam    et   objectivam,    Nec   igitur 

Deum ,  si  objective  spectatur ,  imme- 

diate  in  mundum  agere  negant  /  sed 

potius  eum  omnia ,  qucecunque  tandem 

fiant ,  immediate  perficere  affirmant, 

Negant  vero  Deum ,   si  subjcctive  a 

nobis  spectatur ,  immediate  operantem 

a  nobis  cognosci   seu   sentiri  posse, 

Qaam  palchra  hxc  sant  et  perspicaa  ! 

T.  I. 


Id  ipsam  tradit  inter  ceteros  Baamgar- 
ten  Crusias  Pr.  de  notionibus  mediati 
et  itnmediati  in  disciplina  iheologica  , 
Jenae  ,  182^ ;  F.  Fischer ,  zur  Einleit, 
indie  Dogmatik  der  Ev,  Kirche ,  seu 
Introductio  in  Theol,  Dogmaticam 
Evangelicce  EcclesicBf  Tabingae,  1828, 
pag.  88  et  seqq. 

(2)  Sic  tolam  systema  exponit  Weg- 
scheider ,  op.  cit,  proleg.  cap.  i  ,  §  12. 
Unde  intelligimus ,  quo  progressas  sit 
protestantismus  in  Germania  ,  quanto- 
qae  studio  elaboret  in  omni  penitas  di- 
yina  revelatione  de  medio  tollenda. 


•2 


18  »E    VERA    REL.    ADV.    INCR. 

mus ,  non  lianc  volumus  intelligi  de  veritatibus  primi  ordinis , 
quum  exploratum  sit  illarum  cognitionem  nobis  necessariam  non 
esse  nisi  hypothetice,  quatenus  nempe  per  earum  cognitionem 
€t  fidem  voluerit  Deus  nos  adipisci  salutem ;  quum  enim  hoc 
revelationem  potius  supponat,  quam  adstruat,  ex  hac  parte  ne- 
cessitatem,  quam  intendimus,  evincere  non  possumus. 

50.  Restatproinde,  ut  ad  veritates  secundi  ordinis  necessitatem 
revelationis ,  de  qua  loquimur,  referamus. 

51.  Quum  autem  hujus  secundi  ordinis  veritates  rationis  hu- 
mange  finibus  concludantur ,  easque  propterea  humana  ratio 
absolute  cognoscere  possit ,  plane  consequitur ,  nos  haud  posse 
instituere  controversiam  de  necessitate,  ut  prsefertur,  ahsoluta, 
sed  solum  de  necessitate  ,  ut  vocant ,  moraliy  itaque  hoc  sensu 
necessariam  revelationem  esse  defendimus. 

52.  Ad  declinandas  vero  innumeras  prope  tricas ,  quas  movent 
adversarii  ,  contra  quos  agimus ,  circa  humanse  rationis  vires , 
circa  hominis  dignitatem  et  conditionem ,  in  quas  injuriose  nos 
agere  clamant  deistae  ac  rationalistae ,  eas  deprimendo  ad  ad- 
struendam  nostrae  revelationis  necessitatem ;  prseterea  ne  pe- 
tere  videamur  principium  ,  ut  iidem  rursum  conqueruntur , 
dum  naturae  humanae  infirmitatem  ex  peccato  primi  parentis 
inductam  supponimus  ;  ad  haec ,  inquam ,  incommoda  decli- 
nanda ,  brevior  nobis  pro  re  ,  de  qua  agimus ,  via  visa  est ,  quae 
procedit  ex  facto  ^  atque  ab  experimento,  et  quidem  publico , 
universali ,  constanti ,  quodque  a  nemine  in  dubium  vocari  potest. 

53.  Duo  enim  ex  historicis  omnibus  monumentis  certa  sunt ,  l^ 
universum  humanum  genus  sibi  relictum  a  veritatis  tramite  tur- 
piter  plus  minus  aberrasse ,  sive  circa  cultum ,  sive  circa  mores 
et  officiorum  principia ;  2»  nunquam  populos  revocari  ad  sana 
principia  potuisse  ex  humana  sapientia  et  industria.  Jure  proinde 
ex  his  inferimus ,  necessariam  esse  aliquam  supernaturalem  reve- 
lationem,  tum  ut  homines  dignum  Deo  cultum  ceteraque  quae 
hominis  propria  sunt  amplectantur ,  tum  ut  in  ofiiciis  ejusmodi 
contineantur.  Sic  igitur  procedimus  : 


GAP.    II.    DE    rrBGESS.    EEV.  J9 

PROPOSITIO  I. 

Ece  eoy  quod  nullus  populus  divina  revelatione  destttutus  dig- 
num  Deo  cultum  exhibuerit y  atque  inahsurdos  contra  sance 
ethices  principia  errores  delapsus  non  fuerit ^  jure  infertur 
divince  supernaturalis  revelationis  necessitas, 

54.  Quum  in  prima  propositionis  enunciatse  parte  agatur  de 
facto  omnibus  comperto  atque  ab  omnibus  admisso  ,  nemine 
prorsus  reclamante ,  possemus  quidem  illud  supponere ;  juvat 
tamen  nonnulla  summatim  attingere  ex  veteribus  monumentis 
ad  ejus  confirmationem. 

55.  Ac  primo  quidem,  gentes  revelatione  destitutas  plures  co- 
luisse  Deos  explorata  res  est.  Astrolatria  apud  orientales  prae- 
sertim  populos ,  Chaldaeos  ,  Persas ,  Phoenices  obtinuit  (1).  Fuit 
pariter  apud  antiquissimos  orientales  populos ,  ceu  religionis  ac 
theologiae  ipsorum  fundamentum,  doctrina  de  duobus  princi- 
piis  (2),  qiise  adhuc  perseverat  apud  Indos  et  Japones.  Aliqui 
animantia  bruta ,  imo  et  virgulta  et  caepas ,  ut  ^Egyptii  (3) , 
fere  omnes  vero  simulacra  ut  deos  venerati  sunt.  Licet  autem 
fateamus  ,  non  omnes  fortasse  adeo  stolidos  fuisse ,  ut  ligna  et 
lapides  tanquam  deos  habuerint;  si  tamen  ingenui  sumus,  nec 
apertissimis  monumentis  volumus  contradicere ,  inficiari  haud 
possumus ,  vulgo  velut  deos  ejusmodi  simulacra  et  habita  et  culta 
fuisse  (4\  Graeci  et  Roruani  genios  praeterea ,  heroes  sive  vivos 

(1)  Cons.  P^oyages  de  Cyrus  ,  par  nam.  Omilto  ,  quae  ex  Scriptnra  af- 
M.  de  Ramsay ,  in-8.  ferri  possent  monumenla,  nec  non  ex 

(2)  Ibid.  Josepho  Flav.  Sed  ad  os  obstraendum 

(3)  Conf.  Jos.  Flav.  Contra  Appio-  recentioribus  incredolis,  qui  negant, 
nem ,  1.  i ,  cap.  9  ,  n,  3  ,  et  1,  ii ,  cap.  4»  veteres  vere  idola  ut  numina  coluisse  , 

(4)  Conf.   Gerdil,    Saggio  dHstru-  satis   est  in   medium  proferre   Qoratii 

zione   teologica,   De  Deo  uno ;  ubi  versus  ex  lib.  i,  sat.  8  : 

rcfert  Tyrios  catenis  vinxisse  Herculis 

„.       I         _  f  »      •    r    •  Olim  truDcus  eram  ficulnus ,  inutile 

simulacrum ,  ne  autugeret ;  sic  brumeae  ' 


incolas  hodiedum  simulacra  sibi  con- 


lignum  ; 
Cum  faber,    incertus    scamnum  fa- 


fingere ,  quae  vocanlur  ab  ipsis  Fetiche,  ceretne  Priapum  , 

quibus  vim  tribuunt  ac  virtutem  divi-  Maluit  esse  Deum.  Deus  inde  ego 

2.       . 


m 


DE    VERA    REL.    ADV.    IPfCR. 


sive  defunctos  ut  numina  venerati  sunt  (1) ;  mitto  de  reliquis  , 
quippe  nota  historia  est  et  pervulgata  apud  omnes. 

56.  Exploratum  pariter  habemus  ethnicas  gentes  cupiditates 
et  vitia  omnia  diis  suis  tribuisse,  eosque  cupiditatum  omnium 
atque  vitiorum  patronos  exhibuisse ,  uti  legere  est  apud  veteres 
poetas  ,  Homerum  praesertim  et  VirgiHum. 

57.  Certum  denique  est  cultum  omnem  ethnicorum ,  obscoe- 
nas  effigies  (2) ,  festa  (3) ,  sacrificia ,  in  quibus  non  cruor  tantum 
sed  et  ipse  pudor  sacrificabatur  humanus  (4) ,  numinum  gesta , 
praeterea  templa  (5)  ,  ritus  ahaque  omnia ,  quae  ad  cultum  spec- 
tabant  vel  referebantur ,  non  fuisse  nisi  pubHcum  perpetuumque 
scelerum  quorumcumque  et  flagitiorum  irritamentum ;  adeo  ut 
cultum  ejusmodi  vere  dixeris  vitiorum  omnium  apotheosin.  Non 
potest  quin  commoveatur  animo  et  toto  corpore  perhorrescat , 
quisquis  legat ,  quas  apud  Originem  (6) ,  TertuUianum  (7) ,  Cle- 
mentem  Alexandrinum  (8)  et  Lactantium  (9)  de  cruentis  et 
obscoenis  ejusmodi  superstitionibus  referuntur  (10). 


(1)  S.  Aogast.  De  Civ.  Dei  1.  ii. 
iiap.  i5. 

(2)  Ibid.  1,  Tii ,  cap.  2 1 .  Conf.  insa- 
per  Bern.  Montfaacon,  VantiquiU 
expliquee  et  reprdsentde  en  figures  , 
Paris,  1719  ,  tom.  i  el  11. 

(3)  Conf,  S.  Aagast.  loc.  cit.  et  alibi 
passim,  necnon  Moutfaacon ,  op.  cit. 
tom.  n. 

(4)  Conf.  Dionys.  Halicarnass.  1.  i ; 
Plm.  1.  xxviii,  cap.  i  ;  Cleric.  inannot. 
ad  lib.  I  Hagonis  Grotii  De  verit.  relig» 
christ. ;  S.  Aagast.  ep.  91  .  ed.  Maar. : 
Non  aves ,  non  quadrupedes,  non  deni- 
que  sanguis  humanus  ,  sed  mulio  sce- 
lestius  pudor  humanus  immolatus  in- 
tereat, 

(6)  Haec  omnia  recenaita  pariter  sunt 
a  Grotio  loc.  cit.  et  a  Clerico  in  suis  an- 
not.  docamQntis  comprobata  tam  ad 


lib.  1  tum  ad  lib.  11. 

(6)  In  lib.  Contra  Celsum,  praesertim 
lib.  V. 

(7)  In  Apolog.  cdi^.  i^etin  Iib.Z?e 
Idolatr,  cap.  i  et  seqq. 

(8)  In  Cohortatione  ad  gentes, 

(9)  De  div.  instit,  lib.  i ,  qui  in- 
scribitur  De  falsa  religione ,  tura 
passim  in  aliis  earumdem  institulionum 
libris.  Sed  prae  ceteris  vel  inter  ethni- 
cos  festive  ,  ut  solet ,  ridet  Lucianus  in 
dialog.  De  sacrificiis. 

(10)  Conf.  MSmoires  pour  sercir  a 
Vhistoire  de  la  religion  secrete  des  an- 
ciens  peuples;  ou  Recherches  historiques 
et  critiques  sur  les  mysteres  du  paga- 
nisme ,  par  M.  le  baron  de  S^^  Croix. 
Paris  ,  1784,  1.  vol,  8.  ubi  clarissimo 
in  lamine  totam  hoc  argamentam  ponit. 


GAP.    II.    DE    NEGESS.    REV.  21 

58.  Et  haec  quidem  de  cultu ;  ex  quibus  colligi  facile  potest^ 
quid  in  universum  gentes  circa  mores  et  senserint  et  fecerint. 
Corruptionis  scholse  erant  ipsorum  theatra  atque  spectacula  (1); 
fornicatio  neque  inter  vitia  quidem  recensebatur  (2);  paederastia 
passim  recepta  erat  (S);  sicut  et  infantium  expositio,  etc.  j  adeo 
ut  pudeat  nos  tot  truculenta  et  nefanda  vel  meminisse  ,  quae 
tamen  publico  usu  cohonestabantur  ac  ipsis  legibus  sanciebantur. 

59.  His  itaque  leviter  adumbratis ,  turpe  quippe  foret  in  his 
diutius  immorari,  sic  breviter  argumentum  adstringiipius.  Quae- 
cunque  demum  sit  humlinge  rationis  vis ,  sive  in  vero  ac  digno 
Deo  cultu  decernendo,  sive  in  sanse  ethices  principiis  expen- 
dendis ,  quam  adeo  et  deistae  et  rationaUstae  extoUunt ;  factum 
tamen  est  pubhcum ,  universale  et  constans ,  per  plura  ssecula 
nullum  populum ,  sive  barbarum  sive  excultum ,  quamdiu  revela- 
tione  destitutus  fuit ,  tum  cultum ,  qui  Deo  dignus  esset ,  eidem 
exhibuisse ,  tum  in  turpissimos  errores  contra  sanae  ethices  prin- 
cipia  prolapsum  non  fuisse.  Necessarium  igitur  est  medium  aliud 
supra  humanam  rationem  positum  ad  homines  recte  instituendos 
sive  circa  cultum  sive  circa  mores.  Jam  vero  istud  aliud  esse 
non  potest  nisi  supernaturale  atque  divinum  ,  seu  quod  idem  est : 
Ex  eo  quod  nuUus  populus  divina  revelatione  destitutus  dignum 
Deo  cultum  exhibuerit ,  atque  in  absurdos  contra  sanae  ethices 
principia  errores  delapsus  non  fuerit  ,  jure  infertur  divinae  ac 
supernaturalis  revelationis  necessitas.  Huic  autem  propositioni 
majus  robur  accedit  ex  demonstratione  sequentis  propositionis. 

DIFFICULTATES. 

60.  Obj.  1®  Prsecipuum  humanitatis  attributum,  quo  a  brutis 
maxime  ipsa  secernitur ,  est  perfectihilitas ;  hinc  licet  ahquandiu 

(l)  Satis  est  consalere  Tertul.  Apo-  (2)  Epictetus ,  EiwcAiWrfn  ,  cap.  47» 

loget.  cap.   1 5  ,  tum  ora^iones ,  quas  in  (8)  Aul.  Gell.  1.   xviii,  cap.   2,  et 

theatra  habet  S.  Joan.  Chrysost.  Certe  1.   xix  ,  cap.  1 1  ;  Plutarch.  in  opusc. 

ipso    Gibbon   fateute ,    theatrnm    erat  De  liheris  educandis  ,  ante  fin.  opp. 

unus  extitulis,  qnibuspoterantRomani  tom.  ii.  Parisiis  ,  1624. 
divortiam  facere  cum  propria  uxore. 


22  BB    VERA    REL.    ADV.    INGR. 

a  recto   honestoque  ipsa  aberraverit ,  2»  concludi  non  potest , 
seraper  populos  in  eadem  ignorantia  atque  erroribus  mansuros 
fuisse.  3°  Proximae  ejusmodi  mutationis  indicia  sub  finem  ro- 
manae  reipublicae  sunt  4°  generalis  polytheismi  contemptus,  a 
philosophis  irrisio  idololatricae  superstitionis ,  de  quibus  fidem 
faciunt  veterum  scripta ,  TuUii  praesertim  inter  Latinos  ac  postea 
Luciani  inter  Graecos ;  5®  quaedam  denique  ad  mysticismum  ten- 
dentia  atque  ad  solitudinem  ,    de  qua   inter  ceteros    Josephus 
Flavius  (1)  late  disserit.  6»  Non  omnes  praeterea  ejusraodi  su- 
perstitionibus  et  vitiis  obstringebantur ;  T''  plena  sunt  enim  his- 
torica  monumenta  praeclaris  virtutum  exempfis  ,  quibus  quovis 
tempore  viri  ac  mufieres  floruerunt ,  adeo  ut  8°  vel  ipse  Augus- 
tinus  Romanorum  virtutes  demiratus  fuerit.  9°  Unius  summi  Dei 
notio  in  hominum  mentibus  nunquam  penitus  obliterata  est , 
nec  non  discrimen  inter  justum  et  injustum,  ita  ut  facinorosi 
semper  poenis  ac  publica  fuerint  ignominia  mulctati.  10«  Frustra 
propterea  ex  generali  illa  populorum  conditione  infertur  super- 
naturalis    subsidii  necessitas  :  quum  ejusmodi  medium  insitum 
sit  in  ipsa  rationali  hominura  natura  ,  et  eas  notiones  ,  quce  ad 
religionem  pertinent  y  ut  verbis  Wegscheider  (2)  utamur,  soli 
homines  quasi  sanctissimum  peoulium  sibi  vindicant ;  ergo. 

61.  Resp.  ad  1"^,  Dist.  In  scientiis  vel  artibus ,  quoe  nullam  ad 
mores  ac  rehgionem  dicunt  relationem ,  conc;  in  iis  ,  quae  ad 
rehgionem  et  mores  pertinent ,  subdist.  si  nihil  obstet  ex  parte  cu- 
piditatum,  illecebrarum  et  exempli,  conc;  positis  ejusmodi  ob- 
staculis,  neg,  Nuilum  utique  dubium  est,  perfectibilitatem  attri- 
butum  esse  liumanitatis  ,  atin  iis ,  quae  raoralem  vivendi  rationem 
non  attingunt.  In  his  enim  luctuosa  experientia  ostendit ,  quod 
homo  sibi  relictus  in  plura  sive  speculativa  sive  practica  errorum 
monstra  delabatur.  Non  enim  in  abstracto  homo  sive  humanitas 
spectari  debet ,  sed  in  concreto ,  prout  est  mahs  cupiditatibus 
abstractus  et  illectus ,  pessimis  exemplis  circumventus  ,  praeju- 
dicatis  opinionibus  ,  quas  ab  infantia  hausit,  imbutus,  publica  ac 
universali  apud  suos  agendi  ratione  quodammodo  raptus.  Quanta 

(1)  Contra  Appionemy  lib.  u,  cap.  i3.      (2)  Op.  cit,proleg,cap.  i,  §  lo,  n.(a). 


G4P.    II.    DE    WEGESS.    REV.  23 

vero  horum  omnium  vis  sit,  graphice  more  suo  TuUius  (1)  his 
verbis  declarat  :  Nunc  (nsituTix)  parvulos  nobis  dedit  igmculos ^ 
^quos  celeriter  malis  morihus  opinionibusque  depravatis  sic  re- 
stinguimus^  utnunquam  naturce  lumen  appareat;. . .  simul  atque 
editiin  lucem  et  suscepti  sumus ,  in  omni  continuo  pravitate  et 
in  summa  opinionum  perversitate  versamur,  utpene  cum  lacte 
nutricis  errorem  suooisse  videamur.  Quum  vero  parentibus  red~ 
ditiy  deinde  magistris  traditi  sumus  ^  tum  ita  variis  imbuimur 
erroribus  y  ut  vatiitati  veritas  et  opinioni  confirmatoe  natiira  ipsa 
cedat..,  Quum  vero  accedit  eode^n,  quasi  maximus  quidam  ma- 
gister ,  populus  atque  omnis  undique  ad  vitia  consentiens  mul- 
titudo  j  tum  plane  inficimur  opinionum  pravitate ,  a  naturaque 
desciscimus.  Ex  quibus  apparet  ,  in  re ,  de  qua  sermo  est , 
hominem  sibi  relictum  non  in  melius  ferri  sed  in  pejus  ruere 
perpetuo  atque  dilabi. 

62.  kd2^^Neg.  Utpatet  exdictis  :  alioquin  quopopulus  adul- 
tior  fit ,  eo  fieret  perfectior  magisque  ad  veritatem  ac  virtutem 
accederet;  at  experientia,  monumentis  historicis  confirmata  , 
contrarium  ostendit;  ex  ea  enim  dignoscimus,  eo  puriores  sive 
quoad  cultum  sive  quoad  mores  fuisse  populos  ,  quo  magis  ad 
suam  ,  ut  ita  dicam  ,  infantiam  accedunt ;  e  contrario  eo  dete- 
riores  factos,  quo  magis  ab  ipsa  recedunt.  Sinenses  profecto, 
quorum  imperium  antiquissimum  est ,  quum  neque  scientiis 
neque  artibus  sint  destituti ,  debuissent  summam  perfectionem 
attingere ;  attamen  in  suis  superstitionibus  ac  in  morum  pravitate 
permanent ,  imo  et  deteriores  sunt  quam  fuerunt  tot  retro  sae- 
culis,  prout  et  in  ceteris  populis  evenit. 

63.  Ad3™,iVe(/.  Ejusmodi  enim  indicia  nil  aliud  evincunt,  nisi 
romanam  rempublicam  epicureismi  prsesertim  vi  et  impulsu  in 
pi:oximam  venisse  tum  religiosam  tum  socialem  dissolutionem  , 
servatis  primaevis  institutis  et  cujusdam  probitatis  ac  honestatis 
naturalis  rehquiis.  Ceterum  multitudo  nusquam  adeo  foede  cor- 
rupta  fuit,  quam  ubi  superstitioni  fuit  dedita. 

64.  Ad  4«»,  Dist,  Ex  parte  epicureorum,ideoque  et  atheistarum 

{I)  Tuscul.  cii«pttf.  lib  III ,  cap.  i.     edit.  Taur.  opp.  tom.  xii. 


24  DE    VERA    REL.     ADV.    INGR. 

practicorum  ,  qui  maxime  tunc  Romae  dominabanlur ,  co/ic;  ex 
parte  magistratuum  etpopuli,  we(/.Ejusmodienimpliilosoplii  non 
solum  polytheismi  atque  idololatriae ,  sed  omnis  prorsus  religio- 
nis  contemptum  inducebant,  quin  defectui  religionis  quidpiam 
substituerent ,  ea  ferme  ratione  ac  aetate  nostra  sese  gesserunt 
ac  gerunt  deistae  ,  qui  religionem  cliristianam  diruere  conten- 
dunt  ,  quin  ipsi,  quse  liumanae  societatis  et  vinculum  et  columen 
est,  quidquam  substituant  ad  extremam  perniciem  avertendam. 
Quod  vero  spectat  ad  magistratuum  ac  populi  sensa  circa  poly- 
tbeismum  atque  idololatriam  ,  trium  saeculorum  odium  et  im- 
manis  furor  adversus  Christianos  ea  satis  manifestant. 

65.  Ad  5°^,  Dist,  Respectu  singulorum,  transr,  multitudinis,  neg. 
Recolantur  ante  dicta.  Josephus  porro  loquitur  de  tali  disposi- 
tione  ex  commercio  cum  Judaeis,  seu  potius  cum  Christianis  , 
qui  disseminari  coeperant  per  imperium  Romanum. 

66.  Ad  6™,  Dist,  Id  est ,  nonnulla  eaque  paucissima  individua  ab 

universali  illa  superstitionum  ac  morum  foeditate  sibi  tempera- 

runt,  trans,  vel  dist.;  subsidioprimaevse  revelationis  vel  communi- 

cationis  cum  Judaeis  ,  conc;  per  se  ,  neg.  Ut  distinctio  magis  fiat 

perspicua  ,  observandum  in  primis  est ,  aliud  esse  loqui  de  mul- 

titudine ,  aliud  de  singulis  individuis ;  porro  quum  dicimus  im- 

parem  esse  humanam  rationem  medicinae  hisce  malis  faciendse , 

de  populis  sive  multitudine  disserimus,  ut  ex  facto  ostensum  est; 

quod  autem  attinet  ad  individua  singula  humanae  speciei ,  ab- 

solute  loquendo  potuissent  utique  ab  hac  universali  superstitione 

ac  morum  foeditate  evadere ,  alioquin  forent  excusabilia  ;  et  non- 

nulla  quovis  tempore  fuerunt  quae  ad  instar  insularum  natantium 

integra  inviolataque  in  mediis   debacchantis  licentiae    fluctibus 

perstiterunt  ad  divinse  Providentias  justificationem ;  non  tamen 

dederim  homines  istos  singulares  lioc  esse  consequutos  vel  absque 

subsidio  primitivae  revelationis  ,  quae ,  ut  infra  invicte  proba- 

bimus ,  ad  omnes  gentes  pervenit ;  vel  saltem  absque  commu- 

nicatione  cum  verae  religionis  cultoribus.  Hinc  nova  vis  accedit 

stabiliendae  supernaturalis  revelationis  necessitati. 

67.  Ad  7™,  Trans.  Ejusmodi  enim  singularia  exempla  non  de- 
struunt  factum  generale  et  constans,  quod  nos  adstruximus;  nec  in- 


GAP.    II.    DE    JtECESS.    REV.  25 

firmant  arguraentum,  quod  inde  confecimus.  Recolantur  modo 
dicta  in  resp.  ad  6™.,Addimus  non  ex  uno  vel  altero  praeclaro 
facinore  sed  ex  complexu  perpetuitateque  recte  factorum  oriri 
rectam  vivendi  rationem.  Non  vacat  liic ,  neque  praestat  in  ejus- 
modi  prajclara  gesta  ,  quae  tantopere  jactant  adversarii  nostri , 
intimius  inquirere. 

68.  Ad  8™,  DisU  Respective  adalias  gentes ,  in  ipsorum  infantia 
et  quidem  abstractione  facta  a  falsa  deorum  ac  da?monum  cultu, 
C071C.;  absolute,  neg.  Etenim  S.  Augustinus  (1)  haec  scribit :  Yete- 
res  igitur  primi  Romaniy...  quamvis  ut  alice  ge?ites  ^  ewcepta 
una  populi  Judceorum ,  deos  falsos  colerent  y  et  non  Deo  victi- 
mas  sed  dmmoniis  immolarenty  tamen  laudis  avidi ,  pecunice 
liberales  erant;  gloriam  ingentem  ,  divitias  honestas  volebant; 
hanc  ardentissime  dilexerunt^  propter  hanc  vivere  voluerunt  ^ 
pro  hac  et  mori  non  dubitaverunt ;  ceteras  cupiditates  hujus 
unius  ingenti  cupiditate  presserunt.  En ,  quo  sensu  commendet 
et  sub  quali  restrictione ;  igitur  factum  a  nobis  statutum  confir- 
mat.  Ceterum  quid  senserit  Augustinus  de  Romanorupa  moribus 
primi  ejus  libri  de  Civ.  Dei 'd^erle  declarant. 

69.  Ad  9"^,  Dist.  Ita  tamen ,  ut  innumeris  prope  superstitiosis 
deorum  cultibus  et  erroribus  foedaverint  ac  fere  sufFocaverint , 
C071G.;  germana  et  sincera  ,  7ieg.  ut  patet  ex  dictis.  Damus  utique 
nunquam  penitus  obliteratum  illud ,  ut  TertuUianus  (2)  vocat , 
testimofiium  animce  ndturaliter  christiance;  at  incredibile  dictu 
est ,  quot  absurdis  commentis  ethnici  ideam  istam  deprava- 
verint ,  quod  nemo  certe  in  dubium  vocabit.  Idipsum  dicatur 
de  generahbus  notionibus  animae  insitis  de  justo  et  injusto,  de 
virtute  ac  turpitudine ,  quas  notiones  in  applicatione  atque  in 
praxi  ex  generah  illa  ac  pubhca  morum  perversitate  pessime  dis- 
torserant  atque  corruperant ,  quidquid  tandem  de  singularibus 
casibus  senserint. 

70.  Ad  10™,  Dist.  Rem  in  abstracto  spectando  trans.;  ita  ut  absque 
ullo  externo  ac  supernaturah  subsidio  sufficiat,  ut  homines  sive 
popuh  officia  ejusmodi  in  concreto  et  cognoscant  et  praestent,  neg, 

(1)  De  Civ.  Dei ,  lib.  v,  cap.  i2.  (2)  Jpolog.  cap.  17. 


26  DE    VERA    REL.    ADV.    INGR? 

Theoriae  omnes  ac  ratiocinationes  factum  universale  et  constans 
non  destruunt ;  porro  factum  contrarium  evincit ,  quidquid  sit 
de  nativa  rationis  vi  et  efficacia  ,  de  qua  liic  non  inquirimus.  Hinc 
praeoccupata  sunt ,  qusecumque  deistse  ac  rationalistse  conge- 
runt,  videlicet  ex  nomine  legis  naturalis ,  quai  sic  a  natura 
dicitur,  tum  quia  paucissimis  ac  simplicissimis  veritatibus  con- 
cluditur  ac  continetur ,  tum  quia  indita  a  Deo  est  humanae 
naturae  ,  tum  postremo  quia  invincibihs  non  est  talis  aberratio  , 
ahaque  id  genus  ingeniose  excogitata,  quae  nulla  ratione  attin- 
gunt  factum  a  nobis  propositum  ,  quodque  inficiari  adversarii 
non  possunt ,  nisi  velint  omnia  historica  monumenta  convellere. 

PROPOSITIO  II. 

Ex  eo  quod  nulla  humana  sapientia  aut  industria  populos 
revelatione  destitutos  revocare  valiierit  ab  universali  illa  de- 
fectione  sive  circa  cultum  sive  circa  niores  y  jure  rursum 
infertur  divince  ac  supernaturalis  revelationis  necessitas. 

71.  Rursum  et  in  hac  propositione  factum  adstruitur  extra 
omnem  dubitationis  aleam  positum. 

72.  Licet  enim  omnes  j^gypti  sacerdoles  sive  sapientes  ,  In- 
dorum  gymnosophistae ,  Persarum  magi  ,  Graeci  ac  Romani 
philosophi  sapientiae  studuerint ,  scholas  atque  academias  insti- 
tuerint ,  sectas  informaverint ,  et  quidem  per  longum  annorum 
et  sseculorum  spatium ;  certum  tamen  est ,  ipsos  impares  omnino 
fuisse  popuHs  ad  veri  numinis  cultum  ac  veritatis  cognitionem 
adducendis ;  idque  ex  tripUci  ipsis  inhaerente  defectu.  Ex  defectu 
nempe  unitatis ,  ex  ^^i^oXAx  auctoriiaiis  y  ex  defectu  sanctionis. 

73.  Ac  primo  quidem  ex  defectu  unitatis ;  quum  semper  non 
solum  scholae ,  sectge  et  academiae ,  sed  et  philosophi  singuli  a 
se  invicem  discreparint  in  tradendis  rehgionis  ac  morum  insti- 
tutionibus.  Quod  enim  schola  una ,  academia  aut  secta  probabat , 
ab  ahis  impugnabatur  ,  nec  raro  discipuli  in  magistros  insurge- 
bant ,  adeo  ut  oranes  philosophiae  epochaj  in  scepticismum  de- 


GAP.    II.    DE    NEGESS.    BEV. 


27 


laberentur  (1)  ob  unitatis  ac  consensus  defectum ;  impares  proinde 
se  reddebant  ad  propria  placita  populis  suadenda. 

74.  Ex  defectu  insuper  aiictoritatis ;  auctoritas  enim  ista  non 
erat  perso7ialis ,  ut  patet ,  cum  nulla  potestate  in  populos  pol- 
lerent  ,  non  doctrinalis ,  siquidem  ad  summum  doctrina  in  sui 
admirationem  populos  rapuisset ,  non  vero  ad  relinquenda  cu- 
piditatum  oblectamenta  ,  quibus  nimis  abducebantur ,  induxisset. 
l^onrealisy  non  quaevis  alia  ,  qua  semper  destituti  fuerunt. 
Accedit  nimia  eorum  facilitas  in  sese  accommodando  populorum 
superstitionibus  ,  sive  ad  eorum  ac  magistratuum  vindictam  et 
poenas  declinandas,  sive  ad  propria  commoda  tuenda  ,  adeo  ut 
tanquam  in  dogma  erexerinl  principium  de  accommodatione  (2). 


k 


(1)  Cons.  Histoire  compaHe  des  sys- 
ikmes  de  phiiosophie  consideree  relati- 
vement  aux  principesdes  connaissances 
humaines ,  par  M.  Gerando ;  in  qna 
auctor  quinque  philosopliiae  epochas 
distingait,  quarum  i*  incipit  aThalele 
et  desinit  in  Protagoram  ,  qui  suis  so- 
phismatibus  dubium  circa  omnia  movet. 
Altera  incipit  a  Socrate  ,  qui  coepitim- 
pugnare  sceplicismum ,  quem  excipit 
Pyrrho ,  qui  eumdem  renovat.  Deinde 
Epicurus  venit  cum  suis  principiis  phy- 
sicis  moralitatis j  postea  sequitor  Zeno 
cum  suo  fato ,  quem  sequuntur  Arce- 
silaus  et  Carneades  ,  qui  finem  impo- 
nunt  huic  epochae.  3^  Epocha  com- 
plectilur  vicissitudines  philosophiae 
Romas  et  Alexandriae  usque  ad  saBC.  vi , 
quo  omne  philosophiae  studium  barba- 
rie  superveniente  extingultur.  4^  Com- 
prehendit  id  totum  temporis  spatium  , 
quod  a  saeculo  vi  ad  xvi  protendi- 
tnr.  5''  Initium  ducit  a  Iribus  summis 
reformatoribus ,  Bacone  in  Anglia  ,  Car- 
tesio  in  Galliis ,  Leibnitzio  in  Germania 
ac  ad.  Kantium  usque  pertingit ,  qui 
Baconem,  Cartesium  ac  Leibnitzium  im- 


matat ,  statuitque  philosophiam  experi- 
menti ,  et  ad  lianc  appellat  auctor. 
Ast  nonne  rectius  post  tot  saecala  ab 
hac  ad  experimentum  pniiosoPHiiK  posset 
appellari  ?  Eccur  non  simul  utraque  cou- 
jungitar ,  religio^nempe  ac  philosophia , 
prout  in  sua  origine  conjunctae  erant? 
Nous  la  reverrons ,  inquit  cl.  Coraes 
J.  De  Maistre,  la  superbe  alliance  de  la 
religion  et  de  la  science  ;  ils  revien- 
dront  ces  heaux  jours  du  monde ,  ow 
toute  scietice  remontait  d  sa  source. 
Traduct.  du  Traile  de  Platarque  inti- 
tule  :  Des  dMais  de  la  justice  divine^ 
(2)  Erat  enim  commune  apud  ipsos 
receplum  eftatum  :  Expedire  falli  in 
religione  civitates,  Quare  August.  eliam 
ex  hac  parte  veteres  arguit  philosophos  , 
De  Civ.  l.  VII ,  cap.  lo  ,  ubi  de  Seneca 
scribit  :  Colebat,  quod  reprehendebat; 
agehat ,  quod  arguebat ;  quod  culpabat , 
adorabat.  Sic  etiam  Epictetus ,  Ench, 
cap.  38,  principii  loco  staluebat :  Libare 
autem  et  sacrificare  secundum  patrios 
mores  unumquemque  decet.  H/Tfiv^etv 
^e  KUt  6vetv  Kxt  oi7raf)(,eT^cct  xttrcc  rtc 
TFUT^tet ,    (Kurrots^  TrporijKet, 


28  »E    VERA    REt.    ADV.    INGR. 

Quare  vel  ipse  Socrates  ,  qui  vulgo  perhibetur  monotheismi  mar- 
tyr  ,  teste  Xenophonte  (1)  ,  ejus  biographo  et  apologeta ,  passim 
patriis  diis  immolabat. 

75.  Ex  deFectu  demum  sanctioms ;  cum  nulla  ipsi  auctoritate 
sua  vel  praemia  vel  poenas  praeceptorum  suorum  observatoribus 
vel  transgressoribus  proponere  potuerint,  atque  irriderent,  quae 
poetae  de  elysiis  vel  stygiis  sedibus  cecinerunt  (2).  Jam  vero 
quid  juvant  eloquentissimi  quique  tractatus  de  virtutibus  ac  vitiis 
ad  populos  absque  certa  sanctione  vel  ad  virtutem  adducendos 
vel  retrahendos  a  vitiis?  ^ 

76.  Dixi  vero  ejj  triplici  defectu  ipsis  inhcerente,  non  solum 
ut  rationem  redderem  facti  propositi ,  verum  etiam ,  ut  innue- 
rem  adversus  nostros  deistas  ac  rationalistas ,  nec  ipsos  tri- 
plici  hoc  defectu  laborantes  aut  nunc  esse  aut  unquam  pares 
fore ,  seposita  revelatione  divina  ac  supernaturah ,  ad  hoc  idem 
praestandum ,  quod  veteres  philosophi  minime  praestare  va- 
luerurtt  (3). 

77.  His  igitur  sic  constitutis  ita  perstringimus  argumentum  : 
res  facti  indubia  est ,  humanam  sapientiam  et  industriam  non 


(1)  Xenoph.  De  factis  et  dictis  So-  se  omnia proptentur ,  extricent  nihil^ 
cratis  memoratu  dignis,  1.  i ,  cap.   i.  sese  invicem  irrideant ,  quod  quidem 

(2)  Apposite  J.  J.  KousseaTiin£'m//e  commune  omnibus  id  mihi  visum  est, 
1.  III.  p.  187,  ita  philosophnm  allo-  in  quo  minime  hallucinentur»  Elati 
qoilar  :  Frustra  virtutem  statuere  ac  et  quasi  ovantes ,  quum  alios  petunt; 
confirmare  uniusrationis  ope  conaris  :  quum  ipsi  petuntur,  fracti  et  abjecti, 
nam  quo  unquam  fundamento  illam  si  eorum  argumenta  explores ,  nuUa 
poteris  sustentare  ?  Prceclarce  quidem  plane  invenies  nisi  ad  evertendum  ali- 
sunt  tucB  de  moribus  leges  ,  sed  earum  quid  comparata;  si  suffragia  recenseas, 
cedo ,  quceso ,  sanctionem  I  Age,  quid  id  quisque  fert ,  quod  sibi  qnisque  tri- 
ceterno  inferorum  igni  suffectum  vis  ?  buit  :  nulla  quidem  in  re  nisi  in  con- 

(S)  Sic  graphice  describit  idem  J.  J.  tendendo  sibi  invicem  cohcerent ,  cum 

Kousseau  deistas  seu  philosophos  :  Phi-  ipsi   uni  veritatis  lumine  illuslrati , 

losophos  ,  inquit,  consului,  eorum  li-  candidi,  fide  digni  viderivolunt,  tum 

brospervolvi ,  ac  varias  opiniones  ex-  nos  jubent  quodammodo  ipsorum  dicto 

pendi,  agnovi  omnes  animorum  plenos  acquiescere  ,  et  putida  atque  absurda 

affirmantes  audacter ,  etiam  in  rebus  commentaproverisaccertisprincipiis 

dubiis  ex  tripode judicantea ,  qui scire  obtrudunt,  Emile,  tom.  111,  p.  21. 


GAP.    II.    DE    NEGESS.    REY.  29 

valuisse  populos  revelatione  destitutos  revocare  ab  illa  generali 
defectione  sive  circa  cultum  sive  circa  mores ,  nec  potuisse , 
etsi  enixe  id  voluissent ,  nec  posse ,  etsi  vehementer  vellent  , 
ex  triplici  proposito  defectu ;  ergo  necessarium  est  ad  hoc  praes- 
tandum  subsidium  aliquod  extra  humanam  conditionem  positum, 
quod  triplicem  nuper  expositam  conditionem  prae  se  ferat.  At- 
qui  taie  subsidium  esse  non  potest  nisi  divina  supernaturalis 
revelatio ,  quse  sola  principium  in  se  continet  tum  unitatis ,  tum 
summae  auctoritatis  atque  efficacissimae  sanctionis  ;  ergo  ex  eo 
quod  nulla  humana  sapientia  ac  industria  populos  revelatione 
destitutos  revocare  valuerit  ab  universah  illa  defectione  sive  circa 
cultum  sive  circa  mores ,  jure  rursum  infertur  divinae  ac  super- 
naturalis  revelationis  necessitas. 

DIFFICULTATES. 

78.  Obj.  cum  Ammon  et  Wegscheider  :  !<>  Rationem,  qua- 
tenus  suprema  ejus  virtus  dignoscitur  in  ideis  concipiendis , 
quaeque  ipsa  recte  dicatur  idea ,  homini  a  Deo  datam  esse  fa- 
cultatem,  nonexcultam,  sed  assidue  excolendam  constat,  ejus- 
que  aciem  adjuvantibus  tantum  rebus  faustissimis ,  a  Dei  Provi- 
dentia  repetendis ,  ita  curari  posse ,  ut  ne  obscuretur  errorum 
tenebris.  Quapropter  2»  distinguendum  est  inter  rationem  in 
ahstracto  et  in  concreto  y  uti  dicitur ,  cogitatam.  3°  Neque  vero 
dubitari  potest ,  quin  in  rebus  gravissimis ,  quae  ad  rehgionem 
et  honestatem  tuendam  pertinent ,  itemque  in  praeceptis  artis 
logicae  omnes  fere  philosophorum  scholae  mirifice  inter  se  con- 
veniant ;  et  4°  inter  ipsos  scriptores ,  quos  profanos  dicimus ,  et 
quos  injuste  aversantur  atque  calumniantur  tenebrarum  pa- 
troni  y  haud  paucos  esse  constat ,  qui  praeclaras  de  religione  ac 
virtute  sententias,  Jesu  Christi  decretis  ac  praeceptis  haud  ab- 
similes  ,  in  medium  protulerint.  5°  Contra  inter  eos  ipsos ,  qui 
eamdem  revelationem  sequi  se  professi  sunt ,  magna  opinionum 
diversitas  obtinuit;  6°  nec  illa  revelationis  auctoritas  impedire 
potuit,  quominus  ejus  asseclae  ad  superstitionem  erroresque  alios 
non  modo  ineptos  sed  etiam  perniciosos  delaberentur.  7°  Quod 


30  I>B    VERA   REl.    ADV.    INGR. 

si  vero  Deo  placuisset ,  omnes  omnibus  temporibus  idem  prorsus 
sentire  de  rebus  divinis ,  ita  ut  ipsa  forma  et  involucra  idearum 
ad  religionem  pertinentium  omnibus  eadem  essent,  certe  sa- 
pientissimis  praesidiis  id  effecturus  fuisset.  Ergo.  Ita  citati  auc- 
tores  (1). 

79.  Resp.  generatim  ,  Dist,  Et  haec  respiciunt  meram  ab  ipsis 
excogitatam  possibilitatem ,  conc;  destruunt  factum  a  nobis  con- 
stitutum ,  7ieg,  Ejusmodi  enim  tbeoriae  non  sunt  nisi  imaginarise  , 
et  ab  existentia  revelationis  illius  originem  ducunt  ,  quam  per 
summam  injuriam  ipsi  impugnant ,  ut  inferius  ostendemus ;  sed 
nullo  modo  attingunt  argumenta  ,  quoe  ex  facto  deducuntur. 
Quid  enim  effecerunt  veteres  pbilosophi  ad  populorum  illustra- 
tionem?  Quid  efficiunt  deistarum  ac  recentiorum  rationahsta- 
rum  conatus  ,  nisi  corruptionem  populorum  ,  et  juventutis  sibi 
commissae  ? 

80.  Resp.  singillatim ;  ad  1"^,  Neg.  Experientia  enim  contrarium 
evincit ,  ut  ex  dictis  patet  ,  quaecunque  demum  vis  in  ratione 
supponatur.  Non  agitur  de  eo  ,  quod  possit  y  sed  de  eo ,  quod 
fecerit,  ' 

81.  Ad  2*",  Dist,  Et  supposita  quahcunque  distinctione  ob  vi- 
tium  eidem  inhaerens  impar  semper  est  humana  ratio  effectui 
obtinendo ,  quem  adversarii  praetendunt  conc;  secus  trans. 

82.  Ad  3"^,  Neg.  Quam  enim  mirifice  philosophorum  scholae inter 
se  conveniant ,  si  sermo  sit  de  recentioribus ,  vidimus  ex  J.  J.  Rous- 
seau ,  et  patet  ex  perpetuo  rationahstarum  conflictu  et  pugna , 
quae  in  Germaniae  schohs  adhuc  viget ,  et  ex  eorum  hbris.  Si 
sermo  sit  de  antiquioribus ,  patet  ex  historia  philosophiae  ejusque 
diversis  sectis  ,  stoicorum ,  epicureorum  ,  pyrrhonistarum  ,  cyni- 
corum ,  etc.  (2).  Quid  porro  commune  habeant  artis  logicae  prae- 


{\) kmmon^ Der rechte Standpunct,  lae  philosophorum   inter  se  conveniant 

Lips.  1822,  p.  19.  Wegscheider,  op.  solum  in  dissentiendo.  Philosophorum 

citi  prol.  cap.  i ,  §  11  ,  n.  (a).  item    clamores  ,    acres    disputationes  , 

(2)  Plutarch.  De placitis philosopko'  dissensiones  graphice  describit   Lucia- 

rum ,  praesertim  1.  iv.  opp.  fol.  ed.  Pa-  nas  in  dialogo  :  Bis  accuaatus ,  cap.  1 1 

ris.  1624»  tom.  11.  Itaqae  mirifice  scho-  et  seqq. 


GAP.    II.     DE    NEGESS.    REV.  31 

cepta  cum  gravissimis  rebus ,  quee  ad  religionem  et  honestatem 
pertinent^  non  video. 

83.  Ad  4°^ ,  Dist,  Prceclaras  de  reUgio7ie  sententias  absque  fun- 
damento ,  absque  conjunctione  et  fine ,  et  quidem  generales  et 
tbeoreticas ,  conc;  systema  religionis  ac  etbices  ex  omni  parte  abso- 
lutum,  bene  connexumacpracticum ,  7ieg,  Abud  porro  est,  non- 
nullas  sententias ,  tractatus  etiam  ac  dissertationes  edere  de  re-^ 
ligione  ac  moribus  et  quidem  speculativas  et  generales  ,  quod 
fieri  utique  ab  antiquis  pbilosophis  potuit,  multoque  magis  a 
recentioribus  ,  qui  tot  subsidiis  christianae  reb*gionis  instructi  sunt , 
atque  interdum  factum  esse  concedimus ;  aliud  autem  integrum , 
absolutum  ac  bene  constructum  praebere  totius  religionis  atque 
ethices  gedificium  cum  solido  fundamento  sive  auctoritatis  siveuni- 
tatis  atque  sanctionis  ,  nec  non  cum  appHcatione  generalium  prin- 
cipiorum  ad  praxim ,  quod  nusquam  abipsis  factum  est ,  ac  seposita 
revelatione  nunquam  fiet.  Nunquam  convenerunt  in  hominis  fine 
constituendo ;  nunquam  in  certis  ethices  naturahs  atque  obhga- 
tionis  principiis  constabihendis ;  nunquam  stabiles  regulas  ad 
apphcanda  casibus  particularibus  principia  virtutis^  probitatis 
atque  honestatis  exhibuerunt;  nunquam  fines  statuerunt,  qui 
praecepta  a  consiliis  seu  a  perfectione  secernant  et  varios  culpae 
gardus  determinent;  nunquam  motiva  omnibus  communia  et 
vahda  ad  impellendum  hominem  ad  virtutem  et  retrahendum  a 
vitiis  proposuerunt.  Mira  semper  in  his  omnibus  ahisque ,  a 
quibus  recensendis  brevitatis  gratia  abstinemus,  viguit  ac  viget 
inter  philosophos  deistas  ac  rationahstas  varietas  ,  qui  propterea 
nunquam  ethicen  populorum  indigentiae  accommodatam  dare 
potuerunt,  nedum  cultus ,  ut  ipsi  vocant,  theoriam  (1).  Quare 
tenebrarum  pat7'oni,  (idest,  cathohci  seu  supernaturahstae  ) 


(1)  Lockias  in  soo  Specim»  intdl.  ConsnlaturdehocargumentoSpedalieri, 

hum,  lib.  I ,  cap.  1 1  ,  innnmera  prope  DirittidelV  uomo  1.  iv,  cap.  i4  et  seqq. 

ezempla   Tarietatis  ejasmodi  exhibet ,  necnon  Manzoni ,  Sulla  tnorale  cattO' 

qnae  inter  veteres  et  recentiores  popnlos  lica  ,  cap.  3.  Sulla  distinzione  difilo- 

et  philosophos  obtinnit.   Qaod  pariter  sofia  morale  e  di  teologia  :  ubi  egregie 

praestitit  Helvetius,  serm,  20,  cap.  i3.  hoc  argumentum  evolvit. 


32  BE    VERA    REL.    ADV.    INGR. 

neque  injuste  aversantur  neque  calumniantur  scriptores  pro^ 
fanos ,  sed  factum  referunt ,  quod  nostri  lucis  amatores  nunquam 
destruent. 

84.  Ad  5^,  Dist.  Inter  eos,  qui  eamdem  revelationemsequi  se 
professi  sunt ,  sed  mutilam  ac  rejecto  Ecclesiae  magisterio ,  magna 
opinionum  varietas  obtinuit  imo  et  obtinet ,  co/ic;  qui  integram  sub 
auctoritate  Ecclesiae,  suhdist.  in  opinionibus  levioris  momenti , 
quae  nec  religionis  nec  doctrinse  moraiis  attingunt  substantiam  ac 
nondum  definitae  sunt ,  conc;  secus  neg.;  alioquin  jam  non  sunt 
catbolici. 

85.  Ad  6°^,  Dist.  In  refractariis  et  perduellibus,  conc;  in  ca- 
tholicis  sinceris,  neg, 

86.  Ad  7"^ ,  Dist.  Si  hominibus  iis  uti  placuisset,  conc;  si  pro- 
pria  sensa  potius  quam  legitimam  auctoritatem  a  Deo  constitutam 
sequi  maluerunt,  neg.  Deus  bomini  nunquam  defuit,  ut  infra  os- 
tendemus ,  sive  per  primitivam  revelationem ,  sive  per  consti- 
tutam  ase  Ecclesiam  ,  quique  omnia  suaviter  fortiterque  ad  finem 
suum  conducere  maluit,  quin  vim  inferre  videretur  humanae 
libertati ,  cui  consultum  ipse  omni  ratione  voluit ;  etsi  maxima 
in  se  esset  atque  eflicacissima  divinitus  a  se  constituta  auctoritas. 
Sed  si  homini  magis  placuit  evanescere  in  cogitationibus  suis , 
quam  eidem  obtemperare ,  sibi  imputent ,  si  ortse  divisiones  sunt. 

PROPOSITIO  III. 

Cum  humana  ratio  ex  se  motiva  sufjicientia  non  prcsbeat  ad 
homines  in  ofjicio  continendos  atque  a  vitiis  retrahendos  , 
iterum  necessitas  jure  infertur  divince  dc  supernaturalis 
revelationis  etiam  in  iis,  quce  naturali  rationis  lumine  cog- 
nosci  possunt. 

87.  Et  hic  factum  enunciamus  quod  ab  ipsa  experientia  erui- 
tur;  damus  enim  libenter  philosophis ,  deistis  ac  rationalistis  , 
humanam  rationemcognoscereposse  ,  teneri  hominem  ad  cultum 
supremo  numini  praestandum ,  animam  immortalitate  esse  pr«- 
ditam  ,  praemia  poenasve  ipsam  manere  post  mortem ,  vitium 


GAP.    II.    DE    NECESS.    REV.  33 

esse  fugiendum  virtutemque  sectandam  aliaque  id  genus  plurima, 
sola  eliam  inspecta  naturse  humanae  conditione  ejusque  ad  Deum 
relatione.  At  ubi  liumanorum  animorum  sinus  introspiciantur , 
inficiari  ipsi  non  possunt  ejusmodi  notiones  sufficientes  non  esse 
ad  hominem  ita  regendum,  ut  in  omnibus  rerum  adjunctis  in 
officio  ipse  se  contineat  atque  ex  virtute  agat. 

88.  1°  Quia  nonomnes,  imo  plerique  non  assequuntur  vim 
naturahum  ejusmodi  demonstrationum ,  prgesertim  quod  non 
pauci  philosophi  eas  in  dubium  revocaverint ,  imo  aperte  ne- 
gaverint  (1). 

89.  2»  Quia  saepe  dantur  difficilia  rerum  adjuncta ,  in  quibus 
homo  constitutus  ac  sibi  relictus  ,  si  aha  non  habeat  motiva 
quam  ea ,  qu3e  ratio  illi  praebet ,  eegre  omnino ,  imo  nuUo  modo 
adducitur  ad  sectandam  virtutem  atque  ad  injustam  actionem 
vitandam ;  ut  cum  in  sestu  vehementis  cupiditatis  reperitur  ,  vel 
cum  agitur  de  famae  ac  vitae  periculo ,  in  injustae  potentium  viro- 
rum  insectationis  discrimine ,  quibus  vulgo  homines  cedunt  (2). 

90.  3<»  Quia,  qui  in  conflictu  reperiuntur,  facile  sibi  sua- 
dent ,  in  ejusmodi  casibus  hominem  non  obhgari  ad  tale  vel  tale 
facinus,  dubia  iis  insurgunt  de  demonstrationis  vi  ac  veritate, 
mens  obnubilatur ,  nec  videt  amphus ,  quod  antea  evidenter  cog- 
noscere  sibi  videbatur ;  in  subsidium  vocat  sapientum  dubia , 
falsum  dictamen  facile  adoptat. 

91.  4o  Quia,quum  ratio  nonnisi  generaha  suppeditet  prin- 
cipia  sive  circa  cultum  sive  circa  vitae  futurae  praemia  vel  poenas , 
nec  determinet  in  particulari  quo  cultu ,  quibus  in  specie  obsequiis 
divinilatem  sibi  homo  demereri  possit;  quaenam  nos  maneant 
praemia,  quaenam  poense  et  quamdiu  duraturae  ,  praesertim  quum 
poenae  juxta  deistas  aeternae  esse  non  possint ;  inde  fit ,  ut  omnem 


(1)  Cons.  Cic.  Academ.  QucBst.  natarali  probitate  dncti  a  Tirtote  retra- 
lib.ii,  praesertim  cap.  3^  etseqq.  edit.  huntar ,  quod  pluribus  illustrat  exem- 
Taur.  1829.  opp.  tom,  xu.  plis  ductis  ab  historia  antiqua  et  re- 

(2)  Cons.  Roberli  S.  J.  Della  pro-  centiori.Cons.pariterCard.Gerdil,  Diss. 
hita  naturale ,  parte  2%  ubi  sex  ob-  Della  origine  del  senso  morale.  edit. 
stacula  recenset ,  quibus  bomines  sola  Rom.  opp.  tom.  11. 

T.  1.  3 


34  »B    VERA    REL.    ADV.    INGR. 

penitus  vim  amittant,  et  homo  haereat  perinde  ac  si  eas  non 
cognosceret ,  praesertim  si  vitium  utile  sit ,  et  virtus  circumsepta 
et  obsita  difficultatibus ,  ut  passim  evenit, 

92.  5°  Quia  hsec  omnia  confirmantur  ex  agendi  ratione  vete- 
rum  philosophorum(l),  acpraesertim  recentiorum  deistarum,  eo- 
rumque  omnium ,  qui  ipsorum  sectantur  principia  ,  omni  reve- 
latione  seposita.  Publice  enim  nullam  isti,  ut  plurimum,  religion  em 
exercent ,  vitiis  diffluunt ,  dilectionis  et  charitatis  actus  in  proxi- 
mum ,  in  arduis  praesertim ,  vel  omnino  negligunt  vel  parvipen- 
dunt.  Et  haec  quidem  ilH,  qui  de  probitate  quadam  naturali 
atque  honestate  gloriantur ,  quibus  ad  honeste  tamen  vivendum 
tot  insunt  praesidia,  sive  ex  domestica  institutione,  siveex  quadam 
laudis  et  gloriae  cupidine  ,  ex  quodam  decore ,  virtutique  insita 
vi,  etc.  Verum  quid  de  infimae  plebis  hominibus,  quibus  talia 
principia  communia  fierent? 

Jam  vaga  prosiliet  frenis  natura  remotis  (2). 

Omnibus  nempe  cupiditatibus  simul  ac  hbertas  omnis  tribui- 
tur,  nullum  vitium  est,  in  quod  flagitiosissimi  non  ruant  ad 
omnia  parati,  nec  ulla  ratione  contineri  possunt  ,  ut  luctuosa 
experientia  evincit,  ac  si  nec  Deus  esset ,  nec  uUa  vel  praemia  vel 
poenae  bonis  ac  maUs  essent  constituta. 

93.  Unde  sic  ratiocinamur :  Data  quahcunque  humanae  rationis 
vi  in  agnoscendis  officiis ,  quibus  homines  erga  Deum ,  proximum 
ac  semetipsos  obstringuntur ,  quum  in  humana  ratione  nulla  sint 
motiva  sufficientia  et  omnibus  accommodata ,  quae  efficaciter  in 
omnibus  rerum  adjunctis  impellere  valeant  homines ,  eosque  vel 
in  officio  continere  vel  retrahere  a  vitiis ,  ut  ex  facto  experientia 
omnium  saeculorum  comprobato  evincitur ,  velint  nohnt  deistae 
ac  rationahstae ,  necesse  est  vel  ut  homines  sine  ullo  freno  bru- 

(1)  Sic  de  sai  temporis  philosophis  ut  cum  eorum  vita  mirabiliter  pugnet 

ecribebat  Cicero  ,  Qucest.  Tusc.  lib.  ii.  oratio ;  quod  quidem  mihi  videtur  esse 

cap.^:  f^iderelicetaliostantalevitateet  turpissimum,   Gons.   Roberti  ,    Della 

jactatione  ,  ut  iis  fuerit  non  didiciase  probitd  naturale. 

melius;  alioa  pecunice  cupidos ,  glorioB  (2)  Horat.  lib.  ii ,  sat.  7. 
nonnuUos  ,  multos  libidinum  aervos , 


GAP.    II.    »E    NEGESS.    REV.  35 

torum  more  dimittantur  ingenti  omnium  jurium  ac  societatis 
jactura,  vel  ut  existat  aliquod  motivum  extra  humanam  na- 
turam  positum,  quod  illa  omnia  praestet,  divina  nempe  ac  su- 
pernaturalis  revelatio ;  seu  quod  idem  est  :  Cum  humana  ratio 
ex  se  motiva  sufficientia  non  prsebeat  ad  homines  in  officio  con- 
tinendos  ac  retrahendos  a  vitiis ,  iterum  necessitas  jure  merito 
infertur  divinae  ac  supernaturalis  revelationis  etiam  in  iis  ,  quae 
naturah  rationis  lumine  cognosci  possunt  (1). 

DIFFICULTATES. 

94.  Obj.  !<>  (dpsa  humanse  mentis  natura  etsummi  numinis 
idea  recte  effi^rmanda  omnem  excludunt  supernaturalis  revela- 
tionis  necessitatem ;  quemadmodum  enim  omnia  alia  animantia 
iis  viribus  praedita  sunt ,  quibus  naturae  suae  fines  attingere  pos- 
sint  ,  ita  procul  dubio  homines  ratione  sibi  concessa  praes- 
tant  reliquis  animantibus ,  eisdemque  facultas  data  est  ea  omnia 
intelligendi  et  observandi ,  quae  ad  summos  humani  generis  fines 
obtinendos ,  sciHcet  ad  officia  tuenda  et  ad  rehgionem  colendam , 
spectant.  Deinde  2^  homo,  simul  atque  eopervenit,  ut  rationis 
et  officii  sui  sibi  conscius  sit,  necesse  est  rationem  teneat  tanquam 
supremam  cognoscendi  vim ,  cujus  decreta  in  omnibus  vel  cogi- 
tationibus  vel  actionibus  servare  debeat.  Quicumque  autem  , 
spreto  hoc  rationis  humanae  principatu ,  revelationis  ,  quae  modo 
supernaturali  ad  certos  homines  delata  dicitur ,  eam  esse  aucto- 
ritatem  statuit ,  ut  ei  sine  ulla  dubitatione  caeco  quodam  instinctu 
aut  sensu  parendum  sit  ,  is  veram  hominis  naturam  ac  digni- 
tatem  tolHt  atque  evertit.  3°  Humana  mens  legibus  cogitandi 
ipsi  innatis  obteraperans ,   quaecumque  vel  sensuum   ope  ipse 


(1)  Optime  S.   Thom.   p,  i.   q.   i.  admixtione  multorum  errorum  homini 

ostendit ,  qnod  circa  ea  etiam ,  qucB  perveniret ,   a  cujus  tamen  veritatis 

de  Deo  ratione  kumana   investigari  cognitione  dependet  tota  hominis  salus, 

possunt  y  necessarium  fuit  hominem  quce  in  Deo  esi.   Eadem  incnlcat  el 

instrui  revelatione  divina ,  quia  veri^  fasias  evolvit  tum  2.  2.  q.  2.  art.  4»  in 

tas  de  Deo  per  rationem  investigata  corp. ,  tam  Cowfra  grew/e»  lib.  i,cap.  4« 
paucis  et  per  longum  iempus  et  cum 


36  BE    VERA    REL.    ADV.     INCR. 

perceperit,  vel  cogitatione  ac  meditatione  repererit,  proxime 
quidem  ad  causam  aliquam  in  mundo  sensibus  obvio  vel  ad  ori- 
gines  in  ipsa  mente  latentes  referre  cogitur ;  ideoque  stultae  esset 
arrogantiae,  si  causam  eventus  in  rerum  natura  observati  aut 
origines  verge  religionis  inter  homines  deprehensae  in  animae  fa- 
cultatibus  reconditas  non  statim  perspexerit ,  eas  prorsus  negare 
velie ,  et  supernaturalem  ac  miraculosum  eventum  fingere  ,  cujus 
certa  quaedam  nota  demonstrari  omnino  nequit.  Si  qui  autem 
sunt ,  qui  supernaturalismum ,  ut  vocant ,  rationalem  tuiti,  reH- 
gionem  christianam  rationi  prorsus  convenire  censeant^  nihilo- 
minus  tamen  eamdem  supernaturaU  modo  revelatam  esse  con- 
tendant ,  ii  leges  cogitandi  a  Deo  ipso  homini  datas  transgrediuntur; 
nam  quaecunque  rehgionis  doctrina  menti  humanae  dicitur  plane 
convenire,  ea  ex  hac  ipsa  ad  leges  ejusdem  accommodate  re- 
petatur  necesse  est.  4°  Quum  plures  rehgionis  doctrinae  ,  quae 
yxxX^o  positivce  dicuntur,  revelationis  divinae  ejusque  supernatu- 
rahs  ac  miraculosae  dignitatem  sibi  arrogaverint ,  nisi  quis  caeco 
quodam  arbitrio  alteram  alteri  praeferre  veht ,  nulla  aUa  est 
ratio  et  via  eas  examinandi ,  quam  ut  ilJarum  placita  cum  iis  , 
quae  via  naturah  rectae  rationis  de  Deo  ejusque  voluntate  ipsi 
innotuerint ,  dihgenter  componat  et  ad  hanc  normam  sine  omni 
superstitione  exigat.  Nam  qui  hac  norma  in  exploranda  rehgio- 
nis  ,  quae  supernaturalem  se  profitetur ,  veritate  uti  noluerit ,  ei 
verendum  esset,  ne ,  si  forte  daemon  ahquis  aut  homo  se- Dei 
legatum  profiteretur  ,  atque  falsa  aut  mala  pro  veris  et  honestis 
venditare  auderet ,  placita  summo  numine  indignissima  tanquam 
ab  ipso  revelata  sibi  obtruderentur.  Quot  mala  facinora  ,  neglecta 
rationis  cultura ,  obtentu  numinis  ,  et  revelationis  divinae  inter 
homines  patrata  sint,  historia  gentium  abunde  docet.  5°  Ac- 
cedit ,  quod  omnino  nuUa  revelatio ,  quge  sicut  historia  ahorum 
testimoniis  nititur,  tam  certam  potest  nobis  persuasionem  af- 
ferre  ,  quam  quae  ex  ratione  proficiscitur  ,  cujus  decreta  homini 
sua  ipsius  conscientia  innotescunt.  Quo  magis  autem  rehgio  in- 
timae  humanae  mentis  conscientiae  insita  fuerit  atque  impressa , 
eo  certius  homo  beneficam  ejus  vim  in  variis  vitae  humanae 
vicissitudinibus  experietur.  6^  Denique  argumentum  speciosis- 


CAP.    II.    DE    NEGESS.    REV.  37 

simurn  ,  quo  revelationem  supernaturalem  ostendunt  ( superna- 
tm^alistcB^^  petitionis  principity  quod  vulgo  dicitur,  vitio  premitur. 
Id  enim  sumitur  ex  iis  ,  quae  in  aliquo  libro ,  qui  modo  quodam 
supernaturali  confectus  esse  perliibetur  ,  leguntur.  Hinc  autem 
ipsi  fidem  esse  adhibendam  hoc  argumento  scilicet  persuadere 
conantur,  quod  supernaturalem  revelationem  contineat.  Ttaque 
demonstrandum  pro  demonstrato  ponunt.  Ac  si  quis ,  ut  fit ,  ratio- 
nis  humanse  imbecillitatem  religionisque  naturalis  insufficientiam 
e  peccato  originali ,  ex  lapsu  protoplastorum  scilicet  oriundo  ,  de- 
monstrare  velit ,  is  sane  in  eodem  errore  versabitur.  Nec  minus 
in  eamdem  reprehensionem  incurret  quicunque  argumentationi- 
bus  e  ratione  et  philosophia  deductis  fidem  religiosam  y  a  ratione 
et  philosophia  plane  afienam  ,  ad  earum  praecepta  non  esse  exi- 
gendam  statuerit ;  ergo.  »  Hactenus  Wegscheider  (1)  ad  suum  ra- 
tionahsmum  statuendum. 

95.  Resp.  generatim ,  Dist.  Et  hsec  usque  adeo  non  destruunt 
factum  a  nobis  statutum ,  ut  ne  attingant  quidem,  conc;  destruunt 
vel  attingunt ,  neg,  Stat  adhuc  tota  argumenti  a  nobis  inde  de- 
ducti  firmitas ,  stant  omnia  quae  nexu  legitimo  ex  eo  consequun- 
tur.  Sed  jam  expendamus  singula  ab  adversariis  asserta. 

96.  Ad  1"*,  Neg.  antec.  Adarg.  siverationem,  neg.  pariter.  Cetera 
enim  animantia  ,  cum  instinctu  ac  necessitate  agant ,  iis  utique 
mediis  omnibus  a  natura  instructa  esse  necesse  est ,  quibus  finera 
suum  attingant;  at  vero  homines ,  cum  ratione  ac  hbertate  praediti 
sint ,  possunt  utique  a  fine  suo  aberrare  ,  prout  eos  sive  quoad  re- 
ligionis  cultum  sive  quoad  officiorum  observantiam  revera  et 
aberrasse  ohm  et  nunc  quoque  temporis  turpiter  aberrare  his- 
toria  et  experientia  testantur ;  quibus  insuper  edocemur  nunquam 
persehomines  a  pubhca  ejusmodi  etuniversali  aberratione  eximi 
potuisse  vel  posse  ,  ut  ostensum  a  nobis  est ,  absque  externo 
ahquo  adjumento  ,  quo  non  solum  rite  instituantur ,  sed  praeterea 
ad  exequenda  ejusmodi  officia  moveantur  et  impellantur.   Hac 


(1)  Op.cil.proleg.  cap.  i  ,  §  1 1.  Quod      nisse  is  debet  illas  de  verbo  ad  verbnm 
si  cuipiara  videri  possint  obscurae  ejas-      ex  citato  auctore  esse  desumptas. 
iBodi  difficultales  ita  expositae,  memi- 


38  BE    YERA    REL.    ADV.    INCR. 

ratione  non  solum  hominis  naturse  et  dignitati  opportune  pro- 
visum  est ,  sed  praeterea  etiam  liomo  ipse  et  tutius  ducitur  ,  et 
occasio  ei  praebetur  tum  exercendi  virtutes  sibi  proprias,  tum 
melius  divinas  perfectiones  cognoscendi. 

97.  Ad  2°»,  Dist.  Id  est,  posita  gratuitahypothesideplenaoffi- 
ciorum  cognitione  et  motivorum  ad  illa  efficaciter  adimplenda , 
trans.  vel  conc;  sublata  ejusmodi  hypothesi ,  neg.  Et  hoc  est  prascise 
de  quo  quaeritur  ;  omnium  porro  saeculorum  experientia  et  fac- 
tum  ipsum  ejusmodi  hypothesin  destruunt.  Rationahstae  igitur 
vere  principium  petunt ,  dum  assumunt ,  quod  esset  probandum  , 
et  falsum  omnino  est.  Ad  Conf.  quicunque  autem  spreto  hoc 
rationis ,  etc.  Dist.  Id  est ,  qui  rationi  non  tribuunt ,  nisi  eam  par- 
tem ,  quse  ei  competit ,  neg,;  qui  nullo  modo  rationem  consulunt , 
imo  et  excludunt  atque  spernunt ,  conc.  Hoc  vero  non  contendunt , 
qui  rationem  revelationi  subjiciunt.  Perperam  proinde  affirmant 
rationahstae  ,  ab  homine  caeco  instinctu  aut  sensu  parendum  esse 
supernaturali  revelationi ,  quae  rectum  rationis  usum  nunquam 
proscripsit ,  imo  commendat.  Rectae  propterea  rationis  munia 
in  revelationis  negotio  in  eo  sita  sunt ,  ut  expendat  fundamenta , 
quibus  haec  innititur ,  et  deinde ,  hac  semel  constituta  ,  se  sub- 
mittat  in  iis  ,  quae  ejus  captum  excedunt,  quod  ratio  ipsa  dictat; 
in  ceteris  vero  ,  quae  ejusdem  aciem  minime  superant ,  plura 
habet  ,  in  quibus  se  exerceat ,  ea  evolvendo  ,  quae  per  revelatio- 
nem  didicit.  Haec  autem  agendi  ratio  nullatenus  veram  liominis 
naturam  tollit  atque  evertit ,  ut  ipsi  autumant ,  sed  impedit , 
quominus  natura  ac  dignitas  humana  rursum  concidant,  prout 
revera  hoc  destitutas  praesidio  concidere  necesse  est. 

98.  Ad  3™ ,  Dist,  Nisi  certo  constet  ab  alia  causa  ,  quam  a  na- 
turaliesserepetenda ,  conc;  alias  neg.  Ethic  rursum  principii  loco 
constituunt  adversarii  (  qui  nos  arguunt  petitionis  principii)  quod 
faisum  est ;  asserunt  et  supponunt ,  sed  non  probant ,  humanam 
rationem  absque  externo  ac  supernaturali  subsidio  tum  omnia 
rehgionis  ac  morum  praecepta  agnovisse  tum  motiva  ad  ea  exe- 
quenda,  quod  est  contra  factum.  Scihcet  quidpiam  constanti 
vultu  tanquam  ex  delphico  tripode  asserere  et  illud  argumentis  sta- 
bilire  non  idem  est.  Primum  illud  optime  adversarii  nostri  prae- 


GAP.    U.    DE    WEGESS.    REV.  39 

stant,  alterum  negligunt.  Ad  Prob.  stultce  esset  arrogantiw  y  etc. 
Idem  esto  responsum ;  addatur  non  fingi  a  nobis  supernaturalem 
ac  miraculosum  eventum ,  cujus  certa  quaedam  nota  demonstrari 
omnino  nequeat ,  sed  plane   demonstrari ,  prout  evidenter  pa- 
tebit ,   cum  sermo  erit  de  revelationis  existentia ,   ubi  pariter 
ostendemus  certas  quasdam  esse  notas  ad  supernaturalem  ejus- 
modi  eventum   secernendum.  Ad  Conf.  si  qui  sunt  ,   qui  su- 
pernaturalismum...  ii  leges  cogitandi...  transgrediuntur  y  etc. 
Neg.  Aliud  enim  est ,  facta  revelatione  earum  veritatum ,  quae  in 
naturae  ordine  continentur,  deprebendere  eas  consentaneas  esse 
rectae  rationis  principiis,  quod  factu  difficile  non  est;  aliud  vero 
illas  omnes  veritates ,  seposita  revelatione ,  cognoscere ,  quod  adeo 
difficile  est,  ut  nedum  integri  populi  plurium  seeculorum  de~ 
cursu,  sed  vel  ipse  sapientissimi  pbilosophi  in  eo  caecutiverint 
et  toto  coelo  erraverint ,  ut  ex  facto  ostendimus  (1).  Duo  baec 
adversarii  commiscent  in  sua  tbesi,  quae  commisceri  nec  possunt 
nec  debent.  Hinc  negamus  illationem  :  qucecumque  religionis 
doctrina  menti  humance  prorsus  dicitur  convenire ,  ea  ex  hac 
ipsa  ad  leges  ejusdem  accommodate  repetatur  necesse  est ;  detecto 
enim  sopbismate ,  ejusmodi  illatio  evanescit.  Adnoto  praeterea , 
tanquam  certum  rursus  assumi  ab  adversariis   divinam  revela- 
tionem  non  complecti  nisi  eas  veritates  ,  quae  ordinem  natura- 
lem  non  praetergrediuntur ;  complectitur  autem  revelatio  plures 
alias  veritates,  qu3e  bumanag  mentis  aciem  superant,   ut  suo 
loco  ostendemus ,  quare  rursum  peccat  adversariorum  argumen- 
tatio ,  et  eo  laborat  vitio ,  quod  falsi  suppositi  vulgo  dicitur. 

99.  Ad  4™,  Dist.  Et  inde  sequitur  rationem  per  se  posse  omnia 
religionis  et  morum  officia  cognoscere ,  vel  cognita  ab  ipsa  fuisse 

(1)  Plato  commaDionem  axoram  in  versas  amatorios  Platonis,  qaibos  sce- 

saa  Repablica  admisit.  Socrates  Theo-  leste  paederastia  commendatar;  sed  me 

dotam  qaamdam  meretricem  docet  ar-  dies  deficeret,  si  omnia  erroram  monstra, 

tem  homines  alliciendi,  Xenophon,  De  quae  veleres  admisernnt ,  recensere  vel~ 

dictis  et  factis  mirabil.  lib.  iv ,  cap.  1 1 .  lem.  Recentiores  deistse  ,  imo  et  ratio- 

Epictetas  in  Enchir.cai^,  i^S.fornica-  nalistae,  nt  sao  loco  ostendemas,  non 

tionematlicilamadmittit.  Aal.  Geilias,  minus  absurda  et  impia  docaerant. 
Noct.  attic,  lib.  xix  ,   cap.    1 1 .   refert 


'40  »E    VERA    REL.     ADV.    INGR. 

seposita  revelatione  ,  neg,  ut  patet  ex  dictis ;  sequitur  rationem 
propositas  sibi  morales  veritates  cognoscere  tanquam  rectis  prin- 
cipiiscongruentes,co/ic.  Recolanturnuper  dictainresp.  ad  Conf.  3" 
argumenti.  Eadem  semper  sequivocatione  laborant  ejusmodi  argu- 
menta.  Ad  Conf.  quot  mala  facinora ^  etc.  dist,  Ex  neglecto  exa- 
mine  accurato  motivorum  ,  quse  vocant  credibilitatis ,  conc;  rite 
adhibito  hoc  examine ,  neg,  Quae  vero  ejusmodi  motiva  sint , 
inferius  aperiemus. 

100.  Ad  5°^,  Vel  neg.  vel  dist.  Persuasionem  non  afFerat  ejusdem 
ordinis ,  conc;  alterius  ordinis  ,  quae  eamdem  pariat  certitudinem 
seu  saltem  aequivalentem ,  neg,  Ex  logicis  enim  omnes  norunt  pro 
subjecta  materia  triplicem  distingui  certitudinem ,  metaphysicam, 
physicam  atque  moralem ;  et  postremam  hanc  ,  ut  reliquas  ,  quae 
ad  institutum  nostrum  non  pertinent,  taceamus  ,  dummodo 
plena  sit ,  conditionesque  omnes  prse  se  ferat ,  quas  illi  requi- 
runt,  nos  tutos  aeque  de  veritate  reddere  ac  certitudinem  me- 
taphysicam  atque  in  eam  demum  resolvi.  Hinc  non  minus 
certus  sum  me  existere  ex  testimonio  sensus  intimi ,  ac  existere 
Romam  vel  Lutetiam  Parisiorum  ex  testimonio  ceterorum  ho- 
minum.  Talis  vero  est  certitudo ,  cui  innititur  existentia  reve- 
lationis  ,  ut  suo  loco  ostendemus.  Ergo  falsum  est ,  quod  ab 
adversariis  adstruitur. 

101.  Ad  6°^,  Neg,  Tantum  enim  abest ,  ut  istud  sit  argumen- 
tum  speciosissimiiin y  ut  sine  illo  res  plane  confici  possit,  prout 
reipsa  a  nobis  praestitum  est ;.  etenim  nunquam  ad  illud  recurrere 
debuimus  ,  ut  ex  tota  hucusque  instituta  disputatione  patet ,  in 
qua  praefatum  argumentum  non  solum  non  attigimus,  sed  ne 
innuimus  quidem ;  reliqua  proinde  superstructa  corruunt  (l). 

(1)  InGriiiae  adeo  Tirtutis  sunt  argu-  ratione  repetant,  id  est,  nt  solam  deis- 

menta ,  qnibas  theologiae  in  Academia  mum  staluanl  sab   christiani  nominis 

Fridericana    professores   inexpertae  ju-  larva  !  Enim  vero  tales  sunt  fruclus, 

ventuti  illudant  eamque  decipiunt !  qui-  quos  demum  in  Germania  protulit  pro- 

bas  ilii  ,    qui   de   Christiano   nomine  testantismns  !  Attamen ,  nli  melius  dig- 

gloriantnr ,  fundamenta  subrunnt  chris-  nosci  possit  quo  istiusmodi  professores 

tianae  religionis  et  cujascunqne  super-  tendantjOperaepretiumeriteam  versare 

naturalis  revelationis  ,  ut  eam  a  sola  librum,  qaem  nuper  ediditCl.  Augusl. 


GAP.    III.    DE    TfOT.    DIV.    AG    SUPERNAT.    REV.         '  41 

CAPUT  III. 
DE    KOTIS    DLVIN^    AG    SUPERNATURAIIS    REVELATIONIS. 

102.  Frustra  Divinae  ac  supernaturalis  revelationis  possibilitas 
atque  necessitas  fuisset  per  nos  constituta  ,  nisi  praeterea  adstrue- 
remus  certas  notas  ad  eam  discernendam  ab  hominum  fraude. 

103.  Hujusmodi  notarum  potissimae ,  omnium  consensu  ,  sunt 
miracuia  et  proplietias.  Hae  notae  si  vere  existant  in  confirmatio- 
nem  alicujus  doctrinae,  veladcomprobandamalicujusmissionem, 
quae  a  Deo  esse  perhibeantur ,  nullum  dubium  superesse  potest 
sive  circa  divinitatem  illius  doctrinae,  sive  circa  divinam  mis- 
sionem  illorum ,  in  quorum  gratiam  edita  illa  sunt. 

104.  Deistae  ac  rationalistae ,  cum  nullam  supernaturalem 
revelatipnem  agnoscant ,  nuUum  pariter  agnoscunt  opus  superna- 
turale  ad  eam  confirmandam. 

105.  In  rationalistarum  systemate  religio  ,  quae  supematu- 
ralis  dicitur ,  nil  aliud  est ,  quam  ipsa  religio  naturalis  sub  forma 
positiva  proposita  Dei  nomine,  arhitrariis  nonnullis  additis 
institutis ,  ac  mythis  (1)  involuta  ad  quamdam  apud  rudes  au- 
cupandam  auctoritatem.   Quare  factum  est,  ut  religiones  mo- 

Theiner,  Storia  del  seminario  eccle-  philosophicumadditamentisfictisacple- 

siastico  ,  o  gli  otto  giorni  a  Sant'  Eu-  rumque  miraculosis  exornatum  exhibet. 

«ei/o  o  7?omo. /?oma  1834.  epochaiu,  Imbecillitas  hominum  rudiorum  ,   qui 

ubi  totum  hoc  negotium  repetit  a  suis  accuratiore  rerum  naturaj  et  philosophiae 

causis.   Gonfundi   tamen   non    debent  cognitione  destituti ,  et  fervidiore  imagi- 

protestantes ,  quos  vocant  rationalistas  nandi  vi  ducti ,  religionis  ideas  sine  in- 

seu  naturalistas,  de  quibus  agimus,  cum  volucris  historicis  et  symbolicis  neque 

aliis  qui  supernaturalistae  dicuntur,  qui-  ipsi  capiunt,  nec  cum  aliis  communi- 

que  adhuc  revelationem  retinent.  care  valent,  et  modus  eas  per  traditio- 

(1)  En  ,  quid  niythi  nomine  intelli-  nem  propagandi ,  mythos  istos,  quibus 

gant  neoterici  protestantes  rationalistae  :  omnium  religionum  origines  implicatae 

Mythus  generatim  est  narratio  quaedam  sunt,  progenuit  ac  sustentavit ;  quemad- 

ad  antiquissimam  populi  aut  religionis  modum  reliqua  omnium  gentium  hi- 

instituti  cujusdam    historiam  maxime  storia  antiquior  mythis  referta  est.  Ita 

perlinens,  quae  vel  prorsus  ficta  est ,  Wegscheider,  op.  cit.  cap.  1,  §8,  n.  (b). 

velfactumaliquodautplacitamquoddam  Niebuhr,   Roemische   Geschichte ,    id 


42  BE    VERA    REl.    ADV.    mCR. 

saica  et  christiana  arbitrarice  ab  ipsis  nuncupentur  passim  , 
et  ex  ea  parte ,  qua  miraculosa  facta  vel  narrationes  exhibent  , 
mythologicw  vocentur. 

106.  Ex  ejusmodi  principiis  facile  est  dignoscere,  nullas  ab 
his  auctoribus  veras  ac  proprie  dictas  notas  agnosci  ad  super- 
naturalem  divinam  revelationem  secernendam.  Cum  vere  hoc 
systema  sibi  sumpserint  biblici  germanici  protestantes  ,  fit ,  ut 
veluti  mythi  ab  ipsis  traducantur  et  juxta  naturae  leges  passim 
explicentur  miracula  omnia ,  ut  suo  loco  prolatis  exemplis  os- 
tendemus. 

107.  Ut  ejusmodi  ambages  atque  impietatem  abjiciamus ,  rem- 
que  totam  a  suis  principiis  exordiamur ,  declarabimus  quid 
miraculiet  prophetice  nomine  intelligamus ,  ut  deinde  1°  miraculi 
possibihtatem  et  prophetijB  confirmemus ,  2°  eorumdem  sive  mi- 
raculorum  sive  vaticiniorum  vim  evincamus  ad  supernaturalem 
revelationem  dignoscendam ,  in  cujus  gratiam  edita  fuerunt. 

108.  Ne  tamen  rerum  copia  quempiam  obruat ,  vel  saltem 
confusionem  pariat ,  in  duos  distinctos  articulos  eam  dividimus , 
in  quorum  priori  de  miraculis ,  in  altero  de  prophetia  disse- 
remus. 

ARTICULUS  I. 

De  miraculis, 

109.  Argumenti,  de  quo  agere  instituimus,  perspicuitati  in^ 
servientes,  nonnuUa  proenotabimus  quibus  difiicultates  nonpaucae, 
quae  moveri  solent ,  ab  ipso  exordio  praeoccupabuntur. 

110.  Ac  1®  quidem ,  cum  miraculum  a  mirando  dicatur,  ac 
mirari  homines  soleant  effectus  extraordinarios ,  quorum  causa 
eos  latet ,  hic  prius  sistamus  oportet.  Si  causa  naturalis  sit ,  id 
est  intra  naturae  hujus  visibilis  atque  corporeae  leges  posita , 
quamquam  hominum  captum  efiugiat,  efiectus  erit  mirus  vel 

est,  jytstor/a  rowana. B.Th.  1. 18 12.      Commentat,  de  JpoUodori  bibliothe^ 
2.  A.  1826.  G.  Ilermann,  Primordia     ca  y  tom.  iii ,  p.  906  ,  etc. 
hist,    GrwccB,  Lipsiae    1820.   Heyne  , 


CAP.    in.    DE    NOT.    mV.    AC    SUPERNAT.    REV.  43 

mirabilisy  non  autem  miraculum;  si  enim  ex  naturae  legibus 
phaenomenon  enascitur ,  iteratis  experimentis  iterari  debet. 

111.  2°  Cum  inter  agentes  naturales  alii  sint,  qui  in  ordine 
sensibili  hujus  universi  continentur,  alii,  qui  ad  ordinem  invi- 
sibilem  spectant,  cujusmodi  sunt  angeli  sive  boni  sive  mali 
(  quorum  existentiam  tunc  solum  admittunt  deistae  ac  rationalis- 
tae,  cummiraculaimpugnant),  et  cum  eorum  vires  nos  lateant, 
dicimus ,  fieri  aliquando  posse  ,  ut  non  satis  distinguamus  ef- 
fectum ,  de  quo  agitur  ,  an  immediate  a  Deo  ,  an  mediate  ab 
angelis  sit  repetendus ;  ex  quo  difficultates  oriuntur  circa  mira- 
culi  definitionem.  Dixi  aliquando;  dantur  enim  miracula ,  quae, 
ut  videbimus ,  nonnisi  ab  actione  Dei  immediata  repeti  possunt. 
Sed  interea  cum  omnia  miracula  ejusmodi  non  sint,  de  hac  re 
disquisitio  est  opportune  instituenda. 

112.  3°  Quum  miraculum  proprie  dictum  tale  esse  possit, 
tum  ratione  sui  y  tum  ratione  modi ,  difficultas  ,  quae  petitur 
ex  vi  et  efficacia  angelorum  ,  cadere  non  potest  nisi  in  miracula  , 
quae  talia  sunt  ratione  7nodi  y  seu  in  miracula  secundi  vel  tertii 
ordinis,  ut  patebit  ex  dicendis.  Jam  vero  cum  angeli  boni  agere 
non  possint  in  naturam  visibilem  ac  sensibilem  nisi  ad  Dei  nu- 
tum  et  imperium ,  nec  mali  absque  Dei ,  cui  subsunt ,  saltem 
permissione ,  omnino  cessat  ejusmodi  difficultas.  Quaecumque 
enim  supponatur  vis  angelorum ,  certum  est  ipsos ,  si  boni  sint , 
nullum  miraculum  edere  posse  nisi  in  confirmationem  veritatis  , 
utpote  Dei  ministros ;  si  vero  sint  mali ,  nihil  prorsus  efficere 
posse  in  confirmationem  erroris  saltem  ita ,  ut  error  sit  ineluc- 
tabilis ,  obsistentibus  moralibus  Dei  attributis ,  ut  postea  decla- 
rabimus.  Quare  non  est,  cur  hac  de  causa  valde  laboremus  circa 
miraculi  definitionem. 

113.  4°  His  positis,  nihil  vetat,  quominus  cum  D.  Thoma  (1) 
definiri  possit  miraculum  quod  fit  prwter  ordinem  totius  naturce 
creatce ;  vel ,  ut  alibi  (2)  suam  explanat  sententiam ,  illa  sim- 
pliciter  miracula  dicenda  sunt^  quce  divinitus  fiunt  prceter 
ordinem  communiter  servatum  in  rebus.  Licet  enim  angeli  na- 

(1)  I.  p.  q.  iio.  art.  4-  ^^  corp.  (2)  Contra  GeniiU  lib.  iii.cap.  iok 


44 


DE    VERl    REL.    ADV.    INCR. 


turarum  creatarum  ambitu  contineantur ,  cum  tamen  nihil  effi- 
cere  possint  absque  Dei  vel  praecepto  vel  permissione,  semper 
verum  erit ,  miraculum  esse  id ,  quod  fit  prceter  ordinem  totius 
naturce  creatce  sive  ratione  sui  sive  ratione  modi y  ut  expositum 
est.  Quod  si  morosis  nonnullis  hsec  definitio  non  placeat,  non 
abnuimus  miraculum  definire  :  opus  sensihile  ,  stupendum ,  OV" 
dini  providentice  consueto  et  naturce  legibus  contrarium ,  In 
hanc  porro  definitionem  verbis  mutatis  conveniunt  definitiones  ^ 
quoe  passim  sive  a  philosophis  sive  a  theologis  traduntur,  si 
dolosas  nonnuUas  excipias  ad  fallendum  nempe  excogitatas  vel 
prorsus  singulares.  In  hanc  praeterea  definitionem  illa  quatuor 
quadrant ,  quae  ad  verum  miracuium  constituendum  requirun- 
tur ,  lo  ut  effectus  sit  sensibihs ,  2^  quod  a  nulla  creata  causa  , 
modo  exposito ,  effici  possit ,  3"  quod  sit  proinde  supernaturaHs , 
4°  denique  ad  divina  conducat  (1). 

114.  Dixi  passim  traduntur ;  exploratum  enim  est  ,  aliam 
viam    inivisse     Carolum    Bonnet  (2) ,  et  Cl.  Houtteville  (3) , 


(1)  Cons.  Andreas  Spagnius  S.  J,  De 
miraculis,  Roinae  1787.  p.  2,  Deessen- 
tia  miraculi.  Egregiam  opus ,  in  qno 
islad  argnmenlum  dilucide  evolvitur, 

(^)PalingMsiephilosophique.  P.  1 7. 
cap.  5  et  6. 

(3)  Tom.  ij.  edit.  Amst.  1744»  ^^^'  *• 
cap.  6 ;  ubi  advertendum  est ,  Houtte- 
ville  minime  rejicere  communem  no- 
lionem  de  miracalis,  juxta  quam  etiam 
refellit  Spinozam  ,  sed  aliam  addere , 
nt  se  raagis  directe  opponeret  Spinozae. 
DiflPert  vero  quoad  aliquai  a  Bonnet  in 
eo ,  quod  ille  duos  ordines  a  Deo  ab 
initio  constitutos  existiraaverit,  ex  quo- 
ram  nno  consurgeret  consuetus  naturae 
cursus,  ex  altero  vero  extraordinarius 
carsus  existeret,  in  quo  rairacula  conci- 
piuntur.  Id  est ,  ex  Caroli  JBonnet  mente 
duplicem  Deus  caasaram  seriem  para- 


vit ,  unam  ,  quae  communes  produceret 
effectus  ,  V,  g.  ortum  et  occasum  solis , 
motas  siderum ,  aliaque  plisenomena  9 
quae  passim  in  mundo  contingunt ;  al- 
teram  vero  seriem  causarum  disposuit , 
quae  in  his  vel  illis  locorum ,  temporum 
ac  personarum  adjunclis  ab  eodem  au- 
ctore  paratis  praeter  consuetas  naturae 
ieges  operarentur.  Hinc  series  causaram, 
V.  g.  quae  a  mortuis  Lazarum  excita- 
rant ,  jam  ab  initio  disposita  fuerat , 
eo  taraen  ordine ,  ut  causae  operaturae 
non  essent  nisi  advenienle  Cliristo  ad 
sepnlchrum  et  clamante  :  Lazare,  veni 
foras,  Houlteville  autem  arbitratur 
Deum  ab  initio  sic  omnia  disposuis&e , 
nt  ex  legibus  semel  posilis  omnia  pro- 
dirent ,  sive  quoe  naturalia  ,  sive  quae 
mira  nobis  videntur  ,  quae  tamen  non 
minus  naturalia ,  quam  prima  sant.  Ex 


GAP.    III.    DE    NOT.    DIV.    AG    SUPERNAT.    REV.  45 

juxta  quos  miraculum  non  est,  nisi  eventus  mirus  atque  stu- 
pendus  ex  incognita  sed  naturali  legum  liarmonia  ac  tempera- 
tione  profectus.  Haec  tamen  miraculi  notio  a  plerisque  fortasse 
non  injuria  improbatur  ac  passim  rejicitur.  Quidquid  vero  de 
ea  sentiendum  sit ,  quod  aliorum  judicio  relinquimus ,  eam  minus 
necessariam  censemus  ad  Spinozae  sophismata  diluenda  ,  ad  quem 
finem  invecta  est. 

115.  Dixi  praeterea,  si  dolosns  nonnullas  exctpias  ad  fallen- 
dum  excogitatas  velprorsus  singulares;  cujusmodi  profecto  ea  est, 
quam  Lockius  (1)  dedit ,  dum  miraculum  definit :  operationem 
sensibilem ,  quce  superat  spectatorum  captum ,  et  juxta  illos  est 
contra  cursum  naturce  et  accipitur  tanquam  operatio  divina , 
qua  destruitur  ipsa  miraculi  notio,  cujus  tota  virtus  penderet 
ab  existimatione  spectatorum.  Id  ipsum  dicatur  de  aliis  ejus- 
modi  plus  minus  vitiosis  definitionibus ,  quas  hic  non  vacat  ad 
trutinam  vocare  (2). 

116.  Igitur  ut  omnis  aequivocatio  toUatur,  ad  veram  miraculi 
notionem  requirimus ,  ut  sit  opus  sensibile  ,  quod  a  nuUa  causa 
creata  efiici  possit ,  et  quidem  praeter  consuetum  naturae  ordinem  , 
et  nos  ad  divina  conducat. 

117.  Circa  miraculi  divisionem  et  gradus  quoad  substantiamy 
subjectum  et  modum  ,  nec  non  de  alia  divisione  miraculi ,  quod 
fiat  supra  ^  prceter  et  contra  naturam ,  auditores  remittimus  ad 
celeberrimum  opus  Benedicti  XIV ,  De  beatificatione  et  cano- 
nizatione  Sanctorum  (3). 

118.  Ut  igitur  coeptum  prosequamur  iter ,  ex  adversariis  mira- 
culorum  alii  sunt,  qui  cum  Spinoza  (4)  eorum  possibilitatem 

qnibos   patet  ,    sententias    tam  Caroli  (3)Lib.  iv.  p.i.  cap.i  etseqq.Consul. 

Bonnet  quam  Hontteville  in  idem  quoad  prajterea  Spagni  loc.  cit.,  ubi  expendit 

substantiam  redire.  diversas  acceptiones  nominis  miraculi, 

(1)  Joumal  des  Savants  ,  art.  g.  (-4)  Tract.theol.polit.cap.S^SpiaO' 
anno  i^o8.  zae  inter  ceteros  adstipulatus  est  inter 

(2)  Consnl.  Andr.  Spagni  op.  cit.  Hebraeos  Dom.  J.  Salvadorannis  proxi- 
p.  2.  art.  6,7,8,  ubi  accurate  plu-  me  elapsis  inopere  cui  titulus:  Histoire 
res  expenduntur  definiliones  miraculi  des  institutions  de  Moise  et  du  peuple 
partim  falsae  parlim  imperfectae ,  vel  A^fcrew,  Paris  1829,  lom.  i ,  pag.  218, 
saltem  parom  exactae.  et  alibi  passim. 


46  DE    VBRA    REL.    ADV.    INGR. 

denegant  ^  alii  vero  data  miraculorum  possibilitate  inficiantur 
miracula  esse  notam  certam  et  ineluctabilem  divinae  revelationis , 
seu  quod  tuto  ea  discerni  non  possint  ab  operibus  naturalibus 
vel  ab  operatione  daemonis  ,  seu  quod  assensum  iis  praestare  non 
possimus  defectu  historicae  certitudinis.  Duo  propterea  a  nobis 
praestari  debent ,  1°  adstruenda  miraculorum  possibilitas ,  2»  eo- 
rumdem  ineluctabilis  vis  ad  probandam  divinitatem  supernatu- 
ralis  revelationis. 

PROPOSITIO  I. 
Miracula  sunt  possibilia. 

119.  Sane  illud  est  possibile  quod  non  implicat  ,  sive 
nullam  involvit  contradictionem  ;  atqui  miracula  posse  a  Deo 
fieri  nuUam  involvit  contradictionem;  miracula  igitur  sunt  pos- 
sibilia. 

120.  Deus  enim,  qui  libere  mundum  condidit,  ac  libere  ei- 
dem  leges  dedit ,  potest  legibus  libere  a  se  constitutis  derogare ; 
ast  ubi  legum  naturalium  adest  derogatio ,  ibi  habetur  miracu- 
lum;  ergo.  Praesertim  cum  ejusmodi  derogatio ,  quae  in  tempore 
fieret ,  nuUam  importet  mutationem  in  Deo ,  qui  ab  aeterno ,  dum 
constituit  mundum  condere ,  eique  generales  leges  dare  decrevit, 
simul  decrevit  peculiares  ejusmodi  derogationes  ad  manifestan- 
dam  gloriam  suam;  Deus  siquidem,  dum  opera  mutat,  non  mu- 
tat  consilium  (1). 

121.  Et  haec  quidem  juxta  nostrum  concipiendi  modum;  si 
interius  enim,  ac  prout  in  se  est,  res  consideretur,  aliter  omnino 
se  habet.  Etenim  Deus  ,  si  proprie  loqui  velimus  ,  non  regit 
genera  vel  species  ^  quae  non  sunt  nisi  ideae  abstractae ,  sed  regit 
individuay  quae  sola  realia  sunt ,  neque  regit  legibus  universa- 
libus ,  quae  pariter  non  sunt  nisi  in  conceptu  nostro ,  exinde 
ortae ,  quod  nos  conspiciamus  Deum  modo  uniformi  individua 
talis  classis  regere ,  sed  regit  voluntatepeculiari  individua  singula ; 
quo  fit,  ut,  dum  Deus  decernit  talem  planetam  v.  g.  sisti,  non 


(l)  S.  Aagast.  Omfeaa.  lib.  i,  cap.  4* 


4 


GAP.    III.    DE    WOT.    DIV.    AG    SUPERNAT.    REV.  47 

deroget  alicui  legi  a  se  constitutae ,  sed  decernit  ejusmodi  plane- 
tam  moveri  circa  solem  ad  tantum  tempus,  postea  sisti  ,  ac 
rursum  deinceps  moveri ,  prout  ipsi  libet.  In  hoc  vero  nuUa  con- 
cipitur  nec  habetur  legis  universahs  naturalis  derogatio  ,  ut  pa- 
tet  5  et  sic  de  ceteris  dicatur.  Cum  igitur ,  re  in  se  spectata  et 
prout  est ,  nuUa  sit  universahs  naturahs  lex ,  quae  videlicet  ge- 
nera  et  species  y  et  non  potius  individua  respiciat ,  nec  uUa 
habetur  derogatio  proprie  dicta  vel  exceptio ,  sed  simpHcissimus 
divinae  voluntatis  actus ,  quo  fit ,  ut  tale  naturse  individuum  in 
datis  adjunctis  hac  potius  vel  aHa  ratione  se  habeat ;  qui  proinde 
hac  de  causa  miraculorum  possibilitatem  impugnant ,  falso  labo- 
rant  supposito ,  ac  Deum  ex  propria  sua  imbecillitate  dimetiuntur. 

DIFFICXILTATES. 

122.  Objicitur  primo.  l^  Non  possunt  a  Deo  fieri  miracuia ,  quin 
Deus  ipse  mutetur.  Leges  enim  ,  quibus  mundus  regitur ,  sunt 
ipsa  Dei  decreta ,  quae  mutari  non  possunt ,  quin  mutetur  ipse 
Deus ,  quod  est  absurdum.  2°  Saltem  miracula ,  subdit  Salva- 
dor  (1) ,  minus  digna  Deo  videntur ;  in  legibus  enim  mundi  con- 
stituendis  cur  Deus  non  ita  generaliter  eas  patere  voluerit ,  ut 
circumstantias  omnes  etiam  attingerent,  quae  essent  exoriturae 
ex  hoc  ipso  mundo?  Secus  3"  dicendus  est  locum  identidem  re- 
liquisse  evertendi  has  leges  ,  quod  nonnisi  ineptis  legislatoribus 
usuvenit ,  qui  quum  exigua  mentis  virtute  sint  instructi ,  totam- 
que  reipubhcae  regendae  formam  assequi  nequeunt ,  quoties  gra- 
viores  difficultates  occurrunt ,  toties  ad  exceptiones  confugere 
coguntur. 

123.  Resp.  ad  1*»,  Neg.  Ad  prob.  leges  sunt  Dei  decreta  ,  etc. 
vel  neg.  ,  quum  leges  non  sint  nisi  effectus  divinorum  decreto- 
rum;  vel  dist,  Sunt  ipsa  Dei  decreta ,  quae  habent  pro  objecto 
tum  leges  tum  ipsarum  derogationes  in  tempore  faciendas  ,  conc; 
secus  neg,  Recolantur  dicta  in  probationibus ;  ex  quibus  patet , 
nec  locum  habere  posse  difficultatem  propositam  a  Spinoza  et 
jamdiu  a  S.  Thoma  (2)  praeoccupatam. 

(1)  Op.  cit.  ibid,  et  alibi  passim.  (2)  En  verba  S.  Thornae :  Dicendum 


48 


BE    TERA   REL.    ABV.    irfCE. 


124.  Ad  2«^,  ^^9'  Ad  prob.  in  legihus  constitnendis  ^  etc. 
Dist,  Nisi  Deus  sibi  aliquid  minus  usitatum  reservarit  ad  torpidas 
quorumdam  bominum  mentes  excutiendas ,  quae  consuetis  non 
moventur  ,  conc;  quasi  Deus  non  satis  providerit  ordinariis 
eventibus  ac  naturali  rerum  creatarum  ordini ,  neg.  Deus  certe 
leges  universales  constituit ,  quibus  ordinaria  ratione  mundus  re- 
geretur ;  at  ei  quoque  placuit  reservare  sibi  extraordinaria  non- 
nulla  facta ,  quibus  bomines  supremum  ejus  dominium  in  res 
cunctas  ejusque  providentiam  evidentius  cognoscerent ,  ac  prae- 
cipue  certiores  fierent  de  veritate  religionis ,  quam  revelare  con- 
stituit,  ut  inferius  ostendemus  (1). 

125.  Ad  3°^,  Dist,  Si  id  ex  necessitate  faceret,  conc;  si  ex 
libera  electione  ob  fines  sibi  prsestitutos ,  neg.  Deinde  neg.  Deum 
evertere  suas  leges  quum  miraculum  qualecumque  edit ;  sed ,  ut 
in  probationibus   dictum  est,  derogat  legibus  suis,  et  quidem 


quod  Deue  sic  rebus  certum  ordinem 
indidit ,  ut  iamen  sihi  reservaret , 
quod  ipse  aliquando  aliter  ex  causa 
esset  facturus.  Unde ,  quum  prceter 
hunc  ordinem  agit,  non  mutatur.  P.  i. 
q.  io5.  art.  6.  ad  3.  Eadem  alibi  scri- 
bit ,  praesertim  qoaest.  disp.  4«  de  mi~ 
raculis,  q.  6.  art.  i.  ad  6  ;  et  lib.  iii. 
Contra  Gent.  cap.  gg ,  n.  7. 

(1)  Ita  S.  Aogust.  Tract.  24.  in 
Joan.  n.  i ,  praeoccapavit  el  solvit  lianc 
difBcultatem  :  Miracula,  quw  fecit  Do- 
minus  J.  C,  sunt  quidem  divina 
opera,  et  ad  intelligendum  Deum  de 
visibilibus  admonent  humanam  men- 
tem.  Quia  enim  ille  non  est  talis  sub- 
stantia,  quce  videri  oculis  possit ,  et 
miracula  ejus ,  quibus  totummundum 
regit  universamque  creaturam  admi- 
nistrat ,  assiduitate  viluerunt ,  ita  ut 
pene  nemo  dignetur  attendere  opera 
Dei  mira  et  stupenda  in  quolibet  se- 
minis  grano  ;  secundum  suam  mise- 


ricordiam  servavit  sibi  qucedam ,  quce 
faceret  opportuno  tempore  prceter  usi- 
tatum  cursum  ordinemque  naturoe ;  ut 
non  majora  sed  insolita  videndo  siU' 
perent  ,  quibus  quotidiana  viluerant, 
Majus  enim  miraculum  est  gubernatio 
totius  mundi  ,  quam  saturatio  quinque 
millium  hominum  de  quinque  pani- 
bus  ;  et  tamen  hcec  nemo  miratur  ;  il" 
ludmirantur  homines,  non  quia  majus, 
sedquia  rarum  est,  Ex  hac  S.  Aagus- 
tini  observatione  patet,  quid  sentiendum 
sit  de  praeclara  recentioris  rationalistae 
sententia,  dum  ait :  Miraculis  multo  mi- 
nus  declarari  majestatem  naturce  divi- 
ncB  quam  ordine  naturce  ;  quum  in  illis 
vim  tantum  admiremur  ( rudem  quasi); 
in  hoc  vero  et  vim ,  quce  virtutem  re- 
bus  etiam  abjectis  indidit ,  et  sapieu' 
tiam  dispensatoris.  Ita  Doederlein ,  In* 
stitutiotheologi  christiani ,  vol.  i ,  pag. 
6x5.  Quam  prajclare  ac  sapienter  haec 
et  ejusmodi  alia  proferunlur  ! 


CAP.    III.    BE    NOT.    DIV.    AG    SUPERNAT.     REV.  49 

non  omnibus ,  sed  alicui  peculiari  legi  et  in  casibus  particulari- 
bus.  Dum  V.  g.  Deus  vim  igni  ademit ,  ne  rubum  combureret , 
non  evertit  legem ,  nec  sustulit  virtutem  ubique  igni  inditam  ad 
comburendum  ;  et  sic  de  ceteris  dicatur.  iEquivocatione  proinde 
utuntur  increduli  in  bis  comminiscendis.  Ad  confirm.  quod  non" 
nisi  ineptis  legislatoribus  ,  etc-  Dist,  Si  Deus  ejusmodi  excep- 
tiones  faceret  ex  inopinato  et  non  proeviso  superveniente  eventu, 
conc;  si  e  contrario  in  toto  etiam  systemate  voluit  bas  exceptio- 
nes  ad  suos  fines  obtinendos  comprehendere ,  neg.  Hinc  neg, 
parit.  Ineptus  enim  legislator  ad  bas  exceptiones  confugeret  de- 
fectu  scientiae  et  capacitatis  ,  quod  de  Deo  dici  nequit ,  qui  in- 
credibili  scientiae  suae  virtiite  omnia  comprebendit ;  si  tamen 
miracula  exceptiones  dicenda  sint  ,  in  cujus  vocis  usurpatione 
rursum  latet  aequivocatio. 

126.  Et  l^aec ,  ne  tritam  desereremus  viam ;  ceterum  vi  ani- 
madversionis  in  probationibus  positae  ,  ejusmodi  difficultates  toties 
repetitae  ne  locum  quidem  babent. 

127.  Ex  dictis  pariter  evanescunt ,  quae  magno  apparatu  ob- 
trudunt  recentiores  rationalistae ,  id  est ,  increduH  cum  Wegscbei- 
der  (1),  dum  scribunt  :  ZTe  (supernaturalistae)  nimirum  Deum 
sumunt  res  humanas  naturali  ordine  in  universum  regere ,  et 
ubi  hic  naturalis  ordo  voluntati  ipsius  haud  amplius  satisfa- 
cere  possit^  miraculis  patr^ndis  ipsi  quasi  opem  et  medicinam 
ferre ;  illi  vero.  (  rationalistae  )  Deum  statuunf  ab  ceterno  res 
omnes  continua  serie  secuturas  tam  sapienter  disposuisse ,  ut 
quce  V.  g.  ante.  plura  jam  soscula  evenerint  id  ^  quod  nuno 
evenitj  prcepararent  et  efjixerent ,  nec  opus  esset  miraculis  qui- 
busdam  quasi  intercalaribus ;  ergo  omnemgubernationis  divince 
sapientissimce  et  ima  ceque  ac  summa ,  maxima  ceque  ac  mi- 
nima  ,  eoctrema  ceque  ac  novissima  complectentis  ambitum 
agnoscunt;  dum  isti  (supernaturabstae  )  in  singulis  tantum  ef- 
fectibus ,  Numen  summum  prodentibus^  hic  vel  illic  sifigularem 
Dei  omnipotentis  efficaciam  cernere  malunt,  eoque  hominibus 
rudioris  cevi  cequiparandi  sunt^  qui  magis  ad  summam  Dei 

(I)  Op.  cil.  proleg.  cap.  i,S  i2,u,  (a.) 

T.  I.  4 


'50  DE    VERA    REL.    ADV.    INGR. 

vim  et  efficaGiam  quam  ad  sapientiam  explorandam  prompti 
erant,  Ita  illi  ex  tripode  proniinciant  in  quibus  difficile  est  diju- 
dicare,  utrum  impietas  ignorantiae ,  an  ista  illi  praevaleat,  dum 
tamen  uni  ipsi  et  docti  et  sapientes  a  suis  celeJjrentur. 

128.  Objicitur  secundo  cum  Spinoza.  Miraculum  est  quid  exce- 
dens  cognitionem  nostram  ,  nosque  perducens  in  cognitionem 
existentiae  Dei  vel  alicujus  sui  attributi ;  sed  non  est  possibile , 

,ut  id  ,  quod  excedit  cognitionem  nostram,  nos  perducat  in  al- 
terius  rei  cognitionem  ;  nam  ex  illo ,  quod  excedit  cognitionem 
nostram,  nihil  potest  inferri;  ergo  impossibile  est  miraculum  (1). 

129.  Resp.  Dist.  V^part.  maj\  Miraculum  excedit  cognitionem 
nostram  quoad  modum ,  quo  p^r  divinam  virtutem  existit,  conc; 
quoad  existentiam  sui  et  quidem  per  virtutem  divinam ,  7ieg,  et 
neg.  min.  cum  suis  probationibus.  Quomodo  vero  ab  operibus 
naturalibus  miracula  dignoscantur ,  ex  infra  dicendis  patebit. 

130.  Objicitur  tertio  ab  anonymo  quodam  incredulo  (2)  :  Mi- 
racula  id  sunt  in  ordine  naturali ,  quod  sunt  mendacia  in  ordine 
morali ;  nam  miracula  sunt  violatio  ordinis  naturalis ;  sed  men- 
daciis  non  est  credendum ;  ergo  neque  miracnlis, 

131.  Resp.  Neg,  maj.  Ad  Prob.  miracula  suntviolatio  ordinis 
nat.  y  etc.  Vel  neg.  ex  dictis ,  miracula  esse  violationem  ordinis 
naturalis  ;  vel  dist.  Id  est ,  sunt  suspensio  ordinis  physici  libere 
a  Deo  facta ,  conc,  violatio  proprie  dicta,  prout  est  mendacium 
in  ordine  morali ,  neg.  Sublata  inepta  hac  aequivocatione  vocis 
violationis^  evanescit  tota  virtus  propositiargumenti,  ex  quoaeque 
anonymus  inferre  potuisset ,  miracula  esse  peccata  y  prout  peccata 
sunt  mendacia  (3).  Accedit,  quod  violatio  ordinis  moralis  impor- 

(1)  Ubi  pariler  notandam  ,  aliisver-  dem  jam  proposaerat  Rousseau  ,    apad 

bis,  ul  solent,  eamdem  difFicultatem  Bergier,  J^raiVe /t/sMom.  v,§  i4,ch.  2. 

rationalistas  refricare  ,  dum  ajunt  :  Si  {^)  In  Diario  literator.  Pisan.  tom.v, 

nemo  ejusmodi  effeclionem  [miracu^  art.  3,  pag.  88. 

lum)  certis  signis  cognoscere   potest  ,  (3)  Impugnarunt  Benedictum    Spi- 

ne  apta  quidem  est  Numini  divino pate-  noza  ex  orlhodoxis  Calraet  in  Dissert.  de 

faciendo ,  quippe  quoe  hominem  in  am-  verisfictisqueprodigiis  ,  quae  est  prima 

biguo  relinquat  ,neccerlamunquamei  inter   eas   quas  praemisit  ad  Gomment. 

persua8ioneminderepossit,{lhid),EsLmr  in  Exod. ;  Michael  Vassor  ,  ante  saam 


CAP.    III.     DE    NOT.    DIV.    AG    SUPERNAT.    REV.  51 

taret  imperfectionem  in  Deum ,  quod  repugnat  summae  ipsius 
sanclitali.  Id  patet  ex  ipso  mendacio ,  quod  opponeretur  veritati. 

132.  Inst.  Eadem  est  ratio  legum  pliysicarum  ac  legum  mora- 
lium;  atqui  istae  mutari  non  possunt;  ergo  neque  illse. 

133.  Resp.  Neg,  rnaj.  et  paritatem ;  prim£E  enim  ,  si  quoe  sint, 
a  libera  Dei  voluntate  pendent ,  non  autem  secundse ,  quae  affi- 
ciunt  ipsa  moralia  Dei  attributa ,  sanctitatem  nempe ,  justi- 
tiam,  etc. 

PROPOSITIO  I. 

Miracula  certissimam  notam  exhihent  ad  dignoscendam 
divinam  ac  siipernaturalem  revelationem. 

134.  Miraculum  ex  datis  definitionibus  non  potest  esse  nisi  a 
Deo ;  ergo  si  Deus  miracula  efficiat  in  favorem  revelationis  ,  quae 
ejus  nomine  proponitur,  miracula  non  possunt  non  esse  certis- 
sima  nota  ad  dignoscendam  divinam  ac  supernaturalem  revela- 
tionem. 

135.  Deus  enim  veritas  est  neque  unquam  potest  vel  adstipu- 
lari  errori  et  falsitati ,  vel  suae  auctoritatis  sigillum  apponere  ad 
errorem  confirmandum ,  vel  saltem  permittere ,  si  sermo  sit  de 
operibus  daemonum ,  ut  ipsi  talia  opera  edant ,  quibus  homines 
invincibiliter  in  errorem  inducantur. 

136.  Deus  enim  decipere  homines  non  potest  sive  per  se  sive 
per  alios ;  siigitur  miracula  veluti  signa  assumsit  ad  testificandam 
acpatefaciendamdivinae  susesupernaturalis  revelationis  veritatem, 
nequit  permittere  ,  ut  daemones  talia  opera  patrent ,  quibus  vel 
dubia  fiat  probatio  ,  quoe  ex  miraculis  eruitur ,  vel  ita  homines 
decipiantur ,  ut  in  errorem  ineluctabihter  inducantur ,  tum  etiam, 
ut  dicemus ,  cum  malos  punire  decreverit  vel  bonos  probare. 

apostasiam  a  religione  catholica  ,  Ve-  delavraie  relig.,iom.Y, — Exhetero- 

ritable  relig.  1.  ii ,  ch.  i  ;  Fassonias  ,  doxispraecipaePetrnsBayle  ,  cajas  lon- 

De  niirac.  ;  Hooke  Princip.  relig.  ,  gam  impagnationem  rel^runt   Trevol- 

tom.  iii,Dissert.  Be  mirac;  Valsechias  tiani,  anno  ly^^.  art.  /^i ,  pag.  ioi8, 

Fondamenti  della  relig.,  lib.ii  ,  i6  ,  et  Alphons.  Nicolai  S,  J.  Lez.  'j^suW 

n.  8  ;  Bergier  ,  Trait^  hist.  et  dogmat.  Esodo. 


12  DE    VERA    REL.    ADV.    INGR. 

137.  Attamenistesolus  casusesset,  in  quo  exceptio  fieri  posset 
adversus  statutam  propositionem ,  desumta  ex  potestate  malorum 
spirituum ,  quorum  naturali  vi,  cum  ignoremus  quousque  ea  se 
extendat ,  patrari  forsan  rionnulk  signa  possent  ,  quse  saltem 
respectu  nostri  rationem  miraculi  haberent.  Ast  si  notetur  ejus- 
modi  naturalem  vim ,  qua^cunque  ea  demum  sit ,  liberam  non 
esse  ,  sed  divinae  Providentige  obtemperantem  quoad  exercitium  , 
ex  dictis  nihil  inde  erui  potest  ad  infirmandum  assumptum. 

138.  Cum  difficultates ,  quse  afferri  solent,  ad  quatuor  capita 
revocentur,  ad  tollendam  confusionem  distincte  ac  divisim  eas 
proponemus. 

DIFFICULTATES. 

Ex  ratione. 

139.  Obj.  1°  Nemo  perspectas  habet  om.nes  naturae  vires ,  ergo 
nemo  judicare  potest  inter  opus  naturale  ac  prodigiosum ;  sane 
2»  sjepe  perperam  judicamus  quidpiam  naturam  non  posse  ejusque 
iegibus  adversari ,  3«  quod  rudibus  praesertim  accidere  potest , 
quum  ipsi  impares  sint  examini  ejusmodi  instituendo.  4°  Cum 
igitur  dubium  semper  aliquod  supersit  in  tali  judicio  efformando, 
dici  nequit ,  miraculum  esse  certissimam  divinae  revelationis  ,  cui 
testificandae  assumitur,  notam.  Haec  quidem  veteres  deistae  ,  qui- 
busKantiani  ac  rationahstoe  subscribunt,  quaeque  fusius  evolvunt. 
5°  Est  enim ,  inquit  Em.  Kant(l),  quaedam  humanae  mentis  arro- 
gantia,  quam  falso  modestiam  interpretantur ,  quceque,  ubi  in 
rerum  natura  ahquid  accidit,  quod  non  statitri  ex  physicis  et  mo- 
rahbUs  explicari  posse  videtur,  id  immediate  virtuti ,  quae  leges 
naturae  interrumpat ,  sive  efficaciae  Dei  miraculosae,  haud  cunc- 
tanter  attribuit.  6^  At  modestum  indagatorem  decet,  ubi  tahs 
eventus  causas  naturales  et  intermedias  non  statim  reperiat , 
earum  declarationem  a  futuro  tempore  potius  expectare ,  quam 
continuo  prodigia  et  miracula ,  id  est,  eventus  supernaturah  modo 

(1)  P^orlesungen  uher  die  Metaphysik ,  seu  Prceleciiones  de  Metaphysica , 
pag.  333  ,  Lips.   i825. 


GAP.     III.     DE    NOT.     DIV.     AG    SUrERKAT.     REV.  53 

effectos  soraniare ;  quod  quo  rudior  et  incultior  liomo  fuit ,  eo 
frequentius  accidit.  7°  Sunt  quidam  eventus  in  rerum  natura  , 
quorum  causae ,  sicut  rationes  et  leges  naturae ,  e  quibus  pendent, 
ob  mentis  imbecillitatem  aut  experientiarn  mancam  non  omnibus 
ex  partibus  et  plane  possunt  cognosci,  v.  g.  generationis  mys- 
terium.  Neque  tamen  inde  concludi  potest,  causas  et  leges  eas 
bic  omninolocumnonbabere,  et  ipsum  Deum  in  mundo  sensibili 
interdum  sine  causarum  intermediarum  interventu,  scilicet  im- 
mediate  et  supernaturali  modo ,  operari.  8°  Namque  Deus  ipse 
leges  cognitionis  bumanae  ita  constituit ,  ut  quaecunque  in  rerum 
natm^a  evenerint ,  ad  causas  suas  et  ad  leges  ,  in  ipsa  rerum  na- 
tura  positas  ,  revocari  debeant;  nec,  nisi  bis  bene  cogitatis  ,  9^ 
primaria  summaque  rerum  causa ,  a  qua  omnia  continuata  serie 
pendeant ,  in  Deo  sit  quaerenda;  10°  quippe  qui  cuncta  ita  dis- 
posuerit ,  ut  ordine  ac  nexu  quodam  causali ,  qui  ab  humana 
mente  indagari  queat  atque  comprebendi,  eveniant.  11»  Quae 
quum  ita  sint,  Dei  omnipotentiam  legibus  naturae  ab  ipso  datis 
superiorem  quidem  esse  concedendum  est ,  bomo  tamen  innatis 
sibi  cogitandi  legibus  subjectus  divinam  i.n  administranda  rerum 
natura  vim  et  efficaciam ,  nisi  ex  nexu  causarum  et  eventuum , 
experientia  sensuum  cognito ,  inteUigere  non  potest  (1);  ergo. 

140.  Resp.  Ad  1™  ,  Dist.  Positive  et  quidem  omnes  naturae 
vires,  conc;  negative  saltem  quoadillas,  ex  quibus  judicari  debet 
de  miraculo  ,  neg,  Nemo  profecto  omnes  omnino  perspectas  babet 
naturae  vires ,  ita  ut  de  omnibus  affirmare  tuto  possit ,  quousque 
sese  earum  efficacia  extendat ;  at  perquam  saepe ,  experimento 
ductus,  potestbomosive  doctus  sive  rudis  cognoscere ,  quoad  usque 
illa  pertingere  non  possit.  Atque  utin  concreto  exemplum  ponatur 
(a  quo  semper  fugiunt  adversarii ,  ut  intra  abstractionum  latebras 
sese  tegant)j  etsi  fateamur  nos  ignorare,  quousque  sese  attollat 
nobilissima  medicinae  ars ,  certo  tamen  scimus  ,  nullum  medicum 
solius  voluntatis  nutu  vel  voce  quempiam  infirmum  sanare,  os 
confractum  consolidare,  mortuum  ,  et  quidem  jam  quatriduo  de- 
functum  et  foetentem  ,  ad  vitam  revocare ;  quae  si  contingerent , 

(l)  Wegscheider  ,  loc.  cil.  §  i6,  n.  6. 


64  DE    VERA    REL.     ADV.    INGR. 

quis  ambigat  de  miraculo?  Nonne  et  ipsi  deistse  et  rationalista; , 
relictis  suis  omnibus  abstractis  et  contortis  ratiocinationibus ,  mi- 
raculum  proclamarent  ?  Possemus  proinde  et  nos  bic  eum  imitari, 
qui ,  ad  solvenda  arguraenta  sibi  proposita  adversus  motum , 
coepit  ambulare. 

141.  Ad  2°^,  Dist,  Saepe  et  quidem  ex  defectu  accurati  exa- 
minis ,  trans.;  semper  ac  debito  examine  instituto ,  neg,  Recolan- 
tur  nuper  dicta ,  in  quibus  nemo  facile  decipi  potest. 

142.  Ad  3*1^,  Dist.  In  nonnullis  difficilioribus  casibus  ,  trans»; 
in  recensitis ,  neg.  Rudes  prseterea ,  si  eventus  aliquantisper  im- 
plicatus  accideret,  cui  judicando  impares  essent,  deberent  se 
judicio  sapientum  subjicere.  Addimus ,  Deum  ad  testificandam 
su3e  revelationis  veritatem  iis  portentis  uti ,  in  quibus  nemo  decipi 
potest ;  id  enim  ad  suam  providentiam  spectat.  Deistae  sibi  fingunt, 
quod  locum  non  babet. 

143.  Ad  4°^ ,  Neg.  Recolantur  superius  dicta. 

144.  Ad  5°^ ,  Dist.  Si  indiscriminatim  et  absque  solido  funda- 
mento  bumana  mens  in  banc  sententiam  concederet ,  coric;  si 
solido  fundamento  et  in  factis  indubiis ,  neg.  Duo  extrema  decli- 
nanda  sunt ,  temeritas  atque  increduiitas.  Et  nos  docemus ,  non 
semper  aurem  esse  praebendam  iis  ,  quoe  tanquam  miracula  prse- 
dicantur ;  non  tamen  sub  nimiae  modestiae  obtentu  respuere  de- 
mus,  quae  vere  miracula  sunt  atque  a  pbysicis  legibus  repeti 
nullatenuspossunt ,  cujusmodi  v.  g.  estLazaria  mortuis  excitatio; 
alioquin  Christus  frustra  ad  fidem  sibi  conciliandam  Judaeos  ad 
signa  et  opera  sua  provocasset.  Rationalistae  porro,  quibuscum 
agimus  ,  scripturas  admittunt ,  licet ,  ut  videbimus  ,  inutili  conatu 
omnia  prodigia  per  violentam  interpretationem  ad  naturae  leges 
exigere  satagant. 

145.  Ad  6™ ,  Dist.  Si  natura  talis  eventus  ea  sit ,  ut  ejusuiodi 
suspensionem  patiatur  et  postulet,  conc;  si  autem  ejusmodi  sus- 
pensionem  nec  postulet  necpatiatur ,  neg.  Ridiculum  plane  foret, 
quod  aliquis,  ubi  cerneret  ad  vocis  imperium  mortuum  in  vitam 
redeuntem ,  deberet  animo  baerere  ac  exspectare  experimentum 
naturae  et  temporis  ad  cognoscendum,  num  ista  aliquando  possint 
vitam  defuncto  restituere.  Falso  supponunt  adversarii ,  vel  sal- 


CAP.    lll.     DE    NOT.    DIV.     AG    SUPERWAT.    REV.  55 

tem  supponere  videntur  ,  miracula  esse  ad  instar  combinationem 
chemicorum  vel  electricorum  aut  magneticorumphaenomenoruray 
in  quibus  inveniri  potest  causa  physica  ad  ea  exphcanda  ;  at 
talia  non  sunt  miracula,  quae  operatur  Deus  in  confirmationem 
suse  revelationis,  ut  praedictam  animi  suspensionem  requirant, 
neque  rudis  quispiam  in  iis  falli  aut  decipi  potest ,  habito  prBeser- 
tim  respectu  ad  adjuncta  omnia ,  in  quibus  miracula  patranturi; 

146.  Ad  7°^,  Dist,  Et  quum  dantur  ejusmodi  eventus,  mens 
assensum  suum  cohibere  potest  et  interdum  debet ,  conc;  omnes 
prorsus  eventus  ejusmodi  sunt ,  7ieg.  Non  inficiamur  ,  dari  tales 
eventus ,  quibus  expendendis  examine  et  quidem  accurato  opus 
sit ,  ut  inde  judicium  de  iis  feratur  ;  at  negamus  omnes  omnino 
tales  esse ,  ut  ex  dictis  patet.  In  eo  propterea  peccant  adversarii 
nostri ,  quod  veHnt  ad  omnes  eventus  extendere ,  quod  non  est 
nisi  paucorum ,  de  quibus  ex  toto  complexu  judicari  debet ,  et 
ex  ahis  etiam  miracuhs  minime  dubiis ,  a  quibus  ilH  priores  even- 
tus  lucem  accipiunt  et  firmitatem. 

147.  Ad  8"^ ,  Dist.  Si  quae  sint  in  rerum  natura  posita  ,  eonc; 
si  non  sint,  neg.  Jam  vero  eo  ipso,  quod  miracula  sint  prseter 
ordinem  totius  naturae  creatae ,  frustra  in  rerum  natura  quaerere- 
mus  has  causas  et  leges  ,  prout  autumant  rationahstae  ,  qui  assu- 
munt  quod  est  falsum  in  suis  argumentationibus ;  porro  Deus^ 
ipsis  fatentibus ,  leges  humance  cognitionis  ita  constituit  ^  ut 
qucecunque  in  rerum  natura  evenerint ,  ad  caiisas  suas  et  leges 
in  ipsa  rerum  natura  positas  revocari  debeant;  miracula  vero 
eveniunt  proeter  rerum  naturam,  ut  diximus. 

-  148.  Ad  9™,  Dist.  Idest,  omnia ,  continuata  serie,  divina  sa- 
pientia  ab  aeterno  ad  finem  suum  ordinate  disposita  sunt,  et 
quidem  independenter  a  naturalium  causarum  serie,  cowc;  in 
ipsa  causarum  naturalium  serie,  ita  ut  ab  ista  omnino  pendeant, 
/ze(/.  Responsio  patet  ex  dictis. 

149.  Ad  10"»,  Dist,  Ratione  superius  exposita,  conc;  secus, 
7ieg. 

150.  Ad  11"» ,  Dist,  Id  est ,  nequit  homo  intelligere  modum  , 
quo  vis  et  efiicacia  divina  operetur  miracula ,  prout  nec  modum 
assequitur ,  quo  liaec  eadem  efficacia  divina  operatur  ea  ,  quae  or- 


56  DE    VERA    REL.    ADV.     IWCR. 

diiiis  naturalis  sunt,  conc;  non  potest  intelligere  utrum  eventus 
quidam  excedat  consuetum  Providentiae  ordinem  ,  ac  proinde  non 
potest  judicare  de  vero  miraculo ,  neg,  Quod  vero  subditur  de 
nexucausarum  et  efFectuum  experientia  sensuum  cognito ,  coarc- 
tari  debet  ad  ea  ,  quae  a  nexu  naturali  pendent;  non  autem 
extendi  potest  ad  ea,  quae  transgrediuntur  ejusmodi  nexum  et 
a  Deo  in  alio  ordine  constituta  sunt  (1). 

DIFFICULTATES. 

Ex  dcemo7ium  efjicacia, 

151.  Obj.  1®  Possunt  daemones  mira  quam  multa  patrare  , 
quae  vel  miracula  sunt ,  vel  saltem  eisdem  aequivalent  quoad 
efFectum.  2°  Saltem  incertum  semper  erit ,  num  ea ,  quae  miracula 
credimus ,  utpote  excedentia  vires  naturae  nobis  cognitas  ,  divinge 
an  diabolicae  operationi  adscribere  debeamus.  3<^  In  tali  autem 
dubio  instituendum  esset  examen  de  bonitate  doctrinse ,  priusquam 
de  auctore  miraculi  ferri  judicium*  posset;  4^  ast  praeterquam 

(1)  Qanm  qaidam  ex  Germania  in  tummeditatione  etahstractione.  Prce- 

censnra  hujns    loci   Wegscheider  ( in  terea  ejusmodi  persuasione  commenta 

TViner-N,  Krit,  Journal.  der  theol.  mysticorum    de    commercio   quodam 

Lib.  B.  II,  H.  3,  p.  3i8  et  seqq.)  re-  inter  Deum  et  homines  immediato  fo- 

posaisset ,  Deam  revelando   efEcaciara  ventur  ac  sustentantur.  Obscurior  ad- 

saam  immediate  exserere  in  hamanam  huc  responsio  haec  est  ac  pluribus  no- 

rationem  ,  quippe  qaae  causalitatis  legi  minibus  falsa.  Religio  debet  esse  om- 

haadobnoxia,sed  visquaedamsitsponte  niam,   ideoque   etiam  rudiorum  ,  qui 

sua  libere  agens  (quam  obscura  haec  sunt  *  non  habent  omnes  animi  facultates  bene 

et   incongrue  dicta  ! )  ;   respondit  cit.  excuitas  ;  falsum  est  non  posse  homi- 

auctor  :  Is  haud  bene  memor  est  le-  .  nem  sibi  comparare  cogoitionem  rerum 

gum  ,   quibus  animus  humanus  ad'  divinaram  nisi  «n^MtV/one  et  inslitulione 

strictus  est ,  qui ,  nuHa  alia  vi  ac  ra-  naturae  vel  abstractione.  yuod  spectat 

tione ,    rerum  etiam  divinarum  cog-  ad  fanaticum    nuper  inductum    penes 

nitionem  sibi  comparare  atque  omnino  protestantes   Germaniae   rnysticismum  , 

excoli  potest ,  nisi  singulis  animifh'  ipsi  viderint ,  nec  enim  ejusmodi  aber- 

cultatibusbeneexcultis,tumintuitione,  rationes  nobis  expendere  in  animoest. 
quce  dicitur  naturcs  ,  et  instituiione , 


CAP.    111.    DE    NOT.    DIV.    AG    SUPERNAT.    REV.  57 

quod  examen  omnium  esse  non  potest ,  5«  prsesertim  ubi  agitur 
de  doctrina  indifferenti  atque  excedente  liominum  captum ,  mira- 
culum  jam  non  potest  esse  nota  divinae  revelationis ,  ex  qua 
6°  dif^nosci  deberet ,  num  miraculum  opus  divinum  sit ;  ergo. 

152.  Resp.  Ad  l^,  Dist.  Per  se ,  trans.;  reipsa  faciunt,  ita 
ut  nulla  via  pateat  ad  secernenda  opera  daemonis  a  Dei  miracu- 
lis  ,  quum  necessitas  urgeat ,  spectata  divina  Providentia ,  neg. 
Recolantur  superius  dicta. 

153.  Ad  2°^,  Neg,  Si  enim  patrantur  in  confirmationem  doc- 
trinae  promoventis  temporale  et  spirituale  hominis  bonum  Deique 
gloriam ,  apertum  est ,  opera  illa  non  esse  a  daemone ,  utriusque 
infensissimo  boste.  Expendi  praeterea  debent  qualitates  morales 
illius ,  qui  baec  operatur ,  finis ,  adjuncta  cetera ,  quae  ea  comi- 
tantur(l). 

154.  Ad  3°^,  Dist.  Esset  instituendum  examende  bonitate 
doctrinae  generah ,  quatenus  ea  non  sit  evidenter  contraria  glo- 
rise  Dei  et  utiHtati  bominis,  conc;  quatenus  debeat  examen  de 
bonitate  doctrinae  analyticuin  et  particulare  institui,  neg.  Qui- 
libet  porro  rudis  et  bardus  homo  ad  tale  examen  idoneus  est. 
Quamvis  semper  prse  oculis  habendum  sit ,  quod  diximus  de  mo- 
rahbus  Dei  attributis  ,  quibus  certi  sumus  ,  nunquam  ipsum  pas- 
surum ,  ut  doemon  ita  ejus  opera  imitetur,  ut  facile  discerni  ne- 
queant ,  vei  etiamutin  certis  rerum  adjunctis  ea  possit  ullo  modo 
imitari. 

155.  Ad  4™,  Dist.  Modo  exposito  ,  neg.  alias  trans.  Recolantur 
modo  dicta. 

156.  Ad  5°^,  Dist.  Et  tunc ,  ut  patet  ex  dictis,  Deus  nonpermit- 
teret  talia  opera ,  conc;  permitteret^,  neg.  Alioquin  nuUa  via  su- 
peresset  ad  cognoscendam  veritatem  et  errorem  eo  ipso ,  quod 
agatur  de  doctrina,  quae  mentis  aciem  superaret. 

157.  Ad  6°a ,  Neg,  Sed  supposita  bonitate  doctrinae ,  de  qua 
adhuc  dubitari  posset ,  num  divina  an  humana  sit ,  accedit  mira- 
culum  tanquam  divinitatis  sigillum  (2). 

(1)  Cons.    Spedalieri,   Analisi  delV      art.   9,  Bel  distintivo  tra  i  veri  ed  i 
esame  critico  del  Sig.  Nicolb  Freret     falsi  miracoli, 
sulle  prove  del  cristianesimo ,  cap.  4  f  (2)  Origenes  Contra  Celsum ,  lib.  11, 


58 


DE    VERA    REl.    ADV.    INGR. 


158.  Inst.  Scriptura  ipsa  hanc  potestatem  dsemonibus  tribuit; 
Deut.  enim  dicitur  :  Si  surrexerit  in  medio  tui  prophetes  aut 
qui  somnium  vidisse  se  dicat^  et  prcediooerit  (hebr.  \T\yi  dederit 

vel  ediderit)  signum  atque  prodigium^  etevenerii^  quodlocutus 
est  y  et  dixerit j  eamus  et  sequamur  deos  alienosj,...  non  audies 
ve?^ba  prophetcB  illius  aut  somniatoris ;  quia  tentat  vos  Domi- 
nus  (1).  Sic  in  N.  T.  Christus  :  Surgent  pseudochristi  et  pseudo- 
prophetw  et  dabunt  signa  magna  etprodigia  ,  iia  ut  in  errorem 
inducantur  y  si  fieri posset ^  etiamelecti{^\  et  Apostolus  loquens 
de  viro  peccati  ,  ait  :  Ciijus  est  adventus  secundum  operationem 
Satance  in  omni  virtute  et  signis  et  prodigiis  mendacihus  (3);et 
in  Apocalypsi,  de  bestia  habente  cornua  duo  ad  instar  agni,  dicitur  : 
Etfecit  signa  magna  ^  ut  etiam  ignem  faceret  de  coelo  descendere 


n.  5i,  raerilo  infert  ex  eo  ,  quod  per 
praestigia    aliqua  fiant  ,  divina  virtute 
aliqoa  fieri  in  vita  necesse   esse.  Oora 
Kctt  tTTt  rav   KotTce.  yoyirttuv  f^tTiAouvreov 
Irt  TTctvraff  uvuyKtj   livui  x,ut   utfc  B-hu^ 
Ivifynus     iv   ra  /3ia    yivofcevu,    Deinde 
pergit  enumerans  notas  ,  quibus  verum 
a  falsis  miraculis  daemonura  dignosca- 
tnr ,  easqne  repetit  praesertim  a  quali- 
tatibnsmoralibus  eornm  ,  quorum  opera 
idfit,  et  praecipue  a  doctrina  ,  quas  Dei 
gloriam  hominamque  utilitatem  promo- 
veat ,  dicens  :   Aicc  rt  ov^t  /ie/Sua-uviff-' 
fcivas  roug   iTTuyyiXXofcivovs  rus   cvvu- 
fcttff    i^trua-ofcev    utto  roZ  yfliow    KUt  roo 
t)B-ous  KUt  rSv  tTFUKoXov^ovTcov   reCig  ov- 
vuf4,t<rtv  ,  yrot  tU  /B?iu/i)jv  reSv  uvB-foiTFav  , 
^  tie  tjB-eSv  tTruvopB-eoTtVj  rts  f^ty  ^ulfcoa-t 
^tUKovovfttvos     ^tu     riveSv     iTFoi^av     KUt 
fiuyyuvtioov  ru   rotuvru  TToitt  J  rts  o     tv 
X^p^  TfuB-ufiu  KUt  uyiu  ytvo/^tvos  kutu 
r'^v  "^up^^v    iuoTov  xut  ro  TFvivftu,  oiftut 
^t    Kcci  ro  a-Sfiu  rS  Bta  -TTu^u^t^ufttvos 
Btlov    Tt    TCvtvfcUj    ru   rotuvru   tU   eo^pt- 


Xituv  uvB-^a^^ecv  KUt  ^porpovfjv  rt}y  tTrt 
ro  '^tTTtvitv  heS  uXtj^ivS  TF^UTTit  5  tom.  I. 
pag.  4^5  et  4^6.  edit.  Maur.  lySS. 

i^i-i^i/N  nsl?5rn  niNn  wi 

nni-^^N  yw^n  x^  ...CDnnx 
Di^nn  D^^ln-^jN  in  ^^^^p^t]  K>:33n 
CDD>rj^K  nln^  nDj»  >3  Kinn 

Deut.  XIII,  2  et  seqq.  jDDnK 

(2)  'EytpB-^o-ovTUt  yeifi  '4/6yJ'o';cf)«rro/ 
KUt  •^iv^o7rfo(pvTUi,  Kut  oarov<rt  a-fj/xttu 

•  fciyuXu  KUt  rifiUTU ,  eoTTt  7r?iUviia-ui , 
it  ^vvuTov  j  Kut  rovs  tKXtKTovS'  Mattli. 
xxiv,  24. 

(3)  Ov  ia-rtv  ^  TfufovTtu  kut  ivtpytiuv 
rov  'Zuruvot  iv  'TTuo-vi  ^vvufcit  KUt  a-ufcttots 
Kut  ripua-i  i^tvhvs.  n  Thessal.  II ,  9. 


GAP.    Iir.    BE    NOT-    DIV.    AG    SUPKRNAT.    REV. 


59 


in  terram  y et  seduxit  habitantes  in  terra  propter   sigiia  ^ 

qiice  data  su7it  illi  facere  in  conspectu  bestice  (1);  rursum  :  Sunt 
spiritus  dcemoniorum  facientes  signa  et  procedunt  ad  reges 
totius  terrcB  (2) ,  ut  nonnulla  alia  similia  loca  proelermittamus  ; 
ergo. 

159.  Resp.  Dist.  antec,  Id  est ,  Scriptnra  testatur  daemones 
posse  interdum  mirabilia  facere ,  Deo  permittente ,  sive  ad  bo- 
norum  probationem ,  sive  ad  ultionem  malorum  in  confirmatio- 
nem  erroris ;  ita  tamen ,  ut  nullum  certum  suppeditat  medium 
ad  prodigiorum  auctorem  discernendum ,  neg.;  secus  trans,  Ple- 
rique  enim  negant  in  citatis  locis  agi  de  veris  proprieque  dictis 
miraculis,  ut  patet  ex  commemoratis  verbis  Pauli  ea  vopantis 
signa  mendacia  seu  mendacii y  vX  proe  se  fert  graecus  textus. 
Sed  dato  etiam  quod  de  veris  miraculis  saltem  quoad  nos  in 
adductis  textibus  ageretur ,  sic  tamen  Deus  semper  prsesto  erit , 
ut  vel  per  celebriora  miracula ,  vel  per  totalem  ejusmodi  efficacioe 
ademptionem ,  seu  potius  per  exercitii  impedimentum ,  vel  per 
totalem  istorum  daemonis  ministrorum  confusionem ,  veritas  elu- 
ceat ,  ne  inevitabilis  prorsus  error  evadat ;  prout  evenit  Magis  in 
conspectu  Pharaonis  ;  nec  enim  Magi  scinipbes  e  pulvere  educere 
potuerunt ,  adeo  ut  exclamare  coacti  fuerint  :  Digitus  Dei  est 
hic  (3);  sicut  Baal  pseudosacerdotibus  in  conspectu  totius  populi 
Israelilici  conti^it  (4)-;  proutdenique  continget  sub  mundi  finem 
illis  falsis  prophetis  veram  rehgionem  oppugnantibus  ,  proesertim 
si  animadvertamus ,  Christum  horum  prodigiorum  praedictione 
omnem  vim  eis  ademisse.  Hinc  Deus  gloriam  suam ,  justi  meri- 
tum  ,  mah  excaecationem  eruent.  Ex  his  responsio  patet  ad  singula 
objecta  testimonia  et  his  simiHa ,  qu3e  adduci  possent  (5J. 


(1)  Kcct    Ttroiii    <r>ifAUcA    ftiyaXa.  ^    ha.  TroiovvTec  (rt)/u,uu ,  a  iKTroftivireit  iTr)  tovs 
Keit  TTup   TTot^  KUTd/iulvetv    IK  Tou   oufieiVou  /Bcc(rt}ie7ff   Tils  yiis.  Ibid.   XVI,    14. 

tU  Tt>,9  y^v ,  ivuTirtov  tSv  uvB-paTrav.  Ku)  (3)    Exod.  vill ,    19, 

"KXavS.     TOUff     KCtTOtKOVVTCtS      ITTt     TtJS     y^S  (4)     III.    Reg.    XVllI. 

$^tu,  Tu  (TijfAiliet ,  a  i^oB-ij  uvt£  7roii?<rett  (5)  Conf.  Tassoni ,  Kerita  della  Re- 

evATTtov  ToZ  B*]fiov.  Apoc.  xiu  ,  i3  et  il^.  ligione  ,  toiii.i,cap.  34,  p.  i83;  Pascal, 

(2)  Ei<r\     yecf     Trvio/uuTec    ^uifAcvm  Pensees  sur  la  religton  ^  ch.  iS  ^  li,  2. 


60  BE    VERA    REL.     ADV.     INCR. 

DIFFICULTATES. 

Ex  htstoria. 

160,  Obj.  prima.  Nulla  est  religio,  quae  in  sui  confirmationem 
non  habeat  miracula.  Vera  miracula  profecto  sunt  caecis  visum 
restituere,  defunctos  ad  vitam  revocare,  morbos  subito  dispellere, 
aquam  cribro  asportare ,  onerosissimam  et  haerentem  navem  cin- 
gulotrahere,  cotem  novacula  secare  et  aha  id  genus  plurima; 
atqui  primum  inter  ceteros  prsestiterunt  Vespasianus  et  Hadria* 
nus,  testibus  Tacito  (1)  et  Suetonio  (2)  atque  Spartiano  (3); 
alterum  praestitit  iEsculapius  ,  qui ,  ut  refert  Diodorus  Siculus  (4), 
Androgeon  Minois  fihum  et  Hippolitum  filium  Thesei  a  morte 
excitavit ;  tertium  praeter  iEsculapium  Isis  passim  in  templis  sibi 
dicatis  praestabat ,  eodem.  teste  (5)  ;  quartum  et  quintum  praestitit 
Claudia  Vestahs ,  referente  Valerio  Maximo  (6);  sextum  denique 
Attius  Navius,  teste  Livio  (7).  Vel  igitur  omnem  reUgionem  di- 
vinam  esse  dicendum  esse ,  vel  miraculum  nuUius  roboris  esse  ad 
astruendam  ahcujus  rehgionis  divinitatem. 

161.  Resp.  Dist,  antec.  Nulla  estreligio,  quae  in  sui  confirma- 
tionen;!  non  habeat  miracuta  vel  vera  vel  ficta ,  conc;  vera ,  vel 
neg.  vel  subdist.  Patrata  in  testificationem  ahcujus  virtutis  ,  trans.; 
in  confirmationem  erroris,  neg.  Ad  prob.  veramiracula  profecto, 
etc.  Dist.  Etejusmodifacta  veluti  fabulosa  asapientibus  habentur, 
quia  ad  critices  regulas  exacta  vel  falsa  vel  saltem  suspecta  de- 
prehenduntur,  conc;  deprehenduntur  ut  vera  et  ad  falsae  reU- 
gionis  confirmationem  edita  ,  neg.  In  primis  recensita  facta  carent 
fundamento  historico.  Etenim  ne  unus  quidem  ex  citatis  historicis 
fuit  oculatus  testis  ,  et  ex  incerto  rumore  ea  referunt ;  ea  insuper 


(1)  Hist.  lib.  IV,  n.  8i.  edit.  Henr.  Steph. 

(2)  In  Fesp»n.   7.  (5)  Ibid.  pag.  189. 

(3)  In  hist.  Aug.   in    Hadriano  ,  (6)  Lib.  viii  ,  cap.  5. 
n.  ^5.  (7)  Lib.  i,  cap.  36. 

(4)  Bihl  Hist.  lib.   iv  ,  pag.   189, 


GAP.    III.    DE    NOT.    DIV.    AG    SUPERNAT.     REV. 


61 


Tullius  (1)  conteranil,  Lucianus  vero  (2)  irridet,  Sacerdotum 
fraudibus  eadem  plerique  adscribunt  (3).  Nulla  praeterea  perhi- 
bentur  in  falsse  religionis  testificationem  saltem  directe  edita  , 
quseque  naturaliter  magna  ex  parte  explicari  non  possint  (4). 

162.  Obj.  secunda.  1®  Multi  haeretici  miracula  patrarunt,  ut 
Paulus  Novatianus,  teste  Socrate  (5),  cujus  precibus  Novatiano- 


(1)  DeDivin.  lib.n,  cap.  38. Omi«e, 
sic  alloquebatur  Quintum  fratrem ,  //- 
tuum  Romnli  ,  quem  in  maximo  in- 
cendio  negas  potuisse  comhuri ,  cotem 
Attici  Navii  ;  nihil  dehet  esse  in  phi- 
losophia  fahellis  lodit  ' 

(2)  In  Dialogo  ,  Jupiter  confutatuSf 
el  Jupiter  tragcedus  y  et  alibi   passim. 

(3)  Valer.  Max.  lib.  i,  cap.  8,  n.  6  , 
scribit  ;  Neo  me  prceterit  de  motu  et 
voce  deorum  immorlalium  humanis 
oculis  auribusque  percepto ,  guam  in 
ancipiti  opinione  cestimatib  versetur, 
Sic  Curt.Iib.  iv,  cap.  i ,  circ.  fin.  :Equi- 
dem  plura  transcriho  quam  credo,Nam 
nec  affirmare  sustineo  ,  de  quibus  du- 
hito  j  nec  subducere ,  quw  accepi.  Si- 
miles  confessiones  sa3pe  reperiuntur  in 
Lib.  Dec.  i ,  lib.  i  ;  Plutarch.  in  P^ita 
Romtili,  Id  ipsom  dicatur  de  prodigiis 
Vespasiani  etUadriani ;  nam  Spartiauus 
in  -^ac/nawo  tradit  ,*quod  Marius  Max, 
ea  referat  tanquam  ficte  patrata  ,  et  Ta- 
citus  salis  indicat  ex  assentatione  in 
novum  Imperatorem  Vespasionum  illa 
fuisse  excogitata.  Sed  cons.  Aug.  Reu- 
mann,  Dissert.  de  miraculis  P^espasia- 
nij  etc.  tom.  ii,  lib.  ii,  p.  427;  Joan.CIe- 
ricus ,  Hist.  eccl.  prim.  duorum  scec, 
adannum  i38  ;  Jac.  Serces,  Traite  des 
miracl.  p.  276;  Moshem.  in  Cudworthf 
tom.  11,  p.  162  ,  Lagd.  Batav.  1772; 
Observatio  Grotii  De  ver.  relig.  christ. 
lib.  IV  ,  n,  8.  Circa  facla  prodigiosa 
ApoUonia  Tianeo  a  Philostrato  po8t  dao 


circiter  saecula  altributa  ,  etab  Apuleio 
relat^  in  Asino  aureo  ,  consuli  possunt 
Huetius,  Demonstr.  evang.  prop.  jx  , 
Orsi ,  Storiaeccl.  lib.  i,  n.  6g,  et  lib.  11, 
n.  22;  Dissert.  de  Du  Pin  surVhis- 
toire  d^Apollonius  convaincue  de  faus- 
sele. 

(4)  iEgroti  Babylone  et  forlasse  in 
pluribus  aliis  regionibus  primum  in  viis 
publicis  exponebantur ,  ut  transeuntes 
consnlerent ,  et  ab  ipsis  ea  remedia  acci- 
perent  quae  simili  morbo  affectis  jam 
pridem  ad  valetudinem  recuperandam 
conduxerant.  yEgyptii  ia  templa  Sera- 
pidis  et  Graeci  in  templa  ^Esculapii  de- 
ferebant  aegrolos ,  et  media ,  quibus 
sanali  sunt ,  scripta  in  his  fanis  con- 
servabantur.  Ex  hisperexperientiam  co- 
gnitis  medicamentis  progressu  temporis 
ars  medica  in  scientiam  redacta  est 
primum  in  ^gypto ,  multo  recentiori 
aevo  in  Graecia  ,  etc.  Inter  Hebraeos  ut 
in  ^gypto  et  in  Graecia  sacerdotio  ars 
medica  commissa  fuit.  Ita  Jahn.  ,  auctor 
non  suspectus  adversariis,  in  ^rc/tcpo/o^r. 
§  122.  2".  edil.j  inde  originem  habue- 
runt  mythologicae  illae  fictiones  de  sana- 
tionibu8opeiEsculapii,Isidis,  etc.  ethaec 
cohaerenter  ad  principia  adversariorum  ; 
nec  omitlendum  falso  asseri  Diodoram 
Siculum  loc.  cit.  referrealicujus  mortui 
excitationem  sive  ab  ^EscuIapio  ,  sive 
ab  alio  peraclam. 

(5)  Socrales,  Hist,  eccl.  lib.  vii, 
cap. 17.  • 


IC-illi.ii  i::|  j|Hiijim|:ii.s 


judicanaumesse  ailirmaDat.  4°  Denique,  quodomnein 
dabitationem  tollit,  sunt  miracula  edita  ad  tumulum  diaconi, 
Paris y  haeretici  Jansenistae  et  appellantis  ,  de  quorum  nonnullis 
extant  decreta  approbationis  Episcoporum  Antissiodori  et  Montis 
Pessulani ,  et  de  omnibus  vindiciae  Montgeronii ,  qui  fuit  supre- 
inae  Parisiensis  curiae  consiliarius,  in  suo  gallico  opere  tribus 
tomis  comprehenso  ,  quod  inscribitur  :  Veritas  miraculorum , 
quce  facta  sunt  per  intercessionem  D.  de  Paris  et  aliorum  ap- 
pellantium ,  demonstrata  y  editum  partini  anno  1717,  partitn 
vero  anno  1747.  Ergo. 

163.  Resp.  ad  1™,  Neg,  Ceteris  enim  omissis,  ad  haereticis 
nullurn  unquam  factum  miraculum  Jos.  Bingham,  unus  ex  ipsis, 
ingenue  fatetur  et  late  etiam  ostendit  (4) ,  etsi  nonnulli  ex  iUis 
maxime  voluerint ;  at  frustra  :  in  ipsis  enim  ad  Utteram  semper 
verificatum  fuit  Tertulliani  (5)  dictum  in  sua  Apostolorum  cum 


(1)  Socrat.  lib.  i ,  cap.  i3  ;  Sozom. 
lib.i,cap.  i^j^iii  deEutychianoscribit: 
At^tTiv  $1  rijv  Nuticcrtetvav  ^pe<r/Sevav 
B-itoff  x^^piToff  fceTUx^ ,  B-tpecTrticti^  ttu- 
B-av  KUt  '^fict^ert  Trccpu^o^otff  ,  ag  Kcit  uutu 
Kmo-ruvTtvat  ^tc<  r^v  u^tr^v  rov  /2tou 
trvvrjB-)]  Kut  (piXov    eivut.  Ed.   Oion. 

(2)  Lib.  Deprcescript.  cap.  44« 

(3)  Lib.  De  unitate  Eccl.  cap.  i8, 
n,  47?  edit.  Paris.  Maur,  alias  cap.  i6. 

(4)  Origines  et  antiq,  eccl.  lib.  xvi, 
cap.5,§7. 

(5)  Lib.  De prce8crfpt.caip,^o.Cona 
Pamelias  ,  qni  in  hunc  locom  observat 


eam  ad  litteram  verificatum  in  Calvino , 
ex  auctoritate  HieronymiColsec ;  ocula- 
ris  testis  ,  qui  in  ipsius  vita  refert  Galvi- 
num  excitari  volentem  quemdam  Bra- 
laeum  ,  quem  ipse  spe  lucri  ac  pecuniae 
persuaserat,  ut  se  mortuum  fingeret , 
mortuum  revera  itivenisse.  Hanc  histo- 
riam  ab  haereticorum  oppositionibus 
vindicat  Card.  Gotti  ,  De  Eccl,  tora.  i, 
cap.  2,  §  6,  et  fusius  eiponit  Menochius 
ex  vita  Calvini  scripta  a  Jacobo  Lain- 
ger,  doctore  Sorbonico.  Stuore^  part.  3, 
cap.  8.  Alia  conf.  apad  Spagni ,  op.  cit. 
p.  3,prop.  2,art.  I. 


GAP.    III.    DE    NOT.    DIV.    AG    SUPERWAT.    REV.  63 

haereticis  comparatione  :  Ag?iosco  maxime  virtutem  (  haeretico  - 
rum),  qua  Apostolos  in  perversum  oemulantur ,  illi  enim  de 
mortuis  vivos  faciehant y  isti  de  vivis  mortuos  faciunt.  Hinc  est 
quod  nuperi  praesertim  protestantes  omnia  jam  miracula  aggre- 
diantur.  At  meminisse  debemus  vulpis  uvam  frustra  arripere 
adnitentis,  quam  proinde  tanquam  acerbam  sprevit.  Ad  prob. 
Paulus  Novatianus ,  etc.  Dist.  Quae  tamen  perinde  ac  illa  Euty- 
chiani  dubia  vel  falsa  sunt ,  deficiente  fundamento  historico , 
conc;  vera  et  certa  ,  neg,  Ea  enim  ex  incerto  rumore  referunt 
Socrates  et  Sozomenus,  auctores  nempe  hac  in  parte  nuUius  fidei, 
utpote  addictissimi  Novatianorum  factioni ,  quique  in  pluribus 
mentiuntur  (1).  Addatur,  Socratem,  ex  quo  historiam  suam 
magna  ex  parte  Sozomenus  derivavit ,  fateri ,  se  ea ,  quae  de  No- 
vatianis  refert ,  accepisse  a  quodam  Auxenone  presbytero  No- 
vatiano. 

164.  Ad  2^»,  Vel  neg,  vel  dist.  Quatenus  ab  haereticis  jactabantur, 
conc;  vera  et  proprie  dicta ,  neg,  Loco  enim  citato  TertuHianus 
fingithaereticosadsui  excusationem  in  die  judicii  dicturos  :  Midta 
de  auctoritate  cujusque  doctoris  kceretici  illos  maxime  doctrince 
suoe  fdem  confirmasse y  mortuos  suscitasse ,  dehiles  reformasse  , 
futura  significasse  ^  uti  merito  apostoli  crederentur.  Quae  ipse 
profectonon  admittit ,  seddatahypothesi ,  quod  ejusmodi  prodigia 
haeretici  patrassent ,  nihil  ista  conferre  ad  ipsorum  excusationem 
asserit,  addens  :  Quasi  nec  hoc  scriptum  sit ,  venturos  multos, 
qui  etiam  virtutes  maximas  ederent  ad  fallaciam  muniendam 
corruplce  prcedicationis.  Quid  reipsa  senserit  TertuUianus  de  vi 
hsereticorum  in  edendis  miracuHs,  patet  ex  citato  testimonio  (2). 

165.  kdiZ^^.^Bist.  ItautS.  Augustinusproverishabeatmiracula, 
quibus  Donatistae  gloriabantur ,  neg.;  secus  trans,  Sed  dato  etnon 


(1)  S.  Greg.  M.  lib.  VH,ep.  34  alias  addiem  ohitus  sui  magnum  doctorem 

3i,  ed.  Maar.  de    Sozoraeni  liisloria  ecclesicB  fuisse  perhihet,  Hocc  pariler 

haec  habet  :  Sozomeni  historiam  sedes  in  Socratem  qaadrant ,  praesertim  circa 

apostolica  suscipere  recusat ,  quoniam  Novatianorum  encomia. 
multa  mentitur,  et  Theodorum  Mop'  (2)  De  prcescript,   cap.  3o ,    circa 

suesticB  nimitim  laudat ,  atque  usque  finem. 


$A  DE    VERA    REL.    ADV.    INGR. 

concesso ,  quod  vera  essent  facta  illa  ,  volebat ,  ut ,  seposita  omni 
contentione  de  miraculis ,  quaestio  breviter  dirimeretur  per  Ec- 
clesise  notas  :  No?i  in  signis  et  prodigiis  faUacihus  y  qiiia  eiiam 
contra  ista  verbo  Domini  proeparati  et  caiiti  redditi  sumus , 
quaeque  alibi  (1)  proinde  comparat  miraculis  Simonis  Magi,  et 
Magorum  Pbaraonis. 

166.  Ad4^,Z?e>^.  Conficta,  velqugenihilsupernaturalebabeant, 
conc;  proprie  dicta  miracula ,  neg.  Ita  quidem  Franciscus  Lafi- 
teau  (2)  et  Bergier  (3)  aliique  multi,  qui  de  iisdem  disserue- 
runt ,  in  quibus  sunt  Ludovicus  la  Taste  ,  qui  in  suis  Epistolis 
theologicis  omnia  jactata  ab  Jansenistis  miracula  commentitia  os- 
tendit  autbenlicis  et  legalibus  documentis,  et  Joan.  Josepb  Lan- 
guet,  quem  Benedictus.XIV  (4)  doctissimnm  appellavit  et  pas- 
torali  flagrantem  zelo ,  qui ,  cum  esset  Arcbiepiscopus  Senonensis, 
de  ilHs  edidit  anno  1734  documentum  pastorale ,  in  quo  copiose 
et  distincte  aliqua ,  quae  vebementius  et  confidentius  obtrude- 
bantur,  plane  falsa  esse  demonstrat  vel  ex  parte  morbi,  vel 
sanitatis,  vel  testium,  vel  ex  omni  simul  parte;  quod  et  praes- 
titerat  Arcbiepiscopus  Parisien:^is.  Quare  non  solum  ea  irriserunt 
quidam  ex  protestantibus ,  cujusmodi  sunt  de  Veux  et  Camp- 
bell  (5) ,  sed  nunc  jam  deseruerunt  ipsi  Jansenistae.  Certe  ,  vel 
ipsai  indecorae  totius  corporis  agitationes  et  turpia ,  quibus  se  da- 
bant  nonnulli  convulsionibus  correpti  ad  illius  tumulum ,  satis 
produnt,  quid  de  ipsis  miraculis  sentiendum  sit.  Episcopi  Antis- 
siodorensis  et  Montis  Pessulani  pertinebant  ad  eamdem  sectam , 
non  secus  ac  Montgeron  (6)  :  nullius  proinde  sunt  auctoritatis. 

167.  Nunc  coronidis  gratia  quoad  miracula ,  quae  ab  baereticis 

(1)  Tr.  xiii.  in  Joan,  n.  17,  ubi  (3)  DisserL  of  mtrac.,]).  i,sect.  5, 
intercetera  scribit :  Nemo  vohis  fabulas      apud  Spagni  loc.  cit, 

vendat,,.  primo  aut  falluntur  (Dona-  (6)  Gons.   Auct.  Dictionarii  aucto- 

tUlx )  aut  fallunt ,  etc.  rum   ecclesiast.^  art.    Caylus  et  Col- 

(2)  Hist.  de  la  constit,  Unigenitus  bert ,  licet  eorunidem  fuerit  fautor  ; 
liv.  vr,  edit.  an.  i^Si.  nec   non  opus    Realite   du  projet  de 

(3)  Confui,  de  Vexamen,  pag.  i  ,  ^OMr^r-i^ow^ame^atque  Benedictusxiv, 
ch,  fi,  n.  3.  jDe  cawonia.  Sawc^.loc.  cit.c.  5,  n.  20. 

(4)  De  festis  ,  lib.  i ,  cap.  5,  n.  5. 


GAP.    III.    DE    NOT.    BIV.     AG    SUPERWAT,    REV.  65 

quibuscunque  patrata  perhibentur ,  addimus  :  vel  ea  sunt  a  Deo , 
et  tunc  certe  facta  non  sunt  in  confirmationem  erroris ,  ut  patet 
ex  dictis;  velsunta  dgemone,  et  tunc,  cumistesubjiciatur  divinae 
Providentise,  nunquam  Deus  haec  permittet ,  nisi  suppeditet  media 
ad  praecavendum  errorem,  quod  confirmari  posset  non  paucis 
exemplis ,  qu3e  videri  possunt  apud  Baronium  (1).  Et  sic  omnes 
tricae  dissolvuntur.     ' 

DIFFICULTATES. 

Ex  defectu  certitudims . 

168.  Obj.  Cum  ipse  miracula  non  viderim ,  aliorum  testimonio 
fidem  praestare  teneor  ;  atqui  hoc  ipso  moveri  non  possum  ad 
revelationis  veritatem  agnoscendam.  Semper  enim  l^  anceps  hae- 
rere  debeo  ,  num  omnes  prseteritorum  temporum  testes  ,  qui  ea 
signa  referunt,  vel  decepti  fuerint,  vel  alios  decipere  voluerint. 
Ergo  miraculum  efficax  esse  non  potest  revelationis  olim  factse 
argumentum  (2).  Sane  2°  quae  ratio  efficere  potest,  ut  impruden- 
tiae  sim  accusandus ,  nisi  credam  ea  ,  quorum  ego  testis  non  fui? 

169.  Resp.  generatim.  Ergo  omnis  historicaet  moralis  certitudo 
esset  e  medio  tollenda  ,  quod  tamen  adversarii  non  admittunt, 
Attamen  si  quid  efficerent  ejusmodi  aliaque  his  affinia  argumenta, 
impeterent  ac  submoverent  omnem  moralem  ac  historicam  cerr 
titudinem ,  incerta  essent  quaecunque  antiquitus  gesta  esse  di- 
cuntur  (3). 

170.  Ad.  l^ ,  Vel  neg.  vel  dist.  Si  testes  idonei  non  sint  ad 
fidem  faciendam  illius  facti ,  quod  referunt,  conc;  secus  ,  neg. 
Notas  autem  idoneorum  testium  exhibet  critica  ,  quarum  aHoe 
spectant  ad  intellectum ,  ex  quo  non  potuerint  decipi ,  ahse  ad 
voluntatem,  qua  noluerint  decipere  (4). 

{\)AnnaL  ecclesiast, ad  annum  484»  Peres  sur  les  gu^risons  miraculeuses , 

Circa  aucloritatem  historijB  Socratis  et  p.  2. 

Sozomenis  cons.  Fleury  ,  Ilist.  Eccl.  (2)  Ita  Rousseau ,  Emile  ,  tom.  iii, 

lib.  XXVI,  n.49;CeiUier,  tora.  xiii ,  Ves  (3)  Cons.  Ruffini ,  Rijlessioni  cri* 

auteurs  ecclesiast.  p.  685  ;  ac  de  mira-  tiche  ,  etc.  p.  176,  n.  12. 

calis  haereticorum  ingenereleg.  P.  Ma-  (-4)  Cons.  Spedalieri  contro  Gibbon, 

ran,  La  Doctrine  de  VEcriture  et  des  p.  i65,  sez.  3  ,§5,  n.  i3. 

T.  I.  5 


g6  DE    VERA    REL.    ADV.    IlfCR. 

171.  Ad2«^,  Neg.  Quia  cum  homines  praeteritorum  temporum 
iisdem  facultatibus  praediti  fuerint ,  quibus  et  nos  donati  sumus , 
prsesumendum  est  eos  illa  praestitisse ,  quae  fecissemus  et  nos , 
si  versati  in  iisdem  rerum  adjunctis  fuissemus.  Si  nos  v.  g.  au- 
diremus,  hominem  ad  vitam  e  mortuis  revocatum,  quomodo 
nos  gereremus?  Omnia  examini  accuratissimo  subjiceremus ,  an 
nempe  reipsa  mortuus  fuerit  ^  qui  excitatus  perhibetur ,  quo 
tempore  ,  per  quos  excitatus  ,  quomodo ,  etc.  Sic  de  visu  cgeco 
nato  restituto  dicatur ,  hisque  simihbus  ,  praesertim  si  in  con- 
firmationem  ahcujus  doctrinae  fierent ;  nam  ista  hominum  in- 
vestigationem  ad  se  natura  sua  trahunt,  et  faciie  perpendi  et 
cognosci  possunt.  Ergo  sic  praesumendum  est  fecisse  majores 
nostros ,  nisi  vehmus  eos  hebetes  ac  plumbeos  ,  vel  alterius 
nalurae  et  indohs  ac  nunc  homines  sunt,  supponere ;  quod 
non  nisi  per  summam  impudentiam  et  insaniam  "cogitari  potest. 

172.  Inst.  primo.  Argumentum  ,  quod  nititur  hominum  tes- 
timonio  ,  moralem  tantum  evidentiam  parit ,  ergo  ab  intellectu 
non  extorquet  assensum;  nam  morahs  evidentia  non  excludit 
possibihtatem  oppositi.  Quamobrem,  hcet  plures  homines  rem 
ahquam  factam  esse  testentur,  semper  absolute  possibile  est , 
eos  aut  fallere  aut  faUi;  ergo  morahs  evidentia  non  omne  du- 
bium  excludit.  Cum  igitur  pro  divinae  revelationis  signis  sola 
haberi  possit  morahs  evidentia ,  jam  patet  nos  per  ipsapi  duci 
certo  non  posse  in  cognitionem  divinae  revelationis. 

173.  Resp.  Conc,  antec.  Nam  agitur  de  facto ;  facta  autem 
metaphysicis  ratiociniis  probari  nequeunt.  Sed  neg.  cons.  Nam 
morahs  evidentia  innititur  principiis  non  minus  evidentibus  in 
genere  suo  ac  iis,  quibus  innititur  mathemalica  demonstratio. 
Haec  enim  principia  moraha  :  Humana  societas  nequit  subsis- 
terey  nisi  homines  sihi  mutHam  fidem  habeant.  Prceteritarum 
generationum  homines  tn  rebus  maxime  ad  se  pertinentibus 
non  fuerunt  omnes  aut  stupidi  aut  amentes  ^  vel  aha  id  genus 
principia  ,  non  minus  sunt  evidentia  ac  istud  :  Si  de  cequalibus 
wqualia  demas^  quce  remanent^  erunt  cequalia.  Ideo  enim  is- 
tud  negari  non  potest ,  nisi  contra  evidentiam  pugnes ,  ac  in- 


CAP.    III.    BE    NOT.    DIV.    AG    STJPERNAT.    REV.  67 

timo  sensui  vim  facias.  Atqui  eodem  modo  negari  non  possunt 
moralia  principia  nuper  enunciata;  ergo  si  principia  moralia 
eamdem  in  genere  suo  evidentiam  proa  se  ferunt  ac  mathematica, 
aeque  certa  esse  debent  qu3e  ex  iis  legitime  inferuntur ,  quamvis 
demonstrationes  ejusdem  naturae  non  sint,  et  aeque  insanus  esset, 
qui  alterutrum  negaret. 

174.  Fateor  insuper  illud  discrimen  intercedere  inter  demon- 
strationem  mathematicam  et  moralem  ,  quod  illa  ostendat  rem 
aliter  fieri  non  posse ,  ista  vero  non  item ;  nego  tamen  quidpiam 
propterea  detrahi  posse  evidentiae  veritatis  moralis.  Ex  quo  enim 
res  potuerit  non  fieri  ,  non  probatur  illam  factam  non  esse  ;  quia 
non  quaeritur,  utrum  res  esse  potuerit,  sed  utrum,  quae  esse 
potuit,  reipsa  extiterit.  Quod  verissimum  esse  potest,  etiamsi 
res  potuerit  non  esse.  Exempla  sint  in  sole  ,  qui  vel  mane  sit 
oriturus,  vel  heri  fuerit  jam  ortus  ;  in  sensationibus  ,  quibus 
anima  percellitur  ad  dignoscendam  corporum  existentiam  ,  licet 
iliae  absolute  fieri  possint ,  etiamsi  nuUa  corpora  existant ;  insanus 
tamen  et  amens  haberetur ,  qui  utrumHbet  negaret  ex  eo  nempe 
quod  fieri  potuerit ,  ut  nec  sol  ortus  fuerit ,  vel  cras  mane  possit 
non  oriri ,  vel  corpora  potuerint  non  existere  (1). 

175.  Inst.  secundo.  Ubi  duo  morali  evidentia  constant,  quae 
inter  se  sunt  contraria ,  jubet  prudentia  ac  communis  hominum 
sensus,  ut  iis  assentiamur,  quae  majorem  evidentiae  vim  habent; 
jam  vero  dato  etiam ,  quod  ex  testium  fide  dignorum  auctoritate 
coalescat  moralis  evidentia  de  ahcujus  mortui  resurrectione  olim 
facta  ad  hominis  nutum  ,  negari  certo  non  potest ,  quin  majorem 
evidentiae  gradum  sibi  vindicet  perpetua  ac  omnibus  obvia  expe- 
rientia ,  qua  constat  mortuos  non  resurgere.  Atqui  inter  has  duas 
propositiones  morahter  certas  eam  sequi  debeo  ,  quae  majori 
nititur  evidentia.  Ergo,  coactus  eligere  inter  alterutram  propo- 
sitionera ,  credere  debeo  mortuos  non  resurgere ,  ac  longe  faci- 
lius  contingere  potuisse ,  ut  homines  ,  qui  testantur  miraculum 
resurrectionis ,  vel  decepti  sint,  vel  fallere  voluerint,  quam  fieri , 


(1)  Gons.  HoalteTille ,  La  Religion,  etc. ,  tom.  ii,  lib.  i,  chap.  4  ^^  ^^^1* 

5. 


68  BE    VERA    REL.    ADV.    INCR. 

ut  falsa  sit  experientia ,  qua  patet  homines  vere  mortuos  nun- 
quam  ad  vitam  iterum  revocari  (1). 

176.  Resp.  1»  Dist,  maj.  Si  major  evidentiae  vis  cadat  in  idem 
objectum  in  quod  cadit  minor  vis  evidentiae,  conc;  si  in  diversa 
objecta  ,  neg,  et  sic  corruit  totum  argumentum ,  seu  potius  so- 
pbisma  adversarii.  Accedit  quod  ejusmodi  argumentum  nimis 
probat ,  in  primis  quia  tunc  nulla  esset  fides  historiae  ,  quoties 
refert  eventum  extraordinarium ,  sive  in  ordine  physico  ,  sive  in 
ordine  morah.  Homines  v.  g.  diligunt  vitam,  curam  sui  habent, 
omnia  potius  patiuntur ,  quam  vitam  amittant.  Ergo  tanquam 
fabulosum  rejiciendum ,  quod  de  oLuzo-)(eLpioLiq ,  sive  de  suicidiis  vel 
legimus  vel  audimus ;  idem  dic  de  mirifica  ahqua  meteora  quae 
apparuisse  fertur ;  imo  juxta  adversarii  principia ,  etsi  ocuhs 
nostris  conspiceremus  mortuum  resurgere ,  credere  minime  de- 
beremus  ,  cum  sit  contrarium  consueto  sensuum  testimonio  , 
quod  homines  resurgant.  Itaque  argumentum  supponit  falsum 
principium ,  nempe  in  rerum  natura  vel  in  societate  nihil  un- 
quam  accidere ,  nisi  juxta  ea  ,  quae  consuetis  observationibus  nos- 
tris  consentanea  sunt. 

177.  Resp.  2«  Supponi  hoc  modo  quod  est  in  quaestione  ,  nul- 
lam  nempe  fieri  posse  exceptionem  quoad  ea  naturae  phaenomena, 
quae  contingere  videmus.  Si  enim  ahter  supponeretur  ,  jam  ca- 
deret  tota  argumentatio ,  et  eo  quaestio  deducitur ,  ut  videatur , 
an  fide  digni  sint,  qui  rem  ahter  ahquando  contigisse  referunt; 
quod  ubi  constiterit  per  critices  regulas ,  jam  insaniret,  qui  rera 
in  dubium  revocaret ,  eo  quod  ahter  ipsa  evenire  soleat.  Nam 
sensuum  tuorum  fides  evidentiam  quidem  parit ;  sed  nec  mino- 
rem  parit  evidentiam  fides  sensuum  ahorum  ^  nisi  constet  eos 
falh  potuisse,  vel  fahere  voluisse.  Utraque  veritas  pari  evidentiae 
gradu  constat,  nec  una  cum  altera  pugnat.  Nec  qui  narrant , 
mortuum  resurrexisse ,  id  veluti  perpetuum  naturae  phaenome^ 
non  exhibent ,  in  quo  utique  pugna  esset ;  sed  contra  ut  effectum 
extraordinarium  divinae  potentiae  tribuunt  (2). 

(1)  Ila  Dayid  Hame  in  Examinede  (2)  Cons.  Spedalieri   loc.  cit.  §3.  p. 

miraculis.  i63 ;  item  Disserlation  sur  les  miracles 


GAP.    III.    BE    WOT.    DIV.    AG    SUPERNAT.    REV.  69 

178.  Inst.  tertio.  1°  Quo  magis  factum  aliquod  extraordina- 
rium  est,  eo  magis  probabilem  reddit  errorem ,  dolum  et  men- 
dacium  eorum,  qui  illud  referunt  vel  testantur.  2°  Ex  quo  fit^ 
ut  illud  ipsum ,  quod  minuit  fidem  doctiorum  hominum  ,  fidem 
augeat  rudiorum;  nec  3^  propterea  multitudo  testium  majorem 
gradum  probabilitatis  addit  facti  extraordinarii  narrationi.  4°  Sane 
vulgus ,  praesertim  si  imperitum  et  superstitiosum  sit ,  sponte 
fertur  ad  mirabilia  et  supernaturalia  admittenda  (1).  Praeterea 
5°  historia  docet,  multos  ejusmodi  eventus ,  qui  ohm  superna- 
turales  et  miraculosi  a  plerisque  habebantur,  rerum  naturalium 
scientia  adaucta  et  dihgentius  exculta ,  fuisse  a  naturaHbus  causis 
profectos ,  ex  iisque  postea  recte  expHcatos  esse.  Unde  recte  con- 
cluditur  fore  ,  ut  omnes  ejusmodi  eventus  simili  ratione  exphcari 
possint  (2) ,  et  quod  consequens  est ,  hominum  testimonium 
circa  miracula  suspectum  saltem  esse  debere. 

179.  Resp.  ad  1",  Dist.  Si  id  genus  factorum  deberet  pro- 
venire  ab  ipsius  naturse  legibus  ,  conc;  si  a  causa  ipsi  naturae 
superiori ,  nempe  Deo ,  neg. 

180.  Ad  2°* ,  Dist.  In  nonnullis  factis  dubiis ,  pra^sertim  si 
agatur  de  ipsorum  causa  determinanda  ac  judicio  ferendo  circa 
eorum  naturam ,  trans.  vel  conc;  in  omnibus  indiscriminatim 
et  cum  agitur  de  factis  in  se ,  neg. 

181.  Ad  3°^ ,  Vel  neg.  absolute ,  vel  dist.  ut  modo  distinximus 
in  resp.  ad  2°^.  Notandum  insuper  est  falso  supponere  La  Croix , 


contenant  rexamen  des principes  poses  tantum  recarrere    poterunt  auditores  , 

par  M.  David  Hume  ,  iciiyerj  dans  qaam  debitam   facultatem  impetrave- 

son  Essai  sur  les  miracles  ,  composee  rint ;  quod  et  de  Catholicis  scriptoribus 

en  anglais  par  M.  George  Campbell,  accipiendum  est ,  quorum  opera  in  in- 

traduite   par     M,    Jean    Caslillon  ,  dicem  relata  sunt. 

Utrecht    1765  ;   nec  non   Recherches  (1)  UailiiiVXdiCQ  ,  Essai philosophi- 

philosophiquessurlespreuvesduChris-  que  sur  les  prohabilites  ,  Paris  1816, 

tianismeparC.  £on7iet,  Geneve  i^jji,  pai«.  i35  el  seq.,  nec  non  La  Croix  , 

Hic  moneo,    quod  ,  cum  ad  aactores  Traite  M&mentaire  du  Calcul  des  prO' 

protestantes  remitto  ,  eo  consilio  id  fa-  babilitds ,  n.  i3o  et  seqq. 

ciam  ,  ut  indicem  eos,  qui  de  aliquo  (2)SicKrug,  Pisteologie,hiffS,  1825 > 

argumenlo   scripserunt ,  ad  quoa  tunc  pag.  in. 


70  DE    VERA    aEL.    ADV.    INCR. 

qui  haec  nobis  obtrudit ,  multitudinem  semper  coalescere  ex  solis 
imperitis  (1).  Addatur  praeterea  ipsam  eventus  insolentiam 
efficere  testes  vel  spectatores  attentiores  ad  ipsum  rite  exami- 
nandum  et  perpendendum ,  ideoque  majoris  ponderis  esse  ,  ce- 
teris  paribus  ,  ipsorum  testimonium  in  factis  extraordinariis  ,«» 
quam  in  ordinariis. 

182.  Ad  4^ ,  Trans,;  et  dist.  conc,  Si  ageretur  de  causa  vel 
judicio  facti,  conc;  si  de  facto  ipso,  neg,  Ex  natura  porro  facti, 
de  quo  vulgus  testatur  ,  sapientis  erit  judicium  ferre  ,  utrum 
vulgus  decipi  potuerit  nec  ne ,  dum  causae  praeternaturali  illud 
adscribit  (2). 

183.  Ad  5°*,  Idem  esto  responsum ,  et  neg,  cons,  Nempe  ex  eo 
quod  nonnulli  eventus ,  qui  ut  miraculosi  ad  aliquod  tempus 
habiti  sunt ,  postea  recte  sint  explicati  (  quos  tamen  adversarius 
minime  recenset ) ,  inferri  nullo  pacto  potest  sic  posse  omnes  per 
causas  naturales  rite  explicari;  v.  g.  ex  eo ,  quod  explicata  sit 
aliqua  meteora,  quae  vulgo  ut  supernaturalis  habebatur,  expli- 
cari  nequit  sanatio  caeci  nati  vel  excitatio  Lazari  e  mortuis;  ast 
dialectica  non  est  prima  rationalistarum  et  incredulorum  virtus. 

184.  Sed  praestat  populari  huic  argumento,  petito  ex  igno- 
rantia  et  superstitione  veterum,  quod  tantopere  adversarii  jac- 
tant ,  apponere  tres  quaestiones  ,  quas  subjicit  doctus  Ruffini  (3)  : 

185.  lo  Cur  post  Christi  adventum  Judaica  gens ,  etsi  super- 
stitiosa  ac   generatim  ignorantia  laborans,    nec  ab  anticipatis 


(1)  Exeraplam  eslo  in  apparitione  gatarRnffiai  in  egregio  cit.  opere  ,  i2/- 
crucis  ,  qnae  saperioribas  annis  contigit  flessioni  critiche  ^  ModensL  1821  ,  abi 
apad  Mignd  in  Gallia  in  dioecesi  Pic-  ostendit  ,  qnam  fallacia  sint  funda- 
taviensi,  cui  interfuerunl  praeter  vulgus  menta  calcuiorum  ,  quibas  subjicilur 
plerique  viri  docti ,  non  solnm  ex  Ca-  probabilitas  ev€ntuum  bumanorum  ; 
tbolicis ,  sed  ex  ipsis  Protestantibus  ,  praesertim  memoria  4>  psg'  ^^y  ,  et 
qui  rem  testatam  fecerunt ,  ut  ex  pu-  p.  i58  et  seqq.  Cons.  pariter  Gerdii , 
blicis  documentis  notum  est.  Cons.  Saggio  d'istruzione  teologica  ,art.  della 
Epist,  pastoralis  Illmi.  D.  deBouille,  storia  umana  ,  opp.  ed.  Rom.  vol.  x. 
Episcopi  Pictaviensis ,  data  anno  1827.  (3)  Op.  cit.  p.  166. 

(2)  Contra  La  Place  el  La  Croix  le- 


GAP.    III.    BE    irOT.    DIV.    AG    SUPERNAT.    REV. 


71 


judiciis  immunis ,  non  amplius  prse  se  tulerit  miracula  inter  suos 
patrata  ? 

186.  2°  Cur  provinciae  Asiae,  Africae  et  Graeciae ,  licet  in  im- 
mensum  distent  a  liberaliori  illa  humanitate  ac  cultu,  in  quo 
erant  temporibus  Apostolorum  et  Cypriani ,  Augustini  ,  Basi- 
lii ,  etc. ,  attamen  non  amplius  in  medium  afferant  miracula  , 
proutolim  afferebant? 

187.  3°  Gur  inter  diversas  religiones ,  quae  Christianum  no- 
men  sibi  assumunt ,  sola  religio  catholica  semper  miracula  exhi- 
beat,  quae  in  sinu  suo  patrentur,  et  adhuc  in  praesentiarum 
producat ,  licet  Gathohci  neque  scientiis  neque  litteris  aut  artibus 
ceteris  inferiores  sint ,  et  licet  catholica  Ecclesia  non  pronuntiet , 
seu  decretum  emittat  de  aliquo  miraculo ,  quin  prius  rigidissi- 
mum  undequaque  examen  tum  circa  factum  tum  circa  ejus  na- 
turam  instituerit  (1)? 


(1)  Ut  qais  certior  fiat  de  severiori 
ejasmodi  examine  decretispraimittendo, 
iegat  celeberrimam  opns  Benedicti  xiv, 
De  Beatificatione  et  Canoniz.  Sanc- 
torunif  praesertim.  lib.  iv.  Ut  leveSpe- 
cimen  habeatur  sammae  severitatis,  qua 
miracula  Romae  expendontur  ,  pretium 
operae  erit,  duo  facta  in  medium  ad- 
ducere  ,  quae  valeant  omnem  suspicio- 
nem  amovere.  Alterum  refertur  ab  Auc- 
tore  vilae  S.  Vincentii  a  Paulo  ( Histoire 
ahr^gee  de  S,  Fincent  de  Paul ,  par 
M.  Collet.  Dr.  en  Theologie ,  Avi- 
gnon  j  1762  )  dequodara  miraculo  pa- 
trato  a  S.  Vincentio  erga  Aloisiam 
Elisabetham  Sackville,  natione  Anglam, 
quae  in  Gallia  apud  Haye  quemdam  ex 
protestantibus  reformatis  degebat.  Hoc 
miraculum  adeo  evidens  visumestpro- 
testanti  ipsi ,  ut  illud  evulgaverit  per 
totam  Lutetiam  Parisiorum.  Ejus  autem 
uxorem  ita  admiratio  perculit ,  ut  extra 
sensus   paulisper   manserit,   dein  non 


dubitaverit  chirographo  ,  mana  propria 
exarato ,  tanquam  testis  oculata  mira* 
culi  instantanei  et  permanentis  illud 
confirmare.  IIIikI  tamen  sacra  ritoum 
congregalio  non  admisit  defectu  suffi- 
cientium  probationum  ( p.  6o5  et  seqq.). 
Aliud  refertar  a  P.  Daubenton  in  vita 
S.  Joan.  Francisci  Regis  {La  vie  du 
hienheureux  Jean-Frangois  Regis , 
par  le  R.  P.  Dauhenton ,  Paris  1716). 
Romam  venerat  conspicuus  Anglus  pro- 
testans.  Praelatus  quidem  romanns ,  qai 
cum  eodem  amicitiam  inierat ,  illi  ta- 
bulas ,  quae  plurium  miraculorum  pro- 
bationes  continebant,  legendas  praebait. 
Has  ipsequum  summa  animi  voluptate 
legisset ,  Praelato  reddidit  dicens  :  P^oila 
certainement  la  plus  siire  maniere  de 
prouver  les  miracles,  Si  tous  ceux , 
que  Von  regoit  dans  tEglise  Romaine 
Haient  ^tahlis  sur  des  preuves  aussi 
evidenies  et  aussi  authentiques  que 
ceux-cile' sont ^  nous  n^aurions  aucune 


72  1>E    VERA    REL.    ADV.    INCR. 

DIFFICULTATES. 

Ex  intima  hominis  vi  et  efficacia. 

188.  Obj.  1°  Eventus  extraordinarii ,  qui  miracula  vulgo  nun- 
cupantjur ,  semper  vivam  supponunt  fidem ,  seu  fiduciam  ,  vel 
in  eo  ,  qui  eos  recipit,  vel  in  eo,  qui  ea  operatur  ,  aut  etiam  in 
utroque.  2°  Jam  vero  id  genus  eventum  seu  miraculorum ,  quae 
ex  fide  proveniunt  suscipientis,  quid  aliud  sunt,  nisi  quas  dici- 
mus  sanationes,  quae  repeti  debent  a  pbantasiae  seu  imagina- 
tionis  vi  ?  Imaginationis  vero  ac  pbantasiae  vis  non  abud  bic  est 
nisi  firma  persuasio  receptse  vel  recuperandae  valetudinis,  ex 
qua  provenit  efliectus  sanationis.  3^  Plura  ejusmodi  facta  college- 
runt  P.  Regnault  (1)  et  Des  Veux  (2)  abique.  -4«  Miracula  vero  , 
quae  repeti  debent  a  fide  ac  voluntate  agentium  id  sunt ,  quod 
oiim  dicebatur  imaginatio  operans  extra  proprium  corpus  ( cu- 
jus  efiicaciam  adeo  raagni  fiicerunt  Avicenna  et  Pomponatius) , 
nunc  autem  nuncupatur  magnetismus  ammalis  seu  mesmeris- 
mus  (3),  cujus  effectus  major  erit,  si  fidei  conjungatur  contactus 
sive  mediatus  sive  immediatus.  Si  cum  agentis  fide  uniatur  fides 
patientis ,  seu  cum  vi  magnetisimi  vis  imaginationis  ,  mortui , 
qui  perbibentur  ad  vitam  revocati ,  potuerunt  mortui  esse  ap- 
parenter  tantum  ,  et  tunc  maxime ,  in  casu  nempe  mortis  appa- 


peine  a  y  sotiscrire,  et  par  la  vous  canonizationi  Sanctornm  ,    neqae  nn- 

vous  sauveriez  de  toutes  les  railleries^  quam  arbitratum  se  esse  ,  caatelam  Ec- 

que  nous  faisons  de  vos  pretendusmi-  clesiae  Romanae  eo   usque   progredi  in 

racles.  Eh  bien ,  respondit  Praelatus  ,  examine,  quod  ipsa  iastituit  circa  mi- 

sachez  que   de  tous  ces  miracles  j  qui  racula  (pag.  33). 

vous  paraissent  si  avir^s   et  si  hien  (1)  Entretiens physiques^  1. 11,^.9. 

appuyes  ,  aucun  n*a  ele  admis  par  la  >       (2)  Lettressur  les  miracles  ,  liv.  iv, 

Cotigr^gation  des  Rils ,  parce  qtiHls  llotterdam,   1^35. 

n'ontpas  paru  suffisamment prouves.  (3)   A  Blesvier  Helvelico  praecipuo 

Protestans  ,  ejasmodi  inexspectato  re-  niagnetismi  animalis  propagatore.  Vid. 

sponso   percitus  ,    fassus   est ,  nonnisi  3Ieinoires  de  F.   A.  Mesmer  sur  ses 

caecara  praeventionem    posse  obsislere  decouverteSf  Paris  ,  an.  vii. 


GAP.    III.    DE    HOT.    mV.     AC    SUPERNAT.    REV.  73 

rentis,  utilissimus  evadit  magnetismus  animalis  (1).  5»  Quis  porro 
scit ,  utrum  vis  voluntatis  et  fidei  pluvias  possit  excitare  ( prout 
existimavit  Avicenna  )  ac  similia  producere  phoenomena  necne  ? 
Quis  limites  figat  virtuti  imaginationis  seu  magneticae  ?  Quis  satis 
novit  naturae  vires  ?  Quis  satis  hominem  novit  ejusque  indefinitas 
facultates,  quarum  ipse  capax  est?  6''  Hac  proinde  ratione  expli- 
cari  possunt  miracula ,  quge  in  revelationis  divinae  confirmationem 
patrata  referuntur ,  quin  ad  ullam  vim  supernaturalem  confu- 
giamus.  a )  Sane  Christus  semper  fidem  exigebat  ab  iis ,  in  quo- 
rura  gratiam  miracula  edebat.  b)  Oh  hujus  autem  fidei  defectum 
non  nisi  pauca  edere  potuit  in  patria  sua  (2).  c)  Manus  impone- 
bat  super  eos ,  quos  curabat ,  praesertira  d)  in  caecum  illum  , 
de  quo  Marcus  (3)  scribil ,  quod  videret  homines  velut  arbores 
ambulantes ,  nec  nisi  repetita  manuum  impositione  ad  perfectam 
visus  restitutionem  devenit  impertiendam.  e)  Quare  sub  hac 
tantum  conditione  facultatem  praebuit  morbos  sanandi  :  Super 
cecjros  maiiits  imponent ^  et  hene  habebunt  (^^)  ,  vel  saltem  non  i 
nisi  olei  unctione  Apostoli  atque  discipuli  infirraos  sanabant  (5)  , 
qu3e  f)  omnia  apprime  conveniunt  cum  magnetismi  efficacia  5  ergo. 
189.  Resp.  ad  1"^,  Tn  primis  neg.  omnia  miracula  in  solis  sana- 
tionibus  consistere  ,  ut  supponere  videntur  adversarii ;  certe  mul- 
tiplicatio  et  transmutatio  substantiarum  inter  sanationes  non 
recensitur,  neque  inter  miracula,  quae  ex  vi  phantasiae  pendent. 
Si  possent  magnetismi  patroni  quinque  panibus  ac  duobus  piscibus 
quinque  hominum  miilium  multitudinem  satiare  ,  prout  prsestitit 
Christus  (6),  vel  aquam  in  vinum  convertere,  ut  factum  est  in 
nuptiis  Canae  (7) ,  valde  commendanda  esset  eorum  imaginationis 
vis ,  ac  hbenter  ab  omnibus  exciperentur.  Hactenus  tamen  hoeG 
non  praestiterunt  (8) ;  hinc  ceteris  omissis  ,  jam  ruit  tota  difficul- 
tas  inde  petita. 

(1)  Kluge,  CDJasopcriscompeudiam  (5)  Marc.  \i ,  i3;  Jac.  v,  i^. 

et  excerpta  exhibent  Ephemerid.  me-  (6)  Matth.xiv,  17  et  seqq,  Joan.vi,6. 

dico-chirurg.  D.  Flajani,  (7)  Joan.  11,8. 

(2)  Matth.  xiii  ,  58;  Marc.   vi,  5.  (8)   Id   ipsum   dici  posset  de  niulti- 

(3)  Marc.  viii ,  28  et  seqq.  plicatione  farinae  et  olei  ad  Elias  pro- 

(4)  Marc  ult. ,  18.  missa  ( Reg,  iv) ,  de  ferrea  ascia  ,  quam 


74  DE    VERA    REL.    ADV.    IWGR. 

190.  At  illud,  quod  subditur  de  viva  fide ,  Dist,  Tanquam 
conditione,  neque  tamen  in  omnibus  casibus,  cofic;  tanquam 
causa  efficiente ,  et  quidem  semper ,  neg.  Mortui  enim  ac  sensibus 
destituti  ejusmodi  fidem  habere  non  possunt ,  si  de  patientibus 
sermo  sit.  Si  vero  de  agentibus  loquamur ,  adnoto  ,  interdum 
Deum  miracula  operari  per  malos  homines ,  non  quidem  in  con- 
firmationem  erroris,  quod  fieri  nequit,  sed  ad  manifestationem 
gloriaesuae.  Perversi  enim  homines  aliquando  dicturi  sunt;  Nonne 
in  7iomim  tuo  virtiites  niultas  fecimus  (1)  ?  Quod  si  fides  passim 
requiritur  ad  patranda  miracula ,  requiritur  tantum  lanquam 
conditio ,  ut  dictum  est ,  minime  vero  tanquam  causa  efficiens 
miraculorum ,  ut  adversarii  supponunt ,  quod  tamen  nemo  dicet. 
Addatur  hanc  fidem  nunquam  operari ,  nisi  pro  objecto  habeat 
Deum  ,  Christum  ,  aut  Sanctos  ejus ,  non  autem  quamhbet  aUum  \ 
ex  quo  rursum  deprehenditur  argumenti  fallacia. 

191.  Ad  2°^,  Neg.  suppositum ,  ut  patet  ex  dictis,  vel  Dist, 
Nonnullae  sanationes  eorum ,  praesertim  qui  perturbata  phantasia 
vel  amentia  laborant,  trans.  vel  conc;  omnes  et  in  quohbet 
casu ,  neg,  Valde  conferre  persuasionem  recuperandae  valetudinis , 
et  in  nonnuUis  casibus  valere ,  apud  omnes  compertum  est ,  ac 
non  solum  medici  admittunt ,  sed  et  ipse  Benedictus  XIV  (2)  pro 
certo  habet ;  quare  et  hic  casus  in  Congregationibus  Rituum  prae 
ocuHs  habetur  (3);  idque  potissimum  valet  ad  corrigendam  laesam 
phantasiam  (4).  Ast  pervicacis  ,  ne  dicam  insanientis  ,  est  velle 

ex  fluvii   fando   super  aquas  Elisaeus  (3)  Ibidem  inter  ceteras  difficullates, 

revocavit  (iv  Reg.  vi,  6)  ,  aliisque  id  quasipse  Lambertinius  opposuit ,  quum 

genussexcentis,quaeinscripturis  utrius-  officio  promotoris  fidei   fungeretur,  et 

que  foederis  occurrunt;    ut  sileam   de  hanc  promovit   in  causa    S.  Francisci 

iis  ,  quae  in  sanctorum  processibus  au-  Regis.  De  eadem  rursum  actum  est  in 

thenticis  leguntur,  ut  in  actis  S.  Fran-  causisB.  Joannis  de  Prado,  S.  Vincentii 

ciscae  Romanae ,  S.  Theresiae ,  S.  Mariae  a  Paulo  ,  B.  Pelri  Forerii ,  apud  eum- 

Magdalenae  de  Pazzi,  S.  Aloisii  Gonza-  dem  ,  lib.  iv,  p.  i,  cap,  i5. 

gae ,  S.  Francisci  Xaverii ,  B.  Francisci  (4)  Cons.  Muratori ,  Deliaforza  della 

de  Hierouymo ,  etc.  fantasia  wmana, Venez.  1 7^5 ,  cap.8,  9; 

(1)  Matlh.  vii ,  22.  Opusc.  scientifici  diBologna ,  tom.  i , 

(2)  De  Beat,  et  Can.  Sanct.,  lib.  iv,  1 1 7  et  seqq.  jLeufnen  ,  Sur  Vimpossi' 
c.  ult,  nbi  de  hoc  argumento  fuse  agit.  hilit^  des  op^rations  sympathiques.  Hic 


CAP.    III.    DE    HOT.    DIV.    AG    SUPERNAT.    REV. 


75 


ad  omnes  casus  ejusmodi  vim  extendere  atque  asserere  ,  ossium 
contusionem  v.  g.  et  fracturam ,  vulnera ,  morbos  insanabiles 
sola  phantasiae  ac  imaginalionis ,  extra  corpus  operantis  ,  vi  ad 
integritatem  restitui  (1).  Id  si  esset,  non  solum  miracula  ,  sed  et 
therapeutica  et  chirurgia  e  medio  possent  facile  tolli. 

192.  Ad  3°^,  Dist.  Quae  tamen  spectant  ad  classes,  quas  enu- 
meravimus,  conc;  secus  neg.  Collegit  etiam  Benedictus  XIV  (2), 
quin  inde  aliquid  concludi  possit  ad  enervandam  miraculorum  vim. 

193.  Ad  4^ ,  Dist.  Cui  falso  et  gratuito  tales  effectus  adscribun- 
tur,  cowc. ;  nonnulli  effectus,  qui  ex  persuasione  pendent ,  quod 
nuper  innuinus  (in  resp.  ad  2^) ,  trans,  Nec  enim  vacat  omnes 
magnetismi  nugas  expendere ,  quas  modo  doctiores  plerique  con- 
temnunt ,  ac  Mesmer  passim  ut  circuiator  traducitur  (3)  ;  atque 
hinc  responsio  patet  ad  id ,  quod  subditur  de  apparentibus  mor- 
tuis  ,  et  ad  mirabiles  etfectus  ,  quos  super  eos  magnetismus  pro- 
ducit.  Nos  agimus  de  vere  mortuis ,  qui  ad  vitam  revocati  sunt 


obiter  dao  notentnr,  1°  saepe  ejnsmodi 
persnasionem  nihil  efBcere ,  nt  fatetar 
ipse  Deleuze ,  loc.  cit.  tom.  ii,  pag.  271; 
2°  in  qaodara  opere  magnetismi  ani- 
malis  casam  occurrere  cujusdam  pael- 
lae,  quae  ex  cura  magaelismi  insanivit 
(JournalmagnH.du  Iraitement  de  M^^ 
D..,par  M.  Cheuli^  de  Lyon ) . 

(1)  0.  Deleuze ,  Hist,  critique  du 
Magnetisme animalj  tom.  11,  p.8,  licet 
et  ipse  faulor  sit  Blesmerismi ;  bache- 
lier  d'Age's  ,  De  la  nature  de  Vhomme 
et  des  moyens  de  le  rendre  heureux  , 
Paris  ,  anno  viii ,  alter  magnelismi  pa- 
Ironus.  Vid.  insuper,  Legons  d^anato- 
mie  comparSe  par  M.  Cuvier ,  et  pu- 
hli^es  par  M,  Dumerilj  Paris  ,  181 5, 
tom.  n,  p.   117. 

(2)  Loc.  cit. 

(3)  Animadvertendum  porro  hic  non- 
nullos  scriptores  catholicos  non  solum 
in  Galliis ,  sed  in  Germania  praesertim. 


non  habere  magnetismum  animalem 
ut  meram  prsestigialOFum  iuventum  , 
sed  agnoscere  atque  admittere  veram 
ac  realem  insitam  vim  producendi  quos- 
dam  effectus,  quorum  causa  inter  na< 
turae  vires  nos  latet  in  tota  saa  exten- 
sione.  At  praeterquam  quod  isti  scriptores 
simul  fatentur  magnetismum  obnoxium 
esse  daemonis  artibus  ,  absolute  negant 
effectus  supernaturales ,  quos  in  mira- 
culis  vel  mystica  sanctorum  vita  cer- 
nimus  et  admiramur ,  quidpiam  habere 
commune  cum  effectibus  magoeticis, 
imo  istos  ab  illis  toto  coelo  differre  fa- 
tentur ,  nec  posse.nlla  ratione  magne- 
tismi  ope  explicari.  Cons.  Goerres  in 
praefationenovae  editionis  operumB.Hen- 
rici  Susonis ,  cura  D.  Melchioris  Die- 
penbrokk  ^'"quae  inscribuntur  Heinrich 
Susos  Leben  und  Schriften ,  elc.  Re- 
gensburg  1829. 


76  DE    VERA    REL.    ADV.     INCR. 

absque  ullo  apparatu  atque  ad  solum  imperium  et  nutum  thau- 
maturgi.  Profecto  Lazarus  jam  faetebat  utpote  quatriduanus  (1). 

194.  Ad  5™  ,  Omnes  norunt  ab  experimento  ,  neminem  posse 
vi  imaginationis  pluvias  excitare ,  alioquin  expeditum  remedium 
in  promptu  esset,  quoties  siccitate  laboramus.  Ejusmodi  qujfis- 
tionibus  possemus  siuiiles  alias  opponere  :  Quis  scit ,  possint  ho- 
mines  vi  solius  imaginationis  vivere  necne ,  aliaque  id  genus 
prsestare  ,  quin  quidquam  ^comedant  aut  bibant?  Id  experiantur 
magnetismi  patroni.  Fortasse  buc  aliquando  devenient.  Ex  supe^ 
rius  dictis  jam  responsio  patet  ad  ceteras  dubitationes,  quin  tempus 
terere  in  his  debeamus. 

195.  Ad  6°^,  Neg.  Ad  probationem  a)  Chrtstum  semper  fidem 
esceyisse  y  etc. ;  in  primis  neg.  eum  semper  fidem  exegisse  ab  iis  , 
in  quorum  gratiam  miracula  operabatur  ,  prout  nullam  exegit  in 
citatis  miraculis  multiplicationis  panum  et  conversionis  aqu3B  in 
vinum  ,  neque  quum  excitavit  filium  viduae  Naim  (2)  vel  filiam 
Jairi  (3) ,  ut  alia  omittam.  Dein  dist.  exegit  ut  conditionem ,  eo 
quod  miracula  ederet  ad  suam  confirmandam  divinam  missionem, 
conc;  ut  causam  efFectricem  et  necessariam  neg.  Recolantur  su- 
perius  dicta.  Ad  h)  Defectu  hvjus  fidei ^  etc.  Dist.  quatenus  illi 
concives  indignos  se  praebuerunt  ejus  beneficiis ,  conc;  absolute  , 
neg.  Addo ,  etsi  non  multa  ob  adductamrationem ,  nonnulla  tamen 
Christum  inter  Nazarethanos  patrasse  miracula.  Notandum  prae  - 
terea  in  passim  recepta  adversariorum  hypothesi  sufiicere  fidem 
in  agente.  Adeonempesibi  cohaerent ,  dumreligionemimpugnant ! 
Adc)  Manus  imponehaty  etc.  Dist.  Aliquando,  conc;  semper, 
neg.  Imo  non  nisi  una  vel  altera  vice  legitur  Christum  ad  con- 
ferendam  sanitatem  manus  imposuisse ;  passim  solo  nutu ,  ac 
saepe  etiam  absentibus  valetudinem  conferebat.  Legant  Evan- 
gelium.  Ad  d)  Prcesertim  in  ccecum  illum,  etc.  Dist.  Ad  expe- 
riendam  illius  fidem ,  v.el  mysterii  causa ,  conc;  ex  necessitate  , 
neg,  Cum  id  nonnisi  semel  contigerit ,  nec  alibi  occurrat ,  pecu 
liares  ob  causas ,  sibi  notas ,  Christum  ita  egisse  dicendum  est ; 

(1)  Joan.  XI,  39.  (3)  Marc.  y,  ^\. 

(2)  Lac.  VII,  14. 


CAP.    111.    DE    NOT.    DIV.    AG    SUPERNAT.    REV.  77 

alioquin  semper  debuisset  eadem  ratione  se  gerere.  Adversarii 
autem  casum  extraordinarium  extendunt  ad  ceteros  omnes,  etsi 
contrarium  constet.  Ad  e)  Sub  hac  tantum  conditione  y  etc.  neg, 
Etenim  Christus  nunquam  liunc  ritum  praescripsit  ad  edenda  mi- 
racula ,  vel  ad  gratiam  curationum ,  sed  solum  praedixit ,  fore  ut , 
quum  manus  iraponerent  ipsius  discipuli ,  aegri  salutem  consecu- 
turi  essent.  Ceterum  legimus ,  claudum ,  sedentem  ad  portam 
speciosam,  a  Petro  et  Joanne  absque  manuum  impositione  sana- 
tum  ,  et  absque  oleo  (1) ;  sic  omnes  eos  valetudinem  recuperasse, 
quos  Petrus  transiens  obumbrasset  (2) ,  illos ,  ad  quos  Pauli  su- 
daria  et  semicinctia  deferebantur  (3),  etc.  Rursum  bona  fides 
deprebenditur  adversariorum ,  dum  talia  obtrudunt  (4).  Ad  f) 
Quce  omnia  apprime ,  etc.  neg.  prorsus  quidpiam  commune 
habere  recensita  signa  cum  nugis  magneticorum.  Ubi  enim  in 
illis  apparatusoccurritmagnetismi,  ubi  convulsiones ,  detorsiones, 
somnus  ,  aliaque  id  genus  non  pauca ,  quse  in  illo  requiruntur 
et  passim  absque  omni  effectu,  ipsismet  fatentibus  (5)?  Nonnisi 
igitur  persummam  impudentiam  ejusmodi  comparatio  instituitur. 

ARTICULUS  II. 

De  prophetia, 

196.  Prophetia ,  graece  y.avxLY.Yi  (6),  passim  dit^mlxxv  prcBsensio 
et  prcedictio  certa  futuri  alicujus  eventus ,  qui  in  causis  natu- 
ralibus  prcesciri  non  potest ;  vel  pressius  manifestatio  reifuturce 

(1)  Act.  III  ,  ^.  Bibliothequs  du  magnStisme  animal , 

(2)  Ibid.  V,  i5.  Jain  i8i8,  lom.  ii,  pag.  i5,  et  alibi 

(3)  Ibid.  XIX,  12.  passim;    Deleuze  ,    op.   'cit.  tom.   i, 
(-4)  Aposite  S.  Thora.  p,  3.  q.  84.      pag.  168,  tom.  11,  pag.  8,  18,  ^4  , 

a.  4«  ad  I.  observat,  quod  manus  im-  27  ,  67  ,  88.  Ipsemet  Mesmer  queritur 

positio..,  ordinatur  ad  miracula  per-  exagerata  esse,  quae  vulgabantur ,  M^- 

ficienda  ,   ut   scilicet  per   contactum  moires  ,  etc.  p.  108. 
manus  hominis  sanctificati  etiam  cor-  (^)  Hebr.  HKID^  annunliatio  ,  in- 

poralis  infirmitas  tollatur.  .  ^      * 

(8)  Vide  Examcn  Hrku^  et  impar-  ''"^'""  t"';!  P">»P=«'"»  .   »«"  nN"!» 

tial  du  magnetisme  animal,  Paris  1  ^84;  visio. 


78  I>E    VERA    REL.    ADV.    I5CR. 

creaturis  occultce  (1).  Ex  qua  prophetise  notione  patet,  tres  con- 
ditiones  ad  eam  vere  et  proprie  talem  constituendam  requiri  : 
lo  ut  sit  praedictio  certa,  non  conjecturalis  ,  2»  rei  futurae  liherce, 
quae  proinde  nec  arte  nec  scientia  naturali  qualicunque  cognosci 
possit ,  3°  ita  determinata ,  ut  non  accomodetur  eventus  proplie- 
tiae,  sed  potius  prophetia  determinet  eventum;  id  est,  quod 
non  sit  vaga  et  obscura ,  flexiloqua ,  quse  omni  eventui  accom- 
modari  possit ,  et  applicatio  non  sit  arbitraria.  Qujb  conditiones 
semper  prae  oculis  habendae  sunt  ad  cavillationes  omnes  adver- 
sariorum  detegendas  ,  prsesertim  cum  ipsae  sint ,  quae  characterem 
et  notam  divinitatis  imprimunt  prophetiis.  Est  enim  prophetia 
genus  quoddam  miraculi ,  seu  verum  quidem  miraculum ;  sed 
prophetia  prae  miraculo  hoc  habet ,  quod  probationem  suam  sibi 
ipsi  suppeditat.  Quisquis  enim  prophetise  veritatem  certam  habere 
potest ,  modo  sciat  eam  praedictam  fuisse  antequam  evenerit ,  et 
ejusdem  praedictionis  exitum  animo  contemplatur.  Cum  nonnulH 
ipsam  prophetiae  possibiUtatem  impugnaverint ,  aHi  vero  ejusdem 
probationis  vim  oppugnent  vel  parvi  pendant ,  quod  circa  mira- 
cula  effecimus ,  id  ipsum  praestabimus  circa  prophetiam ,  osten- 
dendo  ejusdem  possibiHtatem ,  atque  summam  ejusdem  vim  et 
efficaciam  ad  evincendam  divinitatem  supernaturalis  revelationis. 

(1)  CoDS.  S.  Thom.  2,  2.  q.  171,  noUeS.J.Diction.phtlos.aTUProphe- 

art.  I  :  Dicendum  ,   quod  prophetia  ties.  Id  ipsnm  ,  qaod  Damarsais  ,  innuit 

primo  et principaliter  consistit  in  cog^  Salvador ,  in  saa  Histoire  des  institut. 

nitione,  quia  videlicet  prophetce  cog-  de  Moise  et  du  peuple  hSbreu,  Paris 

noscuntea,  quce  sunt  procul  et remota  1828,  liv.  11 ,  chap.  3.   Orateurs  pu- 

ab  hominum  cognitione,  etc.  Et  ibid.  blics  ou  Prophetes  ,  pag.  192  et  seqq.; 

q.  174?  a.  2,  ubi  tres  gradas  prophe-  ubi  nihil  sapernalurale  in  ipsis  agnos- 

tiae  distinguit.  Ab  hic  tradita  propheliae  cit,  nullam  yaticiniam  proprie  dictam, 

notione  recessit  incredulus  Dumarsais  quin  potius  omnem  prophetiam  exclu- 

in  sua   Analyse  de   la  religion  chrk-  dit.  Nec  mirum  ,  cum  Judaeus  iste  non 

tienne  ,  ubi  scribit  veram  significatio-  refricet  nisi  Spinozae  principia  et  deis- 

nem  prophetoB  esse  prcedicatorem  aut  tarum  nec  non  recentiorum  biblicornm 

hortatorem ,  sed  bene  yapulat  a  Non-  et  rationalistarnm. 


CAP.    111.    DE    NOT.    DIV.    AG    SUPERNAT.    REV.  79 

§1. 

De  propheticB  possibilitate. 

197.  Omnem  proplietiam  seu ,  ut  veteres  vocabant ,  divinatio- 
nis  possibilitatem  ex  antiquis  negarunt  Colopbonius ,  Tullio  (1) 
teste ,  et  Epicurus  ,  qui  rerum  humanarum  curam  ad  Deum  non 
pertinere  profanus  bomo  asserebat  (2) ;  sic  sensit  Carneades ,  eo- 
dem  Tullio  (3)  teste.  Ex  recentioribus  hanc  Deo  denegant  facul- 
tatem  futura  praevidendi  Spinoza  (4)  atque  Sociniani  (5) ;  nunc 
demum  rationalistae  (6).  Adversus  quos  sit  : 

PROPOSITIO. 
Prophetia  est  possibilis, 

198.  Non  implicat,  sive  nulla  est  repugnantia ,  Deum  libere 
futura  cognoscere  ,  et  haec  manifestare;  ergo  prophetia  est  possi- 
bilis.  Duo  enim  haec  ad  prophetiam  requiruntur  et  sufficiunt.  Jam 
vero  non  repugfnare ,  quominus  Deus  libere  futura  cognoscat  , 
insita  hominibus  ipsa  Dei  idea  evincit,  quorum  ea  semper  fuit 
persuasio,  Deum  omnia  cognoscere.  Idem  postulat  ipsius  entis 
perfectissimi  notio ,  aiioquin  nec  omnia  prsesentia  Deus  cerneret , 
neque  omnia  tempora  complecteretur  ejus  seternitas,  ac  nova 
semper  fieret  accessio  ad  ejus  scientiam  ,  quae  omnia  a  Dei  idea 
summopere  abhorrent. 

199.  Quod  si  ejusmodi  fibere  futura  Deus  necessario  cognoscit, 
haec  ipsa  manifestare  potest ,  ut  patet  per  se  ,  et  ex  iis ,  quae  de 
revelationis  possibiiitatedisseruimus.  Ergo  prophetia  possibilisest. 

(1)  Z>e  dmn.  lib.i,  cap.  3.  cap.  8,  9  ,    10;  Joan.   Crellias  ,  De 

(2)  Diog.  Laert.  lih.  x  ,  qui  est  de  Deo  et  attributis  divinis  ,  cap.  26 , 
Epicuro.  Cicer.  Be  nat,  deor,  lib.  i,  pag,  228,  vers.  belgic;  Valer,  Smal- 
cap.  1 9.  zius  conira  Fransium,  pag.  47 2  et  seq. 

(3)  Z?e/a/o,  cap.  14.  (6)  Wegscheider,  op.  cit.  pag.  i, 

(4)  Tract.  theol,  polit.  cap,  2,  §  5o;Kant,  Anthropolog.  10 1  , 

(5)  Faust.  Socin.  in  Prcelect.  theol.  apud  eamdem. 


80  DE  VERA.  REL.  ADV.  INGR. 

DIFFICULTATES. 

200.  Obj.  lo  Quod  nondura  est,  niliil  est;  atqui  objectum 
propbetise  est  id  quod  nondum  est,  ergo  nibil  est;  at  quod  niliil 
est,  nec  praevideri  nec  praedici  potest;  ergo  impossibibs  est  pro- 
pbetia  (1).  Addatur  2°,  difficile,  immo  impossibile  esse  quempiam 
infallibiliter  certum  esse  de  accepta  a  Deo  propbetia.  Praeterea 
3°  quaevis  prsedictio  divinitus  patefacta  ,  qua  fatum  inevitabile 
bominis  aut  populi  cujusdam ,  quod  ab  opere  quodam  ab  ipsis 
perpetrando  pendeat ,  diserte  annuntiatur ,  idese  Dei  sanctissimi 
ac  benignissimi  repugnat ,  fatalismum  fovet ,  et  libertatem  bomi- 
num  moralem  tollit  (2);  ergo. 

201  Resp.  ad  1"*,  Dist.  Nibil  est  actu  existens ,  conc;  nibil 
est  possibile  et  consequenter  cognoscibile  ab  intellectu  infinite 
perfecto  ,  7ieg.  Eodem  ferme  modo  se  babent  futura  respectu  Dei, 
ac  se  babeant  praeterita  respectu  nostri.  Res  praeteritas  in  se  utique 
nibil  sunt ,  attamen  certo  fuerunt ;  idem  dic  de  futuris  respectu 
Dei ,  si  tamen  futura  aliqua  in  Deo  sunt  vel  praeterita  ,  et  non  po- 
tius  omnia  prsesentia  ;  unde  fit ,  ut  in  Deo  proprie  nulla  sit  prae- 
scientia  sed  potius  scientia. 

202.  Ad  2°^,  Neg.  ut  patet  ex  dictis  agendo  de  possibilitate 
revelationis  (3) ;  et  Neg.  conseq.  Dummodo  enim  eventus  verita- 
tem  vaticinii  comprobet,  nibil  aliud  requiiitur  ;  vaticinium  siqui- 
dem,  ut  diximus,  probationem  suam  sibi  ipsi  suppeditat. 

203.  Ad  3"»,  Neg.  Non  enim  eveniet,  quia  praevisa  vel  prae- 
dicta ,  sed  ideo  praevisa  et  prsedicta  est  res  aliqua ,  quia  futura ; 
ideoque  si  aliqua  necessitas  est  in  ejusmodi  prsedictionibus ,  non 
est  nisi  consequens  et  bypotbetica  (4) ;  logice  enim  prius  est  ali- 
quid  esse,  quam  videri ,  proinde  manifestari. 

(1)  Ita  fere  Voltaire,  Essai  sur  les  (4)  Dlfllcullatem  hauc ,  quam  adeo 
mceurs  et  Vesprit  des  nations  ;  Discoars  magni  facit  Wegsclieider  cum  sais  , 
prelim.,  et  art.  Oracles  aa  tom.  viii  jam  promoveratEpicuras,  qaocum  caa- 
de ses OEuvres, edition de Gen^ve 1 769,  samcommunem  agant  Sociniani et  Ra- 
p,  88.  tionalistffi.  Ipse  enim  non  solum  rejecit 

(2)  Ita  Wegscheider  loc.  cil.  divinationem  ex  eo  quodnulla  diis  cura 

(3)  Num.  8  et  seqq.  hujus  tract.  esset  de  nobis  ,  sed  prxsertim  ex  pe- 


CAP.    III.     DB    HOT.    BIV.    AC    SUPKIIKAT    REV, 


81 


§11. 

De  vi  et  efficdcia  prophetice  ad  ostendendam  divinitatem 

revelationis , 

204.Hicobservarejuvatquamdam  excellentiae  speciem respectu 
nostri  sibi  conciliare  prophetiam  super  miraculum  ad  ostendendam 
divinam  alicujus  missionem  ac  proinde  divinitatem  factae  revela- 
tionis.  Cum  enim  unusquisque  testis  esse  possit  eventus  praedicti, 
satis  est  eum  cum  prophetia  comparare ,  ut  superius  observatum 
est.  Quare  minus  cavillationibus  ac  telis  incredulorum  vaticinium 
exponitur  quam  miraculum.  Quod  patet  potissimum  ex  ipsa  incre- 
dulorum  agendi  ratione  et  praesertim  Freret ,  qui  licet  plura  con- 
gesserit  adversus  probationes  christianismi ,  ejusque  doctrinam , 
miracula ,  etc. ,  alto  tamen  silentio  proeteriit  vaticinia ,  ac  si  ad 
ea  minime  advertisset,  eaque  penitus  dissimulavit,  prout  obser- 
vavit  Spedaheri  (1).  Atquod  non  praestitit  Freret  seu  verius  auctor 
operis  sub  ejus  nomine  vulgati,  id  prsestiterunt  rationalistae , 
qui  nihil  intentatum  reliquerunt  ad  vim  elevandam  hujus  notae 
supernaturahs  revelationis.  Ipsorum  argumenta  inferius  expen- 
demus.  Interea  sit 


rernpta  hac  ratione  hnmana  libertate  : 

'H  ftCtiTlKil  UVVTrafKTCi ,    tl    01   KCtl  VTPeipK' 

TtKt]  ov^it  TFfos  ^f^oig  ijyjjTiov  TU  yt- 
tofctvuj  seu,  Divinatio  nulla  est ;  si  vero 
talis  essetf  omnem  ea  tolleret  volun- 
tatis  libertatem  ;  nihil  ad  nos  existi- 
mandum  pertinere  quoe  fiunt,  Diog. 
lib.  X,  Segra.  i35 ,  edit.  Meibomii 
Amstelod.  1692.  Eadem  sententia  in- 
hsesitCarneadi ,  qui  apud  Tnllium  loc. 
cit., iVe  Apollinem quidem  futuraposse 
dicere  putavit ,  nisi  ea,  quorum  cau- 


sas  natura  ita  contineret ,  ut  ea  fieri 
necesse  esset,  Idem  sensernnt  Stoici  et 
Tullins  ipse ,  qaornm  sensa  fnse  S.  Aa- 
gostinus  refellit ,  De  civ,  Dei ,  lib.  v, 
capp.  8,  9,  10.  Cons.  S.  Thom.  loc. 
cit.  art.  6.  ad  I ,  qui  hanc  dif&cultatem 
jam  praeoccupaverat. 

(1)  Confutaz.  deir  esame  criticodel 
signor  Nic.  Freret ,  id  est ,  Confutatio 
examinis  critici  D,Nic,  Freret,  Prefat. 
pag.  VIII,  edit.  Rom.  1778. 


T.L 


851  »E    VERA    REL.     ADV.    IKGR. 

PROPOSITIO. 

Prophetia  est  certissimum   divince  ac  siipernaturalis 
revelationis  argumentiim. 

205.  Prophetia  vere  et  proprie  dicta  non  potest  esse  nisi  a 
Deo;  ergo  quoties  vera  habetur  proplietia,  toties  ineluctabile  divinae 
ac  supernaturahs  revelationis  exurget  argumentum. 

206.  Antecedens  constat  ex  notione ,  quam  de  prophetia  de- 
dimus ;  consequens  negari  non  potest. 

207.  Id  confirmatur  ex  omnium  gentium  persuasione  ,  sive  ex 
sensu  naturse  communi.  Nulla  enim  gens  est,  quae  non  admiserit 
praedictionem  libere  futuri  alicujus  eventus  velut  ineluctabile  ar- 
gumentum  divinitatis.  Hinc  propterea  receptum  apud  veteres 
sapientes  adagium,  cujus  meminit  Cicero  (1)  :  Siquidem  istasic 
reciprocantur y  ut  et  si  divinatio  sity  dii  sint  y  et  si  dii  sinty  sit 
divinatio;  qui  praeterea  addit  :  Vetus  opinio  estyjam  usque  ab 
heroicis  ducta  temporihus ,  eaque  et  populi  romam  et  omnium 
gentium  firmata  consensu  y  versari  quamdam  inter  homines  di- 
vinationem  ,  quam  grcect  ^cf.vzi-Mp  appellant  ^  id  est^  prmsentio- 
nem  et  scientiam  rerum  futurarum,  (2) .  Exinde  repetenda  mi- 
racula,  aruspicia,  sybillae,  ceu  totidem  devinitatis  organa.  Poelae 
ipsi  passim  vates  exhibent  numine  plenos  et  agitatos  ad  futura 
praedicenda.  Adeo  gentes  omnes  hac  persuasione  imbutse  erant , 
divinationem  sive  prophetiam  nonnisi  a  Deo  esse !  Ergo. 

(1)  De  rftcm.lib.  i  ,cap,  5.  culis  declaraniur ,  multa  vaticinatio- 

(2)  Ibid.  lib.i,  cap. i .  Idem  alias  Bal-  nihusj  multa  somniis ,  multa portentis. 
bum  italocatnm  faisse  fingit :  P^elleius,  De  nat.  deor.  lib.  ii,  cap.65,  edit.Taur. 
quianihiltam  irridet  Epicurus  quam  opp.  xiii.  Cons.  Huet,  Demons,  evang. 
prcedictionem  rerum  futurarum  ^  mihi  tom,  i,  Axiom.  4,  ubi  mira  eruditione  , 
videtur  quam  maxime  confirmare  deo-  ut  solet ,  adductis  veterum  sive  Groeco- 
rum  providentia  consuli  rehus  huma-  rum  sive  Latinornm  testimoniis  ,  id  lu- 
nis»  Estenimprofecto  divinatio  ,qua3  culentissime  evincit.  Optime  proterea 
multis  locis  et  temporihus  apparet ,  etenergiceTertullianus, -^joo/.  cap.  20, 
tum  in  privatis  rehus  ,  tum  maxime  concludebat  :  Idoneum  testimonium 
inpublicis.  Multa  cernunt  haruspiceSf  divinitatis  veritas  divinationis. 
multa  augures  provident ,  multa  ora- 


GAP.    III.    DE    NOT.    DIV.    AG    SUPERHAT.    RfiV.  83 

>>^'T  fff  DIFFICULTATES.   '^rj*r^     <  rrr^t^R  Ih  f  f  f  n?i: 

208.  Obj.  prima.  Frustra  Deoadscribunturprophetiae;  l^  prophe- 
tia  eniin  a  vividiore  imaginatione  pendet;  2°  facile  siquidem  accidit, 
ut  vehementior  animi  afFectus  imaginationem  incendat ,  qua  sibi 
animus  quasi  praesentia  fingat,  quae  ^perat  vel  metuit,  ut  Cas- 
sandrse  contigit ,  malorum  vehementer  terrore  perculsae ,  quae 
Troja  a  Graecis  patiebatur.  Ita  post  Spinozam  auctor  operis  Examen 
religionis.  %^  Hinc  fit,  ut  per  conjecturas  humanas  quaedam 
prsevideri  possint  ac  praenunciari  ,  ut  saepe  factum  esse  omnis 
historia  docet.  Ergo  incertum  est ,  quod  a  vaticiniis  deducitur 
argumentum. 

209.  Resp.  Neg,  antec.  Ad  1™  prob.  Dist,  Ac  proinde  hujus- 
modi  prophetia  ea  non  est ,  de  qua  loquimur ,  conc;  illa  de  qua 
loquimur ,  neg,  Nempe  eo  ipso  ,  quod  a  vividiore  imaginatione 
pendeat  aliqua  praedictio ,  non  includitur  in  prophetiae  notione  , 
quam  dedimus,  et  ex  qua  exclusimus  omnem  causam  naturalem. 
Addendum  ejusmodi  vaticinia  incerta  esse  et  conjecturaha ,  minime 
vero  certa  et  determinata ,  qualia  ad  revelationis  notam  necessaria 
esse  diximus. 

210.  Ad  2°» ,  Idem  responsum  esto,  quod  accommodari  potest 
iis  ,  quae  ex  magnetismo  animaH  velsomnambuhsmo  objici  solent; 
etenim  semper  extra  hypothesim  versantur ;  nam  in  his  omnibus 
ahisque  similibus  praeexisteret  causa  naturahs ,  quam  nos  exclu- 
simus.  Addaturimaginadonem,  utut  vividissimam,  nullamhabere 
vim  posse  in  hberas  hominum  voluntates  et  actiones  ,  quae  faturae 
sint ,  cum  nullam  adhuc  habeant  determinationem  vel  in  seipsis 
vel  in  causis.  Hinc  Cassandrae  factum,  ejus  supposita  veritate, 
quae  tamen  saltem  dubia  est,  extra  rem  et  causam  profertur  (1). 

211.  Ad  3™,  Dist.  Et  in  hoc  casu  haberetur  prophetia  proprie 
dicta,  de  qua  loquimur ,  neg,;  improprie  dicta ,  conc.  Futura 
pleraque  non  negamus  posse  non  sine  ahqua  probabihtate  conjici 
ac  praenunciari ;  sic  ex  habitu  corporis ,  ex  indole ,  propensionibus 

(1)  Cons.  S.  Thom.  loc.  cit,  q.  172,  art.  i,  ubi  totam  istad  argumentam 
evoWit  atqae  in  clarissimo  lumine  ponit. 

6. 


84  »E    VERA.    REL.     ADV.    mCR. 

aliisque  id  genus  ,  futurum  hominis  exitum  probabiliter  conjicere 
possumus  et  solemus ;  ita  nos  quotidie  ex  puerorum  indole  con- 
jicimus  :  iste  vitam  finiet  in  suspendio ,  hic  erit  Sanctus  ,  Aposto- 
lus  ,  etc.  ;  id  ipsum  dicatur  de  politicis  praedictionibus ,  quas  non 
raro  exitus  confirmat  (1).  At  haec  neque  excedunt  naturahs  ingenii 
vires  vel  conjecturae  hmites ;  hinc  etiam  videmus  saepe  spem 
fallere  et  inopinato  eventu  omnem  conjecturam  subverti  y  et  ralio 
est ,  quia  humana  conjectura  non  omnes  possibiles  casus  praevi- 
dere  potest. 

212.  Obj.  secunda.  Si  prophetia  a  Deo  esset,  non  vero  ex  humana 
industria  velartecomparata,  id  potissimum  erueretur  ex  prophe- 
tiis  ,  quae  in  sacris  Utteris  habentur.  Jam  vero  ,  inquit  Wegschei- 
der  (2)  cum  suis  rationaHstis ,  1°  praedictiones  vere  et  proprie 
dictge,  indubitatge,  summaque  cum  claritate  definitae  ,  in  utroque 
sacro  codice  frustra  quaeruntur ,  ipsiusque  Jesu  Christi  praesagium 
de  reipubhcae  judaicae  excidio  non  satis  perspicue  enunciatum 
est  (Matth.  XXIV,  36).  2^  Tum  prolata  sunt  nonnulla  vaticinia 
ab  hominibus  auxiHo  divino  plane  indignis  (  Num.  XXII ,  5  et 
seqq.  ISam.  XV,  32;  Jon.  I,  3;  IV  ,  1  et  seqq.  Joan.  XI ,  51).  Prae- 
terea  3°  nonnulla  in  Hbris  sacris  continentur ,  quibus  eventus 
nequaquam  respondit;  conf.  praeter  plurima  vaticinia  Messiana 
IsaVse  XXII,  XXIX,  XXXIV,  LXIII,  LXVI;  Dan.  II,  VII;  Osese  IX, 
3,  XI,  5;  Ezech.  XL  et  seq.  Luc.  I,  32;  Act.  II,  30;  Matth.  XXVI,  32; 
Coll.  Act,  I,  4;  Matth.  XVI ,  28 ;  Joan.  XXI ,  22 ,  I  Thess.  IV  ,  15; 
V ,  1  et  seq.  I  Cor.  XV,  51 ;  Apoc.  et  quge  populi  traditionibus  my- 
thicis  et  superstitiosis  nituntur ,  veluti  Ezech.  XXXVIII  etXXXlX. 
4°  AHa  denique  singulari  quodam  scriptorum  Hebraeorum  artificio 
post  eventum  demum  conficta  sunt,  v.  g.  Gen.  XXV,  23;  XXVII, 
27,  29;  XXXIX,  XL,  XLIX;  Num.  XXIV  ,  17  et  seql ;  Deut. 
XXXIII;  I  Reg.  XIII,  2;  XIV,  15;  Dan.  VII-XII;  Matth.  XXIII, 


(l)  Hac   referantar  praedictiones  S.  siani  assamptionem  adimperiam,  Ma- 

Gregorii   Naz.  de  futaro  Jaliani  Apos-  humetis  circa  victoriam  Graecoram  sab 

tatae  exitu  ,  et  P.  Le  Jay  S.  J.  de  Vol-  Heiaclio  in  Persas ,  etc. 
taire  ,  Polybii  relate  ad  romanae  reipu-  (2)  Op.  cit. p.  i,  cap.  2,§  5o. 

blicae  finem  ,  Jos.  Fiavii  qaoad  Vespa- 


G4lP.     III.     DE    WOT.    DIV.    AC    SUPERNAT.    REV.  85 

35 ;  vel  5°  praeclictiones  nonnullae ,  propria  earum  significatione 
mutataautpressiusdefinita ,  ad  rerum  eventuminflexseet  singulis 
rebus  in  facto  positis  post  eventum  demum  accuratius  adaptatae 
sunt,  V.  g.  Dan.  IX,  24,  Ps.  XVI,  coll.  Act.  II ,  29  et  seq.  Ps. 
XXII ,  17-19 ,  coll.  Joan.  XIX ,  23  et  seq.  IsaVee  LIII ;  Matth.  XII , 
40;  XVI,  21;  XVII,  9;  XXII,  XXIII,  XX,  19;  XXVI,  34, 
coU.  Joan.  XII,  36  et  seq.  Luc.  XIII,  32;  Joan.  XXI,  18.  Pos- 
tremo  6°  quemadmodum  Jesus  ipse  parum  honorifice  judicavit 
de  Hebraeorum  vatibus  (Matth.  XI ,  11 ;  Luc.  VII  ,28),  ita  Apos- 
toli  vaticinationem  obscuram  et  imperfectam  esse  ipsi  professi 
sunt  (I  Cor.  XIII ,  9  ;  II  Petr.  1,19,  conf.  Act.  1 ,  7).  Omnino  au- 
tem  apparet ,  7°  Jesum  interpretandi  rationem ,  quae  in  thalmu- 
dicis  et  rabbinorum  sicut  in  Philonis  et  Josephi  scriptis  latissime 
regnat,  sequutum,  et  eo  ipso,  quod  nonnuUa  prophetarum  ora- 
cula  ejus  fata  resque  ab  eo  gestas  vere  adumbrare  videntur ,  duc- 
tum ,  V.  T.  effata  de  felicissima  rerum  conversione  et  de  novae 
faustiorisque  civitatis  instauratore  aliaque ,  providentia  divina  ita 
moderante ,  ad  seipsum  traduxisse ,  ut  fidem  faceret  Judceis  ,  et 
ideis  ipsorum  Messianis  suas  de  regno  quodam  spirituali  per  Mes- 
siam  condendo  (Matth.  XI,  13;  XXII,  32  et  seq.  Luc.  XVII, 
20  et  seq.  Joan.  VIII ,  12 ;  XVIII ,  36.  )  prophetarum  quidem 
dictis  nonnullis  (Is.  II,  2-5;  XI,  1  et  seq.  XLII,  1-4;  Joel.  III, 
1 ;  Zach.  III ,  7  et  seqq.  VI ,  12-15 ;  Mal.  III ,  1-4 ;  IV ,  1  et  seq. ) 
jam  vere  adumbrato,  adnecteret.  Quae  cum  ita  sint,  argumen- 
tum  e  vaticiniis  deductum ,  etc. ;  ergo  (1). 

213.  Resp.  Conc.  maj.  neg.  miru  Ad  1°^  prob.  Neg,  Mentitur 
Wegscheider  dum  talia  afiirmat ;  exemplo  sint  promissiones  Abra- 
hae  factoe  (Gen.  XIII ,  63  et  seq.  )  de  possessione  terrae  Chanaan  , 
rursum  praedictio  de  futura  gentis  peregrinatione  a  se  nasciturae 
in  ^Egyptum  ,  de  illius  servitute  per  quadringentos  annos ,  deque 
ejus  liberatione  in  quarta  generatione  (ibid.  XV  ,  93  et  seq. ), 

(1)  Haec  eadem  fere  snnt ,  qnae  jam  art.  Messie  ,  tom.  xxiv;  ex  qno  patet, 

objecerat  Voltaire ,  Bible  enfin  expli-  qoam  vere  dixerimus  ,   rationalismum 

qu^e  par  plusieurs  aumoniers  de  S.  non  esse  nisi  atheismum  seu  theismum 

M.  C,R,  et  Questions  sur  VEncyclop,  larvatum. 


86  DE    VERA    REL.     ADV.     IWCR. 

praedictio  nativitatis  Isaac  (ib.  XVIII,  10),  et  quidem  intra  annum 
contra  omnem  expectationem  ,  de  benedictione  omnium  gentium 
in  semine  Abraham  (ibid.)^  ut  innumeras  alias  ex  V.  T.  omittam 
claras ,  definitas ,  cujusmodi  sunt  eae  omnes ,  quas  edidit  Moyses  in 
conspectu  Pharaonis  circa  futuras  ^Egypti  plagas  earumque  cessa- 
tionem  (  Exod.  VIII,  IX,  X,  XII),  ex  N.  T.  autem  omnes 
praedictiones  Christi  cum  omnibus  suis  adjunctis  circa  ipsius  passio- 
nem(Matth.  XVI,21;  Marc.  IX,  31;  Luc.  IX, 44 et XXIV, 7)  ejusque 
post  tres  dies  resurrectionem  (ibid.),  circa  trinam  Petri  negationem 
illa  ipsa  nocte  ante  galli  cantum  (Matth.  XXVI,  34  ;  Marc.  XIV, 
27;  Joan.XVI,  32).  Impudenter  igitur  mentiuntur  rationalistae , 
dum  taha  effitiunt.  Ad  Prob.  ipsiusque  J.~C.  prcesagium ,  etc. 
neg,  Apertissimum  siquidem  est  illud  non  prcesagium  sed  va- 
ticinium  de  proxima  templi  ac  Solymorum  eversione ,  si  prae- 
sertim  conferatur  locus  parallelus  Luc.  XXI ,  9  et  seqq.  et  Marc, 
XIII ,  2 ,  cum  omnibus  suis  adjunctis  temporis ,  personarum ,  etc. 
Sufficit ,  ut  quis  certior  fiat  de  gratuita  adversariorum  assertione, 
legere  citata  loca  eaque  cum  historia  Jos.  Flavii  de  Bello  judaico 
comparare  (1). 

214.  Ad  2°»,  Trans,  Quia  ejusmodi  dona,  quge  a  theologis  di- 
cuntur  gratis  data ,  absque  sanctitate  consistere  possunt ,  et  in 
ejusmodi  casu  nihil  efficaciae  suae  amitterent  vera  vaticinia.  Saepe 
diximus  vaticinia  suam  probationem  secum  ferre  (2). 

215  Ad  3°* ,  vel  neg,  vel  dist,  Si  conditionata  sint,  conditione 
non  posita  ,  ut  ssepe  factum  est,  conc;  si  absoluta  subdist.  posita 
arbitraria  interpretandi  methodo  Protestantium  ,  nempe  Juxta 


(1)  Perspicnnm  adeo  et  definitum  est  scurum  Wegscheider, 

hoc  vaticiniam  ,  nt  Christiani  eo  admo-  (2)  Cons,  S.  Thom.  loc.  cit.  art.  4» 

niti ,  recedente  exercita  Romanoram  ,  nbi  ostendit,  posse  esse  prophetiam  sine 

Jerosolyma  relicla  Pellam  in  Galilaease  morum  probitate ,  cumad  proximorum 

receperint ,  ut  refert  Easebius  ,   Hist,  utilitatem  ac  salutem  ,  non  antem  pro- 

eccl,  lib.  III ,  cap.  5,  Tcrs,  Valesii ;  oppi-  priam ,  sit  a  Deo  infusa.  Certesecundum 

dum  autem  illud  erat  trans  Jordanem.  verba  Christi  (Malth.  vil,  ii)  dicturi 

Quod  ergo  clarum   et    definitum    fuit  aliquando  nonnulli  impii  erunt :  Nonne 

omnibus  Christianis  aetate  illa  ,  erit  ob-  in  nomine  tuo  prophetavimus  ? 


CAP.    III.    DE    WOT.     DIV.    AG    SUPERWAT.    REV.  87 

privatum  uniuscujusque  sensum,  fmn^.,- juxta  sanae  exegesis  re- 
gulas,  neg,  Observandum  igiturest,  non  pauca  vaticinia  condi- 
tionata  esse ;  porro  cum  conditio  efFectum  suum  non  sit  sortita , 
quid  mirum  si  vaticiniis  effectus  non  responderit?  Talia  sunt, 
quae  adimplenda  adliuc  supersunt ,  vel  in  dies  adimplentur ,  qualia 
quse  in  Apocalypsi  leguntur ,  vel  spectant  ad  plenam  vocationem 
gentium ;  alia  quse  sub  cortice  litterae  sensum  spiritualem  prae  se 
ferunt  ( licet  adversarii  nostri  id  non  admittant ) ,  cujusmodi  sunt 
ea  ,  qu3e  de  futurae  synagogae  felicitate,  de  sede  David ,  de  regno 
Messiano  ,  aliisque  id  genus  non  paucis  pro  lubitu  intelligunt  isti 
iieoterici  biblici  Protestantes  et  rationalistae,  et  inde  arguunteven- 
tum  prophetise  non  respondisse.  Addatur  gratis  omnino  asserere 
adversarios ,  citata  ab  ipsis  vaticinia  impleta  non  esse ,  atque  in- 
super  nec  id  asserere  ipsos  potuisse ;  etenim  si  omnia  V.  et  N.  T. 
vaticinia  obscura  sunt  et  indefinita,  quomodo  nunc  affirmant, 
eventum  iis  non  respondisse?  Mendacem  oportet  esse  memo- 
rem  (1) ! 

216.  Ad  4«»,  Neg.  Haec  enim  non  est  nisi  gratuita  et  impu- 
dens  adversarii  assertio  contra  omnes  critices  regulas  et  consen- 
sum  et  testimonium  universae  gentis  Judaeorum  et  Christianorum. 
Observandum  est,  quod  inter  vaticinia  scriptorum  Hebraeorum 
^ingulari  artificio  post  eventum  demum  conficta  recenseat  auctor 

(1)  Hic  obiter  Dotetnr ,  Protestantes  moram  ,  quod  ad  amnssim  impletam 

solilos  esse   scripturam  per  solam  indi-  est ;  cap.  xxxiv  de  Dei  altione  in  omnes 

cationem  capitum  et  versicaloram  ad-  gentes ,  qaae  pariter  sub  Ghaldaeis  conti- 

ducere.  Et  hocduplici  ex  cansa  ,  i°ut  git;  cap.LxiiideChristitriamphoinhos- 

fucum  faciant  imperitis  et  malam  fidem  tes  suos  et  derelictione  Hebraicae  gentis  , 

facilius  tegant ;  i"  ut  ostentent  propriam  quod  pariter  suum  exitum  sortitnm  est; 

peritiam  in  versandis  scripluris.  Atpri-  cap.Lxvipariterestde  vocalionegentium 

mum  ingenuo  scriptore  indignum  est  ,  et  Jadoeorum  derelictione  seu  reproba- 

alterum  puerile  ,  cum  ope  concordantiae  tione ;  Dan.  cap.  ii  est  de  visione  Nabu- 

quisque  possit  eamdem  peritiam  osten-  chodonosor  et  de  quatuor  monarcbiis. 

tare.  Nunc  ut  speciem  exhibeam  malaj  Eccur  autem  adimpletum  non  est  hoc 

fidei  et  gratuitarum  assertionum  Weg-  vaticiuium?  Sic  dicatur  de  ceteris  ,  cum 

scheider  in  adductis  locis  ,  observo  ca-  non  vacet  singula    percurrere.  Interea 

put  XXIX  Isaiae  esse  de  eversione  Soly  -  Crimine  ab  uno ,  disce  omnes. 


88 


DE    VERA    REL.    ADV.    INCR. 


noster  etiam  illud  quod  legitur  Matth.  XXIII ,  35.  Quam  bene 
haec  cohoerent  (1)!  Addo  :  saltem  ista  vaticinia  post  eventum 
conficta  deberent  esse  clara  ac  definita ,  cur  igitur  nuUa  esse  id 
genus  oracula  adversarius  noster  afiirmavit?  Mendaces  sibi  con- 
stare  non  possunt. 

217.  Ad  5°^,  Dist,  In  sensu  et  sententia  adversarii ,  conc; 
reipsa ,  neg,  Profecto  commoda  via  est  ad  declinandam  vim  va- 
ticiniorum  ,  si  quae  sint  luculenta  et  ineluctabiHa  ,  gratis  affirmare 
ea  post  eventum  conficta  esse ;  iis  autem ,  quae  eludi  minime 
possunt ,  aflingere  alium  et  privatum  sensum ,  contrarium  illi , 
quem  sacri  scriptores  aperuerunt ,  ac  deinceps  afiirmare  ea  de- 


(1)  Praestat  et  hic  novam  sumere 
specimen  innocentiae  atqae  honestalis 
rationalistaram  eoramqae  eradiUonis 
biblicae ,  qaam  in  eis  aliqai  saspiciant. 
Inter  vaticinia  conficta  Wegsclieider  re- 
fert  Gen.  xxxix;  at  hoc  capat  nallam 
exhibet  vaticiniam  ,  sed  historicam  to- 
tam  est  de  tentata  nempe  Josephi  cas- 
titate.  Qao  vero  fundamento  inanimam 
indaxerit  saam  Wegscheider,  totidem 
esse  conficta  vaticinia  ea  ,  qaae  praedi- 
cant  fataram  saperioritatem  hebraici 
popali  saper  Idamaeos  ( at  Gen.  xxv, 
23-xxvii ,  27 ;  XXIX  )  plane  ignoro.  Id 
ipsum  dicatur  de  interpretatione  som- 
nioram  eanachorum  Pharaonis  a  Jo- 
seph  in  carcere  facta  (  Gen.  xl)  et  de 
Jacobi  morituri  benedictionibus  iafilios 
(ib.  xLix  )•  Quare  tantae  fraudis  non  in- 
dicavit  tempus  ,  auctores  ,  adjuncta  ? 
Sed  veniamus  ad  Dan.  vii  et  seqq.  us- 
que  ad  xii ;  Porphyrius  longe  ante  ra- 
tionalistas  a  quodam  Epiphane  haec 
capita  in  Judaea,  aetate  Antiochi,  conficta 
autumavit.  At  praeler  Judaeorum  tradi- 
tionem ,  in  quorum  manibus  volumen 
Danielis  erat,   desperatum    Porphyrii 


perfugium  prorsus  evertit  testimoniam 
Jos.  Flavii ,  qui  (  Archceol,  lib.  xi , 
c.  ult. )  refert  Alexandro  M.  Jerosolj- 
mam  adventanti  a  sacerdotibus  volumen 
Danielis  exhibitum  faisse  ,  ac  iocam 
illum  ostensum  (estautem  cap.  viii) , 
in  qao  regem  Persarum  devictum  iri 
a  rege  Graecorum  praedicebatur.  Au- 
;^;S-g«r>7ff  ^e  aorS  rov  Auyt^Xou  (ilfiXoit 
(V  ^  Tivcc  rSv  'EXXtjtay  KetTccXuff-€i9  rfjv 
Hi^a-m  t^^JC^^y  i^fjXou ,  yofictrug  uvros 
tiyctt  0  o-yfitettyo/tctyos  ,  rore  fc^y  ii<r6i)ff 
»7reXv<rt  tc  ttX^^os'  t^  ^l  tTnovr*}  Trpoo— 
KctXeo-eifctyos ,  tKtMvTt  uvtovs  ulTt7(r6cit 
^copttcsus  uy  uvTot  B-tXaxrt ,  etc.  p.  58l  , 
tom.  I ,  op.  edit.  Havercamp  ,  Amst. 
1726.  Jam  vero  Alexander  Antiochom 
praecessit  annis  plusquam  i5o  ;  fieri 
proinde  non  potuit ,  ut  liber  Danielis 
suppositus  fuerit ,  vel  assuta  recensita 
capita  tempore  [Antiochi.  Sic  corruit 
Porphyrius  et  Wegscheider  ,  qui  eadem 
recoquere  audet.  Gonsulatur  praeterea 
Die  authentie  des  Daniel ,  etc.  Seu 
Authentia  Danielis  demonstrata  ,  etc. 
per  Ernst  Wilhelm  Hengstemberg  ,  Be- 
rolini  i83i  ,  in-8. 


GA.P.    III.    DE    NOT.    DIV.     AG    SUPERNAT.    REV.  89 

flexa  significatione  post  eventum  ad  alia  fuisse  accommodata. 
Sed  neque  Lic  sibi  constat  auctor  noster.  Nam  Danielis  caput  IX 
supra  inter  conficta  post  eventum  retulit ,  nunc  recenset  inter 
ea ,  quse  post  eventum  deflexa  sunt  a  propria  significatione. 
Addatur  Psalmum  XVI  (in  Vulg.  XV)  de  Christi  resurrectione 
in  sensu  recepto  ab  ipsa  synagoga  a  Petro  expositum  esse ,  alio- 
quin  palam  et  pro  concione  non  retulisset.  Psalmum  XXII  (XXI) 
de  Christi  passione  in  citato  versu  accipiendum  esse ,  tum  res 
ipsa  declarat ,  tum  synagogoe  recepta  expositio ,  etc. ,  et  sic  de 
ceteris  ibidem  commemoratis. 

218.  Ad  6^' ,  Neg,  prorsus.  Hoc  enim  novum  est  figraentum 
adversarii  nostri.  In  locis  enim  citatis  Christus  solum  dixit :  Non 
surrexit  mter  natos  mulierum  major  Joanne  Baptista^  vel  ut 
est  apud  Luc.  Major  inter  natos  mulierum  propheta  Joanne 
Baptista  nemo  est  (1).  An  hoc  dicendum  sit,  parum  honorifice 
de  prophetis  loqui ,  ad  quos  saepe  provocat  Christus  ipse  (  ut  Luc. 
XXIV ,  25 ,  27  ;  Joan.  VI ,  45  et  aUbi  passim  ) ,  quisque  intelli- 
git.  Ad  conf.  ita  Apostoli  vaticinationetn  obscuram ,  etc. ,  neg. 
Nunquam  Apostoli  hoc  dixerunt ,  sed  mentitus  est  bonus  ratio- 
nahsta.  I  Cor.  XIII ,  9  Apostolus  ait  :  Ex  parte  enim  cognos- 
cimus  et  ex  parte  prophetamus  (2) ;  II  Petr.  I  ,  19  contrarium 
docetur  :  Hahemus  firmiorem  propheticum  sermonem  y  cui  be- 
nefacitis  attendentes  tanquam  lucernce  lucenti  in  caliginoso 
loco ,  adeo  ut  veluti  praeferat  prophetiam  visioni  sibi  factae  in 
monte  sancto;  Act.  vero  I,  7  legitur  :  Non  est  vestrum  nosse 
tempora  vel  momenta  y  quce  Pater posuit  in  sua  potestate,  Itaque 
si  adversarius  noster  hic  non  abutitur  Scripturarum  auctoritate 
ac  bona  lectoris  fide ,  et  perfricta  fronte  imperitis  imponit ,  quis 
hoc  facere  dicendus  sit  plane  non  video. 

219.  Ad  l^  ,  Neg,  Et  hic  praeter  falsitatem  impietas  etiam 
adversarii  patet ;  quippe  Christum  ut  seductorem  traducit ,  quod 

(1)  Observat  vero  hic  Maldonatos  visionem  beatificam  ,  qaae  utique  clarior 
comparationem  a  Christo  inslitui  in  erit.  Gons.  Bernardus  a  Piconio  in  Tri-- 
sanctitale  ,  non  autem  prophetia.  jo/«ci  expositione,  Non  absolute   prop- 

(2)  Prophetiae  hic  Apostolus  praefert  terea  loquitur  Paulus  ,  sed  relative. 


90  DE    VERA    REI.    ADV.    IWGR. 

abusus  fuerit  Judaeorum  simplicitate.  Et  tamen  isti  Christiano 
adhuc  nomine  gloriantur,  et  impune  theologiam  in  academiis 
tradunt !  Cum  igitur  praeter  suam  impudentem  assertionem  nul- 
lam  adferat  probationem  ,  non  est  cur  hic  tempus  teramus  (1). 

220.  Inst.  1°  Varius  est  proplietarum  stylus  pro  diverso  eorum 
ingenio  et  educatione.  2<»  Sine  ahquo  apparatu  prophetare  non 
valent ,  ut  contigit  Elisaeo  (IV  Reg.  III,  15).  3»  Institutae  inve- 
niuntur  apud  Hebraeos  prophetarum  scholac ,  in  quibus  ars  pro- 
pbetandi  tradebatur;  hinc  et  grex  prophetarum  occurrens  Sauli 
(  I  Reg.  X);  4o  hinc  enthusiastae  quidam  ex  ipsis  indecora  patra- 
bant,  ut  esset  nude  incedere  (Is.  XX).  Ergo  divinae  revelationi 
prophetia  adscribi  non  debet. 

221.  Resp.  ad  1«»,  Quia  Deus  probabiliter  non  semper  verba 
singula ,  sed  sensum  ut  plurimum  propbetis  tradebat ,  conc^ 
secus ,  subdist.  quia  Deus  verba  dictans  sese  diversae  propheta- 
rum  indoli  accommodabat ,  conc;  quia  ex  ipso  non  erant  edita 
vaticinia ,  neg,  Nec  enim  homo^  inquit  S.  Thomas  (2) ,  ex  ope- 
ratione  divina  immutatur  circa  prophetiam. 


(l)In  nota  (o)  scribit :  »S«c  JosepAws,  paritione    ab    omnibus  conspecta    per 

interpretandi  genus  Judwis  usitatum  plares  horas  ( et  hic  videant  ralionalistae 

sequutus ,  Vespasianum  oraculis  MeS'  an  unquam  signa  defecerint  in  Ecclesia 

sianis portendi  [Bell,  jud.  \\h,yi,^^)  ^  calholica  )  ,    subdit  aliquos   asseruisse 

Cyrillus  Jeros,  sua  ipse  fata  a  pro-  hacc  in  sacris  libris  olim  praedicta  fuisse 

phetis  prcedicta  fuisse  opinatus    est,  per  divinam  quamdam  prophetiam.  En 

Sozom.  Ai5<.  lib.  IV,  5;  Ammon,  J5rfc/i.  verba  Sozom.  loc.   cit.   :  'E>^iytTo  ^e 

theoLy  u,  86  et  seq.j  Eichorn  ,  yius-  •Tca.^oi,  tcSv  tu  Toid^e   i7FtTT>jft.oym  x.»t» 

fUhrl,  Unterr,  1 56  et  seqq.  Briefe  iiber  tivu  Trpo^pt^reUv  B-eluv  'jrdxui  TavTx  Tr^o- 

den  rationalismus ,  iii  et  seqq.   Sed  fAifAyivv^eii  iv  retis  hpet7g  ^l^Xoig.  Talis 

si  Josephusincredibiliassentatione  con-  est  fides  istoram  virorum  Ammon,  Ei- 

tra  omnium  suae  gentis  sensum  accom-  chorn,etc.,quihabenturutrationalismi 

modavit  oracula  Messiana  Vespasiano,  fundatores  ! 

ergo  et  Christus  hunc  morem  sequutus  (2)  S.  Thom.   loc.  cit.  art.  3.  ad  i. 

est  !  Mira    rationalistarum  dialectica  !  Conf.  et  Iluet  Demonst,  evang.  prop. 

Falsum  porro  est  Cyrillum  Jeros.  opi-  viii ,  ubi  in  sententia  de  divina  inspi- 

natum  fuisse  fata  sua  a  prophetis  prae-  ratione  quoad  singula  verba  ad  ralio- 

dicta  ;  neque  id  tradit  Sozomenus  ,  sed  nem  reddendam  diversitatis  styli ,  quae 

relata  ingentis  crucis  in  aeris  spatioap-  in  singulis  prophelis  habetur  ,  hacpul- 


CAP.    III.    DE    NOT.    1)IV«    AC    STJPERWAT.    REV.  91 

222.  Ad  2°^ ,  Neg,  Casus  enim  Elisaei ,  qui  adducitur ,  unicus 
est  et  singularis.  Ad  sedandum  enim  animum  suum  psaltem  re- 
quisivit,  non  ad  excitandum  spirltum  prophetiae. 

223.  Ad  3"^ ,  Dlst.  Ad  pie  educandos  adolescentes  ,  ex  quibus 
Deus  aliquos  identidem  eligebat  ad  futura  praenuncianda ,  cojic; 
ad  artem  prophetandi  addiscendam ,  neg.  Et  hic  obiter  notamus 
cum  Bergier  (1),  non  unam  esse  in  Scripturis  nomims  prophetcs 
acceptionem;  aliquando  enim  hac  denominatione  veniunt  orato- 
res,  quo  sensu  Aaron  dicitur  propheta  Moysis;  interdum  desi- 
gnantur  aUqui  addicto  ad  divinas  laudes  canendas ,  taHs  fuit  Saul 
inter  prophetas ,  vel  cum  domi  prophetahat  ^  psallente  David  ; 
veniunt  insuper  doctores  et  interpretes  legis ,  quo  sensu  nonnuUi 
dicuntur  fihi  ,  id  est ,  discipuli  prophetarum ,  qui  nempe  legis 
doctrinam  addiscebant  ab  his  doctioribus ,  quorum  ahqui  divino 
etiam  lumine  edocebantur.  Quae  si  accurate  distinxissent  incre- 
duH ,  prophetiam  inter  humanas  artes  minime  connumerassent. 

224.  Ad  4"» ,  Dist.  Ex  prseconcepta  adversariorum  sententia, 
conc.;'m  se,  neg.  Etenim  Isaias  ad  calamitatem  iEgyptiorum  et 
iEthiopum  symbolice  exprimendam  deposito  pallio  nonnisi  ultima 

chra  similitadine  utitar  :  eodem  modo  bone  notarant.  Haec   tamen  censnra  a 

ac  idem   ventas  transiens  per  diversas  reliqais  cathiolicis ,  ab  universitate  Pa- 

organi  fistulas  diversum  sonum  emittit,  risiensi    et   a  Rom.  Pontifice    minime 

sic  licet  idem  spiritus  sit ,  qui  diversos  probata    fait.  Gam  Lessio  et  Hamelio 

inspirat ,  diversimode  loquitur  pro  di-  consentiunt  e  Soc.  Je^u ,  Bellarminus, 

versilate  indolis ,  etc.  Ceterum  contro-  Mariana  ,  A  Lapide,  Bonfrerius  aliique  , 

versia  de  modo  inspirationis ,  sive  quoad  ex  esternis  Melchior  Ganus ,  Gontenso- 

solum  sensum,  sive  quoad  verba  sin-  nias  ,   Galmet ,  estque  sententia  com- 

gula  adhuc  viget.  Goncilium  Trid.  li-  munissima.  Gonf.  diss.  Galmet  De  in^ 

tem  dirimere  nolttit ,  sed  solum  declarat  spiratione  ,  etc.  ad   ii  Petr.    Holden 

Deum  utriusque  fcederis  auctorem  esse.  longius  progressas  est. 

Plures  diversimode  loquuntur.  Ex  theo-  (1)   TraiU  ,  etc.  tom.  vii  ,  chap.  7  , 

logis  Lessius   et  Hamelius   S.  J.  inter  art,  i ,  §  i.  Plura  etiam   de  hoc  argu- 

alias  theses  hancstataerunt :  Ut  aliquid  mento  habet  Jahn ,  Jntrod.  in  lihros  P^, 

sit  acriptura  sacra  non  est  necessarium  et  N.  Foederis ,  §  83.  Sed  ab  hoc  auctore 

singula   ejus   verha   esse   inspirata  ,  valde  cavendum  ,8aepe  enim  acceditad 

quam  thesim  Theologi  Lovanienses  et  biblicos  Protestantes. 
Duaceni  annis  1687  et  i588  atro  car- 


92  DE    VERA    REL.    ADV.    IWGR. 

veste  indutus  incessit.  Orientales  siquidem  nudum  dicunt,  qui 
nonnisi  hac  ultima  veste ,  quam  Ehram  appellant,  indutus  est, 
atque  ita  hodiedum  in  Oriente  ruricolae  et  ad  Meccanum  pseudo- 
prophetae  sepulcrum  peregrinantes  vestiti  sine  aliorum  ofFensione 
incedunt  (1). 

DIFFICULTATES. 

Ex  ethnicorum  vatici7ius. 

225.  Obj.  lo  Nulla  est  rehgio  ,  quge  suas  non  habeat  prophe- 
tias  seu  divinationes  et  oracula  ,  2»  quae  si  cum  biblicis  confe- 
rantur ,  vix  illum  inter  ea  deprehenditur  discrimen.  3°  Celeberrima 
sunt  oracula  Jovis  Dodonaei  in  Chaonia  Epiri  regione ,  Jovis  Am- 
monis  in  Lybia ,  ApoUinis  in  Delo ,  Delphis  et  alibi ,  Latonae  in 
iEgypto ,  quod  Sebenniticum  oraculum  vocabatur ,  aliaque  per- 
multa  erudite  collecta  et  declarata  a  Mussardo  (2),  a  quibus  ethnici 
expetebant  et  plerumque  obtinebant  prophetias ,  responsa  scilicet 

(1)  Janssens  ,  Herm,  tom.  i,  n.  3 19;  Khaldaens  ac^graeci  interpretes  lxx  :  'Ev 

et  liic  auctor   in  nonnullis  a  vera  via  fioX/Stroi^  kott^ov  uvB-f>a>7r!v>}§  iyKfv-^tis 

deflectit ,  merito  proinde  castigatus  ab  uvtu.  Jam  vero  hodiedum  in  iEgypto 

Amando  a  S.  Gruce   dioec.   Leodiensis  atque  in  Oriente  pauperes  incolae  deser- 

presbytero  ,  in  suis  Animadvers.  crit.  torum  panes   suos   freqaenter    siccatis 

in  eumdem,  Mosaci  1820,  Interim  ex  stercoribus  boam  irao  et  horainumco- 

dictis  patet  quid  reponendum  sit  scurrae  quunt.  Conf.CorneilleLeBruyn,  Voya- 

Voltaire,  dum  ridetpanem  stercorehu-  ges  au  Levant ,    tom.   i,    pag.  280; 

mano  vel  bovino  linitum  ab  Ezechiele  Tournefort ,  tom.  111,    p.    106,   122, 

comedendum  (  Ezech.  IV,  12).  At  non  i33,  i36;  Pietro  della  Valle ,  p.   i  , 

advertit  nunquam  ejusmodi  mandatum  let.  2  ;  Gemelli  Carreri ,  Foyage  autour 

a  Deo  prophetsB  datum  esse  ;  sed  ad  ex-  du  monde  ,  tom.  11 ,  p.  67  ;  Calmet, 

primendam  summam   lignorum  penu-  hic,  Lanny,  ApparatusadBibl.  Guenee, 

riam  ,  ad  quam  in  captivitate  Judaei  re-  Lettres  de  quelques  Juifs  ,  etc.  tom.  ii , 

digendi   essent  ,   jussit  Deus    coquere  lett.  iv,  §  7,  pag.  2^4  »  «^it.  de  Lyon 

panem  ex  fimo  exsiccato  sive  hominis  1823. 

sive  bovis  ;  en  verba  textus  :  (2)  In  sua  Historia  Deorum  fatidi- 

n33yn   DINn  DKV  ^hhX2,    K>m  corum,  ratum,  SubHlarum  ,  Phwba-' 

coque  illum  sub  cineribus  cum  hominis  dum  apudpriscos  illustritim  ,  Coloniae 

excremento ;  ewmAem  sensam  referunt  AUobrog.  edit.  1676. 


l 

CAP.    III.     DB    WOT.    DIV.    AG    SUPERNAT.    REV.  93 

de  rebus  ab  humana  cognitione  prorsus  remotis.  A^  Nil  mirum 
proinde  si  ea  ut  divinitus  inspirata  ethnici  crediderunt.  5°  Notis- 
sima  sunt  carmina  SybiUina  ab  ethnicis  pariter  et  Christianis  ad- 
missa.  6°  Negari  saltem  non  potest ,  daemones  potuisse  praedicere, 
quae  essent  ipsi  facturi.  7«  Hinc  dubium  semper  evadit  argumen- 
tum  ex  prophetia  deductum  ad  evincendam  divinitatem  super- 
naturahs  revelationis;  ergo. 

226.  Resp.  ad  1™  ,  Dist.  Veras  vel  fictas ,  conc;  veras,  subdist. 
(Tuae  tamen  naturalem  scientiam  et  conjecturam  non  excedant, 
conc;  quales  nos  propugnamus ,  neg.  Nullum  exemplum  ex  tota 
antiquitate  proferri  potest ,  edita  esse  oracula  saltem  in  confir- 
mationem  falsae  rehgionis  ,  quae  notas  prae  se  ferant  a  nobis  supe- 
rius  expositas. 

227.  Ad2*".  Neg,  Peculiare  enim  intercedit  discrimen  inter 
ethnicorum  oracula  et  vaticinia  bibhca.  Licet  enim  demus  (  quod 
verius  censemus  ob  aperta  Patrumtestimonia)  cum  P.  Balto  S.  J. 
adversus  Van  Dale  et  Fontenelle  non  omnia  gentihtatis  oracula 
sacerdotum  fraudibus  esse  adscribenda ,  attamen  jure  affirmamus 
dari  characteristicas  notas ,  quae  essentiahter  oracula  paganorum 
a  bibhcis  distinguant.  Ut  enim  cetera  omittam ,  oracula  et  divi- 
nationes  non  erant  1°  nisi  effata  singularia  ,  nulla  ratione  inter 
se  nexa ;  2^  de  eventibus  proxime  instantibus ,  ut  certis  personis 
vel  civitatibus  consuleretur ,  et  3°  adeo  ambigua^  ut  quidquid 
accideret ,  praedictum  fuisse  videretur  (1).   Sic  de  celeberrimis 


(1)  Omnia  prorsas  gentilitatis  oracnla  cavit  P.  Baltas  aathoritate  omniam  ve- 

fraadibas  sacerdotam  adscribenda  esse  teram  ethnicoram  ,    si  Plutarcham  ex- 

Van  Dale  ,    De    Orac.    vet.    ethnic, ,  cipias ,  SS.  Patram  ,  praesertim  Jastini , 

Diss.  II  ,  contendit,  cai  adstipalatas  est  Tertalliani ,  Cypriani  ,  Athanasii ,  Lac- 

Fontenelle  ,   Histoires   des    OracleSy  tantii  ,  Aagastini ,  qai  dicebat :  Xrogua- 

ch.  ^,  qaibas  nonnalli  ex  recentioribas  cissima  simulacra  ,pulsis  dcemonibus 

snbgcribant   atqae  inter  ceteros  Jans-  a  Christianis ,  veluti  sine  flatu  organa 

sens ,  op.  cit.  Moshemias  vero  mediam  siluisse ,  qaod  veteres  apologetae  ethni- 

viam  inivit ,  in   Notis  ad  Cudworth  ,  cis  passim  exprobrabant,  praesertim  Ter- 

asserens  nihil  certi  affirraari  posse  pro  tallianas  et  Cyprianus ;  tum  factis  cer- 

allerutrasententia.  At  contra  Van  Dale  tissimis  ac  testibus  immediatis  ,   cujas- 

ejasque   sectatores  strenue  adeo  dimi-  modi  fuit  S.  Joan,  Ghrysostomus  quoad 


94  DE    VERA    REL.     ADV.     INGR. 

oraculis  Apollinis  scribit  Cicero  (1)  :  Sedjamadte  venio,  sancte 
Apollo,,,  tuisenim  oraculis  Chrysippits  totum  volumen  implevit , 
partim  falsis )  ut  ego  opinor  y  partimcasu  verisy  ut  flt  in  omni 
oratione  scepissime  ^  partim  flexiloquis  et  obscuris^  ut  interpres 
egeat  interpretej  et  sors  ipsa  referenda  sit  ad  sortes ,  partim 
ambiguis  et  quce  ad  dialecticam  deferenda  sint^  E  contrario 
vaticinia  biblica  1°  sunt  permulta ,  quas  omnia  amice  inter  se 
conspirant ;  2°  ad  finem  communem  _,  graiidem  et  Deo  dignum 
tendunt ;  3°  partim  de  factis  in  sera  posteritate  eventuris  agunt , 
atque  4<^  minime  ambigua ,  sed  determinata ,  certis  adjunctis 
definita  ,  et  eatenus  ,  quatenus  opus  est ,  clara  sunt.  Talia  sunt 
vaticinia  ,  quae  seriem  eventuum ,  qui  ad  Hebraeos  aliasque  gentes 
spectant  ab  Abrabamo  per  XXII  seecula  miro  consensu  praenun- 
tiarunt ,  et  eo  tendunt ,  ut  divinam  legationem  prophetarum 
et ,  per  banc  legationem,  veritatem  doctrinae  de  Deo  unico ,  omni- 
scio  5  provido ,  sanctissimo  comprobarent ,  eamque  custodirent 
Hebraei  usque  ad  adventum  Messiae  ex  Davidis  posteris  orituri, 
per  quem  eadem  cognitio  ad  universas  gentes  erat  propaganda. 
Nec  generica  sunt  ista  vaticinia ,  sed  quamplurima  cum  suis  ad- 
junctistemporis,  loci,  personarum,  absque  ambiguitate  ,  perspicua 
et  clara.  Plura  jam  exempla  superius  exhibuimus  agendo  adversus 
rationalistas ,  quibus  addi  possunt ,  speciminis  gratia ,  qua?  ha- 
bentur  Gen.  XH,  2-3;  XV,  4-5;  XVII ,  4-8,  etc;  tumlsaiae  XXI 
et  Jer.  L  et  LI  de  futura  per  Medos  et  Persas  Babylonis  depopu- 
latione ,  quibus  si  conferantur ,  quae  refert  Xenophon  (2) ,  videtur 


silentinm  oracnli  daplmitici  in  transla-  non  sinit  nos  dubitare,  quin  doBtnonum 

tione  reliquiarum  S.  Babylae  ,  etc.  ita  nt  arte  quwdam  sint  edita  vaticinia.ln 

Fontenelle  coactus  fuerit  |jalmam  dare  epistolis  ,  quibus  titulus  :  Lettres  edi- 

adversario  suo  ,  festivo  ilio  dicto  :  Le  fiantes  et curieuses  etc,  multa  narrau- 

diahle  a  gagnd  sa  cause ,    Diaholus  tur  de  his  vaticiniis  per  idola  emissis , 

nempe  causam  suam  vicit,  Sane  Ber-  ab  ipsis  oculatis  testibus.  Gons.  Amandus 

gier  loc.  cit.  observat,  neminem  ansum  a  S.  Cruce  op.  cit.  adversus  Janssens. 

fuisse  P.  Balti  opus  refellere.  Hinc  bene  (1)  De  Divin.  lib.  ii ,  cap.  ^6^  edit. 

concludebatP.Bertier  S.  J.:/^ewera/»o,  Taur.  i83i  ,  opp.  tom.  xiii. 

quaEcclesiosPatresprosequidehemus,  (2)  CyropAih,  vii ,  cap.  5. 


•  CAP.    III.     DE    NOT.     DIV.    AG    SUPERWAT.    REV.  95 

historicus  nonnisi  eorumdem  vaticiniorum  commentaria  edidisse , 
adeo  omnia  adjuncta  enunciata  adamussim  completa  cernuntur ! 
Plura  alia  non  minus  clara  ac  definita  praetermitto ,  ut  brevitati 
praestitutae  inserviam ,  cum  ejusmodi  vaticiniis  abundent  utrius- 
que  foederis  paginae, 

4>228.  Ad  3*"  ,  Responsio  patet  ex  dictis.  Addo  non  solum  in- 
ternas  notasbiblicorum  oraculorum  ab  oraculis  ethenicorum  essen- 
tialrter  differre  ,  ut  ex  nuper  dictis  evincitur ,  sed  etiam  externa 
adjuncta;  1°  enim  multa  oracula  ethnicorum  seu  divinationes 
arte  fiebant ,  2»  oracula  ethnicorum  addicta  erant  certis  locis ,  ut 
vates  grjficorum  Dodones ,  Delphis ,  Delo  ,  etc.  adeo  ut  per  totum 
orbem  tercentum  ad  minus  recenserentur ;  pendebant  insuper  a 
certis  anni  tempestatibus  vel  a  vapore  cavernarum  subterranea- 
rum,  Pythiaeseubaccarum  aut  gestatione  coronse  laureae  in  furorem 
concitabantur ,  tripode  in  Beotia  potissimum;  nota  est  insuper 
duplex  origo  oracuH  Dodonaei  ex  sacerdotissa  Tiiebana  in  sylva 
Dodonse  ex  murmure  rivi ,  tum  ex  statua  aenea  ,  seneo  flagello  , 
vasis  seneis ;  sacerdotes  etiam  in  quibusdam  quercubus  oracula 
dabant,  etc.  S^Nonmodooracula  gentiHum,  sed  et  praestigiatores 
donis  ac  muneribus  conciliabantur  ,  ut  vaticinia  ederent ;  hinc 
harioli  et  aruspices  erant  instrumenta  principum  ac  magistratuum 
per  quos  plebs  ad  ea ,  quae  decreta  erant ,  flecteretur,  Hinc  iUud 
Demosthenis  :  Pythia  philippizat,  ^^  Oracula  et  omnis  generis 
hariolatores  credulos  habebant  coaevos  suos  ;  prout  vero  progressu 
temporis  vanitas  et  fallacia  detegebatur ,  fidem  amittebant  et  in 
obhvionem  abibant.  E  contra  prophetse  1°  nulli  erant  addicti  loco, 
2°  cujuscunque  erant  conditionis ,  3"  absque  ullo  apparatu  vati- 
cinia  dabant,  4°  non  solum  non  rogati,  sed  invitis  regibus,  prin- 
cipibus,  populo;  nedum  vero  aliquam  aut  laudem  aut  mercedem 
referrent ,  ludibria ,  odium ,  insectationes ,  minas  ,  vincula  ,  car- 
ceres  ^  vitae  pericula  ac  necem  etiam  subibant;  unde  S.  Stepha- 
nus ,  (Act.  VII,  52)  :  Quem  ,  ait ^  prophetarum  non  sunt  per- 
secuti  patres  vestri?  5°  Plerumque  habuerunt  cosevos  incredulos 
nec  fidem  nacti  sunt ,  nisi  postquam  vivere  desierunt ,  quum 
nempefaliere  amp  iius  non  possent ,  quando  scilicet  vaticinia 
eorum  posteriori    aevo  complerentur  ;  id  progressu  temporum 


96 


DE    VERA    REL.     ADV.     INGR. 


adeo  manifestum  fiiit,  ut  raulti  etiam  ethnici  veritatem  vati- 
ciniorum  biblicorum  agnoverint  (1). 

229.  Ad  4°^ ,  Dist.  Rudes ,  et  absque  sufficientibus  motivis  , 
conc;  doctiores  et  sapientes  ,  neg.  Recolantur  superius  dicta. 

230.  Ad  5°^,  Dist.  Quin  edita  sint  in  confirmationem  erroris, 
trans. ;  secus ,  7ieg.  Omnia  obscura  et  incerta  sunt ,  quae  spectant 
ad  deperdita  Sibyllina  carmina ;  sola  nobis  remanent ,  qufle  re- 
censuit  Virgilius  ( Ecl.  IV  )  :  Ultima  Cumcei ,  etc.  ,  quae  certe 
continent  de  Christo  vaticinium ,  quidquid  cura  suis  contendat 
Heyne  (2).  Diversa  sunt  veterum  judicia  circa  illa.  NonnuUi  Patres 
censent  Deum  per  Sibyllas  vere  edidisse  vaticinia  sicut  olim  per 
impium  Balaam.  Quae  nunc  prostantin  bibliotheca  Patrura,  tum 
quae  ex  codicibus  ambrosianis  et  vaticanis  nuper  evulgavit  Cl. 
Maius  ,  ex  omniura  criticorura  judicio  spuria  sunt  (3). 


(1)  Ita  qaidem  Jalin  ,  op.  cit.,  etsi 
Protestantiom  biblicoram  passim  vesti- 
gia  premat. 

(2)  In  argamento  bajas  eclogae  ;  nbi 
adstrait  poetam  pbantasmata  poetica  ab 
aareae  aetatis  narrationibas  petitacumu- 
lasse  ,  in  certo  aliquo  temporis  sui  e?en- 
tu  declarando  ,  quem  paulo  obscurius 
designavit ,  quoniam  in  vaticinium  rem 
mutavit ,  atque  vaticinantis  verbis  et 
pbantasmatibus  sensa  sua  exposuit. 
Deinde ,  exposita  tbeoria  vaticiniorum 
apud  suos  recepta,  quod  orta  ea  sint 
ex  spe  melioris  aevi ,  concludit ;  Quas- 
cunque  in  hoc  genere  descriptiones  no- 
vcB  felicitatis  habemus  ,  sive  in  Orien- 
tis  ,  sive  in  grcecis  vel  romanis  poetis, 
ecB  omnes  fere  inter  se  similes  sunt  : 
bestice  ac  ferce  cicures  ,  serpentes  in- 
nocui ,  fruges  nullo  cultu  enatce ,  mare 
placidum  ,  dii  prcesentes  in  terris , 
aliaque  ejusmodi  in  omnibus  comme- 
morantur.  Qaibus  verbis  satis  aperte 
alludit  ad  Is.  xi^  quero  non  secus  ac 


profanos  poetas  auream  illam  aetatem 
descripsisse  innuit.  Sed  quid  exspectes 
a  profanis  istis  scriptoribus  omni  reli- 
gionis  sensu  destitutis ,  qni  nonnisi  ter- 
rena  sapiunt  !  Quomodo  autem  adeo 
universalis  sensus  nationibus  omnibns 
inba^sit  absque  aliquo  originario  prin- 
cipio  ,  ex  quo  in  omnes  dimanaverit? 

(3)  Gons.  Gallandi,  tom.  i,  Bibl.  Pa- 
trum^  Proleg.  c.  xvi  ;  nbi  ostendit 
carminum  Sibyllinorum  auctorem  esse 
Christianum  ex  circumcisione ,  qui  ea 
edidit  anno  i38.  Quod  attinet  ad  veteres 
Sibyllas  earumque  carmina  ,  omniain- 
volucris  teguntur.  D.  Pierre  Petit  in 
eradita  Diss.  de  Sibyllis,  eas  ad  unam 
reducit,  eamque  opinalur  vocatam  fuisse 
Delpbicam,  Erythraeam,  Cimmerianam, 
Cumanam,  Samiam  ,  Hellespontiacam  , 
Lybicam  ,  Persicam  ,  Phrygiam ,  Tibur- 
tinam  .  a  diversis  locis  ,  in  quibus  com- 
morata  est.  Existimat  ipsam  faisse  gr»- 
cam ,  eo  quod  oracula  omnia  graece 
scripta  sint,  Erythraeae  Asiae  urbis  na- 


CAP.    III.     DE    NOT.    DIV.    AG    SUPERNAT.    REV. 


97 


-1 231.  Ad  6"^ ,  Dist.  Si  Deusidipsis  permississet ,  trans,;  secus, 
7ieg.  Recolantur  porro,  quae  diximus  de  miraculis  ,  spectatis  rao- 
ralibus  Dei  attributis. 

232.  Ad  7™  ,  Neg.  Ex  eo  enim ,  quod  nummi  aliqui  suppositi 
sunt  ac  spurii,  non  sequitur ,  omnes  ut  spurios  amandandos; 
imo  ex  eo,  quod  aliqui  supposititii  sint  ,  concludi  potius  debet 
genuinos  existere. 

233.  Inst.  primo.  l^Constat  ex  indubise  fidei  historicis  qusedam 
auguria  et  vaticinia  ethnicorum  clara ,  ac  de  re  longe  post  even- 


tam,  Hierophilemnuncapatam,  demum 

Cumii  in   Italia  obiisse.  Alii  Varronem 

secuti  sunt,   qui  decem  eas  numerat. 

Ceterum  inter  has  decem  Cumana  est 

celebrior.  Tres  ex  ea  libros  Tarquinius 

magno  pretio  emit ,  quos  lapideae  cap- 

sulae  inclusos  in  Capitolio  reposuit,  Hi 

libri  consulebantur  a  Romanis ,  quoties 

graviora  impendebant  reipublicae  discri- 

mina.  lxxvi  vero   annis  ante  Christum 

Capitolio  sub  Sulla  conflagrato,  Senatus 

romanus  in  Asiam  et  Grajciam  misit  ad 

coUigenda    quotque    Sibyllina   oracula 

reperire  potuissent.  Hi  legati  mille  ver- 

sus  propheticos  existimatos  Romam  at- 

tulerunt  ,  qui  denuo  in  Capitolio  reae- 

dificato   collocati   sunt  ;   et    sic    ratio 

redditurde  carminibus  Sibyllae  Cumanae 

a  Virgilio  recensitis,  cum  teste  Tacito, 

Hist.  lib.  V,  cap.  i3  etSuetonio,  lib.  ii, 

cap.  i4  ,  Orientetoto  pervulgata  opinio 

seu  potius  traditio  fueril  de  magno  Rege 

ex  Judaea  profecturo  ,  qui  rerum  poti- 

retur ,  quae  inter  Sibjllina  carmina  re- 

lata  est,  cujus  meminil  Virgilius.  Guil- 

lelmos  Beveregiuscarmina  Sibyllina  in 

tres  classes  distribuit ;  prima  complec- 

titur  genuina  anuis  76  ante  Christum 

combusta;   altera   snbinde  a   Romanis 

T.  I. 


collecta  ,  quorum  fragmenla  apud  PIu- 
tarchum  ,  Varronem  ,  TuIIium  ,  Virgi- 
lium  occurrunt,quaBque  Stylicon  v  saecu- 
lo,  teste  Rutilio  Numatiano ,  Itinerarii 
lib.  II  ,  flammis  tradidit ;  terlia  demum 
classis ,  quae  tom.  i,  Bihl.  Patrum  in- 
serta  sunt  ,  quibus  addi  debent  a  Cl. 
Maio  vulgata.  Ex  Patribus  ea  citarunt 
Justinus  ,  Athenagoras  ,  Theophilus  An- 
tiochenus  ,  Lactantius  aliique.  Celsus 
apud  Origenem,  lib.  v,  n.  61,  et 
lib.  VII ,  n.  56  ,  Christianos  Sihyllistas 
vocat ,  quod  istorum  carminum  aucto- 
ritate  uterentur.  Cons.  Bevereg.  Codex 
can.  lib.  1,  cap,  i4,  tom.  11 ;  in  Georg. 
Bulli  Primit.  et  ApostoL  trad.  de  J.  C, 
divinitate  asserta ,  etc.  c.  4,  §  3  et  seqq, 
Collect.  Patrum  Apost.  J.  B.  Cotelerii, 
Antw.  1698  ;  Fabric.  Bihl.  gr,  tom,  1, 
c.  29, pag. 22^61  seqq.edit.Hamb.  1790. 
Sed  potissimum  ex  Catholicis  Gallandi 
loc.  cit.  et  D.  Prudenlius  Maran  Mau- 
rinus  ,  Prcef.  ad  Justin.  passim  ,  edit. 
Parisiis  174^;  quibus  levissimi  recen- 
tiores  biblici  protestantes  et  rationalistae 
refelluntur  in  illa  jejuna  conjectura  de 
Sibylla  portendente  aetatem  auream  abs- 
que  ulla  ad  Christum  relatione. 


98  BE    VERA    REL.     ADV.     IWCR. 

tura  edita ,  et  adamussim  adimpleta  fuisse.  2°  Tale  fuit ,  teste 
Varrone  (1),  illud  Vetii  de  duratione  imperii  romani  per  XII  sae- 
cula  ex  XII  vulturibus  a  Roraulo  visis.  3°  Tale  iilud  cujusdam 
Gerraani ,  qui ,  teste  Flavio  Josepho  (2) ,  nuntiaverat  et  regnum 
et  diem  obitus  Agrippae  ex  bubone ,  quem  suspexerat.  4®  Tale 
illud  Thami,  qui  ab  ignota  voce  jussum  acceperat  praedicandi 
ad  portum  Palades  mortem  Pan ,  teste  Plutarcho  (3).  5o  Nec 
mirum ,  cum  non  desint  ex  ipsis  Ecclesiae  Patribus ,  qui  prophe- 
tiam  a  causis  naturalibus  repetant.  6»  Sic  S.  Gregorius  M.  (4)  : 
Ipsa  y  inquit ,  aliquando  animorum  vis  suhtilitate  sua  aliquid 
prcevidety  quod  et  exemphs  confirmat;  et  7°  S.  Augustinus  (5)  : 
Animce  humano)  ^  scribit,  secundum  quod  a  sensibus  corporis 
ahstrahitur y  competit  futuraprcBvidere,  8<>  Quod  et  in  somnam- 
buUs  passim  fieri  cernimus  ;  ergo. 

234.  Resp.  ad  1"^ ,  Neg,  Hsec  enim  non  est  nisi  gratuita  asser- 
tio  ,  ut  ex  responsione  ad  singula  facta  quae  afferuntur  statim 
patebit. 

235.  Ad  2°^,  Dist.  Ita  ut  falsitatem  augurii  ostenderit  eventus, 
conc;  secus ,  trans.  Imperium  enim  romanum  occidentale  ultra 
XII  saecula  perduravit  ab  urbe  condita ;  orientale  vero  ad  IX 
circiter  alia  saecula.  Si  vero  de  Urbe  tantum  sermo  sit ,  rursum 
patet  falsitas  augurii ,  nondum  enim  Roma  excidit. 

236.  Ad  3°*,  Neg.  Hicenim  Josephum  ut  in  nonnullis  aliis  factis 
fabulam  sive  comraentum  obtrudisse  patet  tum  ex  natura  ipsius 
narrationis ,  tum  ex  Act.  apost.  XII ,  23 ;  ubi  Herodis  Agrippse 
mors  aha  omnino  ratione  describitur  saltem  quoad  causam ; 
percussus  enim  ab  angelo  perhibetur.  Consulatur  non  solum 
Prolusio  Joan,  Earduinidenummis  Herodiadum,  Parisiis  1693^ 
sed  ipse  Ant.  Van  Dale  ,  qui  eam  Josephi  narrationem  omnino 
vellicat  atque  explodit  (6). 

237.  Ad  4°» ,  Bist.  Quatenus  Deus  adegerit  dsemones  ad  idolo- 
latrise  cladem  ex  Christi  morte    denunciandam ,  conc.  ;   alias  , 

(1)  Antiq,  lib.  xviii.  (4)  Dial.  lib.  iv,  cap.  26. 

(2)  ^rcAceo/.  lib.  XVIII,  cap.  6,  n.  7,  (5)  Z)eGe«e«  arf/«W.Iib.xii,cap.  i3. 
coll.  lib.  XIX,  cap,  8  ,  n.  2.  (6)   In  lib.    De   orig.  et  progressu 

(3)  De  orac.  defectu,  idolol.  cap.  7  ,  pag.  iS^. 


CAP.    III.    BE    NOT-    DIV.    AG    SUPERNAT.     REV. 


99 


trans.  Transmisimus  porro  omnia  facta  ista  ex  parte  historica , 
quia  ex  critices  regulis  valde  nutant  (1). 

238.  Ad  5"^,  Dist  Prophetiam  latesumtam,  conc;  stricte  sum- 
tam,  neg.  De  hac  porro  nos  loquimur;  et  sic  responsio  patet 
ad  ea  quse  6° ,  7°  et  8«  objecta  sunt,  quare  non  opus  est  ut  illa 
singulatim  ad  trutinam  revocemus  (2). 

239.  Inst.  secundocumRousseau.  Ut  ex  prophetiis  certum  argu- 
mentum  erui  possit  de  divina  revelatione  ,  tria  haec  concurrant , 
necesse  est;  !<>  ut  nos  testes  simus  prophetiae,  cum  editur  ,  ne 
per  vana  figmenta  decipiamur ;  2°  nec  prophetiae  tantum ,  sed 


(1)  Cons.   Huet,    Demonst.   evang. 
prop.  IX,  cap.  i36  ;  Serry,  Exercit.  67  , 
n.  vin  ;  Vossias  ,  De  theolog.  gent.  et 
physio-christ,  lib.  vii ,  cap.  3  ,  obi  vin- 
dicat    bistoriam  banc    Plutarcbi ;    sed 
exponit  vei  de  daemonis  clade  iliata  per 
Cbristum  ,  vel  de  morte  ipsius  Cbristi. 
Cons.  opp.  tom.  v,  Amstelod.   1700. 
(2)  Consul.  S.  Tbom.  2.  2.  q.  172  , 
art.  I ,  ubi  citata  Patrura  dicla  explanat, 
dicens  :  Quod  prophetica  prwcognitio 
potest  esse  de  fuiuris  dupliciter  ;  uno 
modo  secundum  quod  sunt  in  seipsis; 
alio  modo  ,  secundum  quod  sunt  in  suis 
causis.  Prcecognoscere  autem  futura  , 
secundum  quod  sunt  in  seipsis ,   est 
proprium    divini  intellectus ,     cujus 
cBternitati  sunt  omnia  prcesentia ,  et 
ideo  talis  prcecognitio  futurorum  non 
potest  esse   a  natura  ,   sed  solum  ex 
revelatione  divina.  Futura  vero  in  suis 
causis  possunt  prcecognosci   naturali 
cognitione  etiam  ab  homine,  Sicut  me- 
dicus  prcecognoscit  sanitatem  vel  mor- 
tem  futuram  in  aliquibus  causis,  qua- 
rum  ordinsm  ad  tales  effectus  experi- 
mento  prcecognovit.  Quo  posito  funda- 
mento ,  quod  in  corpore  articuli  evolvit , 
ad  objectassibi  S.  AugustinietS.  Gre- 


gorii    M.  auctoritates   ita    respondet  : 

Dicendum  quod  anima  ,  quando  abs' 

trahitur  a  corporalibus,  aptior  redditur 

ad  percipiendum   influxum   spiritua- 

lium  substantiarum ,  et  etiam  adper- 

cipiendum  subtiles  motus ,  qui  ex  im- 

pressionibus  naturalium  causarum  in 

imaginatione  humana  relinquuntur , 

a  quibus  percipiendis  anima  impedi- 

tur ,  cum  fuerit  circa  sensibilia  occu- 

pata,   Et   ideo  Gregorius   dicit  quod 

anima  quando  appropinquat  ad  mor- 

tem ,    prcecognoscit    qucedam    futura 

subtiliiate  suce  naturce  ,  prout  scilicet 

percipit  etiam  modicas  impressiones  ; 

autetiam  cognoscit  futura  revelatione 

angelica  ,  non  autem  propria  virtute ; 

quia  ,  ut  S,  Augustinus  dicit  lib.  xii, 

cap.  1 3,  SuperGen.ad  lit. :  Si  hoc  esset, 

tunc  haberet ,    quandocunque  vellet, 

in  sua  potestate  futura  prcecognoscere, 

quod  patet  esse  falsum,  Haec  qnidem 

voluimus  per  extensum  referre,  ut  pateat 

a  S.Doctore  praeoccupata  jam  fuisse,quae 

postea  magnetismi  animalispatronicom- 

menti  sunt  loquendo  de  somnambulismo 

a  magnetismo  excitato,  de  quo  ipso  mira 

referunt. 


^ 


100  ;/3Ai  I>E    VERA    REL.    ADV.     INCR. 

et  ejusdem  adimplementi ;  3«>  ut  certi  simus ,  quod  eventus  nec 
potuerit  naturali  via  praevideri,  nec  fuerit  fortuito  casu  cum 
prophetia  conjunctus  ;  atqui  id  vix  ac  ne  vix  quidem  fieri  potest; 
ergo. 

j,  240.  Resp.  Neg,  maj.  et  mi7i.  Prophetia  enim  estfactum,  et 
factum  pariter  est  ejus  adimplementum.  Possumus  igitur  certi 
esse  de  ipsis  non  secus  ac  de  ceteris  factis  jam  praeteritis  quibus- 
cunque.  Sed  nec  pauca  aut  minus  illustria  exempla  suppetunt 
ex  Sacris  Litteris  vaticiniorum  ,  in  quibus  tres  recensitae  conditio- 
nes  mirifice  concurrunt,  v.  g.  trina  Petri  negatio,  resurrectio 
Christi,  Jerosolymorum  ac  temph  eversio  ,  ut  cetera  omittam. 

CAPUT  IV.  V 

BE    EXISTENTIA    DIVINJE    AG    SUPERNATURALIS    REVELATIONIS. 

241.  Si  possibiHs  est  supernaturalis  divina  revelatio,  si  neces- 
saria  ,  si  certis  characteribus  ac  notis  discerni  potest ,  prout  ad- 
versus  deistas  ac  rationahstas  in  superioribus  capitibus  nos  evicisse 
confidimus ,  expendendum  superest ,  num  Deus  homini  defuerit , 
an  vero  eidem  pro  sua  benignitate  reipsa  per  supernam  aHquam 
revelationem  consuluerit.  Negant  deistae  ac  rationaHstae ;  nos 
afiirmamus.  Agitur  de  quaestione /ac^* ,  quae  proinde  monumentis 
dirimenda  est.  Moyses  ,  Prophetae,  Christus  se  tanquam  divinitus 
missos  ad  divinam  hominibus  patefaciendam  voluntatem  perhi- 
buerunt ;  si  itaque  ex  indubiis  monumentis  constabit ,  ipsos 
praeter  doctrinae  utilitatem  et  sanctitatem  miracuhs  et  vaticiniis 
missionem  suam  confirmasse ,  evidens  erit ,  et  ipsos  fuisse  divi- 
nitus  missos ,  ac  divinam  esse  revelationem  seu  doctrinam ,  quam 
ipsi  hominibus  proposuerunt ,  seu  divinam  supernaturalem  re- 
velationem  existere  et  factam  esse.  Hoc  porro  est,  quod  osten- 
dere  aggredimur.  ,  » 

242.  Priusquam  vero  manus  operi  admoveamus,  prsemitti- 
mus  :  1®  nobis  firmum  certumque  esse ,  tum  Moysen  ,  Prophetas, 
Christum  extitisse ,  tum  genuinos  ac  veraces  hbros  esse  utriusque 
foederis.  Sacrarum  Htterarum  professorem  adeat ,  qui  vult  co- 
gnoscere,  cur  ita  credamus.  2o  Christum  esse  finem  legis  mo- 


GAP.    IT.    DE    EXIST.    DIV.     AC    SUPERNAT.    REV.  101 

saicae,  finis  emm  legis  Christus  (1),  et  certum  unicae  illius 
verse  religionis,  quse  a  mundi  primordiis  ad  consummationem 
usque  saeculorum  sese  extendit ,  quemque  Moyses  et  Prophetae 
venturum  praedixerunt  ,  ad  cujus  adventum  et  cessare  omnis 
mosaicse  legis  apparatus  atque  oeconomia ,  et  synagoga  repudiari , 
et  gentes  ad  unius  Dei  cognitionem  ac  ejus  mediatoris  fidem  vo- 
cari  debuerunt.  De  quibus  ex  professo  agemus  in  Tractatu  de 
Incarnatione.  Quare  si  nos  ostenderimus  miraculis  et  prophe- 
tiis ,  veterumque  vaticiniorum ,  quae  in  suae  divinae  missionis 
confirmationem  Christus  protuHt,  adimplemento ,  Christum  fuisse 
divinitus  missum ,  et  si  insuper  divinam  Jianc  Christi  legationem 
confirmaverimus  tum  sanctitate  et  utilitate  ipsius  doctrinae ,  re- 
hgionisa  se  institutae  rairabili  propagatione  ,  martyrum  constantia 
atque  Ecclesiae  conservatione ,  tria  simul  conficiemus  atque  obti- 
nebimus ;  nempe  1°  adversus  deistas  et  rationahstas  directe  exis- 
tentiam  divinae  ae  supernaturalis  revelationis  in  Novo  Foedere  per 
Christum  factae  ,  et  indireete  hanc  ipsam  fuisse  factam  per  Moysen 
et  Prophetas  in  lege  veteri ;  2°  perfidise  Judaeos ,  3»  superstitionis 
Mahumetanos  arguemus  atque  paganos.  Hanc  igitur  utpote  bre- 
viorem  ac  facihorem  viam  ad  finem  ,  quo  contendimus  ,  assequen- 
dum  ,  sectari  constituimus  in  propositionibus ,  quas  subjicimus. 

PROPOSITIO    I.  :;  . 

Christiis  miraculis  et  vaticiniis  ^  prcesertim  vero  sua  a  mortuis 
resurrecfione  divinam  sui  missionem  comprobavit ,  seu  di^- 
vina  facta  est  ac  supernaturalis  in  Novo  Testamento  per 
Christum  revelatio.  „    , 

243.  Divina  ac  supernaturalis  illius  missio  dicenda  est,  quae 
veris  miraculis  ac  vaticiniis  certissimis  comprobatur ;  multo  au- 

(1)  Rom.    X,  4«   t/ao?   yoif    vo/icov  versio  seo  potias  paraphrasis ;  ipse  emm 

Xfttrrog ;  subdit  aatem  Apostolus  :  tU  verba  TiXag  yojp  lofcov  Xfto-Tof  vertit  .* 

^tKutoTtlvijy    TTuvTt   Tu    TTtrTtvovTt ,   od  Nam  Christus   sustulit  legem  mosai- 

justitiam  omni  credenti  ,  ex  quo  patet,  cam.  Ejusmodi  enim  liberis  Yersionibus 

quamsitabjectaetridicula  Rosenmulleri  facile  est  obtrudere  quidquid  lubet. 


102  DE    VERA.    REL.     ADV.    INGR. 

tem  magis,  si  miracula  et  vaticinia  ad  propriae  missionis  osten- 
dendam  veritatem  edita  sint,  cum  illis  omnibus  adjunctis,  tem- 
poris  ,  loci  et  personarum  ,  ubi  nulla  fraus  ,  nullus  dolus  , 
liallucinatio  nuUa  esse  aut  fingi  possit.  Atqui  ita  Christus  lucu- 
lenlissime  suam  a  Patre  missionem  comprobavit.  Major  patet  ex 
superius  disputatis. 

244.  Minorem  per  partes  evincimus.  Ac  1°  quidem  Christi  mi- 
racula  1°  nec  pauca  fuerunt ,  nec  suspecta  ,  vel  in  occulto  patrata^ 
etenim  in  vicis ,  in  templo ,  in  urbibus  populi  frequentia  cele- 
berrimis ,  coram  ingenti  multitudine  pleraque  acciderunt  (Matth. 
IV,  23;  XI ,  5  ,  etc.  Marc.  I,  32;  II,  3;  Luc.  VII,  12  et  ahbi 
passim).  Non  modo  genere  sed  etiam  opibus  ac  dignitate  incly- 
tos  viros  quandoque  respexerunt  (Matth.  VIII,  5;  Marc.  V,  22 
et  25;  Joan,  IV,  46  et  alibi).  In  tota  regione  sic  apud  omnes 
celebrata  erant ,  ut  vel  de  iis  quandoque  pubhca  actione  qusesi- 
tum  sit  (  Joan.  IX,  13  et  XI,  47  et  seqq.  );  vel  principuni  vi- 
rorum  invidiam ,  regis  curiositatem  excitaverint  (  Matth.  XXVII , 
18 ;  Luc.  XXIII,  8) ;  adeo  ut,  si  quid  fraudis  iatuisset ,  statim  eta 
callidioribus  detegi ,  et  iis  docentibus  patefieri  necesse  fuisset  (1). 

245.  2»  Prodigiorum  multitudo  commodam  etiam  occasionem 
veritatis  explorandae  suppeditabat ,  ac  omne  deceptionis  pericu- 
lum  toties  repetitis  actibus  eliminabat;  unum  enim  ,  in  quo 
praestigiatoris  opera  deprehensa  fuisset,  rehqua  suspecta  reddi- 
disset ,  praesertim  cum  Christus  ad  suam  comprobandam  missio- 
nem  illa  ederet,  et  ad  ea  adversarios  suos  provocaret  ( Joan.  V, 
36;  X,  37-38;  Matth.  XI^  4  et  alibi). 

246.  3o  Tandem ,  ejus  generis  erant  eventa ,  quae  sensuum 
testimonio  probarentur ,  ita  ut  rudissimus  quisque  e  vulgo  ido- 
neus  eorum  testis  esset;  morborum  genera  quaeque  uno  verbo 
depulsa ,  membrorum  perditus  usus  innumeris  hominibus  reddi- 
tus ,  mortui  ad  vitam  revocati ,  ac  ejusmodi  prodigia  quandoque 
etiam  in  absentium  beneficium  patrata ;  ergo. 

247.  11°  Quod  vero  attinetadprophetias,  ese  pariter  nec  paucae 
sunt ,  neque  obscurae  ,  sed  apertae  ac  definitae ,  qugeque  vel  com- 

(1)  Gon8.  Spedalieri ,  op.  cit.  cap.  3,  art.  3,  4)  ^?  6. 


CAP.    IV.    DE    EXIST.    DIV.    AG    SUPERWAT.    REV.  103 

pletae  sunt  vel  in  dies  complentur.  NonnuUas  speciminis  gratia 
recensebimus.  Christus  evangelium  per  universum  orbem  pro- 
mulgatum  iri ,  ac  futurum  ut  mulieris ,  quae  caput  ejus  unguento 
delibuerat  (  Matth.  XXVI),  pietas  ubique  celebraretur ;  gentes- 
que  omnes  legibus  evangelicis  se  subjecturum  promisit  (Matth. 
XXIV,  14;  Marc.  XIII,  10;  Luc.  XXIV ,  47;  Joan.  XII ,  32). 
Haec  cum  Marcus  et  a  fortiori  Matthaeus  scriberent ,  vix  fieri 
coeperant ,  exitum  cum  mundi  excidio  sunt  habitura.  Apostolis 
se  adfuturum ,  tum  ut  doclrinam  inauditis  prodigiis  confirment 
(Marc.  XVI  j  17  ;  Joan.  XIV  ,  12  )  ,  tum  ut  constantiam  ac  forti- 
tudinem  prae  se  ferant ,  cum  ab  Hebraeis  atque  ethnicis  ,  coram 
Regibus  atque  Magistratibus  ,  veiut  impii  atque  sacrilegi ,  hos- 
tesque  generis  humani  traductum  issent ,  disertis  verbis  spondet 
(Matth.  X,  16;  XVn,  19;  XXIV,  9;  Luc.  XXI,  12;  Joan.  XV, 
20;  XVI,  2).  Apostolorum  acta  ex  parte  promissi  liberationem 
continent ,  verum  post  exarata  tria  Evangelia  maxima  ex  parte 
haec  evenerunt  (1). 

248.  Adversitatum  fluctibus  perpetuo  jactatam  Ecclesiam  usque 
ad  mundi  exitum  ac  Petri  successorum  regimini  obtemperantem 
perseveraturam  esse  vaticinatur  (  Matth.  XVi  ,  18;  XXIV  ,  35; 
XXVIII,  20).  Vaticinium  quotidie  comprobat  eventus.  Clarissi- 
mum  insuper  est  Christi  oraculum  de  Jerosolymorum  excidio. 
Tres  Evangeliorum  scriptores  ,  qui  stante  adhuc  secundo  templo 
atque  Jerosolymitana  urbe  scripserunt ,  non  uno  in  loco  referunt 
(Matth.  XXUI,  36;  XXIV,  2;  Marc.  XHI,  2;  Luc.  XHI,  34; 
XXI,  6)  cum  omnibussuis  adjunctis  temporis  (2),  personarum(3), 


(1)  Vid.  I  Cor.  II ,  4 — 5  ;  i  Thess.  Jos.  Flav.  De  bellojudaico  ,  lib.  ii ,  me- 
1,5.  morat  Jadam   Galilaeam  et  Theadam 

(2)  Non  prceterihit  generatio  hcec  ,  iEgyptiura  queradam  aliosque  velerato- 
elc.  ( Matth.  xxi? ,  34;  Luc.  xxi ,  32),  res ,  qui  prodigiorum  spe  mullitadinem 
anno  autem  3^  a  Christi  morte  urbs  in  desertum  pertractam  in  seditionem 
teraplumque  eversa  sant.  Conf.  Jos.  impulerunt.  Post  diratam  urbem  no- 
Flav.  De  hello  jud,  lib.  vii.  vemdecim  a  Joan.  Lensio  in  Schediag- 

(3)  Multi  venient  innomine  meo ,  mate  de  pseudo^messiis  numeTaintVLT, 
etc,  ( Malth.  xxv,  5  ;  Marc.  xin  ,  6 ). 


104 


DE    VERA    REL.    ADV.    INGR. 


modi  (1) ,  signoi  um   (2) ,    eorumque   omnium ,  quae  praecedere 
urbis  templique  eversionem  debebant ,  eamque  subsequi  (3)  us- 


(1)  Bellis  atqne  tamultibus  infanstum 
fotum  illud  tempusfuturum  erat(Matth, 
xiiv ,  Luc.  XXI ).  Tacitas  (Hist»  lib.  i , 
cap.  1 )  illud  vocat  opimuin  casibus  , 
atrox  proeliis  ,  discors  seditionihus , 
ipsa  etiam  pace  scevum^    Circa   illud 
tempus  in  Judaea  bellis  civilibus  acse- 
ditionibus  ultra  ducenta  hominum  millia 
fuisse  absumta ,   in   agro  Alexandrino 
foediorem  Juda^orum    stragem   editam 
esse  tradunl  Josephus  et  Philo.  Peste  , 
farae   atque  terraemotibus  vastatum  iri 
orbem  prpesagivit  Christus  (Matth.  xxiv, 
Marc.  xiii  ,  Luc.  xxi) :  Erit  fames  va- 
lida,  terrcemotus ,  etc. ;  jain  vero  Ta- 
citus,  Hist.  lib.   i,  cap.   2;   Plinius , 
Hist,  nat,  lib.  11,  cap.  84,  in  edit.Hard. 
cap.  86 ,  terraemotu  Siciliam ,  Campa- 
niam  ,   Calabriam  ,   Pontum  ,  Macedo- 
niam  ,  Achaiam  concussa  subversaque 
fuisse  Iradunt.  Fame  vexata  Judaea  est 
Actor.  XI,  de  qua  Jos.  Flav.^rcAcpo/.Iib. 
XX,  cap.  i2.TripIex  inltaliafamescom- 
memoratur  ;  prior  sub  Claudio  univer- 
sum  orbempopulataest,  testibus  Sueto- 
nio  et  Dione  in  Claudio ,  et  Tacito  ,  An- 
naL  lib.  xiii,  cap.  43;  altera  sub  Nerone, 
qua  Roma;  triginta  hominom  millia  pe- 
rierunt,  teste  Suetonio  in  A^erowe;  tertia 
memoratur  a  Tacito,  y/nwa/,Iib.  xvi,  c. 
1 3,  atque  anno 66  aeroe  vulgaris  contigit. 
(2)   Terrores  de  ccelo  et  signa  magna 
erunt  (Luc.  xxi ).  En  quid  referat  Ta- 
citns  ,  Hist.  lib.  v,  cap.  i5 :  VisoBper 
noctem    concurrere  acies,   rutilantia 
arma ,  et  subito  nubiutn  igne  collucere 
templum  ,  expansoe.  repente  delubri  fo- 
res ,  et  audita  major  humana  vox  ex- 


cedere  Deos;  simul  ingens  motus  ex- 
cedentium. 

(3)  1«  Multa  mala  ( Matth.  xxiv  , 
Luc.  XXI )  a  Judaeorum  odio  perferenda  4 
nunciat  Apostolis  :  Persequentur  vos 
trahentes  in  Synagogas  ,  etc.  Revera 
Stephanum  et  utrumque  Jacobum  in- 
teremerant ;  Petrum  ,  Paulnm  ,  Joan- 
nem  in  vincula  conjecerant;  ubique 
gentium  plebis  ac  principum  animos 
in  Apostolos  concitaverant.  1"  Hostes 
moenibus  castra  admoturi  urbem  obsi- 
dione  circumdaturi  esse  dicuntur  (  Luc. 
XIX,  43  :  Circumdabunt  te  inimici 
tui  vallo  ,  etc.  Ante  urbis  excidium 
anno  iv  Cestius  Gallus  legiones  in  ur- 
bem  addtixit.  Bellumdeinde  nunquam  • 
intermissum ,  donec  Titus  muros  ia 
orbem  exstruxil  contra  ipsos  urbis  mu- 
ros  ,  quod  plane  inusitatum  est  in  ob- 
sidionibus.  3°  In  montibus  perfugium 
quaerere  monentur  (Matlh.  xxiv):  Tunc, 
qui  in  Juda  sunt^  fugiant  ad  montes. 
Tutum  revera  in  montanis  regionibus 
perfugium  Christianos  in  oppido  Pellae 
reperisse  ,  tradit  Eusebius  loc.  cit. 
4°  Caedibus  ,  fame  ,  peste  populum  intra 
obsessam  urbem  absumtum  iri  docet 
Luc.  xxi;  nutrientibus  prajsertim  foedura 
aliquid  et  miserabile  imminere  ,  Blatth. 
XXIV,  vcB  nutrientibus y  etc;  captivorum  , 
post  excisam  urbem  ingentem  multitu- 
dinem  abductum  iri ,  Luc.  xxi.  Atqui, 
Josepho  teste ,  De  hello  jud.  lib.  vi 
et  VII ,  intra  paucos  obsidionis  dies , 
sexaginta  funerum  millia  elata  sunt ; 
passim  projecta  mortuorum  corpora  in 
cibum  vivenlibus  cesseront ;  a  iactente 


CAP.    IV.    DE    EXIST.    DIV.    AG    SUPERNAT.    REV.  105 

que  ad  mundi  exitum.  Qux  quidem  omnia  adamussim  partim 
adimpleta  esse  ex  historicis  illorum  temporum,  Josepho  Flavio , 
Tacito,  Plinio  et  Suetonio  novimus;  partim  adirapleri  nos  ipsi 
cernimus  ocuhs  nostris ;  adhuc  enim  urbis  temphque  ruinae  per- 
manent  ,  non  obstantibus  Juhani  imperatoris  conatibus  (1) ,  ac 
miseranda  adhuc  perdurat  Judaeorum  dispersio. 

249.  111°  Utramque  praeterea  minoris  propositi  argumenti  par- 
tem  per  resurrectionem  Christi,  quae  simul  et  praeclarum  vatici- 
nium  et  miraculum  stupendum  fuit,  imo  et  ahorum  vaticiniorum 
et  miraculorum  veluti  sigillum ,  mirabihter  confirmamus.  Christus 
enim  se  tertia  die  resurrecturum  e  tumulo  spopondit  (  Matth. 
XII ,  40 ;  XX ,  19 ;  Marc.  IX  ,  30 ;  X  ,  34 ;  XIV ,  28 ;  Luc.  XVIII, 
33 ;  Joan.  II ,  19  ).  Vulgatum  erat  apud  Hebraeos  hoc  Christi 
oraculum  Matth.  XXVI,  61  ;  XXVII,  40.  Idcirco  ad  tumultum 
positae  excubiaj  ( Matth.  XXVII  ,  63).  Hoc  vero  vaticinium,  an- 
tequam  evangelium  conscriberetur ,  effectum  suum  sortitum  est. 

250.  Hoc  porro  resurrectionis  factum  comprobatur  1°  ex 
Apostolorum  testimonio ,  qui  non  dubitarunt  vitam  exhibere  in 
ejus  confirmationem ;  2°  a  plusquam  quingentis  fratribus  (I  Cor. 

paerulo  nec  manQm  nec  dentem  impia  Jos.  De  hello  Jud.  lib.  vii.  Hadrianns 

mater  abstinuit ;  toto  tempore  obsidionis  ^liam  ,  quae  pristinum  Jerosolymorum 

undecies  centena  hominum  miliiadesi-  nomen  deinde  recepit ,  ex  allero  montis 

derata  sunt ,   et  nonaginta   millia  ab-  latere  aedificavil.  Julianus  templum  ex- 

ducta.   5°  Imminentis  excidii  signum,  citare  conatus  voti  corapos  fieri  nequivit. 

Cum   videritis  abominationem  ,   etc.  Miserandae  Judoeorum  dispersionis  testes 

(Matth,  XXIV  ).  Primum  Claudius  ido-  ipsi  sumus,  Ita  sanguis  interfecti  Sal- 

lum  inferri  jussit ,  postmodum  jam  ob-  vatoris  in  eorum  ,  qui  interfecerunt , 

sessa  urbe  Zelotes    in  interiori  templi  caput  recidit,  prout  ipsi   sibi  ominati 

adyto  velutinarce  constituti  foedaom-  fuerant.  Haec  fusius  prosecuti  sumus  , 

nia  patrarunt.  6°  Ne  lapis  quidem  super  ut  prava  rationalistarum  fides  in  propa- 

lapidem  post  templi   eversionem  man-  tulo  poneretur ,  qui ,  ut  vidimus  ,  non 

surus  esse  dicitur  (  MaUh.  xsiv  ),  urbs  satis  definitam  hanc  Christi  praedictio- 

a  gentibus  conculcanda ,   usque  dum  nem  effutire  ausi  sunt. 
impleantur  tempora  nationum  ,  captivi  (1)  Cons.  Warburton  ,  Dissertation 

per  orbem  universum  dispergendi  Judaei  «wr  les  tremblemens  de  terre  et  les  Srup- 

(Luc.  xxi).  Et  invito  Imperatore  miles  tions  de  feu ,  etc.   Paris  1764,   trad. 

templo   flammas  admovit ,  ut  testatur  de  ranglais.  «>,»'&    5  " 


106  DE    VERA   REl.    ADV.    INGR. 

XV,  6),  quorum  aliqui  adliuc  in  vivis  erant  sub  Trajano  Impera-  ^ 
tore;  3°  ex  omnibus  Apostolorum  prodigiis^  quae  patrata  sunt  in 
confirmalionem  resurrectionis  Christi  ( Act.  III,  15-16);  4«  ex  j 
iis  omnibus ,  qui  ex  Judaeorum  atque  etbnicorum  castris  ad 
Christi  disciplinam  accesserunt ,  qui  propterea  praeconceptas 
opiniones  exuere,  avitam  religionem  ejurare  tenebantur ,  etaerum- 
nis  periculisque  plenam  vitam  agere  cogebantur  ,  vitamque  ipsam 
plerumque  profundere.  5«  Saltem  indirecte  ex  agendi  ratione 
Judaeorum  cum  Apostolis ,  testantibus  veritatem  resurrectionis 
Christi ,  et  cum  «xcubiis  ad  tumulum  positis ,  in  ipsas  enim  nec 
animadverterunt  nec  eas  puniverunt,  quod  tamen  facere  debuis- 
sent,  si  ex  ipsarum  socordia  Christi  corpus  ab  Apostolis  raptum 
fuisset.  6»  Ex  eorum  tacita  confessione  ;  etenim  longe  lateque 
famam  Christi  resurrectionis  manasse ,  atque  revera  sepulchrum 
vacuum  repertum  fuisse,  assentiuntur  Judsei  apud  Origenem ,  lib  I. 
Contra  Celsum  ,  et  Agobardum ,  De  judaicis  superstitionibus  y 
tum   in    impurissimo    libello    1^'>  nll^ln    sive    Generationum 

Jesu  (1).  Cum  vacuum  illud  sepulchrum  vesanas  eorum  mentes 
mire  torqueat,  hinc  alii  Christum  noctu  sublatum  a  discipulis , 
alii  per  urbem  raptatum  avibusque  dilacerandum  projectum, 
aliia  Judaeis  ipsis,  ne  magicam  vim  discipuHs  inderet ,  occultatum 
fuisse  ,  demum  absurdissima  quseque  comminiscuntur.  Verum 
Christum  et  e  cruce  depositum  ,  et  in  horto  quodam  sepul- 
chro  illatum ,  et  custodes  tumulo  appositos ,  et  nihilominus  se- 
pulchrum  vacuum  repertum  esse  nobis  concedunt. 

251.  His  coronidis  loco  addimus  :  1°  Judaeos  Christi  miracula 
fateri ,  tum  in  locis  citatis ,  tum  in  tractatu  Sanhedrin ,  licet  ea 
vel  magicae  arti  vel  aliis  causis  adscribant ,  imo  nec  dissentire 
nec  abnuere  Jos.  Flavium  (2).  2°  Nec  ab  ipsis  ethnicis  ea  unquam 


(1)  Qai  reperilur  oltirao  loco  in  col-  fol.  ^o^  atque  in  eodem  tractatain  Ge~ 

lectione  edita  a  Christeph.  Wagenseilio  mara  Babul.  fol.  27,  2,  in  tract.  Sab- 

8ub  titulo,  Tela  ignea  Satanoe ,  Alt-  bath.  fol.    i4>  4i  Medrasc  Koheleth  , 

dorfii  Noric.   168 1 .  Haec  ipsa  miracula  fol.  78  ,  i.  Cons.  De  Rossi,  Della  vana 

Christi  Jesu  fatentur  Hebraei  in  tractatu  aspettazione  degli  Ebrei ,  c.  viii ,  §  7. 

Avoda   Zara  in   Gemara    HierosoL  (2)  Archoeologia ,  lib.  xviii,  cap.  3, 


CAP.    IV.    DE    EXIST.    DIV.    AG    SUPERNAT.    REY. 


107 


in  dubium  revocata  fuisse,  adeo  ut  apologetae  eorum  veritatis 
vindicias  nunquam  suscipere  debuerint.  3°  Acerbissimos  cbristiani 
nominis  bostes,  Celsum,  Porpbyrium  ,  Hieroclem  atque  Julia- 
num  illa  ut  certa  supponere ,  licet  magicae  arti  ea  et  ipsi  adscri- 
bant,  ut  videre  est  apud  Huetiumin  Demonstratione  evangelwa  (1). 

DIFFICULTATES. 

Adversus  Christi  miracula  et  vaticinia. 

252.  Obj.  prima  adversus  miracula.  !<>  Nullum  potest  ar- 
gumentum  ex  Christi  miraculis  erui ,  si  ea  suspecto  nitantur 
testimonio;  tale  autem  esse  testimonium  Apostolorum,  plura 
demonstrant.  2°  Etenim  Apostolis ,  qui  ea  referunt ,  utile  fuit 
mendacium;  3°  praesertim  cum  possent  exinde  ingentem  sibi 
gloriam  comparare  vel  saltem  sperare.  4°  Falsum  praeterea  est , 


n.  3  ,  edit  Havercamp.  Valde  agitatam 
esse  ab  eraditis  Loc  testimonium  non 
ignoramns.  Pluribns  enim  suspectom 
est  ;  eorum  argumenta  relulit  Andr. 
Bosius  in  Exercitatione  historico  cri- 
tica  in  periocham  Josephi  de  Jesu 
Christo.E  contra Natalis  Alex.,Huetius, 
Valesius  ,  Pagius  ,  Caveus  aiiique  primi 
subsellii  critici  eam  acerrime  luentur. 
Animadvertendum  porro  est ,  nec  ante 
Eusebium  a  quopiam  unquam  prolatum 
hanc  locum  ,  nec  postEusebium  usque 
ad  Tanaquillum  (  seu  potias  Fabrum) 
saeculo  xvi  in  dubium  revocatum  ,  sed 
et  a  Photio  in  recensione  Anliquitatum 
omitti ;  nimis  videri  disertum  testimo- 
niura  Josephi  de  Christo,  luculenter 
nimis  vetera  prophetarum  oracula 
Christo  accommodare  ,  alieno  loco  in- 
sertam  hanc  clausulam  videri.  Contra 
vero ,  had^sublata ,  Josephi  fidem  ,  his- 


toriajque  integritalem  desiderari ,  cum 
nuliibi  Jesu  mentio  facta  sit ,  praesertim 
cum  loquens  de  Jacobo  ,  eum  fratrem 
Christi  vocet,  Quare  Wagenseilius  in 
Dera  librorum  juvenilium  ,  pag.  189, 
liii^iusm Proleg .ad  Joseph,,  Le  Moyne 
in  Variis  sacris ,  pag.  98 1  ,  Fabricius 
Bibl.  grcec,  lib.  vi ,  eam  non  intrpsam 
sed  interpolatam  fuisse  rati  sunt.  Quid- 
quid  sit ,  aut  testimonium  Josephi  reci- 
pitur,  aut  rejicitur.  Si  recipitur  ,  ut 
omnia  suadent ,  nobis  favet.  Si  rejicitur, 
rursum  nobis  favet ,  cum  alia  tam  alti 
silentii  ratio  assigoare  non  possit ,  quam 
ipsam  noluisse  Christianis  suppetias 
ferre  ,  nec  aliquid  habuisse  ,  quo  prae- 
clara  Christi  gesta  potuisset  obscurare* 
Cons.  Diss.  Havercamp.  sub  finemii 
vol.  opp.  Jos.  Flav. 
(l)  Prop.  IX. 


108  BE    VERA    REL.    ADV.    INGR. 

omnes  Apostolos  morte  violenta  occubuisse ,  hinc  frustra  eorum 
constantiain  medium  profertur  ad  veritatem  miraculorum  confir- 
mandam.  5^  Dato  etiam,  quod  omnes  revera  csesi  fuerint,  nulla 
tamen  quasstio  de  Christi  gestis  habita  est  *,  superstitionis ,  im- 
pietatis ,  veneficii  damnati  sunt.  6°  Denique  notum  est ,  inquit 
Freret,  ea?  Luca^  quia  uhique  sectce  huic  contradicitur ;  ergo. 

253.  Resp.  ad  1^^,  Conc.  maj.  neg.  min.  iale  esse  testimonium 
Apostolorum.  Addo  falso  supponere  adversarios  soh  apostolico 
testimonioinniti  Christimiracula.  Nos  contrarium  ostendemus(l). 

254.  Ad  2°*,  Neg.  Siquidem  utile  non  fuisset  in  hac  vita  patriam, 
parentes,  amicos,  famihares  deserere;  nulio  otio  aut  securitate, 
nec  certa  sede  frui ;  non  solum  maledictis ,  verum  etiam  verberi- 
bus  proscindi ,  saepius  egere  ,  ac  famem  ,  vincula ,  squalloremque 
carcerum  pati ,  ac  mortem  crudelissimam  obire.  Haec  prius  in 
deliciis  habenda  et  inter  humanas  jucunditatesessentrecensenda. 
Neque  id  utile  ipsis  post  mortem  esse  poterat  in  altera  vita ,  cum 
mendacium  in  re  gravissima  aeternis  suppliciis  mulctandum  esse 
et  scirent  et  profiterentur. 

255.  Ad  3^5  Dist.  Si  fucum  facere  sperare  potuissent,  et  pro- 
pria  improbitate  in  doli  suspicionem  se  nunquam  venturos ,  potuis- 
sent  sibi  blandiri ,  trans.  vel  conc;  secus  necj.  Jam  vero  agebatur 
de  factis  pubficis  quae  statim  examinari  potuissent ,  quaeque  prop- 
terea  ipsi  supponere  nuUo  modo  poterant ,  quin  ut  mendaces  ab 
omnibus  haberentur. 

256.  Ad  4«i ,  Dist.  Non  omnes  reipsa  morteni  pertulerunt , 
trans.;  yelconc;  si  sermo  sit de  Joanne;  non  omnes  ejus  oppetien- 
dae  discrimini  sese  objecerunt ,  neg.  Ceterum  Clem.  Alex.  (2)  tes- 

(1 )  Cons.Eusebias, Z^emowsir.cvaw.;  Histoire  de  Vetahlissement  du  Chris- 

et  ex  recentioribus  Dominiqae  De  Co-  tianisme  tirSe  des  seuls  auieurs  juifs 

lonia  S.    J.  La  Religion   chretienne  e^ /jayew*  ,  Paris  1 764 ;  Davoisin  ,  D^' 

antoris^epar  le  tkmoignage  des  anciens  monstration ^vang,  Paris  1 802 ;  Mayer^ 

OM^eMr»  payens  ,  Lyon  17 18;   Houtte-  Specimen  defensionis   et  exposilionis 

ville  ,  La  Religion  chretienne  prouv^e  historioB  Jesu  Christi  et  Apostolorum 

par  les  faits  ;  Addisson,  De  la  Religion  ex  grcecis  et  romanis  scriptorihus  pro 

chretienne ,  avecles  notesdu  seigneur  fanis  ,  germanice  ,  i8o5. 
de  Correvon,  Lausanne  1767;  Bullet,  (2)  Siromat.  lib.  iv,  cap.  9. '^Ov  ^/- 


CAP.    IV.    »E    EXIST.    DIV.    AG    SUPERNAT.    REV.  109 

latur ,  omnes  pro  ecclesnsj  quas  fundarunt ,  passos  esse,  Id 
ipsum  coiifirmat  vetus  auctor  (1) ,  et  aeque  constans  Christiano- 
rum  sententia  est. 

257.  Ad  6^ ,  Dtst.  NuUa  quaestio  de  Christi  gestis  habita  est, 
quia  de  publicis  notissimis  factis  agebatur,  de  quibus  nunquam 
quaesitum  tormentis  est ,  cowc;  quia  de  his  non  agebatur,  neg, 
Ad  illud,  quod  subditur,  superstitionis  y  etc.  damnati  sunt; 
Bist.  quae  tamen  religio  superstitionis,  impietatis ,  magiae ,  blas- 
phemiae  tum  a  Judaeis  tum  ab  ethnicis  odiosis  appellationibus 
insimulabatur  ,  ea  Christi  prodigiis ,  dictis  factisque  innititur  , 
conc;  secus ,  neg.  In  eo  tota  qusestio  versabatur,  in  eo  instite- 
runt  ApostoH.  Cur  judaei  atque  ethnici  ab  hoc  qusestionis  statu 
elapsi  sunt? 

258.  Ad  6"^,  Dist,  Quoad  doctrinam  ,  conc;  quoad  facta  ,  neg. 
Haec  enim  Judaei  agnoverunt,  ut  ostendimus.  Ceterum  plurimiex 
Judaeis  fidem  susceperunt. 

259.  Inst.  primo.  l^Siveraessent  Christimiracula,  qusein  evan- 
gelica  historia  recensentur ,  Judaeorum  primores  amplexi  chris- 
tianam  rehgionem  essent ;  atqui  nonnisi  plebeii ,  qui  patulas 
fabellis  aures  gerunt,  iis  crediderunt ;  2°  qui  propterea  Christi 
fidemsuscipientesnullum  examen  veritatis  factorum  instituerunt. 
3°  Ceterum  veteres  omnes  historiae  fabuhs  scatenl ,  hinc  et  evan- 
gehca ,  quae  et  ipsa  mythicam  suam  originem  redolet ;  4°  satis  enim 
id  hquet  ex  eo ,  quod  doctiores  ethnici  ipsam  impugnaverint ;  5« 
quod  nec  Christiani  quidem  omnes  evangehcae  historiae  assensi 
sint.  6o  Quae  quidem  duobus  praesidiis  mirifice  confirmantur ;  ut 
enim  observat  Freret ,  ethnicorum ,  qui  calamum  in  Christianos 
exercuerunt ,  opera  deperdita  sunt ;  fragmenta  tantum  ab  apo- 
logetis  servata ,  quae  non  magnam  Christianis  molestiam  exhibe- 
rent;  ergo  evangehcam  historiam  ad  trutinam  revocarunt,  et  utpote 
fabuhs  refertam  refellerunt.  Alterum  est,  quod  haeretici  apostohci 
emendatores  Apostolorum  se  gerebant;  ergo  docebant  contraria. 

uovfteDoi  ol  'ATroTToXot....  uttI^  tuv    Ik'        Philipp.  c.  Ix  ,   Sii  (ta  xt/fXf»)  k»)  to- 

xXf](rtav  ,   us   iTTtj^ecv  ,  tTTuB-ov.  vixu^ov. 

(1)  Epiat.  sub  nom.  S.  Ignatii  ad 


110  DE    VERA    REL.    ADV.    INGR. 

260.  Resp.  ad  l^  ,  Dist.  maj,  Si  ira  ^  odio  ,  invidia ,  cupiditati- 
bus  impulsi,  et  praeconceptis  opinionibus  excaecati,  a  veritate  oculos 
minime  avertissent ,  ut  innumeri  quotidie  ex  incredulis  avertunt, 
conc. ;  quasi  falsa  essent ,  quae  de  Christo  referuntur  praeclara 
gesta  ,  neg.  Recolantur  superius  dicta  (1).  Neg.  etiam  min.  Jairus 
enim ,  Nicodemus ,  Zachaeus ,  Lazarus ,  Joseph  Arimathgeensis , 
multi  ex  principibus  viris,  ex  sacerdotaU  ordine  (Joan.  XII,  42; 
Act.  VI,  7  )  ,  Crispus  archisynagogus  ,  Sosthenes  synagogae  prin- 
ceps  ,  Apollo  vir  facundus  (  Act.  XVIII ,  8 ,  17  ,  24  ),  Paulus  ipse , 
non  erant  de  plebe  viri.  Resp.  Dist.  min.  Et  viri  plebeii  non 
satis  idonei  testes  esse  poterant  veritatis  miraculorum,  we^.;secus, 
trans.  Dummodo  bonis  oculis  et  auribus  essent  instructi ,  aeque 
idonei  testes  esse  poterantac  divites  et  nobiles  doctique  homines. 

261.  Ad  2"^,  iVe^.Nunquam  enimabsque  accuratissimo  examine 
quisquam  voluptatum  atque  cupiditatum  illecebris  obdurescit  ac 
certo  fortunarum  ac  vitae  discrimini  se  objicit ,  imo  et  istud  subit, 
ut  debuerunt  facere  ii  omnes ,  qui  Christi  religionem  amplexati 
sunt. 

262.  Ad  3°*,  Trans.etneg.cons.  quoad  historiam  evangelicam, 
ob  peculiares  rationes  a  nobis  allatas.  Agitur  enim  in  ea  de  factis 
publicis ,  quae  in  omnium  oculis  evenerunt,  et  quae  referuntur 
ab  auctoribus  fide  dignis  ac  testibus  de  visu ,  ut  Mattheus  et 
Joannes  sunt,  vel  ex  depositione  eorum,  qui  iis  interfuerunt , 
ut  Marcus  et  Lucas.  Addo  nunc  veterem  factam  esse  historiam 
evangelicam ;  verum  eo  tempore ,  de  quo  disputamus  ,  recentem 
fuisse,  aetatemque,  in  qua  conscripta  fuit,  litteris  floruisse;  my- 
thicam  proinde  originem  nuUo  modo  redoiet ,  ut  dictitant  incre- 
duU  rationalistae ;  sed  omnes  prae  se  fert  veracitatis  et  inge- 
nuitatis  notas  intrinsecas  atque  extrinsecas  (2). 


(1)  Vid.  Cl.  Bern.  de  Rossi ,  La  vana  Nouveau  Testam,,  Geneve  ,  1823  , 
aspettazione  degli  Ebrei ,  etc.  cap.  8,  part.  i.  sect.  i.  De  V^poque  oii  les 
§  38.  livres  du  Nouveau  Testament  ont  ^tS 

(2)  Gons.  Hoalteville  ,  La  Religion,  icrits  et  de  leur  auihenticite ,  pag.  1 
etc.  tom.  1?,  liv.  3,  Diss.  i  jCellerier,  et  seqq.  Wegscheider  op.  cit,  pag.  i  , 
Essai  d'une  introduction  critique  au  cap.  2,  §  4**  >  n.  (a).  de  mythis  post  Sei- 


CAP.    IV.    DE    EXIST.    DIV.    AG    SUPERNAT.    REV.  111 

263.  Ad  4«^,  Dist,  Doctiores  ethnici  libidine  ac  luxu  corrupti, 
sapientiae  fama  tumidi ,  honorum  divitiarumque  cupidi,  aures 
Apostolisnonpraibuerunt,  novamdoctrinamcontemnentes,  conc; 
impugnarunt,  subd.  doctrinam,  conc;  facta  ,  neg.  Ceterum  ex 
ethnicis  plures  docti  christianam  rehgionem  secuti  sunt ,  ut  Ser- 
gius  Paulus  (Act.  XIII,  12),  Dionysius  Areopagita  (Act.  XVIII, 
34),  Clemens  romanus,  Hermas,  Ignatius,  etc.  Fasti  ecclesiastici 
ssecuh  II  nomina  exhibent  plurium ,  quigenere  ,  opibus,  doctrina 
claruerunt  (1). 

264.  Ad  5*» ,  Dist,  Id  est ,  haeretici  evangehcae  historise  assensi 
non  sunt,  in  quaestioneje^m^  co/tc;  facti^  neg.  Nempe  ea  ra- 
tione  primi  hseretici  se  gesserunt  ac  se  gerunt  haeretici  protestantes 
setatis  nostrae,  praesertim  bibhci  ac  rationahstae ,  qui  propria  sensa 
Ecclesiae  auctoritati  praeferentes  in  absurda  omnia  lapsi  sunt ,  ut 
suo  loco  expendemus  (2). 

265.  Ad  6^,  ISeg,  Ad  \^  prob.  Ethnicorum  qui  calamum  ^ 
etc.  Resp.  \^  Dato  etiam ,  quod  adversarii  supponunt ,  negamus 
alterum  ex  altero  sequi ;  ex  ignotis  enim  ducunt  argumentum. 
Resp.  2°  Juhani  Imperatoris  opera  ferme  integra  supersunt  (3)  ; 


denfliiker  ,  Eicliliorn ,  Meyer ,  Bauer ,  salis   declarat,    Posset  tamen  et    hoc 

Kaiser  ,  etc.  haec  habet :  Acceditquod  negari ;  aliud  enimest,  nonnuUa  tacta 

primce  religionis  christiance  origines  esse  falsa  et  conficta ,  aliud  esse  my- 

in  ea  tempora  incidunt ,  in  quibus  ho-  thica   in   sensu  adversariorum.    Cons. 

minum  animi  ^urt^utfAovU   et  mira-  Codex  apocryphus  N.  T,  Fahricii, 
culorum   opinione  imbuti  essent ,  ita  (1)  Gons.  S,  Hieron.  De  mrisillus- 

ut  etentus  prcesertim  extraordinarii ,  tribus,  seu  De  scriptorihus  ecclesiast.^ 

sed  cum  naturce  legihus  facile  conci-  in  praefat. 

liandi  ( ut  ipse  fidenter  autumat ) ,  cau-  (^)  H^c  ad  rem  nostram  prsclare 

sas  habere  extra  rerum  naturam  con^  ^^^^.^  Tertull.  lib.  Deprwscr.  cap.  Sy: 

stitutas  immediatas  comminiscerentur,  jj^^^  ^^^^^  ^^^^^^^  •  ^^  -^ -^  .^  •  j^^^_ 

eorumque  errorem  in  ipsa  rerum  nar-  ^^j.^  ^^^^^ .^ .  ^  ^ -^ .  ^^  diversitate  doc- 

ratione  proderent  ( ut  ipse  affirmat  et  ^^  .^^  ^  ^^^,^^  unusquisque  de  suo  ar^ 

non  probat )... .  varias  autem  de  Jesu  ^ -^^  .^  ^^^^^,^^  Apostolos  aut  protulit 

narrationes  mythicas  jam  inde  a  me-  aut  recimt  ? 
dio  soBC,  I  circumlatas  fuisse  ,  ccange- 

liorum  apocryphorum  (quffi  tamen  Ec-  (^)  ^^'^^  aPelavio  ,  anno  i6i3  ,  ac 

clesia  constanter  rejecit  )  argumentum  '°"^"^  «^  ^z.  Spanhemio ,  Lips.  1 696, 


112  DE    VERA.    REL.    ADV.    INCR. 

ex  his  porro  liquet ,  quod  semper  doctrinae  ,  non  autem  historiae 
evangelicae  detraxerint  ethnici.  Ad  2"^  prob.  Hceretici  apostoUci, 
etc.  Dist.  Quoad  theoretica  systemata,  cowc;  quoad  res  gestas , 
prout  sensuum ,  hominumque  testimonio  comprobantur,  neg. 

266.  Inst.  secundo  rationalistse  :  1°  Scriptores  sacri  ea  narrant, 
in  quibus  partim  fides  testium  desideratur  (1)  ;  vel  2®  res  vere 
factas  et  judicium  suum  de  iis  in  narrando  confundentes ;  vel  3° 
traditionem  sequentes ,  mythos  tradunt ;  4°  partim  eventus  nar- 
rant  a  veris  naturae  legibus  per  se  nihil  abhorrentes ;  5°  aperte 
denique  profitentur ,  discrimine  haud  facto  inter  miracula  vera  et 
falsa ,  6°  tum  doctrinae  veritatem  non  pendere  ex  miraculorum 
auctoritate  (Matth.  XII ,  27  ;  XXIV  ,  24 ;  Marc.  XIII ,  22;  Luc.  IX, 
49;  XI,  19  ;  Gal.  1 ,  8 ;  II  Thess.  II ,  9  ;  addatur  xMatth.  XI ,  11 ; 
Luc.  XVI,  27  et  seq.  Joan.  XIV,  10  et  seqq.  XX,  29)  ,  ac  de 
illa  prius  constare  debere,  quam  de  miraculo  judicari  plene  ac 
tuto  possit ,  7°  tum  Jesu  Christi  Apostolorumque  facta  mirabilia , 
quae  ad  sanandos  hominummorbos  potissimum  pertinuerunt,  Jesu 
ipso  teste ,  a  popularibus  similiter  effecta  (Luc.  XI,  19;  Joan. 
XIV,  21 ) ;  8*^  ne  spectatorum  quidem  excitasse  fidem,  adeo  ut 
potius  incredulitatem  eorum  fovendo  (Matth.  XVI  ,  1 ;  XXI ,  28; 
Marc.  VIII ,  2  ;  Joan.  VI ,  2  et  seqq.  VII ,  5 ;  XI ,  46  et  seqq.  )  ; 
9°  a  qua  ne  Apostoli  quidem  plane  immunes  fuere ,  quippe  quibus 
ipsius  Jesu  miracula  certam  fiduciam  facere  haud  valuerint  ( Luc. 
XXIV,  21  etseqq. ),  velad  Jesum  crucifigendum  Judaeosadducerent 
(  Act.  II ,  22  et  seqq.  ).  10°  Neque  ullo  modo  cogitari  potest  nar- 
rationes  de  istis  miracuHs  post  complura  saecula  ad  certam  persua- 
sionem  induendam  majorem  vim  habere  posse  quam  illa  miracula 
apud  eos ,  qui  ea  oculis  cernebant,  habuisse  historia  testatur. 
11°  Jesum  ipsum  fidem  miraculis  suis  ,  quibus  majora  a  cultoribus 


praeter  aliam  collectionem  ,   quae  edita  Krammacher,  Ueher  denGeistunddie 

est  Parisiis  i63o.  Form  derevang.  Geschichte  ,  sea  De 

(1)  Ita  Garlitt.,  Or,  de  usu  libror,  spiritu  ac  forma  hist,  evang.,  Lips. 

sacr.  ad  humanitatem  et  omnem  doc-  i8o5,  pag.  86  etseq.  Briefe  iiber  den 

trinam  liberales  excolendam  vario  et  Rationalismus ,   seu  Epistolce  de  ra- 

multiplici  ,   Hamb.   i8o3,pag.  3o  ;  */owa/««mo  ,  pag.  338et  seq.  355et8eq. 


CAP.    IV.    DE    EXIST.    DIV.    AG    SUPERNAT.    REV.  113 

suis  expectanda  promisit  (  Joan.  XIV  ,  12  )  excitandam  strenue 
repudiasse,  (Matth.  Xlf,  39,  etseqq.  XVI,  1-4;  Marc.  VIII,  12; 
Luc.XI,29;  Joan.  II,  18,19;  IV,  48;  VI,  39;  XIV,  12;add. 
Marc.  V,  48 ;  Luc.  VIII ,  56),  quod  quidem  aliis  effatis  haud  bene 
convenit.  12°  Accedit  quod  persuasio  de  veritate  miraculorum 
tanquam  eventorum  supernaturalium  gravissima  verse  virtuti 
detrimenta  affert ,  ipsamque  legis  moralis  sanctitatem  infrinait. 
13^  Sola  igitur  biblica  miraculorum  notio  admittenda  est ,  qua 
providentia  divina  ita  eventa  illa  instituit ,  ut  ad  fines  optimos 
consequendos  conducerent.  14°  Ipso  Christo  praeeunte  ( Matth. 
XII ,  38  et  seqq. ;  XVI ,  1-4 ;  Joan.  IV ,  48  ;  VII,  17 ;  VIII  ,  31 ; 
XIV,  11),  non  tam  inter  argumenta,  quam  inter  incitamenta 
multitudinis  incultioris  ad  veritatem  cognoscendum  recte  refe- 
runtur  (1).  » 

267.  Resp.  ad  1°» ,  Neg,  Nam  vel  ipsi ,  quse  referunt ,  factis  in- 
terfuerunt ,  vel  ab  iis ,  qui  immediate  ea  viderant ,  acceperunt ; 
assecuto  omnia  a  principio  diligenter  ,^  ait  S.  Lucas  ,  quare 
nunquam  in  dubium  revocata. 

268.  Ad2°^,  Neg.  Sed  facta,  prout  contigerunt,  miro  animi 
candore  referunt ,  ut  cuique  ea  legenti  patebit. 

269.  Ad  3°» ,  Neg.  Non  enim  juxta  perversa  rationalistarum 
placita  ,  sed  ex  mente  sacrorum  scriptorum  et  totius  antiquitatis 
sensu  ,  scripturam  exponere  debemus.  Nam  novum  et  recens  est 
hoc  inventum,  ex  eo  potissimum  ortum,  quod  tumidi  isti  sapientes 
libros  sacros  ad  profanos  exegerint  non  sine  impietatis  gravissimae 
culpa  (2). 


(1)  Ita  Wegscheider  op.  cit.  part.  i,  ditas  ^  in  quibus ,  utest  captus  rudio- 

cap.  2,  §  49*  ^^^^^  ingeniorum  ,    naturce   qucedam 

(2)  Hanc  recle  dixeris  ideam  fixam  supra  humanoe  naturce  fastigium  po- 

(insaniam)  neotericorura  prolestantium  sitce  sic  inducuntur  agentes  ,  ut  modo 

biblicorum  et  rationalistarum  ,  qui  ubi-  legibus    naturce    conlrario    nonnulla 

que  vident  mythos.  En  quomodo  dis-  molianlur  et  efficiant.  Ejusmodi  my- 

serant    :    Mythos  sacros   intelligimus  thos  in  religionibus  paganorum  aeque 

narrationes  in  antiquissimis   tnonu-  atque  in  monumentis  judaicae  et  chris- 

mentis  instituti  alicujus  religiosi  tra-  tianae   religionis   antiquissimis  reipsa 

T.     I.  8 


114 


DE    VERA.    REL.     ADV*    INGR. 


270.  Ad  4"^ ,  Neg.  Cum  vero  in  nota  exemplum  ducant  ex 
Mattli.  IX ,  24 ,  ubi  perhibetur  excitatio  a  mortuis  filiae  JaYri ,  et 
Joan.  IX,  6  ,  7,  ubi  caecus  natus  sanatur,  patet  impudentia  isto- 
rum  veteratorum  ,  dum  afiirmant ,  quod  nonnullis  miraculorum 
narrationibus  gerta  insunt  documenta^  quce  naturalem  effectum 
produ7it  (1).  Excitent  ipsi  defiinctum  qualemcunque ,  vei  luto 
visum  caeco  nato  restituant ! 

271.  Ad  5"*,  Neg.  Haec  enim  est  gratuita  assertio. 


reperirij  ab  iis  negari  nequitj  qui  pro- 
gressus  disciplinarum  historicarum  , 
philologicarum  et  philosophicarum  non 
ignorant.nec  mentis  quadam  imbecil- 
litate  ducti  easdem  res  iisdem  nomi- 
nibus  appellare  dubitant  ( id  est ,  dum- 
modo  sint  impii  et  increduli ;  ceternm 
Petavius,  Huetius,  Bossuet,  Muratorius 
aliique  innumeri  doctissimi  viri ,  licet 
illas  omnes  disciplinas  probe  calluerint , 
nil  tale  deprehenderunt ;  hoc  reserva- 
tum  erat  solis  rationalistis ).  Quum  vero 
menti  humance  necessario  hcec  lex  sit 
proposita  ,  ut  omnia  ,  qum  in  orbe  ter- 
rarum  sensibus  subjiciuntur ,  referat 
ad  nexum  causarum  ,  et  temporis  suc- 
cessu  et  in  spatio  agentium ,  omnes 
ejusmodi  mythi  ad  normam  artis  cri- 
ticcB  atque  historicce  exigantur  necesse 
est,  Quo  facto  homines  pii  religionis- 
que  sensu  imbuti,  quominus  in  ipsis 
rebus  mythice  traditis  divinam provi- 
dentiam  ,  naturalibus  tamen  prcesidiis 
ac  causis  utentem  ,  venerentur  et  ta- 
cito  quodam  sensu  agnoscant ,  minime 
prohibetur  (praiclaram  veniara  !).  Abs- 
que  illo  autem  examine  fieri  nonpos- 
set ,  ut  in  antiquissimis  libris  super- 
stitiosce  narrationes  a  veris  rerum 
eventibus  dignoscerentur  ( nego  suppo- 


situm  in  libris  sacris)  Ac  nisi  ejus- 
modi  mythos  in  scriptura  sacra  repe- 
riri  statuimus ,  et  veritatem  ipsam 
divinam  in  iis  latentem  ab  externa 
narrantium  forma  et  involucro  probe 
discernimus {ne^o  iterum  suppositum ), 
librorum  scripturce  sacrce  auctoritas 
contra  adversariorum  calumnias  et 
opprobria  haud  satis  defendi  potest 
(non  est  quod  hoc  vereantur  delicati 
rationalistae  ,  semper  enim  defensa  est 
absqae  ejusmodi  deliramentis ).  Inex- 
plicandis  mythis  biblicis  hoc  potissi- 
mum  considerandum  est ,  librorum 
sacrorum  auctoribus  obversatam  esse 
opinionem  theocraticoe  cujusdam  im^ 
mediatce  ,  vel  potestatis  divince  ,  sive 
a  Deo  ipso  sive  per  angelos  adminis- 
tratce  ,  et  si  qua  inciderant  mala  ma- 
jora  sive  physica  sive  moralia,  ea  , 
in  libris  N,  T.  prcesertim,  ex  opinione 
illius  cetatis  vulgari  ad  Satanam  ejus- 
que  socios  tanquam  horum  malorum 
primos  architectos  et  antistites  referri , 
Ita  auctores  loc.  soperius  cit.  In  pos- 
tremis  his  verbis  tot  fere  sunt  mendacia, 
quot  verba. 

(1)  Briefe  tiber  den  Rationalismus, 
seu  Epistolcede  Rationalisma,  p.  21 5. 


GAP.    IV.    DE    EXIST.    DIV.   AG    SUPERNAT.    REV.  115 

272.  Ad  6"»,  DisL  A  falsis  miraculis  veritas  seu  potius  divinitas 
doctrinae  non  pendet ,  concr^  a  veris  ,  neg,  Saepe  enim ,  ut  vide- 
mus  ,  Christus  ad  ista  adversarios  provocat.  Matth.  XII,  27  argu- 
mento  ad  hominem  utitur  ad  impactam  sibi  calumniam  repellen- 
dam ,  quod  in  Beelzebub  ejicerit  daemonia  ;  ibid.  XXIV ,  24 
praedicit  praestigias  futuras  pseudoprophetarum ,  ut  ex  Paulo  vidi- 
mus ,  qui  utitur  phrasi  (  II  Thess.  II ,  9  )  zipcx.ai  ^zu^auq.  Hinc 
responsio  patet  ad  locum  parallelum  Marc.  XIII  ^  22.  Luc.  autem 
IX ,  49 ,  sermo  est  de  aliquo  ejiciente  dsemonia  in  nomine  Christi, 
inquo  nulla  est  repugnantia,  nihil  inconveniens.  Textus  Luc.XI, 
19  est  parallelus  Matth.  XII,  27  ,  de  quo  supra.  Cetera  loca  citata 
vel  non  sunt  adrem  ,  cum  sermo  non  sitdemiraculis,  ut  Gal.  1, 8, 
vel  sunt  contra  ipsos  ,  ut  II  Thess.  II ,  9  ;  atque  hinc  patet  rur- 
sum  recta  rationahstarum  fides. 

273.  Ad  7"",  Neg,  Nec  illud  evincunt  loca  citataabadversariis, 
Luc.  enim  XI,  19,  sermo  est  de  argumento  ad  hominem ,  de 
quo  supra  ad  6°*.  Joan.  XIV ,  12 ,  nil  tale  habetur ,  quod  ipsi 
fingunt ;  en  verba  :  AUoquin  propter  opera  ipsa  credite,  Amen , 
amen  dico  vobis ,  qui  credit  in  nie  ^  opera  ,  quce  ego  facio  ,  et 
ipse  faciet  y  et  rnajora  horum  faciety  quia  ego  ad  Patrem  vado. 
Addo  alteram  ideam  fixam  esse  neotericorum  biblicorum  protes- 
tantium,  perinde  esse  daemonia  ejicere  ac  morbos  depellere. 
Coronidis  gratia,  atque  ad  detegenda  plenius  mendacia  adver- 
sariorum  ,  addo,  Joan.  III,  2,  Nicodemum  de  Christo  dixisse  : 
Kabhiy  scimus  y  qiiia  a  Deo  venisti  magister ;  nemo  enimpotest 
hcec  signa  facere  y  quce  tu  facis,  et  Joan.  XV,  24,  Christum 
ipsum  dixisse  :  Si  opera  no7i  fecissem  ^  quce  nemo  alius  fecit^ 
peccatum  7ion  haberent ^  ergo  rursum  falsitatis  arguuntur  et 
malae  fidei. 

274.  Ad  8°*,  Dist.  in  pluribus  neg.  Omnes  enim  qui  crediderunt 
in  eum ,  miraculis  ad  credendum  sunt  adducti ;  recolantur  nu- 
per  dicta  ex  Nicodemo;  in  omnibus,  subd.  Quia  aliud  est 
convinci  ahud  converti ,  conc;  quasi  unum  sit ,  neg.  Causas 
jam  adsignavimus ,  quare  veritati  plures  obstiterint  ac  propriae 
convictioni. 

275.  Ad  9™  ,  Dist.  Circa  peculiare  factum  resurrectionis  , 

8. 


116  DE    VERA    REL.    ADV.    INGR. 

de  quo  postea,  trans.  vel  conc;  circa  alia  ,  neg.  Addo  S.  Lu- 
cam  XXIV ,  21 ,  loqui  de  solis  duobus  discipulis  Emmaus  cas- 
tellum  petentibus. 

276.  Ad  10°^,  Responsiopatetexdictis  in  solut.  ad  8«^ ;  eadem 
enim  ratio  sufFragatur  praesentibus  ac  prioribus  illis  ,  qui  increduli 
fuerunt  tempore  Christi  ,  perversa  nempe  cordis  dispositio. 

277.  Ad  11™,  iVe^.  Hoc  enim  est  novum  mendacium.  Nam 
Christus ,  ut  supra  vidimus ,  provocat  semper  ad  miracula  sua , 
ut  suam  ostendat  missionem ;  quomodo  igitur  strenue  repudiavit 
miracula  adfidem  excitandam  ?  Ex  locis  adductis  adversarii  aliud 
non  evincunt,  nisi  Jesum  pro  lubitu  incredulorum  signa  facere 
noluisse,  cum  tot  fecisset,  et  eos  remisisse  ad  maximum  ex  miracuHs 
a  se  faciendum  in  sua  resurrectione ;  alia  ad  rem  non  faciunt , 
ut  cuique  loca  illa  percurrenti  constabit. 

278.  Ad  12°»,  Neg.  Cum  autem  contenti  sint  adversarii  gratuita 
assertione,  vel  ad  summum  alterius  rationalistae  sive  increduh , 
Kantiinempe,  auctoritate,  hinc  satis  nobisest,  eamnegare.  Poterit 
ne  Deus  contrarius  esse  verae  virtuti  ac  sanctitati ,  dum  tot  per 
servos  suos  prodigia  patravit  ? 

279.  Ad  13°»,  Dist.  Prout  intelligitur  ab  Ecclesia  et  a 
tota  antiquitate  ,  conc, ;  prout  intelligitur  a  neotericis  bibUcis 
protestantibus  et  rationalistis ,  qui  totam  reveiationem  subver- 
tunt ,  neg. 

280.  Ad  14«», /Ve^.  Hocpariter  putidummendaciumest.Chris- 
tus  enim  non  solum  ad  incitamentum  sua  proposuit  miracula  , 
sed  ad  validissimum  argumentum.  Si  opera  non  fecissem , 
inquit  (  Joan.  XV  ,  24),  qucB  nemo  alius  fecit^  peccatum  non  ha- 
berenty  et  ibid.  X ,  38  :  Si  mihi  non  vultis  credere ^  operihus  cre- 
dite,  et  ahbi  passim ;  ac  proinde  saepe  adeo  ea  vocavit  signa 
vel  opera  antonomastice ,  nec  soh  multitudini  imperitorum  , 
sed  doctioribus  ipsis  inter  Judaeos  proposuit,  ut  patet  ex  ver- 
bis  Nicodemi ,  quae  adduximus  ,  ex  sanatione  manus  aridae 
coram  pharisaeis  et  scribis,  Matth.  XH,  10;  Marc.  III,  1;  Luc. 
VI,  6(1). 

(1)  EQ,qaomodoimpudentibnsmen-      daciis  et  graluitis  asserlionibns  magni 


CAP.    IV.    DE    EXIST.    DIV.     AG    SUtelVAT.    REV.  117 

281.  Obj.secunda.  Vaiicinia,  quse  Christo  tribuuntur ,  potue- 
runt  naturali  lumine  cognosci ,  vel  saltern  e  nalurali  rerum  sibi 
succedentium  serie  erui ,  vel  fortuito  casu  compleri ;  ergo. 

282.  Resp.  Neg.  antec.  cum  agatur  derebus,  quae  a libera  ho- 
minum  voluntate  pendebant,  et  quidem  de  eventibus  enunciatis 
ac  definitis  in  suis  adjunctis  etiam  minutissimis,  ut  ostendimus  , 
imo  et  hominibus  maxime  obsistentibus ,  ut  ex  irritis  Juliani 
conatibus  patet. 

283.  Inst.  Saltem  non  omnem  sunt  effectum  sortita  Christi  va- 
ticinia ,  plures  enim  in  paganismo  adhuc  versantur  nationes. 

284.  Resp.  Dist,  Quia  lex  evangelica  per  gradus  quosdam 
debebat  patefieri  et  admitti ,  conc;  secus ,  subdist.  quae  tamen 
in  dies  effectum  sortiuntur ,  et  in  mundi  exitu  perfecte  comple- 
buntur,  cowc./alias,  neg. 

DIFFICULTATES 

Contra  Christi  resurrectionem. 

285.  Obj.  prima.  l»  Apostolorum  testimonium  ad  adstruendam 
Christi  resurrectionem  insufficiens  per  se  est;  2°  addicti  enim 
erant  Christi  scholae  ac  magisterio;  3°  nec  haberi  possunt  nisi 
ut  testes  singulares ,  cum  nonnisi  singuli  ad  provincias  singulas 
se  contulerint.  4°  Ceteri  qui  de  Christi  resurrectione  scripserunt 
vel  testati  sunt ,  ut  Marcus ,  Lucas ,  Paulus ,  eam  nonnisi  per 
traditionem  cognoverunt;  ergo. 

286.  Resp.  ad  1™ ,  Neg.  Ipsorum  enim  probitas  nunquam  in 
suspicionem  venit;  adeo  constantes  in  hoc  ferendo  testimonio 
fuerunt ,  ut  non  solum  incommoda  et  ludibria  et  probra  quoeque 
pertulerint ,  sed  et  sanguinem  ac  vitam  ipsam  profundere  non 
dubitaverint.  Neg.  praeterea  suppositum ,  solos  nempe  Apostolos 

isti  nominis  viri  contortis    ac  Tiolentis  commenta  persequi ;  sed  interea  reli- 

inlerpretationibas,  magnifico   antem  le-  gionis    fandamenta   sabruunt.    Liceat 

vissimae  eruditionis  apparatu  ,  javentuti  repetere  :  En  protestantismi  fructus ! 
illudant.  Fastidium  revera  creatistorum 


118  DK    VERA.    REL.    ADV.    INGR. 

testes  fuisse  resurrectionis ;  plusquam  quingentos  numeravit  Pau- 
lus;  recolantur  probationes. 

287.  Ad  2^,  Dist,  Qui  proinde  mentiri  non  poterant  ex  suis 
principiis,  cowo.;secus,  neg,  Notandum  praeterea  est,  mendacium 
ipsis  emolumenti  nihil  afFerre  potuisse,  et  ipsos  detrimenta  maxima 
fuisse  ex  eo  laturos  ;  neque ,  non  supposita  rei  veritate ,  unquam 
vel  spem  potuisse  animo  concipere  se  fucum  facturos. 

288.  Ad  3"*,  Dist.  Cum  per  orbem  diffusi  sunt,  trans,;  ante 
dispersionem  et  quidem  in  ocuUs  totius  synagogae  et  eorum  omnium, 
qui  Christum  morti  addixerant ,  neg.  Nec  illud  praetereundum 
est ,  quod  miraculorum  virtute  prsediti  ingentibus  prodigiis  fidem 
sibi  apud  populos  ,  quibus  prsedicabant ,  conciliarunt. 

289.  Ad  4»»,  Resp.  l^Neg,  Paulus  enim  testatur  (I  Cor.  XV,  8) 
Christum  ita  sibi  post  resurrectionem  apparuisse  (1)  ,  ut  ipsum  vi- 
derit.  Marcus  ex  omnium  veterum  scriptorum  consensu  interpres 
ac  discipulus  fuit  S.  Petri  (2) ;  Lucas  comes  individuus  S.  PauU ;  ab 
iis  propterea  ,  ceterisque  Apostohs ,  et  discipuHs  ,  quibuscum  con- 
versati  sunt ,  certiores  facti  fuerunt  de  Christi  resurrectione,  quam 
scripto  tradiderunt.  Resp  2»  Dist.  Per  traditionem ,  id  est ,  per 
testimonium  immediatum  Apostolorum ,  ceterorumque  Christi 
discipulorum ,  conc;  per  traditionem  proprie  dictam  et  in  sensu 
adversariorum ,  neg.  (3). 


(X^^^^TjcuTdv  ^^  Truvrm ,  aa-Trtfiu  r«  post  ejus  in  mtam  reditum  convenis' 

tKTfafcctrt ,  a<pB-f]  KUfcol,  scnt.  Ac  si  aliquot  saecula  fluxissent  a 

(2)AtqaehiiicpatetimpudentiaWeg-  Christi  resurrectione  ,  ut  debuerint  tra- 

scheideri(op.cit.  p.  III,  cap.  2,  §  i3i,n.  ditionem  mylhicam  amplecli.  Stulti  ! 

c.)  dum  scribere  non  erubuit :  Mar-  vere   (pccTKovrtf    tJvui    <rc(po\ ,    ificapecv 

CU8  c.  ivi,  Luc,  XXIV,  Auctor  capi-  B-fjTuv. 

tis  i.%i  Evang,  Joan,  {nem^ecnmsms  (3)  Quid   si    admitteretur  sententia 

anacam  novis  templariis,  de  quibus  sao  nunc  post  Basnagium  {In  Prcef.  et  pro- 

loco ,  rejicit  ut  spurium  cap.  xn  Evan-  legom.  in  Marcum  )  inter  protestantes 

gelii  S.  Joan. )  et  Paulus  apost,  i  Cor.  biblicos  passim  recepta  ,  Marcum  evan- 

XV,  5  et  seqq,  Jesum  tanquam  genium  gelii    scriptorem     eumdem    esse    cum 

ccelestem  suis  apparuisse  narrantes  ,  Joanne  Marco ,   de   quo  sermo  est  in 

traditionem  secutividentur  mythicam,  Act.  apost.  xii,  12,  xiii ,  i3,  xv,  87, 

quippe  qui  ipsi  nunquam  cum  Jesu  cum    Gelerier  ( Introduct.   au  N.     T» 


CAP.    IV.    BE    EXIST.    DIV.    AG    SUPEBNAT.    REV. 

290.  Obj.  secunda.  Non  desunt  indicia  interna ,  quse  dubiam. 
saltem  Christi  resurrectionem  evincant;  1»  discipuli  nesciebant, 
Christura  resurrecturum  esse  (  Joan.  XiC,  9  ):  2°  dubitarunt  de 
vera  Christi  resurrectione  (Matth.  XXVIII,  17;  Marc.  XVI  ,  11); 
3®  muheribus  affirmantibus  ac  Christum  vidisse  nullam  fidem 
adhibuerunt ,  imo  nec  decem  Apostohs  Thomas ;  4°  plures  occur- 
runt  in  historia  Christi  redivivi  contradictiones ;  ergo  (1).  «sb^i:^ 

291.  Resp.  Neg.  antec.  Ad  1"^^  autem  prob.  Dtst.  Juxta  in- 
telligentiam  scripturarum  V.  T.  Trans.  vel  co/^c;  absolute,  neg. 
Loco  enim  citato  Joan.  ait  :  Nondum  enim  sciehant  scriptu- 
ram,  Conf.  Matth.  XXVII ,  63.     s  a^ii  r  mux^  ^iJ^Q 

292.  Ad  2™ ,  Dist.  Quidam  et  ad  tempus ,  conc;  omnes  et 
semper,  neg. 

293.  Ad  3™,  Neg.  cons.  Haec  enim  agendi  ratio  Apostolorum 
evincit,  ipsos  neque  stupidos  neque  nimium  credulos  fuisse. 
Plns  enim  7iohis  Thomce  infidelitas  adfidem^  inquit  S.  Greg.  M., 
quam  fides  credentium  discipulorum  profuit  (2). 

294.  Ad  4«^,  Dist,  apparentes ,  conc;  verae  et  reales,  neg, 

^iim'-^^ifit^p'ji3^_^tui^:)>^ii>^_  h' ■  .  •.%  6i-u>q'ioo 

Sec.    III  )  ,   Rosenmiiller  ,    Kninoel  ,  modo  rem  narravit ,  quo  ipseprimum 

Schmidt ,  Eichhorn  ,  Bertholdt ,  etc.  ?  de  ea  certior  factus  fuerat.  Quum  au- 

Tunc  potaisset  sane  in  hac  hypothesi  temnullus  Apostolorummulieres  ,pri* 

(quam  tamen    nos  parum   probabilem  mas    resurrectionis   nuncias  ,    omnes 

habemas  ,  irao  ut  falsam  rejicimus)  esse  vidisset ,  alice  potius   mulieres    alios 

teslis  oculalus  plurium  Ghristi  :gestoram  Apostolos per  dissitas  urhisJerosolymcB 

ac  ipsius  resurrectionis  ,  eo  magis  quod  regiones  adiissent ,  et  quce  ipsce  vide^ 

juxta  S.  Epiphanium  (  haeresi  5i  ,  quae  rant ,  his  exposuissent ,  hinc  factum 

est  Alogorum  in  edit.  Petavii )  pseudo-  est,  ut  unus  has ,  alter  alias  Trepta-Tecretff 

Dorotheum  et  pseudo-Hippoly tum  alios-  resciret  ,  et  in  litteras  referret.   Haec 

que  Marcus  fuisset  unus  ex  septuaginta  enim  olent   principia  Plessing  ,  Eich- 

discipulis  et  unus  ex  illis  qui  a  Christo  horn  ,   Herder ,  Griesbach  ,  aliorumque 

discesserunt  (  Joan.  vi,  ^^]).  recentiorum  biblicorum  circa  fontes  ab 

(1)  Non  possumus  admittere  ,  quod  ipsis  excogitatos,  unde  evangelistaesuas 

Rosenmulier^intS^cAo/.acI  iJ^a/^A. xxviii,  narrationes  hausernnt,  quos  suo  loco 

invexit  ad  conciliandas  diversas  narra-  refellemus. 

tiones  evangelistarum  ,   dum  inquit  :  (2)  Homil.  lo  in  Evang.^^  BlofHi 

Quisque   evangelisla    eodem  prorsus  ,/.     :"u;^»'»i>»»n«f 


120  BE    VERA    REI.    ADV.    INCR. 

Si  enim  accurate  tempora,  diversitas  apparitionum  et  perso- 
narum  distinguantur ,  omnes  evanescunt  (1).  Consulantur  in- 
terpretes. 

295.  Obj.  tertia.  Multa  sunt,  quse  suadent  vel  nonnisi  appa- 
rentem  fuisse  Christi  resurrectionem  vel  phantasiae  jocum  in 
Apostolorum  Christo  addictorum  mentibus.  l^jNam  ipsi  Apostoli 
existimabant  se  spiritiim  videre  (Luc.  XXIV,  37  ).  2®  Discipuli 
euntes  in  Emmaus  eum  non  cognoverunt  nisi  in  fractione  panis 
(ib.  31).  3°  Januis  clausis  in  coenaculum  introivit  (Joan.  XX, 
19).  4**  Maria  Magdalene  non  potuit  ipsum  tangere  (ib.  17  ). 
5®  Id  confirmant  subitae  illae  ac  subsecivae  apparitiones ,  quae  in 
evangelio  referuntur,  et  quidem  sub  diversa  forma ,  modo  hor- 
tulani ,  modo  peregrini ,  etc.  ergo. 

296.  Resp.  ad  1°» ,  Neg.  antec,  ad  1™  prob.  Dist,  Ob  timorem 
conceptum  ex  subita  apparitione  intra  januasclausas,  conc;  post- 
quam  confirmati  sunt ,  neg.  Ceterum  Christus  ibidem  se  et  vi- 
dendum  et  palpandum  prsebuit ,  unde  factum  est ,  ut  omne  du- 
bium  deposuerint. 

297.  Ad  2°*,  Dist,  Non  cognoverunt  ob  immutatam  formam  vel 
corporis  glorificati  vel  personae  peregrini ,  quam  gerebat ,  conc; 
postea  non  cognoverunt,  neg.  Conf.  Matth.  XVII ,  2. 

298.  Ad  3™ ,  Di-st.  Ad  ostendendas  dotes  glorificati  corporis , 
conc;  quasi  verum  non  habuerit  corpus ,  neg,  Nam  Thomae 
( ib.  27 )  et  cicatrices  ostendit  et  se  palpandum  praebuit. 

299.  Ad  4™,  Dist.  Quia  Christus  tangi  noluit ,  conc;  quia  non 
potuit ,  neg.  Conf.  Matth,  XXVIII,  9. 


(1)  Has   apparentes   contradictiones  miram  est  adhac  passim  protestantes  , 

jamdia  veteres  Ecclesiae  Patres  concilia-  qui  critici  sagacissimi  liaberi    volunt  , 

Yerant,  Gonsnlalar  inter  ceteros  Hesi-  eam  citare  sab  nomine  Gregorii  Nys- 

chias  Jerosolymit.  qai ,  ut  in^ictissime  seni ;  ita  qaidem  Kainoel  in  Comment, 

ostendit Combefisias  Ord.  Predic.  lom.ii  hist,  in  cap.  xvi  Marci ,  nec  non  Belde- 

-4i*ctom,pag.  775,estverasaactorora-  nias ,  Griesbachius  aliiqae  non    pauci 

tionis  De  resurrectione  Christi,  hac-  cum  ipso. 
tenusGregorio  Nysseno  tributae ,  quare 


CAP.    IV.    DE    EXIST.    1)IV.    AG    SUPERWAT.    REV.  121 

300.  Ad  5™,  Dist.  Et  id  genus  apparilionum  arguit  peculiarem 
aliquam  oeconomiam  ex  parte  Christi  redivivi,  conc. ;  arguit 
falsitatem  vel  dubium  saltem  verae  resurrectionis  ,  neg.  Conf. 
Act.  X,  41. 

301.  Obj.  quarta.  1°  Apostoli  potuerunt  decipi  circa  veram 
Christi  resurrectionem ;  fortasse  enim  necdum  mortuus  fuerat , 
cum  e  cruce  deposiius  (uit  aduobusdtsctpulzs(Josin.  XIX,  38,  39). 
Et  sane  2°  Pilatus  mirabatur ,  si  jam  obiisset  (  Marc.  XV  ,  44  ). 
3°  Hinc ,  dihgenter  compositus  a  Josepho  Arimathaeensi  et 
Nicodemo,  convaluit  ac  veluti  redivivus  ApostoHs  apparuil.  4^  Nec 
obstat  custodia  sepulchro  apposita ,  quod  vacuum  fortasse  signa- 
runt  sacerdotes  et  pharisaei ,  putantes  ibi  reipsa  depositum  Christi 
cadaver ,  quod  factum  non  fuerat ,  nisi  per  simulationem ;  ergo. 

302.  Resp.  ad  1«»,  Neg.  Ad  prob.  neg.  suppositum ;  res  enim 
in  publico  acta  est  coram  acerbissimis  Christi  hostibus.  Eum  cen- 
turio  confodit  (  Joan.  XIX  ,  34  )  (1). 

303.  Ad  2™ ,  Dtst.  Ita  tamen  ut  non  donaverit  corpus  Jesu , 
nisicertior  factusa  centurione  de  ipsius  morte  ,  conc;  secus,  neg. 

304.  Ad  3"  ,  Dist.  Id  est ,  stcut  mos  est  Judceis  sepelire  ^  ut 
dicitur  Joan.  XIX,  40,  conc;  ad  eum  componendum  ,    quasi 

(1)  *AAA*  tis  rav  TTfctrtuTeSi  ^cyx*!  loqaendi  nsu  ,  qaem  Joannes  sequitar, 

uvTov    Tijv    jrAgwpflsv    ej»«|e ,    Keti    ev^vg  intelliguiitar  partes  sub  pectore  sitcBf 

i^i}XB-tv  utfcet   Kcit   v^ap.  Atque  ex  his  id  est  pulmones,  cor  ciim  pericardio , 

patet ,  non  solum  impiam  ,  sed  et  ri-  vasa  magna  reliqaa  ;  ita  Grunerus  uter- 

diculum  se  pra?bere  G.  Paulas  ,   dum  que  ,  pater  et  filius  ,  medici  Jenenses  , 

( ad  hunc  locum  )  Jesum  a  milite  illo  de  quibus  postea.  Accedit  per  ictum  et 

non   lethaliter    vulneratum    autumat ,  inflictum  lateri  vulnus  illico  profluxisse 

sed  vitae  residuae  explorandae  causa  ievi-  sanguinem    et  aquam  ,  quae   emanare 

^er  tantummodo  punctum  esse,  ^Aeupav  non  potuerunt,  nisi  ex  pericardio  aqua 

omnino  lalius  significare  ,   nec  accura-  pleno  in  iis  ,  qui  post  anxietatem  sum- 

tiuspartemlaterisa  Joan,  loc.  cit.  indi-  mam   mortui   sunt ,  et  ex   corde  cum 

cari.  Hoc  enim  est  vim  inferre  textui.  arcu  aortae  copulato.  Addatur  verbum 

Pleura  aymd  anatomicos  dicitur  mem-  vvrruf,   quo  usus  est   Joannes ,   vere 

brana  pectus  intus  et  ulrinque  circum-  significare  /)Mw^ere ,   perfodere  ,   ape^ 

cingens    ( hinc    dolor    lateris   acutus  rire ,  etc. 
pleuritis  et  morbus  lateralis);  communi 


122  DE    VERA    REL.    ADV.    INCR. 

mortuus  non  esset ,  neg.  Addo  omnia  adjuncta  omnem  possibili- 
tatem  excludere  suppositi  adversariorum. 

305.  Ad  4™ ,  Neg.  Sacerdotes  enim  ac  pharisaei ,  qui  tanta 
anxietate  et  sollicitudine  excubias  a  Pilato  petierunt ,  ut  omnem 
fraudi  aditum  praecluderent ,  tales  omnino  non  erant ,  qui ,  ante- 
quam  diligenter  introspicerent ,  sigillum  apponere   vellent  (1). 

306.  Inst.  1°  Cur  igitur  Apostoli  non  petierunt  a  Pilato  acta 
juridica  resurrectionis  Christi,  ut  illa  universo  orbi  exhibentes 
fidem  facerent  veritatis  ejusmodi  resurrectionis  ?  2»  Cur  synedrio 
id  persuasum  non  fuit,  quamquam  et  militum  accederet  testi- 
monium?  3°  Cur  demum  Christus  non  se  denuo  redivivum  genti 
universae  exhibuit  ad  confirmandam  propriam  missionem  ,  prae- 
sertim  quum  saepius  miraculum  resurrectionis  veluti  tesserara 
divinae  suae  missionis  proposuerit? 

307.  Resp.  ad  l^  ,  Quia  Apostoli  omnia  a  Deo ,  nihil  ab  homi- 
nibus  sperabant.  Miracula ,  quae  patrabant  ad  testificandam 
Christi  resurrectionem ,  longe  mehus  hanc  veritatem  confirma- 
bant ,  quam  quaevis  acta  juridica  ,  quorum  authenticitatem  in 
dubium  homines  revocare  potuissent. 

308.  Ad2°^,  Dico,  synedriumadeocertumpersuasumque  fuisse, 
ut  1<>  pecunia  mihtes  corruperit ,  2°  ut  mihtes  ob  socordiam  mi- 
nime  puniverit ,  3°  ut  Apostolos  (  Act.  IV  ) ,  testantes  Christi 
resurrectionem ,  veluti  sepulchrorum  violatores  neque  accusa- 
verit  neque  mulctaverit ,  sed  ipsis  tantum  vetuerit ,  ne  Christi 
religionem  praedicarent  et  inducerent  super  se  sanguinem  Christi 
occisi ,  4°  ut  multa  turba  sacerdotum  (  Act.  VI ,  7  )  Christi  fidem 
amplexa  sit. 

(l)  G.  Panlas  ex  recentioribns  biblicis  fahrt  Jesu ,  sen  Philos.  hist.  et  critic. 

protestantibns  rationalistis  ,  Comm.  III  ,  comm.  super  hist.   sepulturce ,  resu^r 

adMalth.  xxvii ,  5o,  pag.  Sioetseqq.,  rectionis  et  ascensionis   Jesu  ,   Lips. 

plura  congessit ,  qaibas  efficeret  Jesam  1826  ,  pag.   187   et  seqq,  et  pluresalii 

Ciiristam  non  vere  mortuum  ,sedanimi  ex   ipsis  in  hanc  sententiam  venerunt 

deliquium  passum  esse.  Sic  i.  Henne-  apud  Kuinoel  in  Comm.  sup.  Matth. 

berg,  PA«7o».  hist.  und  krit.commen-  in  hunc  iocum.  Ast  quapnam  tam  ab- 

tar  iiher  die  Gechichte  des  Begrdbnis-  surda  sunt ,  quae  impii  ejusraodi  homi- 

ses  ,  der  Auferstehung  und  Himmel-  nes  non  admiserint? 


GAP.    IV.    DE    EXIS.    DIV.    AC    STJPERNAT.    REV.  123 

309.  Ad  3"*,  Resp.  quia  noluit;  quare  noluerit,  penes  ipsum 
est;  ceteruin  ad  Judaeos  certos  reddendos  de  Christi  resurrec- 
tione  sufficiens  erat  testimonium  Apostolorum  et  publica  mira- 
cula ,  quas  coram  multitudine  ipsi  in  ejus  confirmationera  patra- 
runt.  Conf.  Act.  II ,  2  et  seqq.  III ,  6  et  seqq.  V ,  12-15  ,  et  alibi 
passim.  i.^?--  ':^^np  Vm  in^6  Wiia^: 

310.  Obj.  quinta.  1°  Nil  constat  ex  libris  sacris,  inquiunt  ra- 
tionalistae ,  de  corpore  Christi  in  vitam  restituti  glorificato  ( Luc. 
XXIV,  15,  30,  39  et  seqq.  Joan.  XX,  25).  2°  Quamvis  omnes 
fere  consentiant  in  confirmanda  narratione  de  Jesu  reditu  ad 
vitam ,  3°  qui  a  Deo ,  naturae  cursum  rerumque ,  ex  quibus  vic- 
trix  Jesu  causa  penderet ,  seriem  sapientissime  moderante  ,  recte 
deducitur  (1).  Plurimum  quidem  supernaturahstae  dant  vaticiniis 
de  Jesu  reditu  in  vitam  ab  ipso  editis  (  Matth.  XVI ,  21 ;  XVII , 
9;  XX,  17-19;  XXVI,  32);  4°  verum  enim  vero  ,  quum  Jesus 
in  ultimus  colioquiis ,  quae  ab  Joanne  referuntur  (XIII-XVII), 
ne  minimum  quidem  sperandae  resurrectionis  suae  indicium  pro- 
dat ;  5»  imo  potius  contrariam  sententiam  diserte  pronunciet 
(XVII,  4,  11;  add.  Matth.  XXVI,  29;  Luc.  XXIII,  43  ,  46; 
Joan.  XIX,  27);  6»  quumque  ejus  discipulis  post  Jesu  mortem 
summa  desperatione  afflictis  nuncius  de  ejus  in  vitam  reditu  adeo 
inopinatus  acciderit  (  Marc.  XVI,  8,  11;  Luc.  XX  iV,  11,  22, 
37  et  seqq.  Joan.  XX ,  9  ) ,  ut  Thomas  nisi  cicatricibus  vulnerum 
contactis  se  crediturum  esse  negaverit  (  Joan.  XX,  25  );  7°  quum 
in  proximis  post  resurrectionem  colloquiis  Jesus  ipse  ,  discipulis 
istam  desperationem  et  animi  demissionem  exprobrans  ,  nus- 
quam  se  iis ,  quid  sibi  eventurum  esse  perhibeat ,  sed  potius  ve- 
terum  prophetarum  oracula  nunc  eventum  habere  dicat  (  Luc. 
XXIV,  27 ,  44) ;  hinc  8»  credibile  est,  ea  quae  Jesus  universe  et 


(1)  Ifa  Wegsch.  loc.  cit.  §  1 3 1 .  Hislo-  fragm.  5  ,  Wolfend.  1 777  ;  Wunsch  , 

riampraeterearesarrectionisCliristi  apud  in  i  Horus  ,  1788  ,  pag.  24 1  et  seqq. ; 

eamdem  in  dabiam  vocarant  Reimarus  Bahrdt ,    Ausfuhrung  des  Plans  und 

in  Lessin^  Beytrdge  aus  den  Schdtzen  Zwecks  Jesu  ^  B.  ix  et  x  ,  seu  Exe- 

der  TVolfenh.  Biblioth.^fragm,^  seu  cutio  intentionis  et  finis  Jesu  ,  vol.  ix 

Collat.  ex  thesauris  Biblioth.   PVolf.  et  x. 


124  DE    VERA    REL.    ADV.    INCR. 

infinite  de  inimicorum   suorum   propulsatione  et  institutorum 
suorum  felici  progressu  (  Joan.  XII ,  23  )  ,  vel  etiam  de  amicis 
ipsum  olim  revisuris  (  Joan.  XIV  ,  19-21 ;  XVI ,  16-22)  dixerat , 
postea  ex  eventu  ab  ejus  discipulis  pressius  accepta  et  explicata 
fuisse ,  ita  ut  narratores  harum  rerum  ea,  quse  serius  intellexis- 
sent ,  cum  iis ,  quae  antea  accidissent ,  miscerent  atque  confun- 
derent,  9^  Fieri  etiam  potuit ,  ut  Jesus  ipse  tertio  die  se  in  vitam 
rediturum  hoc  sensu  dixerit ,  quo  apud  prophetam  (  Oseae  VI ,  2 
et  3 ) ,  salus  proxime  exoritura  tridui  vocabulo  designatur ,  prse- 
sertim  quum  similes  dicendi  formulae  ei  haud  inusitatge  fuerint       I 
(Conf.  Luc.  XIII,  32;  Joan.  II,  19;  Marc.  XIV,  58).  Quod 
Christi  effatum  Joannes  aperte  ex  eventu  interpretatus  est  (  Ev.       * 
II,  22).  Addatur  Cic.  (  Epist.  ad  Q.  Fr.  1,4):  ScBpe  triduo      \ 
summa  cum  gloria  dicebar  esse  rediturus  (1).  10°  Qua  sententia 
probata  non  impedimur ,  quominus  vel  in  allegoricis  istis  Jesu 
dictis  eventu  comprobatis  ,  quemadmodum  in  singuhs  V.  T.  in- 
stitutis  atque  oraculis  veluti  id  est ,  umbra  futU' 

rorum  (  Col.  II ,  17  )  divinam  providentiam  pia  mente  cognos- 
camus  (2);    11°  ideoque  narrationem  Jesu  ad  vitam  revocati      j 
habeamus  ut  mythum  poeticum  vel  ad  summum  historico-poe- 
ticum  (3);  ergo. 

311.  Resp.  ad  1«»,  Neg.  Hi  enim  ipsi  evangelistae  in  locis  pro- 
positis  commemorant  Christum  vel  subito  evanuisse  (Luc.  cap. 

(1)  Sic  G.  Paalas ,  Comment,  ii  ,  B.  ii,  H.  5.  sen  Novissimi  annales  circa 
564  et  seqq.  apad  Wegsch. p.  r. ,  cap.  2,  res  relig.  eccles,  et  schol.  Vol.  ii ,  fol.  5, 
§  5o ,  N.  n  ;  De  Wette  ,  Bibl.  Dogm,      pag.  3^9  et  seqq.  1827. 

2.  A.  199  ;  Bretschneider ,  Handbuch.  (3)  Semler,  Beantwortung  der  Frag^ 

d,  dogm,   sea    Manuale  dogm.  Theol  mente  eines   Ungenannten ,  11  A.  sea 

I,   174  et  seqq.  apad  eamdem.  Qaid  Respons,  ad  Fragm,  anonymi  cujus- 

intactam  reliqaitprincipiamdissolyens  dam,  Edit.  2'  1780  ;  Eberhard  ,  Geist 

prolestantismi  ?  des    Urchristenthums  ,   sea    Spiritus 

(2)  Emmanael  Kiister,  CAarra^em-  primitivi  christianismi ,  iii.  H.  1808  , 
tihdesNeu-testa7nent,WunderErzdh-  pag.  122.  Mythum  historico  poeticum 
lungen ,  sea  Character  narrationum  e  rebas  in  facto  positis ,  qaae  pro  Tisio- 
miraculor,  N,  T.,  Lips.  1821  ,  pag.  nibas  et  revelationibns  habitae  faerint, 
3o4  ;  SchaderofF ,  Neueste  Jahrb.  fur  effectam,  praeFert  Kaiser ,  Bihl,  Theol, 
Religions-Kirchen   und  Schulwesen  ,  1 ,  258  et  seqq. 


CAP.    IV.    BE    EXIST.    DIV.    AG    SUPERNAT.    REV.  125 

cit.  31),  vel  intrasse  ad  discipulos  januis  clausis  (Joan.  XX, 
19-26),  vel  elevatum  et  sublatum  in  coelum  (Luc.  cap.  cit;  51)-, 
qu3e ,  nisi  prae  se  ferant  dotes  corporis  gloriosi  ab  Apostolo  re- 
censitas  (I  Cor.  XV ,  43  et  seqq. )  ,  quid  prse  se  ferant  non  video. 
Vere  isti  circulatores ,  qui  soli  docti  apud  suos  audiunt ,  posue- 
runt  in  mendacio  spem  suam ,  juxta  illud  ( Is.  XXVIII ,  15  )  : 
Posuimus  mendacium  spem  nostram  y  et  mendacio  protecti 
sumus. 

312.  Ad  2°»,  Dtst.  Id  est,  omnes  absolute,  conc;  non  omnes 
neg.  Proferant  ipsi  aliquam  exceptionem  si  possunt.  En  novum 
mendacium  !  v>  vi>rs  ^v, 

313.  Ad  3™,  Dist,  Supposita  veritate  resurrectionis ,  conc;  hac 
sublata  ,  neg,  Deus  enim  nos  apertissime  decepisset. 

314.  Ad  4"^,  Z)/s#.  expresse  ,  ^raw^.;  sequivalenter ,  neg.  Quid 
enim  sibi  volunt,  et  ad  quid  nisi  ad  ejus  resurrectionem  spec- 
tant  illa  Christi  verba  :  Modicum  et  jam  non  videbitis  me,  et 
iterum  modicum  et  videhitis  me  (  Joan.  XVI,  16  )?  Rursum  : 
Et  vos  igitur  nunc  quidem  tristitiam  habetis ;  iterum  autem 
videbo  vos^  et  gaudebit  cor  vestrum  (  ib.  22).  Accedit,  quod  etsi 
in  hoc  peculiari  sermone  verba  non  fecerit  de  resurrectione  (quod 
tamen  ex  dictis  falsum  est) ,  non  propterea  falsas  esse  toties  re- 
petitas  et  apertas  praedictiones  de  sua  post  triduum  resurrectione 
inferri  posset. 

315.  Ad  5™,  Neg.  Neque  enim  secum  pugnare  potest  divina 
sapientia,  ut  blasphemi  ipsi  circulatores  obtendunt.  Joannes 
( cap.  XVII ,4,  11  )  vero  nec  verbum  habet ,  quod  hoc  innuat ;  si- 
quidem  voces  illae  :  Etjam  "non  sum  in  mundo  y  et  hi  in  mundo 
sunt.^  et  ego  ad  te  venio  .^  juxta  omnes  interpretes  ,  non  exclusis 
Rosenmiiller  et  Kuinoel ,  respiciunt  tempus  ,  quod  subsequi  de- 
bebat  ejus  in  coelum  ascensum ,  et  patet  ex  ipso  contextu.  Quod 
et  de  rehquis  citatis  textibus  dicendum  est ,  quemadmodum  eos 
consulentibus  patebit ;  si  tamen  ad  rem  faciunt. 

316.  Ad  6°™,  Dist.  Et  hoc  argueret  quamdam  infidelitatem  ex 
parte  Apostolorum  ,  ac  Thomae  praesertim,  conc;  falsitatem  prae- 
dictionem  Christi  resurrectionis  ,  neg^  Alterum  enim  ex  altero 
non  sequitur. 


126  DB    VERA    REL.    ADV.    IHGR. 

317.  Ad  l^ ,  Neg.  Hoc  enim  estputidum  mendacium;  Angelus 
enim  (Malth.  XXVIII ,  6)  mulieres  sic  afFatus  est :  Non  est  htc, 
surrexit  enimy  sicut  dixit,  et  (Marc.  XVI,  7)  :  Ite ,  dicite  dis- 
cipulis  ejus  j  et  Pet7^o ,  quia  prcecedit  vos  in  Galilceam ;  ibi 
eum  videhitis  y  sicut  dixit  vobis;  item  (Luc.  XXIV,  6)  :  Non 
est  hic,  sed  surrexit;  recordamini  qualiter  iocutus  sit  vobis  , 
€um  adhuc  in  Galilcea  esset^  dicens  :  quia  oportet  filium  homi- 
nis  tradiinmanus  hominum  peccatorum,  et  crucificji ,  et  tertia 
die  resurgere  y  et  recordat^  suwt  verborum  ejus;  et  (  v.  44) 
Christus  ipse  sic  omnes  discipulos  alloquitur  :  Hcec  sunt  verha  , 
QU JE  LOCUTUS  suM  AD  vos ,  cum  adhuc  essem  vohiscum ,  quoniam 
necesse  est  impleri  omnia,  quce  scripta  sunt  in  lege  Moysis  et 
prophetis  et  psalmis  de  me,  Itaque  utrumque  conjunxit  Chris- 
tus  et  praedictiones  suas  et  V.  T.  vaticinia.  Quis  porro  fidat  ho- 
minibus  adeo  impudenter  mentientibus  (1)? 

318.  Ad  8°^,  ^^(/'  Imo  estprorsus  incredibile;  tum  quia  auc- 
tores  sacri ,  velint  nolint  rationalistse ,  fuerunt  divinitus  inspirati, 
ut  nos  opportune  ostendemus ;  tum  quia  hoc  est  novum  com- 
mentum  toti  antiquitati  inauditum  et  nonnisi  ab  his  larvatis 
Christianis  excogitatum  ;  tum  denique ,  quia  ratio  ipsa  docet  , 
longe  faciHus  deceptos  istos  neotericos  esse  et  decipi,  quam 
Christi  discipulos ,  qui  toties  Christum  apertissime  ac  absque  am- 
bagibus  suam  resurrectionem  praenuntiantem  audierunt. 

319.  Ad  9"^ ,  Neg,  omnino,  ob  rationes  superius  allatas  ,  prae- 
ter  violentam  Scripturarum  contorsionem ,  quae  admitti  deberet. 
Licet  enim  Christus  (  Luc.  XIII ,  32  )  tertiam  diem  de  proxima 
sua  passione  usurpaverit  (  reliqui  enim  citati  textus  non  perti- 
nent  ad  ejus  resurrectionem),  aeque  ac  Cicero ,  loquens  de  omine 
quod  proximum  suum  ab  exiUo  reditum  praenuntiabat ,  ex  con- 
textu  paiet  illum  loquendi  modum  ibi  indefinite  accipi  de  proximo 
eventu.  At  Christus  ssepe  indigitavit  tres  dies ,  tres  noctes,  etc. 

(1)  Cons.  F.  V.  Reinhard  ,  Diss.  Z>0  commentariis  septcm  integras  paginas 

Christo  8uam  ,  dum  viveret ,  resurrec'  insampsisse   ad  evincendam  Christam 

tionemproBdicenie  y  Helmst.   1^98.  Ex  nnnquam  suam  prsedixisse  futararare- 

his  coUigitur  frDstra  G.  Paalus  in  suis  surrectionem. 


CAP.    IV.    DE    EXIST.    DIV.    AG    SUPERNAT.    REV.  127 

loquendo  de  sua  resurrectione  ,  adducto  praeterea  exemplo  Jonae , 
ut  ex  allatis  testimoniis  palam  fit  5  alioquin  nihil  amplius  deter- 
minati  haberi  posset. 

320.  Ad  lO^,  Neg.  suppositum.  Haec  enim  sententia  probari 
non  potest ,  nisi  a  neotericis  rationahstis  totam  rehgionem  cliris- 
tianam  evertentibus.  Negamus  dicta  Christi  esse  allegorica ,  quod 
ipsi  nunquam  ostendent;  et  multo  minus  concedimus  ea  con- 
ferri  posse  cum  illa  generaU  futurorum  obscuritate  ,  de  qua  lo- 
quitur  Apostolus  loc.  cit. ,  cum  clara  adeo  Christi  effata  de  sua 
futura  resurrectione  sint  et  aperta  ,  ut  quisque  debeat  sibi  vim 
inferre ,  si  ad  aUum  sensum  ea  veHt  detorquere ,  ac  in  meridiana 
luce  csecutire.  Quod  spectat  ad  divinam  providentiam ,  quam 
istiusmodi  homines  obtrudunt ,  jam  superius  respondimus  eam 
non  posse  admitti ,  negata  rei  veritate ,  quia  in  errorem  ineluc  - 
tabiHter  inducti  essemus, 

321 .  Ad  1 1"^,  Neg.  Haec  est  enim  mera  blasphemia.  Certe  Apos- 
tolus  aHter  sentiebat ,  dum  ( I  Cor.  XV  ,  14  et  15  )  diceret  :  Si 
Christus  non  resurrexit  y  inanis  est  erga  prcedicatio  nostra  , 
inanis  est  et  fides  nostra  y  i?ivem'mur  autem  falsi  testes ,  quo- 
niam  testimonium  diximus  adversus  Deum  ^  quod  suscitaverit 
Christum ,  quem  non  suscitavit  (1).  Non  igitur  resurrectio 
Christi ,  sed  istorum  rationaHstarum  systemata  dicenda  sunt  my- 
thi  poeticiy  in  quibus  vere  evanuerunt  in  cogitationibus  suis , 
taHa  effutientes. 


(1)  Ex  hoc  vero  Paali  textu  rursam  tiori  ingenio  induerunt ',  sedsolo  illius 

depreliendiiinis  quam  falso  Wegschei-  argumento  cum  sance  rationis  princi^ 

der,  Op.  cit.  pag.  3  ,  cap.  2,  §  i3i,  n.  piisbeneconveniente veritatem  ostendi. 

e,  scribat  :  Neque  tamen  totam  reli-  Accedit  quod  Jesus  ipse  post  reditum 

gionis   christianw    veritatem  ex  hoc  in  vitam  doctrinam   suam   nusquam 

soIofacto{vesnTTectiqms)penderecon-  huic  rei    quasi    fundamento    super^ 

tendimus.    Haud    enim    ignoramus  ,  struxisse  traditur.  Mitto  mendacia  et 

quod  quis  veram  religionis  doctrinam  falsitates  in  his  verhis  congestas  ;  illad 

proposuerit ,  id  niinimeprobari  posse  solam   animadverto  ,  quod   si  haec  ad- 

re  quadam    in  facto  posiia  ,  quam  mitlerentur,  mentitus  apertissime  fuis- 

pauci  tantum  testes  cognoverunt,  mi-  set  Apostolus  loc.  cit. 
raculique  speciem  olim  pro  cevi  incul- 


128  DE    VERA    REL.    ADV.    INGR. 

322.  Inst.  Ex  dictis  1°  Christus  praenuntiavit  se  resurrectu- 
rum  post  tres  dies ,  tum  mansurum  in  corde  terrae  tribus  diebus 
et  tribus  noctibus  (Matth.  XII,  40).  Atqui  nonnisi  per  integrum 
diem  juxta  evangehstas  fuit  Christus  in  corde  terrae.  2°  Forsan 
ut  contendit  G.  Paulus ,  vehementi  syncope  oppressus,  atque  ab 
imperitis  pro  mortuo  habitus  ,  in  sepulchro  conditus ,  ad  se  rediit, 
et  eo  facihus  cum  ad  eum  in  vitam  revocandum  valde  contulerint 
tum  aeris  in  sepulchro  temperies ,  tum  exhalationes  opobalsami- 
cae;  citius  proinde  prodiit  ,  nempe  ante  tempus  constitutum. 

323.  Resp.  ad  1°*,  Dist.  Diebus  incompletis  pro  completis 
computatis  juxta  Hebraeorum  loquendi  usum ,  conc;  completis  , 
neg.  Hebraei  enim ,  qui  noctem  diei  initium  computabant,  duas 
noctes  cum  partibus  primi  ac  tertii  diei  tres  dies  atque  tres  noc- 
tes  vocabant ,  tempus  incompletum  pro  completo  habebant ,  ut 
in  omnibus  fere  Hnguis  pars  diei,  mensis,  anni,  dies ,  mensis , 
annus  per  synecdochen  dici  solet.  Conf.  Gen.  XLII,  17  et  18; 
Deut.  XIV  ,  28  ;  coll.  XXVI,  12  (1). 

324.  Ad  l^ ,  Neg.  Nec  enim  prseferre  debemus  nugaces  et  im- 
pias  excogitationes  apertis  Evangehstarum  testimoniis ,  sed  at- 
tendere  ad  Scripturarum  auctoritatem  et  ad  confessionem  infen- 
sissimorum  Christi  hostium ,  Judaeorum  nempe  ,  ut  superius 
vidimus.  Nam  neque  ipsi  Judaei  in  haec  dehramenta  venerunt , 
ad  quae  devenit  G.  Paulus  a  suis  ipsis  confutatus  (2).    Ceterum 


(1)  Ita  respondet  ipseKuinoel  ad  hunc  et  R.  Eliazarum  Ben-Azurlce  dixisse 

locum.  Huc  referuntur ,  quae  Gemaristae  H^DD  HJIJ/  nVpWl  Hjiy  H^^^l  D1> 

tradunt  de  computatione  H jj;,  id  est ,  .^  ^^^  ^  ^  .^^  ^^  ^^^  constituunt  H^lj; 

gonah ,  quae  vox  aequivalet  TOn^  UW  g/  j^^rs  HJiy  est  sicut  totutn  ;  et  paulo 

idest ,  rf/e«e^woar  ,quod8tatumtempu8  ante   R.    Ismael    computavit  partem 

diei  naturalis  Graeci  vocant,  yux^nfitfcy.  HJiy  pro  toto,  Ex  quibus  patet  ex  Ju- 

Jam  vero  in  tract.  Avodah  zara  Cahyl.  dgeorum  consuetudine  idem  significare 

legitur ;  Atquantumestspatium  HJiy,  trihus  diehus  ac  trihus  noctihus  ac  vel 

idest,  gonah?  Dicit  R.  Jochanan  :vel  tres  integros  dies  vel  parlem  trium  die- 

dies  vel nox;  Sic  etiam ,  Jeros.  Sckahh,  rum.  Gons.  Joan.  Lightfoot,^or(F  hehr. 

fol.  12,  I  R.  Achiha  statuitdiem  pro  Lipsiae  1684,  in  Matlh.  xii ,  ^o. 

njny  et  noctem  pro  H^iy .  At  traditio  (2)  Vid.  Flattus  ( MoUerus) ,  Kritik 


CAP.    IV.    DE    EXIST.    DIV.      AG    SUPERNAT.    REV.  129 

Grunerus ,  Jenensis  medicus ,  ostendit  frigida  illa  in  saxis  exca- 
vata  sepulchra  atque  exhalationes  opobalsamicas  ,  relate  ad  nervos 
male  incitatos  et  cerebrum  affectum ,  idonea  potius  esse  ad  mor- 
tem  afferendam,  ut  exempHs  evincit ,  quam  ad  vitam  restituen- 
dam  (1). 

PROPOSITIO  II. 

Doctrince  evangelicce  excellentia  et  sanctitas  divinam  ac  super- 
naturalem  Christi  missionem  invictissime  confirmat. 

325.  Divina  sane  ac  supernaturalis  illius  missio  dicenda  est, 
qui  Dei  nomine  doctrinam  sive  theoreticam  sive  practicam  pro- 
ponit ,  quae  Deo  digna  sit ,  digna  homine ,  digna  societate ,  quse 
dogmata  omni  humana  sapientia  superiora  contineat ,  quae  offi- 
cia  omnia  legis  naturalis  complectatur ,  cui  absque  ulio  vel  mi- 
nimo  errore  nec  quidpiam  desit  nec  supersit ,  quae  simul  motiva 
efficacissima  ad  ea  adimplenda  praebeat ,  quae  sic  vitia  ehminet , 
ut  ipsorum  et  originem  detegat  et  adjumenta  exhibeat  ad  ea  ra- 
dicitus  convellenda  ,  quamque  nemo  unquam  ex  philosophis  vel 
excogitavit  vel  excogitare  potuit.  Atqui  talis  est  doctrina  ,  quam 


dea  Commentars  von  Dr,  Paulus ,  sea  illato  e  vita  subito  excessise ;  cam  Joan- 

Criticceobserv.superComm.  Paulus ;  nes  (xix  ,   3o)  jam    antea  scripserit  : 

Storrias  ,  Hat  Jesus  seine   TVunder  Et  inclinato  capite  tradidit  spiritum, 

fur  einen  Beweis  seiner  Sendung  er-  Consuli  possant  de  hoc  gravissimo  ar- 

kldrt?  sea  Deditne  Jesus  miracula  sua  gumento  resurrectionis  inter  alios  :  Les 

tanquam  argumentum  suce  missionis?  temoins   de  la  r^surrection  de  J,-C,f 

ScoUi  opusc.  tom.  i,  pag.  297  elseqq.  examin^s  et  jug^s  selon  les  regles  du 

(1)  In  duobus  libelis  tum   a    patre  i&arreo «,  par  Sherlok  ,   trad.   de  Tan- 

tam  a  filio  conscriplis,  De  Jesu  Christi  glais  par  Houlteville  ,  op.  cit.  tom.  1?  ; 

morte  vera ,  non  simulata  ,  E,  i8o5.  Bergier  ,  Dict,  Th^ol,  art.  Rdsurr.  de 

At  in  eo  labuntur  ,  dum  ostendere  con-  J,-C,;  La  Religion  chrdlienne  d^mon- 

tendunt ,  Jesum  vixisse  quidem  adhuc  ,  tr^epar  la  resurr.  de  J.-C. ,  par  Ditton  , 

qaum  cruci  affixus  hasta  foderetur  ,  vi-  trad.   de    1'anglais  ;    Observations  de 

tam  aliquam ,   sed  praedebilem  proxi-  Gilbert  TVest  sur  Vhistoire  et  sur  les 

meque  casuram,  vulnere  vero  in  pectas  preuves  de  la  risurr»  de  J.-C. 

T.  I.  9 


130  »E    VEiRAL    REL.    ADV.    IWCR. 

Chrislus  Dei  nomine  proposuit ;  ergo.  Sic  porro  breviter  per  par- 
tes  minorem  evincimus  : 

326.  1°  Christus  Deum  exhibet  non  solum  ut  ens  summum 
ac  perfectissimum ,  sed  insuper  ut  patrem  amantissimum ;  ho- 
mines  vero  tanquam  unius  parentis  fiHos,  qui  unicam  familiam 
constituant,  fraterno  charitatis  vinculo  colligatos^  qui  princi- 
pibus  pareant ,  non  ex  metu  tantum  ,  sed  ex  conscientia ,  tan- 
quam  Deo  ipsi ,  cujus  vices  in  terris  principes  gerunt ,  quibusque 
et  tributa  solvere  et  honorem  impertiri  tenentur. 

327.  2°  Dogmata  omnia  ab  ipso  tradita  eo  spectant,  ut  et  su- 
bhmiorem  de  Deo  ideam  excitent  et  penitiorem  humanae  condi- 
tionis  ingerant  cognitionem.  Dogma  siquidem  peccati  originalis, 
quo  tota  infecta  exhibetur  humana  natura ,  relationem  dicit  ad 
ahud  dogma ,  fncarnationis  nempe  et  Redemptionis.  Hoc  pariter 
supponit  dogma  Trinitatis  personarum  subsistentium  in  eadem 
natura  divina.  Ex  quibus  et  origo  humani  generis,  ejusdemque  a 
primaeva  dignitate  lapsus,  necnon  divina  bonitas  atque  justitia 
in  hominem  mirifice  elucent ,  ac  basim  constituunt  firmissimam 
atque  vaiidissima  incitamenta  suppeditant  ad  homines  in  officiis 
conlinendos  promovendosque. 

328.  3o  Hsec  vero  officia  sic  Christus  complexus  est ,  ut  semel 
^  Deo  supremo  ac  ultimo  hominis  fine  constituto ,  hunc  instruat 

ad  ipsum  super  omnia  diHgendum ,  ac  proximum ,  quo  nomine 
omnes  omnino  homines,  sive  amicos  sive  inimicos ,  sive  concives 
sive  extraneos ,  coraprehendit ,  propter  Deum  diligendum  sicut 
se  ipsum.  Amor  proinde  seu  charitas  est  in  evangelica  doctrina 
ad  instar  universaHs ,  ut  ita  dicam ,  fluidi ,  quod  omnia  et  singula 
societatis  membra  atque  integrum  corpus  permeat  atque  perva- 
dit ,  ei  vitam  ac  motum  communicat ,  illudque  nectit  et  ambit , 
ut  unum  quid  cum  Deo  ac  cum  societate  universa  quodammodo 
efficiat.  Ex  quo  foecundissimo  principio  officia  singularia  fluunt , 
quae  ipse  persequitur  et  evolvit  tum  in  admirabiHiilo  serraone , 
quera  in  monte  habuit  ad  discipulos  suos  (Matth.  V-VU),  tum 
in  tot  iflis  sapientia  vere  coelesti  refertis  sententiis ,  quibus  ad 
-  sanctitatem  cujusvis  conditionis  homines  informat. 

329.  4o  His  autem  officiis  motiva  subjecit  efficacissima  ,  quibus 


CAF.    IV.    DR    EXIST.    DIT.    AC    SCPERnAT.    BET. 


131 


homines  permoverentur ,  tum  ad  ea  executioni  mandanda  ,  tum 
ad  se  retrahendos  a  transgressione.  Cum  enim  plerique  rudes  ac 
pene  barbari  homines  non  satis  amore  illiciantur  ad  propria  mu- 
nia  obeunda  ,  Christus  et  prsemia  amplissima  atque  aeterna  ,  poe- 
nasque  item  acerbissimas  atque  aeternas  pro  meritis  uniuscujusque 
proposuit.  Tum  denique  Semetipsum  ut  absolutissimum  virtu- 
tum  omnium  exemplar  ad  imitandum  praebuit ,  in  tot  praesertim  , 
quibus  undique  premimur,  angustiis  atque  adversitatibus  leniter 
ferendis,  quibus  nihil  efficacius  excogitari  potest  (Ij. 


(1)  Character  personalis  Clirisli  Jesu 
est  novom  argumentnm  divinae  ipsius 
missionis ,  qaod  nos  quidem  proposuis- 
semus  distincta  propositione  , '  nisi  nos 
absterraisset  conceptus  timor  nimiae 
prolixitatis  in  institutionibus  fagiendae. 
Remittimus  propterea  auditores  nostros 
ad  demonstrationem  evangelicam  CJ. 
Duvoisin,  Ddmonstration  evangdique, 
par  M.  J.  B.  Duvoisin,  Ev^que  de 
Nantes,  Paris  1826  ,  ch.  3  ,  Caraciere 
de  Jhus-Christ ;  nec  non  ad  opus 
D.  Ayme  ,  Les  Fondemens  de  la  foi » 
Paris  ,  1 775,  tom.  i,  ii^  partie,  pag.  ^w 
et  seqq.  Si  Deus  dederit ,  de  hoc  ipso 
argumento  alibi  agemus.  Hic  satis  sit 
in  medium  afferre  vulgatissimum  qui- 
dem ,  ast  sane  puicherrimum  locum  , 
in  quo  J.-J.  Rousseau  Christi  diVini- 
talem  ex  ejus  personali  charactere  con- 
fessus  est  ;  Quelle  douceur ,  quelle 
purete  dans  ses  mceurs  ,  exclamat , 
qnelle  grdce  touchante  dans  ses  in- 
structionsJ  Quelle  elSvatinn  dans  ses 
maximes!  Quelle profonde  sagesse  dans 
ses  discours  /  Quelle  presence  d^esprit, 
quelle  finesse  et  quellejuslesse  dansses 
r^ponses!  Quel  empire  sur  sespassions! 
Oii  est  Vhomme,  ou  est  ie  sage  ^  qui 


sait  agir ,  souffrir  et  mourir  sans  fai- 
blesse  et  sans  ostentatlon  ?  Quand  Pla- 
ton  peint  sonjuste  imaginaire  ,  cou- 
vert  de  tout  Vopprohre  du  crime ,  et 
digne  de  tous  les  prix  de  la  vertu ,  il 
peint  trait  pour  trait  Jesus-  Christ;  la 
ressemblance  cst  si  frappante  que  tous 
les  Peres  Vont  sentie ,  et  quHl  n*est 
pas  possihle  de  s'y  tromper.  Queispri- 
juges,  quel  aveuglement  ne  fautHpoint 
avoirpouroser  comparer  lefils  de  So- 
phronisque  au  fils  de  Marie?  Quelle 
distance  de  Vun  d  Vautre  ?  Socrate 
mourant  sans  douleur,  sans  ignominie, 
soutint  ais&mentjusqu^au  bout  sonper- 
sonnage  ,  et  si  cette  facile  mort  n^eHt 
honore  sa  vie ,  on  douterait  si  Socrate  , 
avec  tout  son  esprit ,  fiU  autre  chose 
quun  sophiste,  II  inventa  ,  dit-on ,  la 
morale.  D^autres  avant  lui  Vavaient 
mise  en  pratique;  il  ne  fit  que  mettre 
en  legons  leurs  exemples..,  Mais  ott 
JSsusChristavait-ilpris  chez  les  siens 
cette  morale  ^levee  et  pure  dont  lui 
seul  a  donn^  les  legons  et  Vexemple  ? 
Du  sein  du  plus  furieux  fanatisme 
la  plus  haute  sagesse  se  fit  entendre, 
et  la  simpHcite  des  plus  h^roiques  ver- 
tus  honora  le  plus  vil  de  tous  les  peu- 

9. 


132 


DB    VERA    REL.    ADV.    INGR. 


330.  5o  Ad  vitia  omnia  convellenda  ipsorum  fontem  et  origi- 
nem  detegit ,  quae  sita  est  in  hominis  inordinato  sui  ipsius  amore 
et  ad  res  sensibiles  nimia  propensione ,  quo  fit  ut  et  ceteris  se 
praeferat  quisque ,  et  a  sensibus  suis  se  nimis  abripi  patiatur. 
Quare  ad  ^tXauitav  ,  tot  malorum  scaturiginem ,  penitus  compes- 
cendam  ,  opposuit  Christus  odium  perpetuamque  abnegationem 
sui  et  crucis  amorem  ;  ad  refraenandam  porro  illam  ad  sensibilia 
propensionem ,  a  terrenis  avocat  hominem ,  atque  incitat  ad  coe- 
lestia  desideria  his  verbis  (Matth.  VI ,  19  et  seqq. )  :  Nolite  the- 
saurizare  vobis  thesauros  in  terra ,  ubi  cerugo  et  tinea  demolitur , 
et  ubi  fures  effodiunt  et  furantur,  Thesaurizate  autem  vobis 
thesauros  in  coelo^  ubi  7ieque  cerugo  neque  tinea  demolitur  ^  et 
ubi  fures  ?ion  effodiunt  nec  furantur;  ubi  enim  est  thesaurus 
tuusj  ibi  est  et  cor  tuum. 

331.  Ne  tamen  desponderent  animum  uberrimas  vaHdasque 
gratias  promisit ,  quibus  homines  adjuti,  nihil  est  tam  arduum 
atque  difficile ,  quo  contendere  non  possint ;  sacrificium  item 
juge  atque  perpetuum  instituit ,  et  sacramenta ,  quibus  ipsi  con- 
firmati  corroborentur  atque  ad  arctissimam  cum  Deo  communi- 
cationem  eleventur,  sanctissimo  praesertim  Eucharistise  sacra- 
mento ,  in  quo  semetipsum  in  cibum  et  potum  praebet  ad  eos 
alendos  et  nutriendos  ad  aeternam  vitam. 


ples»  La  mort  de  Socrate  philosophant 
tranquillement  avec  ses  amis  est  la 
plus  douce  qu^on  puisse  desirer  ;  celle 
de  Jesus  expirant  dans  les  tourmens  , 
injurid ,  railU ,  maudit  de  tout  un 
peuple  est  la  plus  horrihle  qu^on  puisse 
craindre.  Socrate ,  prenant  la  coupe 
empoisonnee ,  b^nit  celui  qui  la  lui 
prSsente  et  qui pleure  ;  JSsus  ,  aumi- 
lieu  d'un  supplice  a/freux  y  prie  pour 
ses  hourreaux  acharnis.  Oui ,  si  la 
vie  et  la  mort  de  Socrate  sont  d'un 
sage ,  la  vie  et  la  mort  de  Jesus  sont 
d'un  Dieu.  Dirons  nous  que  Vhistoire 


de  Vevangile  est  invent^e  d  plaisir? 
Mon  ami ,  ce  n^est  pas  ainsi  qu^on 
invente...,  Au  fond,  c'est  reculer  la 
.difjicuttd  sansla  detruire;  ilseraitplus 
inconcevable  que  plusieurs  hommes 
d'accord  eussent  fabriquS  ce  livre  quHl 
ne  Vest  qu'un  seul  en  ait  fourni  le  SU' 
jet.  Jamais  des  auteursjuifs  n'eussent 
trouve  ni  ce  ton ,  ni  cette  morale  ;  et 
revangile  a  des  caracteres  de  v6ritSs 
si  grands,  sifrappans,  si parfaitement 
inimitables ,  que  Vinventeur  en  serait 
plus  etonnant  que  le  h^ros,  (  Emile , 
lib.  I?,  tom.  iii. ) 


CA.P.    IV.    DE    EXIST.    DIV.     AG    SUPERNAT.    REV.  183 

332.  Quae  quidem  omnia ,  sic  leviter  adumbrata ,  coronidis 
gratia  placet  duobus  aliquantum  prolixis  testimoniis  S.  Augustini 
exponere,  quibus  sive  partem  theoreticam  sive  practicam  reli- 
gionis  christianae  non  minus  vere  quam  eleganter  ipse  complexus 
est.  Sic  vero  scribit  in  libro  De  vera  religione  (cap.  III  et  seqq.  )  : 
Si  Plato  ipse  viveret  et  me  interrogantem  non  aspernaretuvy 
vel  potius  y  si  quis  ejus  discipulus  eo  ipso  tempore^  quo  vivebat, 
eum  interrogaret ,  cum  sibi  ah  illo  persuaderetur ,  non  corporeis 
oculis  y  sedpura  mente  veritatem  videri;  cui  qucecunque  anima 
inhcesissety  eam  beatam  fieri  atque  perfectam  ;  ad  quam  perci^ 
piendam  nihil  magis  impedire  quam  vitam  libidinihus  deditam 
et  falsas  imagines  rerum  sensibilium  ^  quce  nobis  ab  hoc  sensi- 
bili  mundo  per  corpus  impressce  varias  opiniones  erroresque 
generarent;  quamobrem  sanandum  esse  animum  adintuendam 
incommutabilem  rerum  formam ,  et  eodem  modo  semper  se  ha- 
bentem ,  atque  undique  sui  similem  pulchritudinem ,  neo  dis-  > 
tentam  locis  nec  tempore  variatam  ,  sed  unum  atque  idem  omni 
ex  parte  servantem ,  quam  non  crederent  esse  homines ,  cum 
ipsa  vere  summeque  sit;  cetera  nasci^  occidere  ,  fluere  ,  labi  et 
tamen  in  quantum  sunt ,  ab  illo  ceterno  Deo  per  ejus  veritatem 
fabricata  constare;  in  quibus  animce  tantum  rationali  et  intel- 
lectuali  datum  est,  ut  ejus  ceternitatis  contemplatiotie  perfruatur 
atqiie  afficiatur  orneturque  esc  ea,  ceternamque  vitam  possit 
mereri;  sed  dum  nascefitium  atque  transeuntium  rerum  amore 
ac  dolore  sauciatur  dedita  consuetudini  hujus  vitcB  atque  sen- 
sibus  corporis  inanibus  evanescit  imaginibus ,  irridet  eos ,  qui 
dicunt  esse  aliquid ,  quod  nec  istis  videatur  oculis,  nec  ullo 
phantasmate  cogitetur,  sedmente  sola  et  intelligentia  cerniqueat. 
Cum  hcec  ergo  a  magistro  sibi  persuaderentur ,  si  eoe  eo  quce- 
reret  ille  discipulus ,  utrum  si  quisquam  escisteret  vir  magnus 
atque  divinus ,  qui  talia  populis  persuaderet  credenda  saltem , 
si  percipere  non  valerent,  aut  si  qui  possent  percipere,  non 
pravis  opinionibus  multitudinis  implicati ,  vulgaribus  obrue^ 
rentur  erroribus ,  eum  divinis  honoribus  dignum  judicaret ; 
responderet ,  credo^  ille ,  non  posse  hoc  ab  homine  fieri ,  nisi 
quem  forte  ipsa  Dei  virtus  atque  sapientia  ab  ipsa  rerum  na- 


134  BE    YERA    BEL.    ADV.    INCR. 

tiira  eascerptmn  y  nec  hominum  magisteriis  ^  sed  intima  illumi- 
natione  ab  incunahulis  illustratum  tanta  honestaret  gratia , 
tatita  firmitate  roboraret ,  tanta  denique  majestate  subveheret , 
ut  omnia  contemnendo,  quce  pravi  homines  cupiunt  ^  et  omnia 
perpetiendoy  quoe  horrescunt ,  et  omnia  faciendo  ^  quce  miran- 
tur,  genus  humayium  ad  tam  salubrem  fidem  summo  amore 
atque  auctoritate  converteret,  De  honoribus  vero  ejus  fru9tra 
se  consuli )  cum  facile  possit  existimari ^  quanti  honores  de- 
beantur  sapientice  Dei ,  qua  gestante  et  gubernante  ille  pro 
vera  salute  generis  humani  magnum  aliquid  proprium  et 
quod  supra  homines  esset^  mereretur. 

333.  Quce  si  facta  sunt,  si  litteris  monumentisque  celebran- 
tur ;  si  ab  una  regione  terrarum ,  in  qua  sola  unus  colebatur 
Deus  y  etubitalem  nasci  opertebat  y  per  totum  orbem  terrarum 
missi  eleciti  viri  virtutibus  atque  sermonibus  divini  amoris  in- 
cendia  concitarunt ;  si  confirmata  saluberrimqi  disciplina  y  illu^ 
minatas  terras  posteris  reliquerunt ;  et  ^  ne  de  prceteritis  loquar^ 
quoB  potest  quisque  non  credere  ,  si  hodie  per  gentes  populosque 
prcedicatur  :  In  principio  erat  verbura,....  et  sine  ipso  factum  est 
rnhiX^etc.Siadhocpercipiendumyperfruendumy  ut  anima  sanetur 
et  tantce  luci hauriendce  mentis  acies  convalescat,  dicitur  avaris  : 
Nolite  vobis  condere  thesauros  in  terra  ,  etc. ;  dicitur  luxuriosis  : 
Qui  seminat  in  carne ,  de  carne  metet  corruptionem ;  qui  seminat 
in  spiritu ,  de  spiritu  metet  vitara  aeternam ;  dicitur  superbis  : 
Qui  se  exaltat,  bumiliabitur ,  et  qui  se  humiliat,  exaltabitur;  di- 
citur  iracundis  :  Accepisti  alapam,  para  alteram  maxillam;  dici- 
tur  discordiosis :  Diligite  inimicos  vestros  ;  dicitur  superstitiosis : 
Regnum  Dei  intra  vos  est ;  dicitur  curiosis  :  Nolite  quserere  quse 
videntur ,  sed  quse  non  videntur.  Quae  enim  videntur  temporalia 
sunt  ,  quae  autem  non  videntur ,  aeterna  sunt.  Postremo  dicitur 
omnibus  :  NoHte  dihgere  mundura ,  neque  ea ,  quae  in  mundo 
sunt ;  quoniam  omne  ,  quodin  mundo  est,  concupiscentia  carnis 
est,  et  concupiscentia  oculorum  et  ambitio  saecuH. 

334.  Si  hcec  per  totum  orbem  jam  populis  leguntur  et  cum 
veneratione  libenttssime  audiuntur ,  sipost  tantum  sanguinem, 
tantos  ignes ,  tot  cruces  martyrum  y  tanto  fertilius  et  uberiu^ 


CAP.    IV.    DE    EXIST.    DIV.    AG    SUPERNAT.    RET.  135 

usque  ad  barharas  nationes  Ecclesiai  pullularunt y  si  tot  juve- 
num  et  virginum  millia  contemnentium  nuptias  casteque  viven- 
tiumjam  nemo  miratur ;  quod  cum  fecisset  Plato  ,  usque  adeo 
perversam  temporum  suorum  timuit  opinionem  y  ut  perhibeatur 
sacrificasse  naturoe  ,  ut  tanquam  peccatum  illud  aboleretur ;  si 
hcec  sic  accipiuntur y  ut  quomodo  antea  talia  disputare  ,  sic  nunc 
contra  disputare  monstruosum  sity  si  tali  poUicitationi  atque 
sponsioni  per  omnes  terrarum  partes  ,  quas  homines  incolunt , 
sacra  christiana  traduntur  ;  si  hcec  quotidie  leguntur  in  Eccle- 
siis  et  a  Sacerdotibus  exponuntur;  si  tundu7it  pectora ,  qui 
conantur  hcec  implere ;  si  tam  innumerabiles  aggrediuntur  hanc 
viam  y  uty  desertis  divitiis  et  honoribus  hujus  mundi  et  omni 
hominum  genere ,  uni  Deo  summo  totam  vitam  dicare  volentium 
desertce  quondam  insulce  ac  multarum  terrarum  solitudo  com- 
pleatur;  si  denique  per  urbes  atque  oppida^  vicos  et  agros  etiam, 
villasque  privatas  in  tantum  persuadetur  et  appetitur  a  terrenis 
aversio  etin  unum  Deum  verumque  conversio  ,  ut  quotidie  per 
universum  orhem  huma^ium  genus  una  pene  voce  respondeat, 
sursum  corda  se  habere  ad  Dominum^  quid  adhuc  oscitarnus 
crapulam  hesternam  et  in  mortuis  pecudibus  divina  eloquia 
perscrutamurJ..,  Qui  bonum  et  appetendum  fatentur y  cognos- 
cant  Deum  et  cedant  Deo  ,  per  quem  populis  jam  omnihus  hcec 
credenda  persuasa  sunt, 

335.  Alter  vero  ejusdem  S.  Doctoris  locus  desumtus  est  ex 
lib.  I.  De  moribus  Ecclesicei^)^  in  quo  ita  religionem  ipsam  allo- 
quitur  :  Tu  pueriliter  pueros  y  fortiter  juvenes ,  quiete  senes  ^ 
prout  cujusque  non  corporis  tantum ,  sed et  animi  cetas  est^  eocerces 
et  doces ;  tu  foeminas  viris  suis  ^  non  ad  explendam  libidinem  y 
sed  ad  propagandam  prolem  ^  et  ad  rei  familiaris  societatem  y 
casta  et  fideli  obedientia  subjicis ;  tu  viros  conjugibus ,  non  ad 
illudendum  imbecilliorem  sexiim ,  sed  sinceri  amoris  legibus 
prwficis;  tu parentibus  filios  libera  quadam  servitute  subjungis ; 


(1)  Cap.  3o  ,  n.  63.Cons.  Tableau  Ecritures  ,  par  Mr.  Tabb^  Frere ,  in 
synoptique  contenant  Vexponitionde  la  Annalihus  cit.  arl.  4^  ,  3o  Avril ,  art, 
doctrine  renferm^e  dans   les  saintes     Doctrine  chrHienne, 


136 


DE    VERA    REL.     ADV.    INCR. 


parentes  filiis  pia  dominatione  prceponis  /  tu  fratribus  fratres 
religionis  vinculo  firmiore  quam  sanguinis  nectis;  tu  omnem 
generisproptnquitatem  et  afjinitatis  necessitatem  ,  servatis  naturce 
voluntatisque  nexibus  ^  mutua  charitate  constringis ;  tu  dominis 
servoSj  non  tam  conditionis  necessitate  ^  quam  ofjicii  delectatione 
doces  adhcerere;  tu  dominos  servis  summi  Dei ,  communis  domini, 
consideratione  placabiles  et  ad  consulendu?n  quam  ad  coercen' 
dum  propensiores  facis ;  tu  cives  civibus ,  tu  gentes  gentibus , 
acprorsus  homines  hominibusprimorumparentum  recordatione, 
non  societate  tantum,  sedquadam  etiam  fraternitate  conjungis  ; 
doces  Reges  prospicere  populis  y  mones  populos  se  subdere  Regi- 
hus,..*  ostendens  y  quemadmodum  et  non  omnibus  omnia^  et 
omnibus  charitas  et  nulli  debeatur  injuria, 

336.  Jam  vero  religionis  systema ,  in  omnibus  suis  partibus 
prorsus  absolutissimum ,  quod  in  admirationem  sui  rapuit  vel 
ipsos  religionis  infensissimos  hostes  (1) ,  quod  ita  connexum  est , 


(1)  Auctor  Epistolarum  persicarum 
aperte  fatetar  moralia  e?angelii  prae- 
cepta  infinite  praestare  iis ,  qnsB  a  sa> 
pientissiinis  totias  antiqaitatis  pliiloso- 
phis  tradita  faerant ,  atqae  perfectam 
esse  philosopham ,  qai  sit  vere  Chrislia- 
nas.  J.-J.  Roasseau  :  Scripturarum 
majestate ,  inqait ,  fateor  in  admira- 
tionem  me  trahi,  Evangelii  sanctitatem 
intimo  quodam  animi  sensu  percipio  ; 
videte  philosophorum  libros  cum  omni 
8ua  pompa ,  quam  exigui  illi  sunt , 
81  cum  hoc  conferantur.  Fierine  po- 
test  ,  ut  liher  sublimis  adeo  simul 
et  simplex  opus  humanum  sit  ?  Sed 
prsstat  proprio  idiomate  ejas  sensa  re- 
ferre ,  quae  talem  eloquentiae  vim  prae 
se  ferunt,  ut  ea  latine  exprimi  admo- 
dum  difficile  sit  :  Jevous  avoue ,  in- 
quit ,  que  la  majeste  des  ^critures  m'^- 
ionne ,  la  saintele  de  VEvangile  parle 
a  mon  coeur,  Voyez  les  livres  des  phi- 


losophes  f  avec  toute  leur pompe  qu^ils 
sont petits  pres  de  celui-la!  Sepeut-il 
qu'un  livre  a  la  fois  si  sublime  et  si 
simple  soit  Vouvrage  des  hommes  ? 
[Emile  ,  loc.  cit.  ).  Iterum  vero  in 
Epist.  uiex montibus data  ,  evangelicae 
moralis  palchritadinem  ,  sanctitatem  , 
veritatem,  profanditatem  ila  extollit  prae 
doctrinaphilosophoram  ,  ut  hanc  saepe 
erroribus  contaminatam  dicat ,  illam 
vero  unam  esse  confirmet ,  quae  sit 
semper  tuta ,  semper  vera  ,  semper 
unica,  sibi  semperconstans.  Inde  vero 
conclodit  adeo  certam  hanc  esse  atque 
infallibilem  divinae  revelationis  notam, 
ut  alio  nullo  opas  sit  vel  criterio  vel 
argamento.  Quje  quidem  postrema  verba 
caute  accipienda  sunt ;  iis  quippe  abu- 
tuntur  rationalistae  ,  qui  cum  omnia 
supernaturalia  rejiciant  miracnla  ,  vati- 
cinia,  etc,  hinc  huic  internocrilerio, 
ut  vocant,  unice  insistunt ,  cetera  res- 


CAP.    IV.    DE    EXIST.    DIV.    kC    SUPERNAT    REV.  137 

ut  et  dogmata  a  se  invicem  pendeant ,  et  officiorum  omnium  prae- 
cipuum  fundamentum  constituant ,  quod  omnem  virtutem ,  imo 
et  virtutum  omnium  perfectionem  et  apicem  insinuet,  quod  vitium 
nullum  levemque  defectutn  non  eliminet ,  quod  et  motiva  effica- 
cissima  complectatur  et  validissima  media  suppeditet  ad  ea  vel 
fugienda  vel  prosequenda  ,  quod  constituto  ultimo  fine  cetera 
omnia  adeum  finem  dirigat ,  Dei  nempe  gloriam  et  hominis  bonum 
ac  beatitatem ,  quod  demum  simplicitate  sua  sublimissima  omni- 
bus  ita  accommodatum  sit ,  ut  omnes  omnino  conditiones  ,  status , 
varietatem  vicissitudinum  ac  multitudinem  attingat ,  non  potest 
non  esse  a  Deo  ipso ,  vel  ab  eo ,  qui  sit  edoctus  a  Deo ;  atqui  tale 
est  systema  evangelicae  doctrinae ,  ut  ex  dictis  evicimus ;  ergo 
doctrinse  evangelicae  excellentia  et  sanctitas  divinam  ac  superna- 
turalem  Christi  missionem  invictissime  confirmat. 


DIFFICULTATES. 

337.  Objiciunt  primo,  cum  D.  de  Pradt.  Religio  christiana  op- 
ponitur  civiHs  societatis  bono  ,  ut  patet  l^  ex  ipsa  ejus  perfectione. 
Christianus  est  homo  perfectus,  est  ens  privilegiatum  ac  proinde 
rarissimum.  Quod  autem  verum  est  in  morali,  multo  magis  verifi- 
catur  respectu  religionis ,  quae  ad  id  tendit  ut  hominem  religiosum 
sibi  vilem  reddat,  ut  merita  ipsi  eatenus  tantura  concedat,  qua- 
tenus  ea  non  a  propria  virtute  repetit ,  sed  ab  iis  adjumentis  , 
quae  illi  religio  ipsa  suppeditat.  Ejusmodi  rehgio  hominem  ultra 


pnentes ,  pront  praestiterunt  Doderlein,  tatis  religionis  christiance  potius  ex 

in   Christ.  Religions-unterricht ,  seu  interna  doctrince prcestantia  quatn  ex 

ChristiancB  relig,  doctrina,  i,  igS  et  miraculis  et  prophetiis  sit  deducenda  , 

eqq.;  Ziegler  ,   J^ernunft-und  schrift'  in  Henke  Mag.  i ,  20  et  seqq.  et  Summa 

mdssige  Erorterung  ,  dass  der  Beweis  theol.  christ.  87  ;  lo.  Schulthess  ,  De 

fur  die  Wahrheit  und  Gottlickkeit  der  uno  planissimo  plenissimoque  argu- 

chr.  Relig.  mehr  aus  der  innern  Vor-  mento  pro    divinitate    disciplince    ae 

Irefflichkeit  der  Lehre  ,  als  aus  TVun-  personce  Jesu  (  ex  Joan.    vii  ,    17  ) , 

dernundFf^eissagungen  zu  fiihren  ist,  Tur.  1828,  pag.  1 1  ;  Locke  ,  The  rea- 

seu  Dilucidatio  ex  ratione  et scriptura  sonahleness  of  christianiiy  as  delivred 

quod  demonstratio  veritatis  et  divini-  in  the  scriptures  ,  London  1696. 


138 


DE    VERA    REL.    ADV.    INGR. 


humanitatem  evehit ;  ita  vero  est  ardua ,  ut  humanam  infirmita- 
tem  opprimat ;  vultprseterea  ut  humanis  omnihus  nuncius  remit- 
tatur ,  quae  res  locum  habere  nequit  nisi  in  monachismo  seu  in 
separatione  a  mundo.  2oId  patet  ex  nimia  auctoritate  seu  imperio 
sacerdotum  in  homines  ,  quos  tot  subjiciunt  observantiis  cultus ,, 
ut  ipsos  obruant.  Haec  porro  duo  opponuntur  civiH  progressui 
tum  industriae  tum  hbertatis  ;  quod  cuique  patet  dummodo  Pro- 
testantismum  seu  Christianismum  dimidiatum  conferat  cum  ca- 
thohcismo  seu  integro  christianismo.  Apud  Protestantes  enim  in- 
dustria  viget ,  mores  efilorescunt ;  contra  apud  Cathohcos  omnia 
languent.  3®  Patet  ex  influxu  longe  vahdiori  ,  quem  exercet  civihs 
cuitura  ad  populorum  mores  corrigendos  prae  rehgione ,  quae  potius 
detrimentum  exteriori  suo  cultu  morum  integritati  afFert.  4^  De- 
nique  id  patet  ex  doctrina  cathoHca  circa  foenus ,  quod  valde 
promovet  mercaturam ,  sine  quo  hac  nostra  aetate  societas  exis- 
tere  fere  nequit ,  et  quod  tamen  prorsus  ehminatur  a  reHgione 
cathohca ;  ergo  (1). 


(1)  OEuvres  politiques  de  M.  de 
Pradt ,  ancien  Evdqae  de  Malines  ,  Du 
Jesuitisme  ancien  et  modeme,  3®  edit., 
Paris  1828,  ch.  ti  et  seqq.;  qui  ta- 
men  protestator  se  in  cit.  capp.  spec- 
tare  religionem  christianam  extra  theo- 
logiam  ,  ac  discnssione  pare  humana. 
En  ejas  verba  ,  quibas  orditar  cap.  vi , 
inscriptam  De  la  modification  de  Vac- 
tion  du  Christianisme  par  la  civilisa- 
tion :  Nous  voici  hors  de  la  theolog  ie  ; 
nous  rentrons  dans  une  discussion  pu- 
rement  humaine;  il  s^agit  de  savoir 
pourquoi  un  culte  Sminemment  repri- 
mant  ne  riprime  pas  autant  que  d'au- 
tres  ,  qui  le  sont  moins.  Ici  il  n^y  a 
plus  que  de  la  moralitS  ,  de  la  logique 
examinant  la  conformitS  des  principes 
avec  les  consequences  ,  et  de  lageond-' 
trie  calculant  les  diverses  proportions 


des  lignes  relativement  a  leurs  effets, 
La  justice  exige  qu*on  ne  nous  trans- 
porte  pas  sur  un  terrain  qui  nest  pas 
celui  dont  nous  avons  fait  choix  ;  ici 
nous  ne  sommes  pas  en  chaire  ,  seule- 
ment  nous  avons  le  compas  a  la  main» 
Qajidsibi  vult  hoc  praeambalo  ,  nisi  sub 
obtentu  considerandae  religionia  chris- 
tinae  (nerope  catholicae  ut  ipse  postea 
exponit),  inducere  religionem  christia- 
nam  ,  sub  respectu  politico  spectatam , 
adversantem  societatis  bono  atque  in- 
cremento  ?  Si  justilia  exigit ,  ut  ipse 
ait ,  ne  eum  trahamus  extra  quaestionis 
statum  ,  veritas  pariter  exigit  ,  ne  religio 
christiana  seu  catholicadeformetur  juxta 
praeconceptas  pseudopolitici  istius  ideas. 
Deinde  prolalis ,  qnsc  a  nobis  adducta 
sunt ,  concludit  :  SiTon  veut  mecon- 
tester  ces  bases  etles  taxer  d^exagera- 


CAP.    IV.    DE    EXIST.    DIV.  AG  SUPERNAT.     REV. 


m 


338.  Resp.  Neg.  antec.  Imo  religio  et  societas  amice  inter  se 
conspirant ;  religio  enim  christiana  est  validissimumfundamentum 
civilis  societatis ,  quo  sublato  societas  pessumdetur  necesse  est. 
Experientia  omniumsa?culorumevincitnunquam  magis  societatem 
civilem  floruisse ,  quam  cum  totam  suam  vim  religio  christiana 
exercere  potuit  (1). 

339.  Ad  l"*,  Dtst.  Quse  perfectio  tamen  pari  gradu  omnibus  a 
religione  non  prgescribitur ,  conc;  eodem  gradu ,  neg.  Confundit 
hic  auctor  duo  quae  confundenda  non  sunt ,  perfectionem  essen- 


tionj  je demande ,  i^  si  elles  s'Scartent 

en  aucun  point  de  la  ligne  rigoureuse 

de  Venseignement  chrStien  ;    i"  si  ce 

n^est  pas  ainsi  qud  son  d^but  le  chris- 

tianisme  a  agi^  et  si  ce  n^estpas  ainsi 

qu^il  nous  est  represente  tous  lesjours  ; 

3°  si  le   ministere  ecclesiastique   ne 

renferme  pas  toutes  les  altributions  que 

je  viens  de  montrer ;  4°  **   ^'«*w   des 

premiers    dogmes  du  Christianisme , 

puisqu^il  est  rempli  de  mysteres  ,  n'est 

pas  Vabnegation  de  la  raison  auxpieds 

de  la  foi;  5°  si  le  pr6lre  n'est  pas  le 

juge  de  cette  foi.  Ex  iis  ,  quae  dicentur 

in  solutione  difficultatum,  patebit  partim 

inexacta  etexagerata,  partim  falsa  esse  , 

quae  velut  totidera  axiomata  pra^tendit 

auctor  sibi  concedi ,  ot  inde  pessimas 

inferat  consecntiones  ,  quasi  fieri  un- 

quam  posset  ,    ut  religio  divinitus   re- 

velata  possit  esse  contraria  publico  ac 

politico  societatis  bono ,  vel  adversari 

temporali    uniuscujusque  privati   feli- 

citati. 

(1)  Apposite  Cl,  de  Saint  -  Viclor 
in  suo  Tableau  historique  et  pitto- 
resque  de  Paris  ,  Paris ,  1822,  scri- 
bit  ;  Sans  lareligion  toutpouvoir  po- 
litique  ne  serait  qu^une  force  aveugle 


et  mat6rielle  ,  puisque ,  sdpari  de  la 
raison  divine ,  il  serait  dipourvu  de 
toute  conscienccy  et  par  consiquent  de 
toutejustice.  On  peut  meme  dire  que  , 
dans  cet  etat  completde  violence  et  d^a- 
brutissement ,  il  lui  serait  impossible 
d^exercer  la  moindre  action  sur  des 
intelligences  ,  et  de  conserver  quelques 
moments  d'existence;  d'ou  il  resulte 
que  plus  la  loi  divine  d  laquelle  il  est 
tenu  d'obeir,  et  qui  fait  sa  veritable 
force  ,  est  respectee ,  plus  il  a  de  rai- 
son,  de  conscience  et  d*equit^  ..  C*est 
dans  la  religion  chr^tienne  que  cette 
loi  a  recu  son  dernier  d^veloppement ; 
c'est  donc  dans  les  societes  chretiennes 
que  Vopposition  morale  a  le  plus  de 
force.  C*est  dans  cette  societ^  que  le 
pouvoir  politique  ,  soumis  d  des  prS' 
cepies  qui  ne  Vobligent  pas  moins  que 
le  dernier  de  ceusp  qui  lui  obeissent , 
est  contraint,  quetquesefforts  qu'ilfasse 
pour  en  sortir,  de  rentrer  d  chaque 
instant  dans  les  limites  de  Vordre  et 
de  lajustice  ,  de  pratiquer  les  vertus 
qui  en  derivent ,  enfin  de  se  montrer 
intelligent  pour  commander  d  des  t»- 
telligences. 


140  DE   VERA    REI.    ADV.    INGR. 

tialem ,  quse  sita  est  in  mandatorum  observantia ,  quaeque  pro 
potiori  parte  exigitur  ab  ipsa  religione  naturali ,  et  perfectionem , 
ut  ita  dicara  ,  accidentalem  et  accessoriam ,  qualis  in  consiliis 
evangelicis  insinuatur.  Jam  vero  prima  optime  componitur  cum 
omnibus  officiis  societatis ,  ut  patet ;  altera  vero ,  quae  non  est 
nisi  paucorum  ,  etsi  cultores  suos  a  societate  quadantenus  videatur 
segregare ,  eidem  tamen  societati  illos  proficuos  sub  alio  respectu 
efficit ,  quandoquidem  ejus  bonum  baud  parum  promovent  stu- 
diorum  cultura ,  juventutis  institutione ,  nosocomiorum  cura  ,  pre- 
cibus  ,  exemplo ,  aliisque  id  genus  innumeris  ,  quae  nonnisi  socie- 
tatis  osores  dissimulare  possunt  ac  parvipendere  (1).  Atque  binc 
cetera  ruunt ,  quae  ex  falso  principio  deducit  adversarius  noster. 
340.  Ad  2«»,  Dist,  Si  ejusmodi  auctoritas  et  imperium  sacer- 
dotum  cum  recta  rerum  administratione  consistere  non  possent , 
cowc;  si  potius  eam  promovent ,  neg,  Haec  enim  non  est  nisi 
putida  adversarii  calumnia.  Influxus  enim  sacerdotalis  non  afficit 
nisi  rectam  morum  institutionem ,  ex  qua  omnia  bona  in  socie- 
tatem  profluunt ,  bominesque  sub  tali  influxu  sinceri ,  veraces , 


(1)  jPafeor  ,  inquit  Leibnitzias,«M*Aa  tutia    ad  spem  doctrinoe  et  virtutis  , 

semper  religiosos  ordines ,  piasque  con-  miseri»  desperatis ,  perditis  ,  captivis, 

fraternitales ,  ac  societates  ,    aliaque  damnatis ,   cegrotis  in    squallore ,  in 

hujusmodi    laudahilia  instituta  mire  vinculis  ,  in  remotis  terris  auxilium 

probata  fuisse  ;  sunt  \enim  quasi  coe-  ferre  atque  adesse  ,  ac  nepestis  quidem 

lestis  quoedam   militia  in  terris^   si  metu  ah  effuws  charitatisofjicio  deter- 

modo  ^remotis  depravationihus  etahu-  reri?    Quicunque  hcec  ignorant  aut 

sihus,  secundum  instituta  fundatorum  spernunt ,  hi  nihil  nisi  pleheium  et 

regantur ,  et  a   Summo  Pontifice  in  vulgaredevirtutesapiunt,ethominum 

usum  universalis  Ecclesiw  temperen-  ohligationem  erga  Deum  solemnium 

tur,  Quid  enim  prceclarius  esse  potest ,  qualicunque  ohitione  etfrigida  illa  con- 

quam  lucem    veritatis  per  maria  et  suetudine  vivendi  ,  quce    vulgo   sine 

ignesetgladiosac  remotasgentesferre,  zelo  y  sine  spiritu  in  animis  regnat , 

solamque  animarum  salutem  negotiari,  inepte  metiuntur,\la  qaidem  aaclor  pro- 

interdicere  sihi  variis  illecehris  atque  tesiansSystematistheologici,Par.iSigf 

ipsa  jucunditate  colloquii  convictus-  pag.  88  ;  qaae  si  conferantar  cum  iis, 

que ,  ut  contemplationi   ahstrusarum  quae  scribit  Dominus  de  Pradt ,  nunc 

veritatum  ac  divince  meditationi  va-  Episcopas ,  nunc  pseudopolilicus  ,  pa- 

cetur ;  dedicare  sese  educationijuven-  tebit  eum  habere ,  unde  erubescat. 


GAP.    IV.    DE    EXIST.    BIV.    AG    SUPERHAT.    RfiV.  141 

justi  magis  efficiuntur  in  contractibus  ,  in  publica  rerum  adminis- 
tratione,  in  propriis  officiis  rite  persolvendis  ,  ceterisque  omnibus, 
in  quibus  societas  optime  consistit.  Quod  si  abusus  aliquis  irre- 
peret,  ejusmodi  abusum  religio  non  approbat.  Cultus  vero  exte- 
rior  non  est  nisi  medium ,  quo  non  solum  Deus  honoratur ,  sed 
etiam  promovetur  cultus  interior ,  et  homines  inter  se  arctiori 
vinculo  constringuntur ;  quosublato,  ipsa  religio  in  interitum  ver- 
git ,  ut  patet  ex  Protestantismo  ,  qui ,  cum  non  nisi  terrena  pro- 
moveat ,  in  deismum  et  rationalismum  declinavit.  Quidquid  porro 
deistse  dicant  de  honestate  Protestantium ,  a  veris  rerum  sestima- 
toribus  compertum  est ,  quam  corrupti  ac  foedati  mores  generatim 
apud  eos  sint.  Utinam  non  ita  esset  ,  neque  enim  Christianus 
gaudere  potest  de  fratrum  errantium  corruptela  !  Quod  addit  de 
industria  et  commercio  apud  populos  septentrionales ,  ut  pluri- 
mum  id  non  pendet  nisi  ex  indole  ac  genio  populorum  et  a  tempo- 
rum  circumstantiis.  Certe  CathoHci  in  AngHa ,  Hibernia ,  Germania, 
Galiia  nec  minus  industrii  sunt  quam  Protestantes ,  nec  minus 
seduli ;  ex  hac  porro  observatione  os  obstruitur  maligno  detractori 
in  Sua  comparatione  inter  populos  septentrionaies  et  meridionales , 
quam  fuse  frustra  prosequitur.  OHm  soli  fere  Itali  commercium 
promoverunt ;  nonnullse  etiamnum  sunt  Italise  partes ,  in  quibus 
commercium  et  industria  non  minus  vigent ,  quam  apud  septen- 
trionales;  sic  Lusitani  Cathohci  saecuU  XVI  idfuerunt  quod  modo 
AngU.  Itaque  totum  pendet  ex  accidentahbus  et  externis  adjunctis, 
nuUo  vero  modo  a  rehgione  ,  ut  ipse  autumat. 

341.  Ad  3«»,  Dist.  Ita  tamen ,  ut  haec  ipsa  cultura  a  rehgione 
cathohca  repetenda  sit,  trans.'^  secus,  neg,  Valde  ingratos  se  re- 
ligioni  cathohcae  exhibent  ejus  detractores  ,  dum  civiU  culturae 
morum  emendationem  tribuunt,  quae  nonnisia  cathohca  rehgione 
inducta  est.  Medio  aevo  ,  quinam  nisi  rehgio  cathohca  ejusque  mi- 
nistri ,  praesertim  vero  Romani  Pontifices ,  sedulo  adlaborarunt , 
ut  popuU  ab  iUa  barbarie ,  quae  Europam  pene  universam  domi- 
nabatur,  eriperentur?  Quis  magis  studia  et  artes  omnes  promovit 
quam  cathoHca  reh*gio(l)?  Nunc  vero  haec  dissimulantes  rehgionis 

(l)Hicjuvat  inmediumaflPerre,  quae     auctor  ccrte  adversariis  non  suspeclus. 


142 


DE    VERA    REL.    ADV.    TNGR. 


liostes  impudenter  affirmant  civilisationem  y  ut  vocant ,  non  vero 
religionem  mores  corrigere.  Addatur  ,  ejusmodi  civilisationem 
non  mores  pix)prie  corrigere ,  sed  vitia  mutare ,  luxum  promovere, 


abbas  Gregoire,  de  hoc  argamento  scrip- 
sit :  Chez  certains  hommes  la  haine 
contre  la  Papaute  est  effervescente  a 
telpoint  quils  voudraient  exterminer 
Vltalie^  parce  qu'elle  reconna  it  le  Pape, 
et  a  peine  ils  pardonnent  au  Tibre 
d^arroser  la  ville  de  Rome.  Ces  insensSs 
rendent  le  Christianisme  responsable 
des  torts  deqmlques-uns  de  ses  minis- 
tres.  Avec  cette  maniere  de  raisonner 
on  proscrirait  Vor  y  parce  qu'il  y  a 
des  faux  monnoyeurs ,  le  d^sintereS" 
sement ,  la  sobriStS ,  parce  quHl  y  a 
des  avares  et  des  debauch^s.  Toutes 
ies  vertus  seraient  complices  de  ceux 
quilesoutragent.  En  ouvrantles  yeux 
sur  le  mal ,  doit-on  les  fermer  sur  le 
bien  ?  Le  Christianisme  etses  Pontifes 
furent ,  pour  ainsi  dire  ,  le  ciment 
qui  dans  le  moyen  age  empicha  la  dis- 
solution  de  VEurope.  Le  clerge  ne  put 
la  sauver  entierement  de  la  barbarie , 
mais  du  moins  il  y  conserva ,  et  seul 
il  y  conserva  quelques  resfes  de  Van- 
cienne  civilisation  ;  le  ministre  de  V^- 
vangile  est  le  lien  ,  qui  met  en  con- 
tact  les  diverses  classes  de  la  sociSte , 
plac^  entre  le  riche  et  le  pauvre ,  il 
appuie  les  prieres  de  celui  qui  a  be- 
soin  ,  et  amollit  le  coeur  de  celui  qui 
peut  donner.  Le  clerge  est  un  corps 
moderateur  entre  ceux  qui  commandent 
et  ceux  qui  obeissent.  A  cette  kpoque 
oii  des  potentats  sans  freins  tourmen- 
taient  les  peuples  ,  communement  les 
Papes  s'interposaient  pour  r^primer 
les  abus  d^autoritd ,  ralliaient  les  inti- 


r&ls ,  les  volontSs ,  et  prevenaient  ou 
^teignaient  les  troubles.  Robert  TVard 
dans  ses  savantes  recherches  sur  les 
lois  attribue  le  maintien  de  V^tat  so- 
cial  a  Vascendantqu'exergaient  les  Pa-  j 
pes  ,  et  aux  Conciles  qui  rapprochaient 
les  peuplespar  Ventremise  de  leurs  Evi- 
ques,  et  meme  les  princes  rdclamaient 
Vintervention  pontificale.  Vhistoire  de 
Jersey  et  Guernesey  en  fournit  un 
exemple,  Par  un  usage  anciennement 
elabli,  lorsqu'il  y  avait  guerre  entre 
V Angleterre  et  laFrance,  leshabitans 
des  deux  pays  ne  devaient  ni  sHnsul- 
ter ,  ni  se  battre ,  aussi  loin  que  peut 
s'etendre  en  mer  la  vue  des  iles.  A 
la  sollicitation  d'Eduard  iv ,  Sixte  iv 
la  dixieme  annee  de  son  rkgne  lanca 
une  bulle  qui  excommuniait  ipso  facto 
les  infracteurs.  Un  historien  protes- 
tant ,  Jean  de  Muller ,  croit  que  sans 
les  Papes  nous  serions  aussi  elrangers 
aux  connaissances  des  anci4ns  que  le 
sontaux  arts  et  aux  sciences  des  Grecs 
les  Turcs  qui  occupent  leur  terri- 
toire.  Tandis  que  de  preux  chevaliers 
se  glorifiaient  de  ne  pas  savoir  ^crire, 
attendu  leurqualitS  de  nobles ,  tandis 
qu^en  Angleterre  les  barons  deman- 
daient  a  Richard  ii  qa'aacun  vilain 
ne  put  envoyer  son  enfant  a  recole  ,  et 
qu^ils  le  forgaient  d  revoquer  les  actes 
d^affranchissement ,  de  toute  part  s'^- 
levaient  des  ecoles  monastiques ;  elles 
conservaient  le  feu  sacr^  ,  et  de  Id  se- 
chappaient  des  rayons  de  lumiere, 
(  Histoire  des  Sectes.  ) 


GAP.    IV.    DE    EXIST.    DIV.    AG   SUPERNAT.    REV.  143 

qui  est  societatis  pernicies ,  et  quamdam  externam  mollitiem 
fovere  ac  probitatis  speciem  ,  non  vero  probitatem  ipsam  ac  bonos 
mores  et  virtutes ,  quge  non  nisi  a  sola  religione  promoveri  pos- 
sunt  et  conservari  (1). 

342.  Ad  4™,  Dist,  Immoderatum  et  injustum  foenus  ,  conc; 
moderatum  et  justis  titulis  cobonestatum ,  neg.  Recentia  porro 
sunt  responsa  ,  quae  ad  diversa  quaesita  circa  lucrum  ex  mutuo  dedit 
sacra  Congregatio  Romana  ( et  circa  foenus  Ecclesia  tolerat  varias 
opiniones,  ut  constat  ex  editis  libris  ) ,  ex  quibus  patet,  adver- 
sarium  falsum  supponere ,  dum  absolute  pronunciat ,  quodcunque 
hohestum  lucrum  ex  contractu ,  qui  passim  mutui  vocatur ,  sed 
reipsa  non  est ,  ab  Ecclesia  catholica  damnari  (2)  ;  interest  autem 
Ecclesiae  non  minus  quam  societatis  ea  fcenora  damnari ,  quae 
repugnant  justitiae  et  charitati ,  ex  quibus  exitium  enascitur  tot 
femiharum  eorum  ingluvie  et  rapacitate ,  quos  urget  auri  sacra 
fames. 

343.  Inst.  primo,  cum  eodemauctore  ahisque  incredulis,  qui  eum 
praecesserunt  :  1»  Christianismus  hominis  mentem  deprimit,  ejus 
rationem  confundit ,  vincula  injicit  ejus  pedibus.  Quo  igitur  abit  ejus 
libertas  ?  2°  Christianus  est  veluti  captivus  sui  cultus  ,  qui  non 
tendit  nisi  ad  hominem  a  terra  evellendum  ,  quam  exhibet  ceu  la- 
crymarum  vallem.  3^*  Verus  Christianorum  pater  est  Pater  coelestis; 
quem  ut  adeat ,  opus  est  rehnquere  patrem  matremqueterrenam, 
ac  dicere  fratribus  suis  :  Non  novi  vos,  4»  Non  est  nisi  unum 
verum  regnum ,  illud  nempe,  quod  non  est  hujus  mundi ;  divitiae 
ad  illudnon  modo  non  aperiunt  aditum,  sed  occludunt,  lacrimae 
sternunt  viam ,  aegritudines  praeparant ,  simpHcitas  perducit. 
5°  Omnis  humana  doctrina  evanescit  vel  confunditur  ab  ejusmodi 
placilis.  6^  Nullo  non  tempore  vigilantia  in  seipsum  Christiano 
injungitur ,  adversarius  circa  ipsum  excubat  eumque  obsedit , 
mors  semper  praesto  est  ad  eum  invadendum ;  oculus  divinitatis 


(1)  Cons.  Csivd.  Gct6\\  ,  Discours  de     filosoficoetDiscorsocristianosullusso, 
la  nature  et  des  effets  du  luxe ,  Edil.  (2)  Cons.  Decisiones  S,  Congregat, 

Kom.  opp.  tom.  viii ;  Roberti ,  Dialogo     Rom.eiuniversalis  Inquisit,  de  Usura, 


144  DE    VERA    REL.    ADV*    I«GR. 

ubique  eum  persequitur ,  penetrat  omnes  ejus  cordis  latebras; 
manus  occulta  in  libro  recenset  omnia,  qu3e  prsestituto  die  ei 
objicientur ;  supremus  judex  nunquam  a  tribunali  abscedit ;  7^ 
simplex  mentis  evagatio  potest  ipsum  ad  irreparabilem  jacturam 
perducere;  quilibet  illicitae  satisfactionis  impetus  animum  ejus 
permeans  potest  insanabile  vulnus  afFerre;  8<^  humanae  vitae  laus, 
quam  mundus  dignitati  paternae  ut  plurimum  tribuit ,  in  coeliba- 
tum  ac  virginitatem  transfertur ;  9°  oblectationes  vero  ,  quae  pleris- 
que  ad  bene  vivendum  sunt  necessariae ,  non  sunt  nisi  iis  infir- 
milatibus  tributae ,  quibus  humana  natura  abundat  (1).  10°  Ex 
quibus  concluditur ,  christianam  doctrinam  hominem  abjectum 
efficere  ac  ineptum  ad  officia  societatis  ,  ad  bella  praesertim ;  e 
contrario  formidabilem  huic  ipsi  reddere  ministrum  hujusmodi 
rehgionis  ;  ergo. 

344.  Resp.  1°  Neg,  cons.  cum  omnia  hic  exposita  partim 
falsa,  partim  exagerata,  partim  denique  sint  quae  ab  ipsa  natu- 
rali  lege  proficiscantur ,  et  in  quocunque  rehgionis  systemate 
admitti  debeant. 

345.  Resp.  2°,  singillatim,  etad  1™  quidem  :  Falsum  est,  re- 
ligionem  christianam  mentem  deprimere,  rationemque  confun- 
dere,  vel  illi  vincula  injicere.  Innumeri  docti  et  sapientes  viri, 
qui  quovis  saeculo  in  Ecclesiae  sinu  floruerunt ,  mendacii  arguunt 
D.  de  Pradt;  nusquam  scientiae  et  Hberales  artes  majus  incre- 
mentum  habuerunt  quam  in  reHgione  christiana  atque  cathohca. 
Romana  urbs  uti  rehgionis  centrum  est ,  sic  centrum  fuit  omni 
tempore  bonarum  artium ;  ad  eam  confluunt  undique  viri  septen- 
trionales  ad  eas  addiscendas,  inde  in  Europam  saecuHs  elapsis 
omnis  cultura  diffiisa  est  et  promanavit  (2). 

(1)  Op.  cit.  ch.  si.  exscribere) ,  instituta  comparatioae  cx 

(2)  Cobbett  (Ep.  i )  ad  eliminandam  dictionariis  historicis  virorum  illastrium 
calumnian^  toties  a  Protestantibns  ac  tnm  doctrina,  tum  artibus  praestantium. 
deistis  et  incredulis  impactum  Ecclesiae  quossaeculo  xvii  et  xviii  dederunt  An- 
calholicae  ,  quod  foveat  illum  ,  quem  glia  ,  Italia  et  Gallia  ,  invenit  Angliam 
vocant  0/&5Ctiran/2«mum  etignorantiam,  etsi  radiis  reforinationis  collnstratam 
prout  denuo  praestat  Dominus  de  Pradt  dedisse  i32,  Italiam  superstitiosam  i64, 
(  nam  isti  non  facinnt  nisi  se  invicem  Galliam  suis  tenebris  inyolatam  676. 


CAP.    III.    DE    EXIST.    DIV.    AG    SUPERNAT,    RBV.  145 

^>'  346.  Ad  2°» ,  Falsum  est ,  Christianum  esse  veluti  captivum  sui 
cultus ,  qui  non  tendat  nisi  ad  hominem  a  terra  divellendum ; 
quod  si  aliquo  modo  Christianus  captivus  est  sui  cultus,  ut  auctoris 
phrasi  utamur  ,  seu  suse  rehgionis  ,  eo  sensu  est ,  quatenus  fides 
exigit  rationis  submissionem  ;  et  haec  submissio  a  ratione  ipsa 
prsescribitur.  Verum  amor  est  veluti  Christiani  cultus  anima ;  amor 
autem  captivum  hominem  non  efficit ,  sed  Hberum  ea  Hbertate , 
qua  donavit  nos  Deus.  Evangelium  autem  nunquam  moderatum 
bonorum  usum  proscripsit ,  sed  abusum  tantummodo  ac  profu- 
sionem ,  vetalque  animi  perversitatem ,  in  eo  positam ,  ut  frua- 
mur  utendis  ,  utamur  vero  fruendis.  Calamitates  vero,  quas  undi- 
que  nos  circumstant,  et  gemitus,  quibus  resonat,  satis  evincunt, 
an  jure  terra  ista  vaUis  lacrymarum  vocanda  sit  potius  quam  feli- 
citatis  sedes. 

347.  Ad  3"* ,  Falsum  est ,  verum  patrem  non  esse ,  nisi  coe- 
lestem  ,  quem  ut  adeamus  ,  opus  nobis  sit  relinquere  patrem  ma- 
tremque  terrenam,  etc. ,  si  id  accipiatur  ad  exclusionem  terreno- 
rum  parentum;  dum  enim  Christus  prohibet  nobis  vocare  patrem 
super  terram  ,  eo  quod  nobis  unus  sit  Pater  in  coehs  (  Matth. 
XX III ,  9  )  ,  non  excludit  obsequia  ,  quibus  terrestres  parentes 
prosequi  debemus  ,  cum  potius  hac  de  causa  acriter  objurget  scri- 
bas  et  pharisaeos ,  qui  sub  falso  religionis  obtentu  haec  negligebant 
(  Matth.  XV  ,  3  et  seqq.  ) ;  sed  vult,  Deum  per  excellentiam  et 
Patrem  dici  et  haberi ,  et  comparative,  cum  plura  certe  debeamus 
Deo ,  quam  parentibus ;  adeo  ut  in  conflictu  inter  Dei  ofFensam 
et  ofFensionem  parentum ,  Deum  ipsis  prseferamus ;  atque  hinc 
patet ,  quo  sensu  teneamur  patrem  et  matrem  relinquere ,  fratres- 
que  ignorare ,  cum  nempe  istorum  amor  cum  amore  Dei  consistere 
non  potest ,  quod  et  ipsa  recta  ratio  dictat.  Haec  porro  nosse  de- 
buisset  D.  de  Pradt,  utpote  Episcopus,  qui  toties  pensum  oflicii 
divini  persolvens  legit  verba  S.  Gregorii  Magni  :  Eos ,  qui  nobts 
carnis  cognatione  conjuncti  sunt ,  et  proximos  novimus ,  dili^ 
gamus ,  et  quos  adversarios  in  via  Dei  patimur ,  odiendo  et 
fugiendo  nesciamus  (1). 

(1)  HorniL  87  ,  in  Evang.  de  Com.   nnins  Marlyris. 

T.  I.  10 


146  rycj.i  ^^    VERA    REL.    ADV.     INGR. 

348.  Ad  4*",  Dist.  Non  est  nisi  unum  regnum  jeternum  ,  quod 
omnes  appetere  debeant ,  conc;  ad  exclusionem  terreni ,  neg,  Sed 
falsa  praeterea  sunt ,  qua;  addit  de  divitiis ,  perinde  ac  si  a  con- 
secutione  illius  regni  excluderent.  Ex  doctrina  siquidem  Christi , 
non  divitiae,  sed  abusus  divitiarum  ,  ut  nuper  exposuimus ,  exclu- 
dunt  a  regno  coelorum.  Quot  divites,  reges ,  imperatores  in  album 
Sanctorum  retulit  Ecclesia?  Difficile  sane  est,  illarum  illecebris 
non  tangi ,  attamen  divinae  gratiai  auxilio  omnia  possibilia  fiunt , 
ut  ipsemet  Christus  docuit.  Apposite  S.  Ambrosius  :  Discant  di-^ 
vites  non  in  facuUatibus  crimen  hcerere^  sed  in  iis^  qui  uti 
nesciant  facultatibus.  Nam  diviticBy  ut  impedimenta  improbis , 
ita  bonis  sunt  adjumenta  virtutis  (1).  Sic  non  omnes  fletus  et 
aegritudines ,  neque  omnis  simplicitas  nos  in  illud  intromittunt, 
sed  quae  propter  justitiam  tolerantur  atque  ab  ea  procedunt. 

349.  Ad  5™,  Falsum  est  omnem  humanam  doctrinam  evanes- 
eere  atque  confundi  ab  ejusmodi  placitis  ,  dummodo  rite  intelli- 
^antur,  atque  ad  sensum  absonum  non  detorqueantur ,  prout 
faciunt  adversarii  nostri.  Tot  sancti  et  docti  viri,  quot  Ecciesia 
recenset,  id  suis  operibus  ostenderunt. 

350.  Ad  6«^,  Quae  addit  de  vigilantia ,  daemonis  insidiis,  Dei 
omniscientia ,  de  ratione  operum  nostrorum  reddenda ,  verissima 
.sunt;  ast  quivis ,  qui  atheus  non  sit,  haec  ipsa  admittere  debet, 
utpote  quae  liominem  cautum  et  sollicitum  reddunt,  ne  cupidi- 
tatibus  suis  se  abripi  sinat ,  sed  virtutem  sectetur  et  a  vitio  de- 
clinet.  His  sublatis ,  actum  est  de  virtutibus  et  vitiis  vel  appe- 
tendis  vel  declinandis.  :/  'li>  Jo 

351.  Ad  7™ ,  Dist,  Si  eisdem  plene  consentiat ,  conc;  si  rejiciat, 
neg.  Itaque  hsec  exaggerata  sunt  et  doctrinae  cathohcae  contraria ; 
quod  si  homo  illis  consensum  praebeat ,  cui  dubium  esse  potest , 
se  reum  coram  Deo  fieri?  Quid  aliud  recta  ratio  docet? 

352.  Ad  8*" ,  Dist.  Id  est ,  coeHbatus  ac  virginitas  ,  utpote  majus 
bonum,  praefertur  statui  conjugali  ut  minus  bono ,  conc;  prae- 
fertur ,  aliquid  detrahendo  laudi  dignitatis  paternae ,  neg.  Haec 
non  sunt  nisi  obsoletae  calumniae,  quas  auctor  noster  veritus  non 

(1)  Lib.  viii  in  Luc.  circa  fmem. 


CAP.    III.    DE    EXIST.    DIV.    AC    SUPERNAT.    REV.  147 

est  mutuari  a  Protestantibus  et  incredulis.  Honorabiles  vero  nup- 
tias  Catholicis  esse ,  patet  ex  eo ,  quod  magnum  sacramentum 
sint  juxta  Apostoli(l)doctrinam.  Quod  vero  virginitas  praeferenda 
sit  ( in  se  spectata  )  conjugali  statui ,  ipso  rationis  lumine  agno- 
verunt  ethnici  ipsi  (2);  ceterum  Apostolus  nuptiis  satis  aperte 
coelibatum  praefert,  et  ex  eo,  imo  a  Christo  id  didicit  Ecclesia. 

353.  Ad  9*" ,  Dist.  Id  est ,  permittuntur  oblectationes  utpote 
bonae  et  honesta?,  conc;  ut  minus  bonae  et  ilhcitse,  neg,  Inter 
ceteras  virtutes  rehgio  recenset  etiam  txitpcnTzekioLv  (3). 

354.  Ad  10™,  Hinc  negamus  omnes  consecutiones  male  deduc- 
tas  ex  falsis  principiis,  ac  1®  quideiii ,  christianam  doctrinam  ho- 
minem  sibi  vilem  efficere  et  ineptum  ad  societatis  officia.  Rehgio 
enim  moderatur  excessus  et  damnat ;  at  promovet  et  incitat  ad 
bona  omnia  ac  virtutes  quashbet  siv^e  publicas  sive  privatas  pro 
uniuscujusque  statu  et  conditione.  Praestanfissimos  viros  semper 
aluit,  qui  una  conjunxerunt  pietatis  officia  et  officia  boni  civis 
et  magistratus ,  qui  artes  ita  coluerunt ,  ut  excellentissimi  audi- 
verint  communi  omnium  suffiagio.  Apostohis  otium  damnat, 
omnibus  incuicans ,  quoniam  si  quis  non  vult  operari y  nec  maii- 
diicet  (II  Thess.  III ,  10),  et  proprii  munii  officiis  incumbererursum 
omnibus  inculcat,  dicens :  Siquis  suorum  etmaocime  domesticorum 
curamnon  Jiabet^fidem  negavit  etestinfideli  deterior{\.  Tim.  V,  8). 
2°  Pariter  negatur  consequentia  quod  homines  nempe  ineptos 
efficiat  ad  bella  (4)  :  evangelica  enim  doctrina  Chrijstianos  milites 

(1)  Ephes.  V,  32.  ideam    Indis  circa  cdflnDMIiffi  sacercro- 

(2)  Cons.  Morin.  Dissert,  siir  le  tum  vel  a  remotissima  antiquitate,  Cons. 
c^lihat ,  cujus  epitomen  dedit  Zaccaria  praeterea  Comes  J.  de  Maistre  ,  Du 
S,  J.  in  op.  Storia  del  celibato  sacro;  et  Pape ,  cap.  ui  ,  §  i  ,  ubi  documentis 
qui  adversariis  suspectus  esse  non  po-  antiquis  et  recentioribus  ostendit  ideam 
test ,  Fred.  Kreuzer ,  Religions  de  Van-  generalem  difFusam  inter  nationes  om- 
tiquiti  ,  consid^rees  principalement  nes  circa  coelibatum  religiosum. 
dans  leurs  formes  symholiques  et  my-  (3)  V.  S.  Thora.  1. 1.  q.  i68  ,  ar.  3. 
thologiques,  ouvrage  traduit  de  Val-  Cons.  Traitd  des  jeux  et  des  ditertis- 
lemand  ,  refondu  en  partie  ^  complSti ,  semens  ^  par  M.  Jean-Bapl.  Thiers» 
et  developpd  ^  par  J.   D.  Guigniaut,  vol.  i  in  8  ,  Paris   i686. 

1825  ;  ex  quo  patet^  eamdem  inhsesisse  (4)  Qaam  arget  Gibbon  veiat  objec- 

10. 


148 


DB    VERA    REL.    ADV.    INGR. 


in  officio  continet  eos  removendo  ab  ilio  aestu  inconsulto  ,  quo 
sanguis  non  efFunditur,  sed  projicitur ,  hostesque  ut  fratres  agno- 
scere  jubet  (  Gonf.  Luc.  III ,  14  ).  Ceterum  et  his  experientia  con- 
trarium  evincit;  Constantinus ,  Theodosius,  Carolus  M. ,  Ludovi- 
Gus  IX ,  Henricus  I  Imperator ,  Stephanus  Hungariae  rex ,  Princeps 
Condaeus ,  Eugenius  Sabaudus  aliique  innumeri  non  minus  pietate 
quam  militari  gloria  insignes  fuerunt.  3»  Denique  negatur  con- 
secutio,  quod  religio  christiana  formidabilem  constituat  suum 
ministrum,  cum  non  aliam  ipsi  tribuat  potestatem ,  quam  quae 
insedificationem  est ,  ad  salutem  nempe  animarum  procurandam  , 
qui  ad  imitationem  capitis  sui  mitis  esse  debet  et  humilis  corde. 
Quod  si  severitatis  exempla  interdum  dare  tenetur  ,  id  in  bonum 
tendit ,  et  ea  nonnisi  provocatus  et  compulsus  elicit ,  ut  historias 
mente  minus  praejudicata  perlustranti  palebit ,  posthabitis  calum- 
niis,  quibus  veteres  et  novi  religionis  hostes  eam  diffamare  frustra 
Gonati  sunt  (1). 

355.  Inst.  secundo.  !<>  Religionis  efficacitas  nulla  est  ad  corri- 
gendos  mores.  2°  Quod  vel  quale  vitium  eradicavit  apud  Italos  ,  ac 


tam  Ghristianis  a  Celso  apud  Origenem, 
qaam  qaidem  difficaltatem  more  sao 
Gibbon  depravat  ;  nam  Celsus  (^pud 
Orig.  lib.  viii,  n.  ^5  )  solum  horlatur 
Christianos  ,  at  amiapro  regecapiant , 
et  si  ita  postulat,  sub  illo  militent , 
et  cum  illo  ducant  exercitum  ;  minime 
vero,  atscribit  Gibbon  ,  quasi  objiceret 
Celsas ,  quid  de  imperio  esset ,  si  omnes 
Christiani  fierent,  ctc.  Sed  bonam  fidem 
in  referendis  anctoritatibus  in  increda- 
lis  ,  cum  pagnant  adversus  religionem^ 
nnnqaam  inveni.  Interea  circa  priva- 
tum  sensum  Origenis  et  Tertullianire- 
late  ad  militiam  videalur  Hugo  Grotius 
lib.  vm.,  c.  2,  sect.  9,  De  jure  helli 
etpacis  ,  et  Maorinus  editoropp.  Orig. 
ad  lib.  vui  Cont,  Cels.  ad  §  ^3 ,  n.  c. 
(1)  Nanquam   e  javenam  mentibus 


excideredebet  raonitum  comitisde  Mais- 
tre ,  qui ,  loquen^  de  ejusmodi  aucto- 
ribus  ,  haec  praeclare  scripsit :  Jeunesse 
inconsideree ,  qua?idtuportes  les  rnains 
sur  quelque  livre  de  ces  hommes  per- 
vers.  souviens-toi que  la premiere  qua- 
litS  qui  leur  manque  c'est  toujours  la 
probitd  (  Soirees  de  Saint-  Petersbourg, 
tom.  1,  pag.  188).  In  hoc  vero  censa 
primum  profeclo  locum  obtinet  abbas 
de  Pradt  ,  qai  nonnisi  sannis ,  calum- 
niis  ,  falsitatibus  ac  perpetuis  paralo- 
gismis  catholicam  religioneni  ac  praeser- 
tim  Romanam  Sedem  oppugnare  nititar, 
tum  inopere  citato  ,  tum  inaltero,  cai 
titulum  fecit  :  Coucordat  de  VAmeri- 
que  avec  Rome  ,  Paris  1828  ;  in  quibus 
verilus  non  est ,  multa  vel  ab  ipso  Baj^Ie 
depromere. 


CAP.    111.    EXIST.    LIV.    AC  STJPERNAT.    REV,  149 

praesertim  Romse?  3°  Quid  coiitulit  ad  moralem  emendationeitn 
Hispaniarum?  Nonne  ejusmodi  regiones  postremum  in  societate 
locum  occupant  ?  4«»  Dum  e  contra  in  regionibus  septentrionalibus 
quidquid  moralis  habitudinis  habetur ,  id  uni  culturae  civili  (civi- 
lisationi)  exclusive  acceptum  referri  debet  (1);  ergo. 

356.  Resp.  ad  l'»,  Neg.  Imo  rehgionis  efficacitas  illa  est,  quae 
potissimum  confert  ad  mores  corrigendos.  Si  veteres  legislatores 
ad  unum  omnes  religione  usi  sunt  ad  animos  efFeratos  emollien* 
dos  atque  in  officio  continendos ,  alia  profecto  ipsis  insedit  opinio 
ac  adversario  nostro.  Quod  si  tantum  potuit  rehgionis  umbra  , 
ut  ita  dicam ,  quid  non  poterit  veritas  ipsa  ?  ToUe  religionis  ha- 
benas,  in  pristinam  barbariem  illico  relabentur  popuh.  Ipsa 
civilis  cultura ,  ut  supra  notavimus ,  quam  summopere  extoUit 
Dominus  de  Pradt,  ab  religionis  virtute  repeti  proecipue  debet. 
Sed  ut  propius  ad  evangehcam  efficacitatem  veniamus ,  si  jura 
belh  mitiora ,  si  mitior  et  cultior  ubique  politia ,  si  ubique  fere 
autabrogata  servitus  ,  aut  humanioribus  circumscripta  legibus  (2), 
si  in  connubiis  publica  quaedam  servatur  honestas  et  sanctitas  ^ 
si  theatrorum  licentia  minus  expudorata  quam  oHm,  si  gladia- 
torum  cruore  non  amplius  amphitheatra  madent,  nemo ,  qui  in 
historiis  hospes  non  sit,  ignorat  ab  Evangeho  id  omne  prove- 
nisse  (3).  Norunt  eruditi  omnes ,  quanta  esset  et  quam  pubHca 
et  efFusa  istorum  omnium  depravatio ,  antequam  EvangeHi  splen- 
dor  elucesceret ,  ita  ut  veie  affirmare  nobis  liceat ,  1°  etiamnum 
Evangeho  plurimum  debere  eas  ipsas  gentes ,  quse  Evangelium 
aut  corrupermit  deinceps  aut  abjecerunt ;  2°  majorem  minoremve 

(1)  Ibid.  ch.  viii.  (3)  Iinmorlalis  semper  erit  in  fastis 

(2)  Cons.  Coraes  de  Maistre  ,  Du  religioniscliristianae  S,  Thelemacusmar- 
Pape  ,  liv.  11  ,  ch,  v,  ut  pateat  cujos  tyr,  qui  non  dubitavitex  ultimis  orien- 
conditionis  fuerint  innumcri  prope  servi  tis  plagis  Romam  petere  ,  in  amphithea- 
apud  omnes  genteS  ,  ac  pracsertim  in  trura  prosilire  ac  sanguinem  effundere, 
republica  romana  et  in  imperio ,  ante-  ut  ejusmodi  truculenta  spectacula  im- 
quam  religio  christiana  potuerit  mitio-  pediret  ,  prout  reipsa  factum  est  jussu 
rem  reddere  ipsornm  infeHcissimam  Honorii  Imperatoris  post  necem  sancto 
sortem  ,  ac  demum  solvere  eoruni  vin-  viro  illatam.  Consul.  Bolland.  Acia 
cula.  Sanctorum ,  die  i"*  Januarii. 


150 


BE    VERA    REL.    ADV.    INCR. 


in  iis  esse  corruptionem ,  prout  magis  minusve  ab  Evangelii  re- 
gula  recesserunt  aut  recedunt  (1). 

357.  Ad  2"^ ,  Omnia  recensita  vitia  religionis  virtus  in  Italia  ac 
etiam  Romae  eradicavit.  Cum  enim  Roma  centrum  religionis 
cbristianae  sit,  ipsius  actio  ad  omnes  regiones  promanavit  (2), 
Quod  si  vitia  non  ubique  cessarunt,  id  non  ex  bujus  actionis 
defectu ,  sed  ex  defectu  eorum,  qui  in  suis  flagitiis  obfirmati  , 
illius  actionem  religiosam  nullam  aut  pene  nullam  reddiderunt, 
seu  ipsius  influxum  impediverunt.  Si  aegrotus  praescripta  a  me- 
dico  pbarmaca  negligit ,  sibi  imputet ,  si  valetudinem  minime 
recuperat. 

358.  Ad  3™,  Ad  emendationem  moralem  Hispaniarum  in  sensu 
ab  auctore  intento  certe  nihil  contulit,  cum  ejusmodi  emendatio 
moralis  nil  aliud  sit,  nisi  turpis  et  cogitandi  et  agendi  licentia ; 
si  vero  sermo  sit  de  emendatione  morali  proprie  dicta ,  omnia 
sunt  repetenda  ab  eflicacia  religionis ,  adeo  ut  regio  ilia  quovis 
tempore  veros  sanctitatis  beroes  ediderit  et  omnium  virtutum 
eximios  cultores.  Quod  si  et  illic  et  aflbi  pensum  soUitum  est 
bumanae  infirmitati ,  rursum  dicimus ,  id  non  defectui  reiigionis , 


(1)  Merito  Feller  in  CatSch.  philos, 
Liege  1788,  tom.  111,  cap.  4^  §  *  ? 
p.  2^4  »  affirmat  ,  quun  demi-sieole 
de  paganisme  prSsente  infiniment  plus 
d'exce8  ^normes  quon  en  trouverait 
dans  toutes  les  monarchies  chrMiennes 
depuis  que  le  Christianisme  regne  sur 
le  terre,  Gons.  eruditissimus  P.  Bahas 
in  opere  Jugement  des  SS.  Peres  sur  la 
morale  de  la  philosophie  paienne  , 
Strasbourg  1719,  ch.  i3  el  seqq.  ut 
quisque  inlelligat  quam  depravati  mores 
essent  sive  publici  sive  privali  in  omni 
societatis  ordine ,  quamdiu  religio  pa- 
gana  viguit. 

(2)  Eloquentissime,  ut  solet.  S.  Leo 
M.  romanae  urbis  conditionem  ac  vigen- 
tem  omnium  vitiorum  acsuperslilionum 


collaviem  ,  cam  ad  eam  S.  Petrus  se 
contulit ,  exponit  :  Hic  ,  inquit ,  con- 
culcandoB  philosophice  opiniones ,  hic 
dissoltendoB  erant  terrence  sapieutice 
vanitates  ,  hic  confutandi  dcemomim 
cultus  ,  hic  omnium  sacrtlegiorum  im- 
pietas  destruenda  ,  ubi  diligentissima 
superstitione  hahehatur  collectum  , 
quidquid  usquam  fuerat  vanis  errori- 
bus  institutum,,.  Silvam  istam  fre- 
mentium  hestiarum  ,etturhulentissim(B 
profunditalis  oceanum  constantior  , 
quam  cum  supra  mare  gradereris  ,  in- 
grederis  ( Serm,  de  SS,  Jpost,  Pelro 
et  Paulo),  Quis  porro  haec  orania  a 
romana  urbe  eradicavitnisi  sola  catho- 
lica  religio  ? 


CAP.    III.    DE    EXIST.    DIV.    AG    SUPERNAT.    REV. 


151 


sed  defectui  eorum ,  qui  eidem  se  subduxerunt ,  adscribendum 
esse.  Quod  vero  subditur  de  extremo  humanae  societatis  loco  , 
id  parvipendimus  ,  cum  id  semper  intelligendum  sit  in  perverso 
auctoris  pseudopolitici  sensu. 

359.  Ad  4"*,  Nostrum  non  est  odiosam  his  instituere  compa- 
rationem ;  sed  interea  certum  est ,  1°  Septentrionales  et  ipsos 
homines  esse ,  ideoque  et  omnibus  infirmitatibus  obnoxios ;  2°  non 
ab  externa  tantum  quadam  probitatis  specie  de  morum  integri- 
tate  esse  judicandum ;  3°  qui  eas  regiones  perlustrarunt ,  ea  re- 
ferre ,  quae  cum  supposita  probitate  nuUa  ratione  cobaerent  ; 
4<*  Romam  atque  in  Itaham  ut  plurimum  corruptionem  ab  ejus- 
modi  peregrinatoribus  inferri  (1).  Utinam  plerique  omnes  ex  his 
heterodoxis  nunquam  regiones  nostras  inviserent ! 


(1)  Ut  specimen  Labeatar  probitatis 
et  culturae  civilis  septentrioDalium  Pro- 
testantium  ,  juvat  in  raedium  afferre 
fragmenta  slatisticae  raedicse,  qoae  D.Cas- 
par  ,  Medic.  Doctor  Berolinensis,  evul- 
gavitanno  i825.  Ez  his  patet  nuraerum 
eorum,  qui  in  se  manus  inferunt ,  gin- 
gulis  annis  augeri.  Ab  anno  i8i8  ad 
annum  1822  numerantur  in  sola  mo- 
narchia  Bornssiana  386o  soicidia ,  id 
est  7  pro  singulis  100,000;  Berolini 
ab  anno  1822  ad  182^  i  ex  singolis 
centenis.  Rarissima  aulem  sunt  haec 
exempla  in  Italia  ;  nec  latet  ratio  ,  quia 
ea  nondom  alligit  gradus  culturse  Pro- 
leslantium  septentrionalium.  Legi  prae- 
terea  polerunt  Letlres  aur  la  Suisse  , 
par  M.  Raoul  Rochette  ,  Paris  1826, 
in  quibus  praeclarissirae  ostendilor  prae- 
stantia  provinciarnm  calholicorum  su- 
per  protestantes  seu  reformalas  tum  in 
honestale  tum  in  relationibus  politicis  , 
in  personali  vigore  ac  robore  ,  in  he- 
roismoetindole  railitari ,  paceinterna  , 
in  indole  pacifica  ,  spirita  tolerantiae  , 


fidelitate ,  etc,  adeo  ut  vere  dici  pos' 
sit  hoc  opas  el  comparationem  et  for- 
malem  refutationem  continere  practicam 
omniura  calumniarum  ,  quae  in  cnltum 
catholicam  et  patholicorum  indolem 
passim  intentantur  ,  et  praestantiae  , 
quam  quidam  de  industria  dare  affec- 
tantProtestantibus  super  Catholicos.  Ad 
Italos  speciatim  quod  attinet,  consuli 
possunt  Lettres  sur  1'Italie,  par  M. 
Pierre  de  Joux  ,  quae  anno  1829  Parisiis 
duobus  voluminbus  prodierunt.  Merito 
propterea  dicebat  Cl.  Marchio  Maffejus 
apud  Roberti  ( La  probita  nat,  p.  2  ) , 
duo  se  collegisse  ex  longis  suis  pere- 
grinationibus  ,  tnm  nempe  pluris  facere 
patriara  saam  ,  lum  magis  venerari 
suam  religionem.  Post  haec  supervaca- 
neum  censeo  in  medinm  afferre  ,  quae 
de  Parisiorum  corruptione  ex  terapore, 
quo  illicinvaluit  incredulitas ,  prodnnt 
publicae  ephemerides  ,  ex  quibus  patet, 
sopputatione  facta  ,  ex  22,000  ,  qui 
singalis  annis  nascuntur ,  7000  sparios 
esse ,  id  est ,  tertiam  fere  partem ;  vix 


152  SE    VERA    REL.    ADY.    INGR. 

360.  Obj.  secunda.  1°  Nil  novi  Christus  intulit  in  mundum  , 
quod  non  acceperit  vel  a  lege  mosaica  vel  a  veteribus  Graeciae 
sapientibus.  Ex  religionibus  ethnicorum  mutuatus  est  mysteria 
sua ,  sua  dogmata  ac  ritus ;  ab  Indis  mysterium  Trinitatis ,  In- 
carnationis ,  lapsus  hominis ,  Angelorum  rebellionis ,  baptismi , 
etc. ;  a  Sinensibus  prseceptum  humihtatis  christianae ,  condona- 
tionis  ofFensarum,  ac  dilectionis  inimicorum ,  aha  ex  ^Egypto , 
alia  ex  Perside  (1).  2»  Quare  rehgio  christiana  de  suo  non  adje- 
cit,  nisi  intolerantiam  rehgiosam ,  3°  ex  qua  tot  haeretici  flam- 
mis  consumpti ,  4°  terrifica  Inquisitionis  tribunaha ,  5®  nox 
S.  Bartholomaei ,  6^  ex  qua  denique  tot  rehglonis  bella  ,  quae 
exitium  Europoe  intulerunt.  7°  Hinc  Imperatores  et  Reges  exauc- 
torati  a  Romanis  Pontificibus ,  8°  omniumque  malorum  oolluvies , 
quibus  ipsi  causam  dederunt ;  ergo. 

361.  Resp.  ad  1°^,  Vel  neg.  vel  dist.  Si  sermo  sit  de  lege 
mosaica ,  multa  accepit  explicando  et  ad  perfeclionem  adducendo, 
qu3e  nonnisi  involuta  et  imperfecta  in  ea  lege  esse  poterant  , 
quae  umbra  erat ,  figura ,  typus  ac  veluti  praeparatio  quaedam  ad 
EvangeHum ,  conc;  nihil  addidit  de  suo  Judaeis  prorsus  incom- 
pertum ,  et  multa  non  vetuit ,  quae  Moses  ad  duritiem  cordis  iUis 
permiserat ,  neg.  Addimus ,  quod  sicut  mosaicae  ita  etiam  cliris- 
tianae  religionis  divinilas  ex  ipsa  ejus  doctrina  jure  probatur.  Non 
aliud  enim  inter  ipsas  discrimen  est ,  quam  quod  auroram  inter 
ac  meridiem  (2).  Quod  attinet  ad  Graecise  sapientes ,  prorsus  neg» 

spatio   8    annoram  numerantnr   2108  S***,  Paris  1826,  tnm  Felix  Bodin  in 

smcidia ,  etc.  Quid  igitar  nobis  obtradit  opere  Coup  d'oeil  sur  Vhistoire  de  la 

dominos  de  Pradt  prae  Italorum  hama-  civilisation ,  Paris    1825,  qai  plara  a 

nilate  civilem  septentrionaliam  calta-  Gibbon  mutaatas  est ;  aliique  innumeri 

ram  ?  Legatur  praeterea  egregium  opus  prope  diobolarii  scriptores ,  qui  eadem 

L*action  du  clerg^  sur  le  peuple  ;  ut  semperad  ravim  usque  refricant ,  per- 

nibil  dicam  de  Anglis  ,  Genevensibus,  petuo  sese  exscribendo  ,  nnlla   habila 

etc.jCum  res  notissima  sit  quibus  mo-  ralione  responsionum  ,  quae  his  falsita- 

ribus  Protestantes  illic  universim  utan-  tibus  et  calumniis  datae  sunt  a  calho- 

tur.  licis  scriptoribus    non  solum  ,  sed  ab 

(1)  Itaauctoroperis/2^«Mm^c?erAfs-  ipsis  ingenuis  Protestantibus. 
toire  des  traditions  morales  et  religieu-  (2)  flanc  eamdem  difficultatem  jam 

ses  chez  divers  peuples ,  par  M.  de  proposuerat  Jadaeus  Orobius  in  amica 


,GAP.    111.    DE    EXIST.    DIV.    AC    SUPERNAT.    REV.  153. 

Eos  enim  Christus  nunquam  audivit.  Totum  insuper  christianae 
reh*gionis  systema  ita  unum  est  sibique  cohserens,  ut  tale  nun- 
quam  ediderint  philosophi ,  qui  distracta  principia  et  sparsa  tra- 
debant  velut  disjecta  corporis  membra  ,  nullo  nexu  conjuncta  , 
erroribusque  permixta ,  ut  suo  loco  vidimus.  Ex  religionibus 
ethmcorum ,  etc.  neg,  pariter ,  eadem  ratione.  Quae  vero  mysteria 
vel  dogmata  proferunt  adversarii ,  quae  tamen  toto  coelo  distant 
a  mysteriis  et  dogmatibus  rehgionis  christianae  (1),  evincunt  non- 
nulla  rudera ,  ut  ita  dicam ,  et  fragmenta  antiquarum  traditio- 
num  apud  omnes  gentes  conservata  esse  plus  minusve  erroribus 
foedata ,  conc;  secus ,  neg,  (2).  Ista  enim  somnia  sunt  incredu- 
lorum  nostrorum ,  qui  dum  negant  in  EvangeHo  mysteria  tra- 
dita  esse  vel  dogmata ,  haec  postea  inveniunt  apud  barbaras 
gentes  atque  indidem  profluxisse  affirmant.  Sed  incohaerentia 
ipsis  propria  est. 

362.  Ad  2«! ,  Neg.  Haec  intolerantia  enim  ex  ipsa  rei  natura 
oritur.  Veritas  et  error  simul  cohgerere  non  possunt.  Sed  de  To- 
lerantia  suo  loco. 

.  363.  Ad  3"^,  Vel  neg.  \eldist.  Ab  intolerantia  civiH,  trans.; 
ab  intolerantia  rehgiosa  ,  neg.  Intolerantia  enim  rehgiosa  optime 
consistere  potest  cum  tolerantia  civiH.  Tot  Hebraei  in  ditione  ipsa 
pontificia  commorantes  id  apertissime  evincunt.  Quod  attinet 
vero  ad  intolerantiam  civilem ,  quae  extranea  omnino  est  a  reH- 
gione ,  hoc  pendet  ab  ingenio  principum  ,  a  civiHbus  legibus ,  ab 
adjunctis,  quae  modo  eam  excludunt,  modo  patiuntur.  Ceterum 
hic  adnotasse  juvabit,  nullos  esse  magis  intolerantes  quam  secta- 
rios ,  qui  perpetuo  vel  aperta  vi ,  cum  possunt ,   vel  clanculum 

coUatione   cum  Limborchio   in    tertio  art.  f^oyages  et  traditions ,  croyances , 

scripto,  quaesito  ii ,  n.  i,  superstitions  et  restes   des  tradiiions 

(1)  Cons,  Origenes ,  Cont.  Cels.  lib.  primitives ,  observeespar  M.  Dumont 
VI  et  I  ;  Angust.^Z^e  Civ.  Dei,\ih.  viii,  d'Urville  dans  son  voyage  autour  du 
X,  xii  et  XIX.  monde  d  bord  de  VAstrolahle  dans  la 

(2)  Cons.  Lettere  americane  ,  del  Nouvelle-Zklande  etles  iles  deJonga» 
conte  Carli-Rubi ,  nec  non  Annalesde  Cons.  prseterea  JS.reuzer  ,  op.  cit.  et  ia 
lihilosophie  chretienne^  etc.  tom,  viii  ,  Biblioth,  univers.  Genev.  tom.  xxx  , 
anno  v,  n.  43,  3i  Janv.  Paris  i834,  an.  x,  art.  Mythologie, 


154 


DE    VERA.    REL.    ADV.    INGR. 


ac  per  insidias  catholicos  ubique  fere ,  quoad  potuere ,  insectati 
sunt  atque  insectantur.  Si  conferantur  cum  Catiiolicis,  qui  ab 
haereticis  aut  sectariis  interfecti  sunt,  victimae ,  ut  ipsi  vocant, 
haereticorum  penitus  evanescunt  (1). 

364.  Ad  4^ ,  Dist.  Quoad  errorum  inquisitionem ,  conc;  quoad 
inflictionem  poenarum  ,  ^ee^r.  Tribunaha  enim  Inquisitionis  ad 
fidem  intemeratam  servandam  in  errores  inquirunt,  ne  ceteri 
inficiantur;  sed,  processu  confecto ,  reos  ad  saecuH  tribunalia 
dimittunt;  hasc  porro  iis  legibus  ipsos  subjiciunt,  quae  in  eos 
constitutae  sunt.  Nil  proinde  commune  habet  Ecclesia  cum  ejus- 
modi  poenis.  Principes  vero  laici  ideo  illas  poenas  in  haereticos 
tulerunt ,  quia  experientia  edocti  sunt,  neminem  fidei  vel  reU- 
gioni  bellum  movisse,  qui  simul  machinatus  non  sit  adversus 
regnum  (2).  Sed  et  his  observandum  est,  tribunaHa  Inquisitionis 


(1)  Dorainas  Prodliomme,  in  sua  His- 
toria  delictorum  inter  rehelles  motus, 
jam  ab  anno  1796  recenset  supra  du- 
centena  millia  victimarum  tunc  temporis 
interemptarum  ;  inter  quas  ,  quotquot 
haberi  potuerunt  sacerdotes  et  reiigiosi , 
truculentermactali  sunt.  Cons,  praeterea 
Historia  Jacohinismi  Abbalis  Barruel, 
ex  qua  patebil ,  quinam  fuerint  efFectus 
ciTilisculturaeabsquecultu ,  quam  adeo 
extollit  Abbasde  Pradt.  Qnod  attinetad 
haereticos  ,  omissis  innumeris  documen- 
tis,  ex  quibus  patet ,  quam  immaniter 
in  Catholicos  saevierint  fere  quovis  loco 
et  qnoad  potuerunt ,  satis  sit  in  medium 
adducere  ,  quae  in  sola  Anglia  sub  £li- 
sabetha  adversus  Catholicos  patrarunt. 
Styrpe,  auctor  protestans  ,  refert  Eli- 
sabetham  singulis  regni  sui  annis  super 
5oo  Catholicos  interemisse,  nec  tamen 
contentam  fuisse  ;  regnavit  autem  an- 
nis  xLv.  Romae  anno  1684  prodiit  opus 
Joan.  Bapt.  Cavalleri ,  qui  lineari  pec- 
tnra  expressit  supplicia  ad  cruciandos 


Catholicos  adhibita.  Cumhsec  pictarum 
tabularum  coUectio  in  lucem  prodiit  , 
Elisabetha  vix  li  aetatis  annnm  attinge- 
bat.  Quid  factum  non  est  sub  Hen- 
rico  VIII ,  ejus  patre  ,  et  deinceps  a  se- 
quentibus  regibus  I  Attamen  de  his  ne 
unus  quidern  ex  incredulis  hiscit. 

(2)  Cons.  Bergier ,  J)ict.  de  Theol, 
art.  Inquisition;  Ab.  Vayrai  ,  Etat 
present  deVEspagne,kmsterdam  17 19; 
Feller,  Dict.  hist..  art.  Limhorch  , 
Isahelle  ;  De  Maistre ,  Lettre  a  un 
gentilhomme  russe  sur  Vlnquisition  e«- 
pagnole ,  praesertim  p.  89  et  seqq.  Elisa- 
betha  instituit  Inquisitionem  adversus 
Catholicos  sub  nomine  Commissionis 
longe  terribiliorem  tribunali  Hispania- 
rum.  Cobbett,  Ep.  xi,  A  history  of 
the  protestant  reformation  ,  etc.  ;  In- 
quisitio  Hispaniarum ,  inqnit  ,  tot 
coedes  non  patravit  a  sua  institutione 
ad  hanc  usque  diem  ,  quot  singuUs 
annis  regni  sui  ferox  ista  regina  pro- 
testans  commisit\  quae  proinde  merito, 


CAP.    III.    I)E    EXIST.    DIV.    AG    SUPERNAT.    RET* 


155 


apud  hsereticos  longe  severiora  esse.  Percurrantur ,  quse  Elisa- 
betlia  regina  in  Catholicos  anglos  mohta  est,  quae  principes  pro- 
testantes  etiamnum  mohuntur  adversus  eos ,  qui  Romam  appel- 
lant ,  et  pudore  sufFundi  debent ,  qui  haec  objicere  non  desinunt. 
Sed  ista  dissimulantur,  quia  haereticorum  et  sectariorum  sunt  , 
illa  ampHficantur,  quia  Cathohcorum. 

365.  Ad  5™ ,  Dist.  Si  a  rehgione  csedes  illa  nocturna  S.  Bar- 
tholomaei  fuerit  vel  imperala  vel  permissa ,  conc;  si  a  pohticis 
rationibus,  neg,  Notandum  porro  est  hic,  1°  exaggeratara  illam 
caedem  a  plerisque  esse ;  2°  Calvinistas  non  nisi  apud  Cathohcos 
vel  Parochos  vel  Episcopos  effugium  invenisse  ab  illo  populari 
furore;  3°  ortam  illam  ob  perpetuos  haereticorum  tumultus  ad- 
versus  tranquilhtatem  regni,  nullo  vero  modo  ob  ipsorum  er- 
rores.  Attamen  nunquam  desinunt ,  his  dissimulatis ,  illam  sive 
haeretici  sive  increduh  nobis  ingerere,  cum  rehgio  catiiohca  ab  ea 
semper  abhorruerit  (1). 


in  Bihlioth,  unw,  tom.  xxvii,  Tiberios 
faemininns  Tocata  est.  Quid  actam  non 
est  in  Dania  atqae  Suevia  adversas 
Catholicos  !  Qao  farore  in  Hibernia 
Arminianos  prolestantes  anglicani  per- 
vecati  non  sant?  Atque  eadem  ratione 
Protestantes  et  incredali ,  quoties  cla- 
vam  gubernii  oblinuerunt ,  plus  mi- 
nus  eadera  ralione  ubiqne  locorum  sese 
gesserunt.  Attamen  sola  commemoratur 
iQquisilio  Hispanica  vel  Lasitana  ,  quae 
tamen  non  fuerunt  nisi  instilutiones 
peculiares  politicae  polius  quam  reb'gio- 
sae.  Sed  de  moderatione  Hispanicae  In- 
quisilionis  praestal  audire  auctorem  mi- 
nime  suspectum  atque  Inquisitionis  ini- 
micam  ,  qai ,  cum  officio  legati  gallici 
ibi  functas  esset,  haec  scripsit  :  Vin- 
quisition  pourrait  4tre  citee ,  de  nos 
jours  (  sub  Carolo  ii  Hisp.  Rege  )  , 
comme  un  modele  d'equitS,,.,plu8  de 
neuf  ans  de  sSjour  et  d^observations 


m^ont  prouvS  qu*avec  quelque  circon- 
spection  dans  ses  propos  et  sa  con- 
duite,  relativement  d  la  religion  ,  on 
peut  facilement  lui  echapper ,  et  vivre 
aussi  tranquillement  en  Espagne  qu^en 
aucun  autre  pays  de  VEurope  (  Ta- 
hleau  de  VEspagne  ,  lom.  i ,  p.  388  ). 
Vid.Frayssinous,  Conferencesurla  re- 
ligion  veng&e  du  reproche  defanatisme^ 
(1)  Apposite  observat  Cobbet,  Ep.  x  , 
caedem  S.  Bartholomaei  non  aliam  ori- 
ginem  habaisse,  nisi  vindictam  ,  quam 
Gaisaei  dux  sumsit  a  De  Colygny  ejus- 
que  asseclis ,  quorum  opera  proditorie 
^nterfectus  fuerat  ejus  pater  Francis- 
cus  Lotharingiae,  duxGuisae  ,  el  traditae 
Anglis  civitates  Dieppe  et  /e  Havre 
sub  Elisabetha  ,  cujus  instinctu  Calvi- 
nistae  tot  actus  perduellionis  in  Galliis 
moliebantur.  Adeo  verum  est ,  religio- 
nem  alienam  omnino  esse  ab  ejusmodi 
tumultibus.  Attamen  vix  legas  auctorem 


156 


DE    VERA    REL.    ADV.    INCR, 


366.  Ad  6"» ,  Neg,  Apposite  de  ejusmodi  bellis  J.  J.  Rousseau 
ad  Archiepiscopum  Parisiensem  scribebat  :  Si  superiora  bella. 


incredalam  vel  haereticum ,  qai  eam 
caedem  religioni  catbolicae  non  objiciat. 
Miram  quot  paralogismos  superstruant! 
Interea  gimplices  capiuntur.  Gons.  Ta- 
bleau  historique  et pittoresque  deParis, 
par  J.  B.  de  Saint-Victor  ,  tom.  iii  , 
p.  I,  p.  179  et  seqq.,  ubi  ex  marty- 
rologio  Calvini ,  anni  1 682 ,  ostendit  non 
inveniri  nisi  796  victimas  bujus  csedis 
adeo  raagnificatae ,  et  totum  factum  is- 
tad  in  suo  lumine  collocat.  Recte  in 
rem  nostram  scribit  Cl.  Manzoni  :  Ri- 
peteremo  dunque  quelprincipio,  che  ad 
una  dottrina  si  deve  chieder  conto 
delle  sue  conseguenze  legittime  ,  e  non 
di  quelle ,  che  le  passioni  ne  possono 
dedurre,  ed  applicandolo  alla  religione, 
osserveremo  ,  che  anche  in  questo  essa 
k  al  dissopra  di  tutte  le  teorie  umane 
per  quei  caratteri  inimitabili ,  che  la 
distinguono.  Essa  esclude  ogni  conse- 
guenza  dannosa  e  la  esclude  con  quella 
stessa  autorita  ,  che  rende  sacri  i  suoi 
principj ,  il  che  essa  sola  pubfare ;  se 
andando  di  ragionamento  in  ragiona- 
mento  si  arriva  ad  une  ingiustizia , 
si  puo  essere  certi  di  aver  mal  regio- 
nato  ,  e  Vuomo  sincero  trova  nella  re- 
ligione  stessa  Vavviso ,  che  egli  e  uscito 
di  strada  ,  perche  dove  apparisce  il 
nna  minaccia.  None  quindi  ragione- 
vole  dare  la  colpa  alle  verita  rivelate , 
che  gli  uomini  si  sieno  odiati  e  dis- 
trutti ,  ma  deve  dirsi  invece  :  la  dis- 
rutti  ,  ma  deve  dirsi  invece  :  la  dis- 
posizione  degli  uomini  ad  odiarsi  ed 
a  nuocersi  a  vicenda  e  talo  pur  troppo, 
che  essi  ne  hanno  preso  pretesto  aino 


delle  veritd  di  una  religione  ,  che  da 
loro  la  regola  di  amarsi ,  come  una 
regola  senza  eccezione^,,  la  religione 
cattolica  non  ha  mai  agito ,  ne  poteva 
agire  come  causa  diretta  e  naturale  di 
dissenzione  :  ma  tutto  e  arme  nella 
mano  di  un  furioso  ;  queste  non  sono 
scoppiate  fra  uomini  dapprima  con- 
cordi  ed  umani ,  ma  sempre  in  tempi 
feroci  e  brutali  ,  in  tempi  in  cui  tutte 
lepassioni  ostili  erano  accesse...;  ogni 
volta  che  si  trova  nella  storia  un  essem- 
pio  di  influenzabenigna  della  religione, 
non  si  pub  a  meno  di  non  riconoscere 
una  causa  che  produce  il  suo  effetto 
proprio.  Uno  di  guesti  esempj  h  la 
tregua  di  Dio  ,  e  una  voce  di  concordia 
e  di  pietd  ,  che  sola  sHnnalza  fra  i 
gridi  della  provocazione  e  della  ven- 
detta ;  e  la  voce  del  vangelo  e  suona 
per  la  bocca  dei  Kescovi  e  dei  Preti. 
Ma  per  spiegare  le  vessazioni  com- 
messe  col  pretesto  della  religione  ,  bi- 
sogna  supporre  uno  stato  d'ignoranza 
0  di  mala  fede ,  un  inasprimento  degli 
animi ,  dei  moti  di  avversione  pree- 
sistenti ,  dei  fini  nascosti  e  un  grado 
di  passione,  che  alteri  Vtntelletto  al 
punto  di  farlo  acconsentire  a  cio  che 
e  proscritto  da  quella  legge  ,  c/t€  si 
propone per  norma.  S.  Ambrogio  spez- 
za  e  vende  i  vasi  sacri  per  riscattare 
gli  schiavi  Illirici  per  la  piii  parte 
Ariani;  S.  Martino  di  Tours  va  a 
Treveri  per  intercedere  presso  Vlmpe- 
ratore  in  favore  dei  P riscillianisti ,  e 
considere  come  scomunicato  Itaoio  e 
gli  altri  J^escovi  ,  che  Vavevano  mosso 


GAP.    III.    DE    EXIST.    DIV.    AG    SUPERNAT.   REV.  157 

quw  religionis  dicuntur,  expendas  y  ne  unum  quidem  i^ivenies^ 
cujus  origo  et  causa  non  fuerit  in  aula  principum  y  quorum 
intereraty  illa  bella  geri.  Machinationes  bellorum  in  secretio- 
ribus  adytis  struebantur;  dein  proceres  commovebant  Dei  no- 
minepopulum  et  classicum  canebant  (1). 

367.  Ad  l^ ,  Dist.  Quia  illi  Imperatores  et  Reges  jus  et  initum 
foedus ,  prout  illius  temporis  adjuncta  poscebant ,  pessime  vio- 
larunt;  conc;  alias,  neg,  Jam  vero  Pontifices,  qui  restaurarunt 
Imperium  in  occidente  ,  sub  peculiari  conditione  et  clausula  Im- 
peratores  constituerunt ,  ut  defensores  se  praeberent  Ecclesiae 
Romanae ;  cum  igilur  ex  defensoribus  facti  fuerint  acerrimi  hostes 
et  impugnatores  ,  hinc  utpote  pacti  infractores  exauctorati  sunt , 
quae  quidem  ratio  aeque  militat  pro  temporibus ,  quibus  jus  elec- 
torale  introductum  fuit.  Non  a  potentia  propterea  sibi  attributa 
a  Romanis  Pontificibus ,  sed  ab  ipsa  rei  natura  repetenda  est  ejus- 
modi  exauctoratio,  Nec  praetereundum  est  Pontifices  interdum 
ex  recepta  communi  sententia  suorum  temporum  egisse  (2).  Op- 
porluna  praeterea  est  animadversio  recentis  auctoris  :  De  iis  Ec- 
clesice  prcesulibus  longe  aliud  judicium  feras ,  si  qua  vixerunt 
OBtate  considerentur,  Etenim  plura  sunt ,  quce  publicam 
animadversionem  merito  concitarent  cetate  hac  nostra^  quoe  ta~ 
men  alio  sub  coelo  atque  in  diverso  rerum  ordine  videri  possint 
consentanea  communi  societatis  bono;  extremis  porro  malis 
extrema  remedia  ide^itidem  admovere  prudentice  est ,  nec  tam 
facile  reprobanda  sunt  illa ,  quibus  homines  meliores  fiunt;  fer-» 
rea  autem  scecula  ferreo  quodammodo  regimine  contineri  de- 

a  sevire  cotUro  di  quelli  ;  S.  Agostino  Vid.  versio  latina  citati  loci  ad  calcem 

supplica  ilproconsole  delV  Affricaper  hajas  volaminis. 

i  Dcnaslisti ,  dai  quali  ognuno  sa  ,  (1)  Cons.    Paradoxes  inUressans  , 

che  travaglio  avesse  la  fhiesa  :  «  Noi  p.  876-486  j  Frayssinous ,  Conftrence 

preghiamo  voi ,  dic*  egli,  perche  non  etc.  des  guerres  de  religion, 

sieno  uccisi ;  noi  preghiamo  Dio^per-  (2)  Cons.  Muzzarelli ,  m  opasc.  5". 

che  si  ravveggano  » .  Ecco  i  veri  Catto-  Gregorio  vii;  cons.  etiam  ipse  Prolestans 

lici)  e  la  storia  ecclesiastica  abbonda  Leipnitzias  opp.  tom.  iv  ,  p.  3;  Caesarini 

diquesti  esempj  {Sullamorale  cattolica,  Zorstenerii,  Tracl.  Dejuresuprematus, 

pag.  99  et  seqq.  edit,  Rom.   1826  ).  integrara  capat  xxxi. 


158 


VERA    REL.    ADV.    ikctfl    -^ 


buigse  7iemo  inficiahitur ,  qui  paulisper  humani  generis  histo- 
riam  perscrutetur  (1). 

368.  Ad  8™ ,  Neg,  Quse  enim  dissidia  interdum  exorta  sunt 
exduarum  potestatum  conflictu,  aliis  externis  causis  impellentibus 
quam  religioni  adscribi  debent ,  et  religioni  falso  sunt  imputata 
ad  invidiam  ipsi  creandam  in  iis  rebus ,  in  quibus  religionis  ve- 
lamen  atque  praetextum  subdolo  consilio  vafri  homines  atque 
ambitiosi  quaerebant.  At  in  aestimandis  exponendisque  factis 
ratio  critica  docet ,  atque  sapientes  monent  rei  praetextum  a  vera 
rei  causa  efficiente  et  impellente  probe  distinguendum  esse  ac 
secernendum.  Saepe  enim  exterius  v.  g.  belli  aut  facinoris  prse- 
textum  omnibus  patet ,  vera  autem  et  intimior  causa  plerosque 
latet.  Quamquam  si  ea  ,  quae  objiciuntur ,  vera  essent ,  quid  tan- 
dem  evincerent  ?  Hoc  unura  ,  christianam  videhcet  societatem  ex 
hominibus  coalescere ,  qui  optima  quacumque  re  interdum  abu- 
tuntur.  Haec  igitur  et  similia  ab  humana  vel  infirmitate  vel  pra- 
vitate  proficiscuntur ,  minime  vero  a  rehgione  ipsa  christiana , 
a  qua  interdicuntur  omnino  et  reprobantur.  Mahgni  prseterea 
est,  omnia  mala  prosequi  et  exaggerare,  et  innumera  bona  aU- 
cujus  institutionis ,  quae  in  immensum  defectus  illos  ipsi  extra- 
neos  superant ,  silentio  praeterire  (2). 


(1 )  Ita  anctor  op.  De%  gtierres  sacrSes 
par  rapport  a  VutiliU  puhlique,  Consul. 
etiam  comes  J.  de  Maistre  in  op.  Du 
Pape  f  lib.  ii,  cap.  7. 

(2)  Vel  ipse  Montesqoieu  ,  qui  cerle 
^uspectus  nemini  esse  debet  ,  hoc  ip- 
sam  jam  adverterat ,  scribens  :  Cest 
mal  raiaonner  contre  la  religion  ,  que 
de  faire  dans  un  grand  ouvrage  Ve  - 
numiration  des  maux  qu'elle  a  pro- 
duits  ,  si  l*on  ne  fait  celle  des  biens 
qu*elle  a  faits ;  si  je  voulais  raconter 
tous  les  maux  qu'ont  caus6s  la  monar- 
chicy  les  lois  civiles  f  le  gouvernement 
rSpublieain ,  je  dirais  des  choses  ef- 
froyables  (  Esprit  des  lois  ,  liv.  xxiv  , 


ch.  2).  Sans  sortir  de  notre  France, 
inquit  Bergier  ,je  soutiensque  la  seule 
institution  des  hdpitaux  pourles  enfans 
trouves,  et  les  soins  quHnspire  aux 
parens  Vid^e  du  bapteme  ,  conserve 
toutes  les  ann&esplus  de  six  mille  fran- 
cais..,  La  cruaute  des  Chinois  laisse 
pSrir  ioutesles  ann^es  ,plus  detrente- 
mille  enfans  de  compte  fait  ^  et  les 
philosophes  nous  vantent  les  masurs 
chinoises.  La  barharie  des  Romains 
laissait  mourir  de  faim  et  de  maladie 
tous  les  ans  un  plus  grand  nomhre 
d'esclaves  ,  et  les  philosophes  n'en  di- 
sent  rien  ( Trait^  hist.  et  dogm.  de  la 
vraie  Religion  ,  tom.  x,  p.  4^7 ).  Mnl- 


CAP.    III.    DE  EXIST.    DI7.    AG    SUPERNAT.    REV.  tM 

^#*^  PROPOSITIO  III.  *'■■"' 

Admirahilis  christiance  religionis  propagatio  in  omnibus  suis 
adjunctis  spectata  ineluctahile  pariter  suppeditat  divince  ac 
supernaturalis  Christi  missionis  argumentum, 

369.  Christi  vaticinium  de  futura  suae  religionis  per  univer- 
sum  orbem  propagatione  superium  dedimus ;  jam  vero  ejus  adim- 
plementum  nulli  liumanae  seu  naturali  causae  ,  sed  uni  divinae 
virtuti  abscribendum  esse  sic  ostendere  aggredimur. 

370.  Certum  est,  christianam  religionem  vix  trium  saeculo- 
rum  spatio  per  universum  orbem  ubique  fuisse  diffusam  et  pro- 
pagatam ;  atqui  hujus  celerrimae  diffusionis  causa  ,  omnibus 
adjunctis  perpensis  ,  nulla  humana  vel  naturahs  adsignari  pot- 
est;  ergo  tam  subita  atque  tam  lata  christianae  religionis  pro- 
pagatio  a  divina  ac  supernaturali  aliqua  virtute  repeti  debet  , 
seu  quod  idem  est ,  ejusmodi  propagatio  ineluctabile  suppeditat 
divinae  ac  supernaturalis  Christi  missionis  argumentum. 

371.  Major,  quae  res  facti  est ,  ex  indubiis  monumentis  con- 
stat.  Jam  enim  ab  ipsis  Ecclesiae  primordiis  scribebat  Apostolus 
ad  Romanos  (XV,  19),  quod  repleverit  Evangelium  Christi  ab 
Jerusalem  per  circuitum  usque  ad  IUyricum ,  et  quod  Romano- 
rum  fides  annuntiaretur  in  universo  mundo.  Plinius  junior  , 
Asiae  proconsul,  sub  finem  saecuH  I  sic  ad  Trajanum  scribit  (1)  : 
Visa  est  mihi  res  digna  consultatione  propter  periclitantium 
mtmerum  ^  multi  enim  omnis  cetatis  ,  omnis  ordinis  y  utriusque 
sexus  etiam  vocantur  in  periculum  et  vocnhimtur ;  non  civitates 
tantum  y  sed  vicos  etiam  atque  agros  christiance  superstitionis 
contagio  pervagata  est ;  prope  jam  desolata  templa  deorum ,  et 


tiplicari  possent  in  infinitum  ,    nt   ita  microscopio  latebras  omnes  inquirant, 

dicam  ,  monuraenta    ex  quibus  colligi  ut  inveniant  qnae  reprehendant ,  et  mi- 

possent  innumera  beneficia,  quaeinso-  seris   paralogismis  reiigioni  adscribnnt 

cietatem  contulit  religio  christiana  ,  qnse  ea  ,  quaa  reiigio  proscribit  ac  damnat. 
tameu  increduli  dissimuiant ,  ac interea         (1)  Lib.  x,  £p.  97. 


160  '  DE    VERA.    REl.    ADV.    INCR.  "^^ ^ 

€oIemma  diu  intermissa.  Et  Seneca  (1)  :  Quum  interim  usque 
eo  consuetudo  convaluit  sceleratissimcB  gentes  ^  ut per  omnes  jam 
terras  recepta  sit ;  victi  victorihus  leges  dederunt,  Hinc  merito 
Tertullianus  (2)  sic  Romanos  alloqui  poterat  saeculo  III  :  Hesterfii 
sumus ,  et  vestra  omnia  implevimus  ^  urbes^  insulas ,  castra 
ipsa  5  palatium  ,  senatum  ,  forum  ;  sola  vobis  reliquimus 
templa  (3). 

372.  Ad  minorem  quod  attinet ,  sic  eam  ostendimus  :  Agitur 
enim  de  propagatione  religionis  novce ,  quoe  dogmata  proponebat 
humanae  rationi  impervia  ,  atque  receptis  notionibus  contraria, 
cujusmodi  sunt  mysteria  Trinitatis  ac  Dei  hominis  facti  et  turpiter 
cruci  affixi ,  ex  invisa  judaica  natione  orti ,  carnis  resurrectio- 
nis ,  etc. ;  agitur  de  religione  ,  quae  austera  prsecepta  imponebat,. 
qualia  sunt  abnegatio  sui ,  animi  demissio  ,  inanis  gloriae  con- 
temptus,  quae  bellum  omnibus  cupiditatibus  ac  flagitiis  indice- 
bat;  quae  cultores  suos  communi  ceterorum  infamiae  et  privatae 
execrationi  objiciebat  (  utpote  qui  traducebantur  veluti  homines 
contemptissimm  inertios ,  per  flagitia  invisi ,  humani  generis 
odio  convicti ,  sontes  et  novissima  eooempla  meriti  (4) ,  ut  rei- 
publicae  eversores ,  ita  ut  quidquid  demum  infortunii  aut  cala- 
mitatis  contigisset  iisdem  continuo  tribueretur  (5) ) ,  ac  denique 


(1)  Apod  S.  Aagast.  De  Ctv,  Dei ,  dinis  Prsed.  Dissert.  Multitudo  mazima 

lib.  VI,  C.XI,  n.  36,  et  inter  fragmenta  eorum  ,  qui prioribus  EcclesicB  sceculis 

ex  libris  Senecae ,  t.  iv  ,  opp.  edit.  Taar.  christianam  religionem professi  sunt , 

1 829,  ex  recentione  Bahtopf,qai  in  nola  ostensa  et  vindicata;  item  Mamachium, 

adhanc  locam  ,  relatis  versibas  Ratilii :  ejusd.  ord.  tom.  i ,  Orig.  et  antiquit, 

Mque  utinam  nunquam  Judcea  subacla  christianarum  ,  edit.  rom.  1 7^9  ,  pag. 

fuisset  34^  ^*  seqq.,  ubi  non  solam  testimo- 

Pompeii  bellis  imperioque  Titil  niisethnicorum  oslendit  ingentem  fuisse 

Latius  exciscB  pestis  contagia  serpunt ,  Christianorum  numerum  a  Neronis  ad 

rictoresque  suos  natio  i^icta  premit ,  Trajani  «latem  ,   sed    praeterea    arga- 

addit  :  ubt  etsi  Judcei  nominantur  ,  menta  solvit ,  quibus  Vitringa  conatus 

certum  Christianos  maa;ime  intelligi,  est  eorum  namerum  extenuare. 

sicut  etin  Seneca  ipso,  (4)  Vide   Tacit.  Annal,    tom.  iv , 

{2;   Apolog.  c.  37.  cum  notis  Valeriani. 

(8)  Plara  vide  apud  CI.  Ansaldi,  or-  (5)  Vid.  Tertuil.  Apolog.  c.  iv. 


CAP.    IV.    DE    EXIST.    DIV.    AG    SUPERNAT.    REV.  161 

certissimo  mortis  periculo  et  perpetuis  privationibus  eos  expone- 
bat  (1);  agitur  de  propagatione  ejusmodi  religionis  inter  gentes 
flagitiosissimas  et  in  omne  vitiorum  genus  efFusas,  quin  philo- 
sophorum  superbia,  principum  ira,  immanitas  sacerdotum,  qui 
omni  qua  poterant  industria  ejus  propagationi  sese  objiciebant , 
ingruens  sibi  malum  avertere  possent;  agitur  demum  de  talis 
religionis  propagatione  tot  inter  difficultates  peracta  per  duo- 
decim  viros  piscatores,  ineptos ,  rudes  ,  judaeos  (2).  Cum  itaque 
ex  una  parte  omnis  generis  obstacula  validissime  buic  propaga- 
tioni  obsisterent ,  ex  altera  vero  religio  subsidiis  omnibus  natu 
ralibus ,  ad  ea  superanda  idoneis ,  penitus  esset  destituta  ,  ira 
possibilis  erat  bujus  religionis  propagatio ,  nisi  invisibilis  ac 
supernaturalis  virtus  ei  adstitisset;  nam  ubi  vis  motrix  est  mi- 
nima  ac  pene  nuUa  ,  et  oppositio  seu  resistentia  est  maxima , 
efFectus  obtineri  nequit ,  nisi  occulta  aliqua  virtus  praesto  sit , 
quaj  certe  in  casu  nostro  esse  non  potuit  nisi  supernaturalis  et 
divina. 

373.  Jam  vero  haec  propagatio  vel  contigit  propter  miracula, 
vel  sine  miraculis;  si  primum,  divina  jam  est  religio,  quae  ob- 
signata  fuit  certissima  veritatis  ac  divinitatis  nota  ,  cujusmodi 
miracula  esse  ostendimus ;  si  alterum  dicitur ,  propagatio  hujus 
reh*gionis  est  omnium  primum  maximumque  miraculum.  Sic 
impios  ac  infideles  sui  temporis  premebat  S.  Augustinus  (3). 


(1)  Gibbon    ipse   graphice   describit  pressit  iu  suo  Pararfiso ,  Cant.  xxiv  , 

miserandamChrislianoramconditionem  his  versibus  ,  io6  et  seqq.  : 

tribus  illis  prioribus  saeculis  in  Historia  Se  il  mondo  si  rivolse  al  Cristianesmo , 

de  casu  Imperii  romani ,  c.  xv.  Diss'io  ,  senza  miracoli  :  quest^uno 

(2)  Eloquentissime,    ut    solet ,    hoc  E'  tal,  che  gli  altri  non  sono  il  cen- 
argumentum  evolvit  S.  Joan.  Chrysost.  tesmo. 

Orat.  v  Contra  gentiles ,  Hom.    Quod  Perbelle  autem   illa^  evolvit  Card. 

Christus  est  Deiis.  Illud  eliam  eleganter  Pallavicinus  in  opere  jdrte  della  perfe- 

illustrat  Segneri   noster  in    nanquam  zione   cristiana ,    lib.  i ,  c.  zvi  ,  his 

satis   commendato  opere    Uincredulo  verbis  :  Per  conoscere  che  la  conver' 

sensa  scusa  ,  p.  2  ,  c.  9.  sione  del  mondo  fatta  senza  miracoU 

(3)  Deciv»  Deiy  lib.  xxk.  Feliciter  sarebbe  stato  maggior  miracolo  ,  fac- 
hoc  Aagastini  argamentam  Dantes  ex-  ciasi  ragione  ,  che  i  misterii  di  noHra 

T  I.  11 


162  »B    TERA    REL.    ADV.    inCR,  ,    ^_ 

DIFFICULTATES. 

374.  Objicitur  primo  cum  Gibbon  (1)  aliisque  incredulis  :  Ex 


fede  come  superano  neWesistenza  il 
poter  della  creata  natura  ,  cosi  supe- 
rano  nella  credenza  Vintender  della 
creata  natura  ;  onde  cib  che  la  natura 
fa  ,  e  cib  che  ella  sa  non  basta  a  ren- 
derli  prudentemente  credibili»  Solo  il 
miracolo,  si  come  testimonianza  di 
Dio  ,  che  non  puo  ne  cdder  ,  ne  trarre 
in  errore ,  li  costituisce  meritevoU  di 
credenza.  Ora  il  miracolo  pub  essere 
di  due  maniere  ;  o  esteriore  ed  aperto 
al  senso ,  cotn^e  illuminar  ciechi ,  ri- 
suscitar  defuhti;  e  cib  intende  S»  Agos- 
tino  col  nome  universal  di  miracoli 
nella  prima  parte  del  suo  disgiunto  ; 
0  interiore  ,  movendo  Vintelleto ,  e  la 
Tolonla  a  cio  che  lor  sarebbe  impossi- 
bile  per  natura;  e  questo  e  qtiel  piu 
stupendo  miracolo  ^  il  qual  afferma 
S,  jigostino ,  che  sarebbe  accaduto  se 
il  mondo  senza  miracoli  della  prima 
sorte  si  fosse  convertito  a  Christo,  E 
dirittamente  Vafferma ;  poiche  tra  le 
sudette  due  qualita  di  miracolimaggior 
miracolo  e quello per  cui  Dio  simoslra 
signore  assoluto  d'una  maggior  natura; 
ma  superiore  a  tutte  le  corporali  na- 
ture  e  Vintellettuale  ;  adunque  maggior 
miracolo,  che  il  ridurre  un  occhio  ac- 
cecato  a  condizion  di  vista  ^  e  un  corpo 
defunto  a  condizion  di  vista,  e  il  sos- 
pignere  Vintellefto  in  alti  eccedentiVo- 
perar  tuo  naturale.  Or  questo  sarebbe 
avvenuto  se  innumerabili  uominisa- 
pientissimi  ,  senza  argumento  di  mi- 
racolo  estcriore  ,  avesser  prestata  fede 
a  misterj  fanto  piu  alti  di  cib ,   che 


detta  il  conoscimento  natio.  E  mag^ 
giormente  perche  opponevasi  a  questa 
fede  Vappetitoinferiore  ,che  moltopud 
nella  cradenza..,  poiche  ial  fedeobli- 
gava  i  credenti  a  condannar  se  stessi 
per  delinquenti  e  rei  di  eterno  suppli' 
zio ,  se  non  abbandonavano  quei  pia- 
ceri ,  ove  il  comun  senso  e  la  corrotta 
natura  violentemente  ci  tira,  E  pur 
gli  articoli  di  questa  fede  sinfissero 
lor  si  profondatnenteJnel  cuore^  che 
d*altra  materia  non  vergaron  le  carte  , 
non  cibarono  i  pensieri ,  non  inna" 
moraron  gli  affetti ;  si  che  per  soste- 
nimento  di  essa  alcuni  tali  sapientis- 
simi  uomini  sofferser  Ja  morte  ^  come 
san  Qiustino  ,  sant'  Ireneo ,  e  san  Ci' 
priano  ;  altri  rinunziaron  gli  onori  e 
le  dignita ,  come  san  Paolino  ;  altri 
si  ritirarono  a  vita  austera  negli  ere- 
mi ,  come  san  Girolamo  e  Arsenio ; 
altri  dieder  ripudio  a  tutti  i  diletti 
del  senso  ,  in  cuiper  addietro  stavano 
profondamente  sommersi  ,  e  ad  ogni 
letteratura  profana  in  cui  trionfavano, 
come  sanV  Agostino.  Mapiu,  compren- 
dendo  in  una  parola  che  in  molte , 
basti  dir  che  a  quesla  fede  si  converti 
senzaforza  e  dipura  voglia  tutto  Vim» 
perio  romano ,  in  cui  stava  raccolto 
il  fior  delVingegno ,  e  della  sapienza 
terrena  ,  e  che  era  prima  cosi  nelVin- 
teUetto  ,  come  nelia  volonta  occupato 
da  opinioni ,  ed  affezzioni  dirittamete 
contrarie.  Versio  lalina  citati  loci  ha- 
betur  ad  calcem  hujus  volnminis. 
(1)  Gibbon  ,  loc.  cit.  , 


CAP.    IV.    BE    EXIST.    DIV.    AG    SVPERNAT.    REV. 


m 


conjunctione  ac  veluti  concursu  plurium  causarum  naturalium 
ralio  sufficiens  liabetur  propagationis  religionis  christianae,  Eo 
contulit  1°  tot  populorum  conjunctio  sub  una  imperii  romani 
auctoritate,  quo  factum  est,  ut  fama  longe  lateque  propagaretur 
novae  istius  religionis ;  2»  indoles  philosopbiae  et  dispositionis  in 
plerisque  philosophorum  sectis  illius  aetatis  ,  quse  in  mYsticismum 
declinaverat,  et  in  amorem  sohtudinis  ac  meditationis ,  quseque 
rerum  externarum  contemptum  ingerebat  ac  scepticismum  circa 
paganam  reh*gionem  (1);  3<*  bella  et  depopulationes  provincia- 
rum  per  barbaros ,  sub  GalHeno  Imperatore  praesertim ,  teste 
ipso  Sozomeno  (2) ,  cui  adstipulantur  Theodoretus  et  Phiiostor- 
gius ;  quibus  factum  est ,  ut  inter  barbaros  numerus  Christiano- 
rum  augeretur.  Ex  causis  vero  internis  contulerunt ,  A^  ipsa 
christianorum  discipHna  et  vivendi  ratio  ;  ex  quo  enim  Evange- 
hum  prsedicari  coepit,  frequentissimge  fuerunt  oblationes ,  pri- 
mitiae,  sportulae,  agapse,  convivia,  mensae  communes  (3).  In- 


(1)  Haec  difficallas  jam  proposila  fue- 
rat  a  Montesquien ,  Esprit  des  lois , 
\iv,  xxiil  ,  ch.  21  ;  et  a  Deslandes  , 
Ilist,  crit.philosophice,  lib.  vii ,  c.  S^. 
Eclecticismus  ,  aiunt  ipsi ,  opera  Pota- 
monis  snb  Augusto  inductus  fuerat. 
Qao  argumento  usi  sunt  Patres ,  ut  fa- 
ciliusevincerent  philosophiam,  queraad- 
modum  ipsi  aiebant ,  nostram  selecta 
et  praeslantiora  dogmata  oranium  secta- 
rum  in  se  continere.  Ea  insuper  aetate, 
qua  religio  christiana  praedicari  ccepit, 
a  pluribus  philosophorum  sectis  induc- 
lam  .nescio  quam  aversionem  imperii 
romani ,  quin  imo  el  ab  omnibus  jam 
eversae  reipublicae  negoliis  uTruB-tleiy , 
exinde  perfcctionis  veluli  ideam  tum 
fere  apnd  omne6  Contemplationi ,  me- 
ditalioni  ac  solitudini  affisam  ,  quae  se- 
mitam  dogmalibus  ac  disciplinae  Ghris- 
tianornm  aperiret ,  prout  ionuant  Jas- 
tinus  et  Clemens  Ales.  ,  duin  passim 


tradunt  per  philosophiam  verbam  jam 
populos  prasparasse  ,  praesertim  vero 
Euseb.  Hist,  eccl.  lib.  iii  ,  c.  Sy  :  Si- 
quidem  plerique  ,  inquit ,  ex  illis  tem,' 
poris  discipulis ,  quorum  animos  ar- 
dentiorisphilosophice  desiderio  verbum 
incenderat,  Servatoris  nostri  prcecep^ 
tum  jam  ante  impleverant  ( 'Zen-i^fUf 
TTfOTefoy  aTTiTrXiipovv  TrupuKtMua-tv )  dt- 
visis  inter  egentes  facuUatihus  suis, 
Ibi  notatWillelmus  Lowt  Eusebium  hic 
eos  fortasse  respicere ,  quae  severioris 
vitae  instituto  et  rerum  mandanaram 
conlemplu  acti  jam  fuerant ;  qnare  prae- 
ceptum  Christi  de  divisione  bonoram 
pauperibus  faciendaycm  antea  ,  scilicet 
antequam  religioni  divinae  nomen  da- 
rent ,  adimpleverant,  Sed  res  incerta  ex 
Eusebio. 

(2)  Hist,  eccles,,  lib.  ii ,  cap.  6. 

(3)  Hanc  difficultatem  urget  Thomas 
obbes  in   satyra ,  quam   Historiam 

11. 


164  DE    VERA    REL.    ADV.    INGR. 

ducta  deinceps  sunt  xenodochia  aliaque  liis  similia  instituta  , 
quse  plures  ad  sectam  cliristianam  traxerunt ,  teste  Juliano  im- 
peratore  (1).  5®  Facilitas  ,  qua  Christiani  inter  suos  admittebant 
omne  perditorum  mortalium  genus  ,  spemque  praebebant  crimi- 
num  veniae  facile  impetrandae.  Quare  Julianus  sic  christianam 
religionem  irridens  :  Quisquis  mulierum  corruptor ,  inquit , 
quisquis  hornicida ,  quisquis  piaculo  et  execrando  scelere  sese 
obstrinxit ,  fidenter  adito^  etenim  simul  atque  hac  aqua  ablutus 
fuerit y  illico  ego  eum  purum  reddam  ^  quod  si  iisdem  sese  fla^ 
gitiis  rursus  contaminaverit ^  efficiam  ,  ut  tonso  cnpite  et pectore 
percusso  eocpietur  (2).  6°  Fama  miraculorum ,  quorum  potestatem 
«dendorum  sibi  attribuebant  Christiani ,  quamque  summopere 
depraedicabant ,  plures  decepit.  Sive  igitur  spectemus  humana- 
rum  causarum  concursum  ,  sive  ipsius  religionis  christianas  indo- 
lem ,  patet  naturali  omnino  ratione  eam  propagari  potuisse. 

375.  Resp.  Neg,  antecedens  sive  coUective  sive  distributive 
sumptum ,  cum  et  impares  effectui  isti  explicando  sint  causae  , 
quae  ex  rerum  humanarum  concursu  petuntur ;  calumniosge  vero , 
quoe  ex  indole  et  disciplina  christiana;  religionis.  Ac  primo  quidem 
impares  sunt  ejusmodi  causae  ,  quae  ,  licet  collective  sumantur ,  so- 
lum  evincunt ,  res  humanas  divina  Providentia  disponente  con- 
currisse  ad  facilius  notitiam  Evangehi  propagandam ,  non  autem 
movisse  homines  ad  credendum  et  ad  amplectendam  religionem 
ea  animi  persuasione ,  ut  pro  ipsa  parati  essent  ad  bona ,  paren- 
tes  ,  patriam  vitamque  ipsam  amittendam.  Calumniosae  vero  sunt, 
quas  ipsi  ex  indole  religionis  derivant ,  ut  ex  dicendis  patebit.  Sed 
jam  singillatim  eas  disjiciamus. 

376.  Ad  1°™,  Dist,  JuvitadwofiVmm  Evangeliidisseminandam, 
conc;  ad  movendos  animos,  utipsam  amplecterentur ,  neg.  Ad- 

ecclesiasticam  inscripsit,  illis  versibos :  Hoc  paupertatis  dulce  levamen  erai. 

Traxitf  et  ut  dixi ,  multos  asquatio      Sic  etiam  Felix  Bodinas ,  op.  cit. 

^*'*^  {\)  In  Epist,  xLix  ad  Arsacium  Pon- 

Mensaque  communis ,  queis  erat  una        .„  r>  i  .•        ^        •     r 

^j  \  Uficem  (jalatiae,  tum  in  fragmentis  ora- 

Doc'^l  indoctis.fidU    simulet  si-      ^»0°°°^  ^^»''^»  ^"6"^  '  «^»*^^'*;*  ^^**^"' 
mulaiis  (2)  Apud  Gibbon  ,  loc.  cit. 


CAP.    IV.    DE    EXIST.    DIV,    AG    SDPESNAT.    REV.  165 

datur  plurimum  ejusmodi  Imperii  romani  amplitudinem  conferre 
potuisse  ad  ipsam  religionem  christianam  facilius  convellendam. 
ex  tacita  ipsius  Gibbon  confessione  (1).  * 

377.  Ad  2°^",  Dist.  Poterat  hcec  indoles.,  etc.  disponere  aliquot 
eosque  rarissimos  ad  amplectendam  cbristianam  reb*gionem  quoad 
aliquas  veritates  morales ,  et  quidem  in  pari  casu ,  trans,;  omnes 
indiscriminatim  ,  spectatis  prsesertim  rerum  adjunctis ,  quae  in 
probationibus  recensuimus ,  et  quoad  omnes  veritates  ,  ney.  Ad- 
dimus  pbilosopbos ,  si  fortasse  abquos  excipias  platonicos ,  teste 
S.  Augustino  (2) ,  infensissimos  prae  ceteris  adversarios  fuisse , 
quos  Ecclesia  nacta  sit ;  Stoici  siquidem  et  Epicuraei ,  qui  primisl 
ilHs  Ecclesise  saeculis  in  Imperio  romano  principem  inter  ipsos 
locum  obtinebant ,  summopere  abborrebant  a  Cbristianorum. 
institutis. 

378.  Ad  3*»,  Eadem  esto  distinctio  ac  in  resp.  ad  1™;  nam 
eadem  ratio  miHtat.  Addatur  inter  captivos  plures  sacerdotes 
etbnicos  fuisse,  quare  ipsi  idem  non  praestiterunt?  Itaque  om- 
nes  causae  recensitae  ab  adversariis  valent  quidem  in  ratione 
medii^  quo  usa  est  divina  Providentia ,  non  autem  in  ratione 
causcB  proprie  dictae. 

379 .  Ad  4™  ,  Dist.  Et  baec  commendant  sanctitatem  cbristianaa 
rebgionis  et  primorum  Cbristianorum ,  conc;  explicant  causam 
propagationis ,  vel  neg.  vel  subdist.  Quoad  aliquos ,  si  insuper 
non  debuissent  sese  exponere  irse  suorum  ,  mortis  evidenti  peri- 
culo  et  in  infinitas  propemodum  aerumnas  se  conjicere ,  trans. ; 
omnes  vel  etiam  plerosque  in  dictis  rerum  adjunctis ,  ne^.  (3). 


(1)  Veisioitalicaedita  Mediolanicum  quasi  depostla  pietatis  sunt  j  nam 
specimine  confutationis  Spedalieri  el  inde  non  epulis ,  nec  potaculis ,  neo 
Anonyraic.  iii  (tora.  i,  pag.  i^S,  edit.  ingratis  voratrinis  dispensantur  ,  sed 
Pisan.  )Conf.  Spedalieri  ConiraGibhon^  egenis  alendis  humandisque  ,  et  pue- 
fere  tota  sectione  vi ,  pag.  i  .  ac  praeser-  ris  ac  puellis ,  re  ac  parentibus  des- 
tim  c.  III,  pag.  262,  edit.  Placenlinae.  titutis ,  jamque   domesticis    senibus  , 

(2)  De  P^erit.  relig.  c.  vii.  item  naufragis ,  et  si  qui  in  metal- 
(8)  Sporlulae ,  etc.  non  dabantur  nisi  /1«,  et  si  qui  in  insulis,  vel  in  cus- 

egenis  ,  viduis ,  popillis  ,  etc.  En  verba  iodiis  ,  dumtaxat  ex  causa  Dei  seclts, 

TertoHiani  ,  Apolog,  c.  xxxix  :  Hcec  alumni  confessionis  suce  fiunt,   HaeG 


166 


DE    VERA    REL.    ADV.    INCR. 


Addatur  xenodochia ,  ptochia  ,  gerantrochia  ,  etc.  nonnisi  sero 
instituta  in  Ecclesia  fuisse ,  postquam  nempe  pacem  et  securita- 
tem  ipsa  adepta  est. 

380.  Ad  5"*,  Dist.  Quatenus  nempe  christiana  rehgio  vel  tota 
vel  magna  ex  parte  coaluerit  ex  scelestorum  horainum  fsece  atque 
colluvie ,  neg. ;  secus  subdist,  Et  hos ,  quos  admittebat  rehgio  in 
sinum  suum ,  hac  lege  admittebat ,  ut  veterem  hominem  exuti 
novuminduerent  juxta  severa  Evangehi  prsecepta  ,  conc;  quacun- 
que  ratione  ,  neg.  Nec  prsetermittendum  est  eo  magis  ahenos  ho- 
xnines  esse  ab  amplectenda  christiana  rehgione ,  quo  magis  mori- 
bus  perditi  sunt  atque  corde  corrupti ;  quod  si  plures  ejusmodi 
conditionis  homines  ad  christiana  castra  transierunt ,  in  eo  miri- 
fice  elucet  virtus  divinae  gratiae  ,  qua  adeo  perculsi  sunt,  ut 
christianam  fidem  professi  mira  statim  morum  sanctimonia  fulse- 
rint,  teste  Phnio(l)ac  ipso  Juliano  Imperatore,  qui  ad  Arsacium 
Galatiae  Pontificem    scribens ,    ut  per  ipsum  ethnicos  ad  bene 


fermerepetit  S.  Cyprianas ,  Epist.  38, 
edit.  Pamelii ,  qase  est  ad  Galcedoniam 
et  Herealanum ,  coUegas  ,  et  ad  Roga- 
tianam  et  Numidium  ,  presbjteros  ; 
Cumque  ego  vos  pro  me  vicarios  mi- 
serim^  ut  expungeretis  necessitates  fra- 
trum  nostrorum  sumptibus,si  qui  etiam 
vellent  artes  suas  exercere  ,  addita- 
mentOf  quantutn  satis  esset ,  desideria 
eorumjuvaretis ,  simul  etiam  et  cetates 
eorum ,  et  conditiones  et  mcrita  dis- 
cerneretis  ,  etc. —  Ex  qaibus  deducunt 
eroditi,  matricolam  necessitatum  con- 
tinuisse  nomina  egentinm  ,  xtatem^  etc. 
aliqnando  nomina  expuncta  ,  aliquando 
addita  quae  opus  essent  ad  alendam  fa- 
miliam  ,  cum  suis  artibus  quod  esset 
satis  sibi  comparare  non  poterant.  Hoc 
stndiam  nunqnam  defuit  in  Ecclesia  ca- 
tholica.  Innnmera  occurrunt  exempla 
omninm  eaecaloram.  Ethnicorum  pau- 
peres  interdam  alebantor  ab  Ecclesia. 


(1)  Lib.i,epist.  xcviTjScribit: ^^r/no- 
bant  autem  ( christiani  conquisiti )  hano 
fuisse  summam  vel  culpcB  suce  vel  errO' 
ris  ,  quod  essent  soliti  stato  die  ante 
lucem  convenire ,  carmenque  Christo 
quasi  Deo  dicere  secum  invicem ;  seque 
sacramento  non  in  scelus  obstringere , 
sed  ne  furta  ,  ne  latrocinia  ,  ne  aduU 
teria  comvntterent ,  ne  fidem  fallerent, 
ne  depositum  abnegarent.  Addatur  Ter- 
tullianus,  qui  provocabat  ethnicos,  ut 
proferrent  aliquem  ia  carceribus  de- 
tentam,  vel  extremo  supplicio  afFeclum, 
aut  conquisitum  praeter  fidei  causam. 
—  Cons.  Mamachi.  Z?e  on^.,  tom.  i; 
Fleory,  Masurs  des  Israelites  et  des 
Chretiens ,  p.  2 ;  Bossuet ,  Discours 
sur  Vhist.  univ.,  p.  2,  ch.  19;  Spe- 
dalieri ,  op.  cit.,  sect.  iv,  c.  i;  et  ex 
antiqnis  S.  Augustinos ,  De  moribus 
EcctesicB  catholiccB, 


CAP.    IV.    DE    EXIST.    DIV.    AC    SUPERWAT.    REV.  167 

vivendum  inflammaret,  exemplum  proposuerit  Christianorum 
benignitatem  in  peregrinos ,  ouram  ab  illis  adhihitam  in  mor' 
tuis  sepeliendis  et  sanctimoniam  vitce  (1). 

381.  Ad  6™,  Dist.  Una  cum  veritate  miraculorum  praeterito- 
rum,  quae  Christus  et  Apostoli  patrarunt ,  atque  praesentium, 
quae  passim  nempe  a  Christianis  peragebantur ,  conc;  fama  tantum 
absque  eorum  veritate  ,  neg.  Postremum  enim  hoc  supponere 
tum  absurdum  tum  ridiculum  foret.  Addo  minus  etiam  talem 
conjecturam  valere  ,  quod  eamdem  potestatem  sibi  tribuerint 
ethnici  (2). 

382.  Objicitur  secundo.  Nemo  ab  initio  religionem  christianam 
amplexus  est,  nisi  populus;  est  autem  pervulgatum  illud  Senecae 
adagium  :  Argumentum  pessimi  turba  est ;  ergo. 

383.  Resp.  1«  Neg,  maj,  Plures  enim  nos  recensuimus  ex 
Judaeis  et  ethnicis ,  qui  christianam  rehgionem  professi  sunt , 
doctrina,  nobilitate  ,  opibus  florentes.  UHs  addimus  Polycarpura, 
Ignatium ,  Irenaeum,  Justinum,  Glementem,  Ammonium,  Ori- 
genem  ,  Aristidem  ,  ApoflinareQi ,  Athenagoram  ,  Quadratum  , 
Apollonium,  etc.,utposterioresomittamus;  addimusGlabrionem, 
qui  sub  Trajano  magistratum  gesserat ,  Fiavium  Clementem  virum 
consularem  Domitiani  consobrinum ,  ejusque  uxorem  Flaviam 
Domitillam  Augusti  sanguine  natam ;  addimus  eos  ,  quos  Tertul- 
lianus  recenset  ex  palatio ,  foro  ,  senatu ,  quos  omnis  ordinis 
recenset  Plinius.  Nonne  adversarii  nostri  objiciunt  plures  philo- 
sophos  ex  indole  philosophiae ,  quam  profitebantur ,  ad  christia- 
nam  reUgionem  venisse  (3)? 

(l)  Ep.  xLix  ,  edit.'  Spanhem.   En  sect.  iii ,  c.  2,   3,8,  Origenes  ,  Con- 

ipsius  verba    :   t/   oh    ^fx.iis    oic/^iB-ec  <ra  Ce/st»m  ,  lib.  i ,  af&rmat,  tot  faisse 

retuTet  4fKuv ,  ov^i  eixo^xi-Troftii  ^  o  fAei-  portenta  a  Christi  sectatoribas  patrata  , 

A/9"7<«   T>}»  uB-eoTt]Tet  Tvvtjtjlija-et  jj  71-ift  quce  non  tam  trahebant  ad  Christum , 

Tov^  %ivovs  (piXeiitB-paTriei  Kett  >?  TFiflt  t«V  quam  coactos  etiam  et  invitos  rapie- 

Tct(^otg   tSv  vtxfAV    'TFfoftviB-iiot    xott  if  TTg-  hant  j  OTt  "ffoXXot  aTVlftl    ttXOVTti    «•/)«- 

vXuTfAiVf}    TiftvcTijs    KetTce,  Tov  /iiov.  In-  TiXifXvB-etTt    ^^(TTtetvtTftA.    Notffi    sant 

tegra  ferme  epislola  non  continet  nisi  provocationes  pablicse  Tertnlliani ,  Cy* 

Cbristianoram  eloginm.  priani  aliornmqne  Patrum. 

(2)Cons.Spedalieri,  Con*ro(^t/&fco»i,  (3)  Apposite  Hieronymus  ,  Prafat^ 


168 


DE    VERA    REL.    ADV.    INCR 


384.  Resp.  2»  Dist,  maj,  Et  humilis  plurimorum  fidelium 
conditio  est  antiqui  vaticinii  adimplementum  de  iis  ,  qui  in  futurum 
Messiam  credituri  sub  initio  erant,  conc;  aliquid  roboris  detrahit 
argumenlo  nostro ,  neg,  Conf.  Is.  LXI ,  1  cum  Luc.  IV ,  17  et 
seqq. 

385.  Ad  Prob.  Arcjumenturti  pessimi  turha  est,  Dist.  Cum 
agitur  de  speculativis  quibusdam  verilatibus ,  circa  quas  turba 
indifferenter  se  habere  potest ,  trans. ;  cum  agitur  de  deserenda 
religione ,  quam  cum  lacte  suxerat ,  atque  de  nova  amplectanda , 
invisa,  cupiditalibus  inimica ,  cum  famge  ,  parentum ,  bonorum 
omnium  ,  vitaeque  ipsius  discrimine ,  neg,  In  negotio  enim  reli- 
gionis  sive  verae  sive  fictae  ,  multo  iUi  tenacius  adhaeret  turba  , 
populus,  plebs,  quam  sapientes  et  nobiles;  hinc  si  turba  rehgio- 
nem  christianam  amplexa  est,  ad  id  praestandum  non  nisi  aut 
argumentorum  evidentiam  ,  aut  divinge  giatiae  omnipotentem 
virtutem ,  aut  utramque  simul  fortiter  suaviterque  ipsam  impulisse 
dicendum  est. 

386.  Objicitur  tertio  :  Christiana  refigio  acceptum  referre  debet 
incrementum  suum  magna  saltem  ex  parte  persecutionibus  Im- 
peratorum  Christianorum ;  ergo. 


in  CataL  Script,  EccL:Discant  igitur^ 
jnquit ,  Cehua  ,  Porphyrius  et  Julia- 
nu8 ,  rahidi  adversus  Christum  canes  , 
discant  eorum  sectatores  (  qui  patant , 
Ecclcsiam  nullos  philosophos  et  elo- 
qoentes  ,  nuUos  habuisse  doctores )  , 
quanti  et  quaies  viri  eam  fundaverint , 
extruxerint;  et  desinant  fidem  nostram 
rusticce  tantum  simpliciiatis  arguere  , 
Nonne  jain  publica  esistebat  in  urbe 
Alexandriae  schola  a  primis  Ecclesioe 
saeculis  instituta  ,  in  qua  viri  doctissimi 
Ammonius,  Pantaenus  ,  Clemens  Alex., 
Origenes,  etc.  floruerunt,  et  ad  quara 
Tel  ipsi  ethnici  turmatim  confluebant  ? 
En  quid  deejusmodi  scholascribatEu- 
sebius,  Hist.  Eccl,  lib.  v,  c.  lo  ,  ubi 
loquens  de  Pantaeno  ;  'E|  upxtciou  tB-ovf , 


inquit ,  ^t^ua-icetXtioo  ruv  UfSi  Xoyttf 
TTup    avTols  a-vvia-TcSTog  ,    0  Keit   tU  Vifjt.a.s 

TTeCpUTttVtTUt  y  KUt  TTfOS  Tm  IV  Xoyc»  KUt 
T^  TTSft    TU     B-t7u      TTCOvS^V]     ^VVUTUV     TVy~ 

KpoTtla-Tut  'prupeiXijCpufAtv  j  id  est ,  Jam 
inde  a  priscis  temporibus ,  sacrarum 
litterarum  schola  in  ea  civitate  fuerat 
insiituta  ;  qucB  quidem  nostra  adhuc 
cetate  perseverat ,  et  ab  hominibus  tum 
eloquentia  tum  divinarum  litlerarum 
studio  instructissimis  ohlineri  dicitur , 
Porro  ,  suh  Severo  (inquit  anonymus 
chronographus)/7orMt7  PantoenuSf  quem 
secutus  est  in  schola  ( Alexandrina  ) 
Clemens  Stromateus  ,  hunc  Origenes, 
Cave,  Hist.  vol.  ii ,  p.  87  ,  ad  annum 
Chrisli  181  ;  ergo  jaminde  a  saeculo  11 
celeberrima  illa  schola  florebat. 


CAP.    IV.    DE    EXIST.    DIV.    AG    SUPERWAT.    RBV. 


169 


387.  Resp.  Neg.  antec.  Nam  religio  christiana  jam  longe  late- 
que  per  universum  orbem  propagata  erat,  ac  tenebatur  a  majori 
forsan  incolarum  romani  Imperii  parte ,  ante  Constantini  conver- 
sionem  (1).  Imperatores  christiani  coliabentem  jam  undique  ido- 
lolatricam  superstitionem  vel  proprio  fato  permiserunt,  vel  nuUo 
ferme  negotio  funditus  sustulerunt. 

388.  Objicitur  quarto  :  Paganismus,  Mahumetanismus ,  Pro- 
testantismus  brevi  longe  lateque  propagati  sunt,  ergo  celeritas 


(1)  Cons.  Spedalieri  in  AnalisidelV 
esante  critico  di  Freret ,  cap.  vii,  art.  3 
et  seqq.  Etsi  Constantius  Imperator  aria- 
nns  sub  poena  capitali  prohibueril  exer- 
citium  idololatria3,  nulla  supersuntmo- 
numenta  ,  ex  quibus  constat ,  illas  leges 
fuisse  executioni  mandatas  ;  imo  S.  Au- 
gustinus  aperte  scribit  :  Quis  unquam 
deleclus  non  negavit ,  vel  saltem  timore 
pcence  tantum  scelus  se  nunquam  pa- 
traturum  promisit?  Ipse  Gibbon  fate- 
tur  irritos  conatus  illos  fuisse.  Julianus 
Imperator  idololatriam  propugnavit  post 
Constantii  obilum  ,  et  rursum  juxta 
Freret  religio  pagana  dominari  quodam- 
modo  coepit.  Sed  hic  duo  sunt  notanda 
Freret  mendacia  ;  i°  quod  negaverit  Ju- 
lianum  Christianos  fuisse  persecutum  ; 
hoc  enim  falsum  esl;  nam  dupliciter  sae- 
viit  inChristianos,  indirecte  per  discordiae 
inter  Pra^latos  semina,  quae  ipse  j  ecerat  ; 
directe  per  vim  ,  exilia  ,  bonorum  di- 
reptionem  ,  cruciatus  ,  mortem.  In  mar- 
tyrologio  romano  plura  occurrunt  no- 
mina  eorum  ,  qui  sub  Juliano  passi  sont' 
S.  Gregorius  Naz.  ejus  crudelitates  pa- 
lam  ipsi  exprobravit.  Fictos  srepe  praj- 
textus  qujerebat  eadem  ratione  ,  ac 
poslea  factum  est  sub  Elisabetha  An- 
glorum  Regina,  aliisqnepassim.  Alterum 
mendaciam  Freret  est,  qaoddenuosQb 


Juliano  religio  pagana  amissam  recu- 
perare  coeperit  dignitatem.  Julianas  in 
epistola  ad  Artemonem  conqueritur,gfiO(/ 
nemo  inveniretur ,  qui  redire  velletad 
derelictum  numinum  cultum  ,  ac  rur- 
sum,  scribens  ad  Libanium  sophistam  , 
conqueritur  ,  quod  sermones  habiti  ad 
incolas  Bereae  ,  ut  ipsos  inducerent  ad 
denuo  amplectendam  religionem  majo- 
rum  ,  nullos  pepererinl  fructus.  Ouod 
si  nonnuUi  rursura  ad  idololatriam  re- 
dierunt ,  utreferunt  SS.  Gregorius  ,  Ba- 
silius  ,  etc,  ii  ipsi  fuerunt ,  qui  chris- 
tianam  religionem  professi  erant  sub 
Constantino  ,  arianara  sub  Constantio  , 
et  paganara  snb  Juliano  ,  eadem  ratione 
ac  in  Anglia  Kranmer  et  Paulet,  Cae- 
cilius  aliisque  fuerunt  semi  Catholici  sub 
Henrico  viii ,  Protestantes  sub  Eduar- 
do  VI  ,  Catholici  sub  Maria  ,  denique 
rursum  Protestantes  et  Calvinistae  sub 
Elisabetha.  Pauletsub  quinque  Regibus 
quater  mutavitreligionem.  Ceteram  Jo- 
vinianus  successor  Juliani  paganos  per- 
secutus  nonest ,  Valentianinus  eos  pro- 
texit ,  Valens  pepercit  elhnicis  ,  saeviit 
in  Calholicos.  Sub  Theodosio  ,  Arcadio 
et  Honorio  vix  reliqaiae  inveniri  poterant 
Paganismi  in  toto  Imperio  romano.  Nam 
a  saeculo  v  labente  jam  vix  fit  mentio 
de  paganis. 


170  DE    VERA    REt.    ADV.    INCR. 

propagationis  religionis  christianae  nihil  habet  supernaturale  aut 
divini ;  in  insito  siquidem  humani  cordis  novitatis  amore  et  in 
exemplo  Principum  habetur  ratio  sufficiens  propagationis  cujus- 
cunque  religionis,  ideoque  et  christianas  (1). 

389.  Resp.  Dist,  cons.  Celeritas^er^e^  etc.  conc,;  cum  omni- 
biis suis did]unQ\AS  ^  neg.  Inhocenimpraecisetotumconsistit  propo- 
siti  argumenti  robur ,  non  autem  in  materiali ,  ut  ita  dicam,  propa- 
gationem  in  se  spectata.  Hinc  neg.  paritatem.  Quid  mirum  sipagana 
superstitio  tam  late  propagata  sit ,  innixa  cupiditatibus  ac  vitiatae 
propensionibus  naturae  ,  et  simul  freta  auctoritate ,  potentia  ac 
legibus  Principum  ?  Si  tamen  Paganismus  una  religio  dicendus  est , 
et  non  potius  unum  nomen.  Sic  nihil  mirum  est ,  si  Islamismus , 
utpote  secta  cupiditatibus  blandiens  ac  proeconceptis  magna  ex 
parte  opinionibus,  inter  arma  etcsedes,  tam  celeriter  creverit , 
praesertim  cum  obdiulurnas  simultates  et  bella  ,  ad  internecionem 
pene  usque  pertracla  ,  inter  Romanos  ad  Persas  utriusque  Imperii 
vires  consumptae  essent.  Quod  demum  atlinet  ad  Prolestantismum , 
nemo  est ,  qui  ignoret ,  animos  jam  a  longo  tempore  diversis 
concurrentibus  causis  ad  illam  innovationem  fuisse  veluti  praepa- 
ratos  atque  dispositos.  Agebatur  praeterea  de  reformatione ,  quae 
ad  majorem  in  moribusacdisciplina  licentiam  homines  alliciebat, 
qua;  furtis ,  expoliationi  bonorum  ecclesiasticorum  ,  quibus  et 
principes  et  privati  non  pauci  inhiabant,  aditum  aperiebat, 
quamque  politica  rationum  momenta  promovebant  (2).  Addo  in- 
gens  esse  discrimen  inter  introductionem  novae  religionis ,  veteri 

(1)  Sic  etiam  post  alios  maltos  in-  (2)  Cons.  Bossaet,  Hist.  des  varia- 

credulos  Wegscheider  hac  de  causa  re-  tions ,  liv.  i ;  Bernino  ,  Storia  di  tutte 

jicit  argamentum  prodivinitate  religio-  l'eresie ,  tom.  iv ,  edit.   Rom.  1709; 

nis  christianae  desumptum  ex  ejus  pro-  Zaccaria  ,  Antifihronio  ,  tom,  1,  lib.  1; 

pagatione,   dum  ait    :    JSeque  fausta  Cobbet ,  epist,  i.  CcFte  vel  ipse  Hume , 

Ecclesice  propagatio  et  conservatio ,  qui  nihil  credebat  et  neminem  revere-r 

quod  eadem  et  islamiticcB  religioni coH'  batur  ,  apcrte  fatetur,  Que  levMable 

tigit ,  inter  documenla  veritatis  atque  fondement  de  la  rSforme  fut  Venviede 

originis  divinoB  referri  potest{  op.  cil.  voler  Vargenterie  ct  ious  les  ornemens 

p.  I ,  c.  2  ,  §  5i  ,  not.  I  ).  Ita  etiam  des  autels  {Histoire  d'Elisaheth  ,  trad. 

Felix  Bodinus  loc.  cit.  de  Vanglais  ,  cli.  4o ,  an.  i568  ). 


CAP.    IV.    BE  EXIST.    DIV.    AC    SUPERNAT.    REV.  171 

receptaeque  omni  ex  parle  contrariae,  et  corruptionem  alicujus 
religionis  sub  falsis  praetextibus ,  qualis  reformatio  lutherana  fuit. 
Sed  praeterea  dislinguendum  est  inter  Lutberanismum  proprie 
dictnm  et  Protestantismum ;  primus  enim  saltem  valde  propaga- 
tus  non  est ,  sed  brevibus  limitibus  circumscriptus  et  cito  in 
plures  sectas  divisus  ;  alter  vero  ,  cum  non  sit  nisi  negativus  ,  nil 
aliud  significat,  msimagnam  defectionem^  non  autem  diffusio^ 
nem  proprie  dictam. 

390.  Ad  Prob.  de  insito  bumani  cordis  novitatis  amore ,  neg, 
Etenim  nibil  magis  obstat  propagationi  religionis ,  quam  ejusdem 
novitas;  baecprofecto  perpetuo  fuit  ethnicorum  exceptio  adversus 
religionem  christianam ,  ac  maximum  obstaculum  ,  quod  superare 
debuerit.  Exemplum  Principum  ,  si  quid  probaret ,  evinceret , 
idololatras  primis  Ecclesiae  saeculis  a  rehgione  ciiristiana  summo- 
pere  abborrere  debuisse  (1). 

PROPOSITIO  VI. 

Co7iservaiio  Christiance  Religionis  in  omnihus  suis  adjunctis 
spectata  non  minus  certum  divince  ac  supernaturalis  Christi 
missionis  suppeditat  argumentum. 

39 1 .  Cbristus  Dominus  non  solum  reh*gionis  suae  propagationem 
sed  et  conservationem  vaticinatus  est  usque  ad  consummationem 
saecuH  (Matth.  XXVlll,  20)  ,  ac  portas  inferi  nunquam  praevali- 
turas  adversus  Ecclesiam ,  quam  aedificaturus  erat  super  Petrum 
( ibid.  XVI ,  18  ).  Si  adimplementum  suum  sortitum est  vaticinium, 
patet  non  minus  certum  a  nobis  desumi  argumentum  ad  divinam 
Christi  missionem  evincendam  ab  ipsius  rehgionis  conservatione 
quam  ab  ejusdem  propagatione.  Ad  tollendam  vero  omnem  aequi- 
vocationem ,  praemittimus  ,  nos  hic  non  aliam  communionem  sub 
cbristianae  rehgionis  nomine  designare  praeter  catholicam ,  in  cu- 
jus  solius  conservatione  divinae  virtutis  efficacia  elucet ,  ut  jam 
ostendimus. 

(1)  Cons.  Spedalieri,  op  cit.  Analisi  delV  esame  critico  di  Freret,  tom.  i^ 
c.  7  ,  art.  8  ,  p.  25o. 


172  DE    VERiL    REL.    ADV.    INCR. 

j  392.  Religionis  cliristianae  conservatio  non  minus  certum  ar- 
gumentum  suppeditat  divinae  ac  supernaturalis  originis  suae  quam 
ipsius  propagatio ,  si  eadem  adjuncta  concurrant  tum  ex  parte 
difficultatum ,  tum  ex  parte  eorumdem  defectuum  naturalium 
causarum  in  iis  superandis  ad  ipsius  conservationem  ,  quae  con- 
currerint  in  ejus  propagationem.  Atqui  ita  est,  etc. 

393.  p]t  sane,  prsecipuum  impedimentum  seu  obstaculum  , 
quod  oppositum  est  christianae  religionis  propagationi ,  praeter 
dogmatum  arduitatem ,  est  bellum  quod  indixit  omnibus  cupidi- 
tatibus  ;  jam  vero  hoc  ipsum  ejus  conservationi  semper  obstitit ; 
quo  factum  est ,  ut  pugnare  perpetuo  debuerit  adversus  dupH- 
cem ,  ut  ita  dicam ,  hostium  aciem ,  externam  nempe  atque  in- 
ternam.  Externi  Ecclesige  cathoHcae  seu  reh*gionis  christianae 
hostes  tribus  prioribus  soecuhs  fuerunt  ethnici ,  qui  in  ipsam  om- 
nem  saevitiem  exercuerunt  ,  quse  postea  recruduit  sub  apostata 
Juhano,  qui  crudehtati  astutiam  adjunxit ;  quibus  addendi  sunt 
subsequentibus  saecuhs  Persarum  et  Isiamitarum  conatus.  Interni 
praeterea  hostes ,  qui  Ecclesiam  cathohcam  omni  moHmine  op- 
pugnare  aggressi  sunt ,  innumerae  prope  fuerunt  baereticorum 
sectae ,  quae  vel  ab  ipsis  christianae  rehgionis  incunabuhs  et  quo- 
vis  deinceps  saeculo  exortae  sunt  usque  ad  Protestantismum 
ejusque  propagines ,  Anabaptistas  ,  Socinianos ,  Quackeros ,  Uni- 
tarios  ,  Bibhcos  ,  Rationahstas.  Quibus  sese  adjecerunt  schismati- 
corum  turbae  Novatianorum,  Donatistarum  ,  Graecorum  ,  Ru- 
thenorum ,  Anghcanorum ,  quarum  ahquae  numerosissimae 
quandoque  fuerunt ,  ac  Imperatorum  ,  Regum  ac  Principum  favore 
acpotentiafretasformidabiles  fuerunt  vel  etiam  sunt.  Ad  internos 
vero  Ecclesiae  catholicae  hostes  spectant  tot  vel  aperti  vel  occulti 
apostatae,  tot  perduelles  fihi,  qui  maestissimae  malri  nec  minus 
atrox  nec  minus  diuturnum  belium  intentarunt,  ut  Jansenistae  , 
Deistae  ,  Athei ,  pseudo-Politici ,  tot  occultae  sectae ,  quae  facile 
iiumerari  profecto  non  possunt  (1). 

(1)  In  Gallia ,  Anglia  ,  Hispania  ,  versa  nomina  sabinde  sumpserant , 
Germania  ,  Italia  innumeras  prope  in-  Fratram,  Illaminatoram,  Murarioram, 
«urrexerunl  occultae  societates  ,  quae  di-      Carbonariorum  ,   etc.    quae  omnes   eo 


CAP.    IV.    DE    EXIST.    DIV.    AG    SUPERNAT.    REV.  173 

394.  Hi  porro  sive  seorsim,  sive  conjunctis  viribus,  eam  op- 
pugnarunt  tum  aperta  vi ,  dirissimis  scilicet  in  eam  ejusque  mi- 
nistros  excitatis  persecutionibus ,  tum  calamo  ac  publicis  typis 
undique  argumenta  conquirentes  non  solum  ex  Scriptura  vel 
ecclesiasticis  monumentis,  sed  et  ex  historia  ,  antiquitate ,  chro- 
nologia  ,  physica  ,  mathesi  ,  astronomia ,  therapeutica  ,  geologia , 
sculptura  ,  pictura ,  poesi ,  etc. ,  adeo  ut  vix  humanse  scientiae 
vel  artium  hberalium  pars  aHqua  sit,  qua  abusi  non  fuerint  et 
ex  qua  identidem  arma  non  desumpserint ,  ut  Ecclesiaj  extremam 
perniciem  inferrent. 

395.  Hai  praeterea  sectaeomnes,  cujuscumque  demum  deno- 
minationis  ,  licet  inter  se  oppositae  ,  semper  coUigatae  fuerunt , 
quamdiu  actum  est  de  impugnanda  cathohca  rehgione,  et  intimo 
insuper  nexu  conjunctae  cum  internis  hostibus  fuerunt  et  sunt 
ad  finem  hunc  obtinendum ,  adeo  ut  destructio  reHgionis  catho- 
hcae  sit  velut  unum  omnium  quod  sibi  proposuerint  atque  pro- 
ponant.  Adversus  hanc  unam  ethnici ,  adversus  hanc  haeretici, 
schismatici,  increduH  omnes  et  pessimi  quique  in  hanc  dicteria 
congerunt,  in  hanc  cahimnias  struunt ,  hanc  unam  ex  politicis 
principiis  invisam  vel  saltem  suspectam  principibus  viris  reddere 
conantur.  Adversus  hanc  faedera  et  societates  ineunt,  quibus 
sese  singuh  jurejurando  obstringunt ,  ut  nuliis  parcant  sumpti- 
bus ,  nulHs  incommodis ,  itineribus ,  nuUis  mediis  ad  finem  as- 
sequendum  (1). 

396.  E  contra  christiana  rehgio  seu  Ecclesia  cathoiica  ,  ab 
humihbus  exorta  principiis  ,  passim  sibi  rehcta ,  saipe  fiUos  suds , 
qui  auxiUum  iUi  ferre  potuissent ,  passim  indifierentes  ,  saepe 
adversos  experta  est ,  qui  latens  beUum  in  praecipuam  ejus  sedem 
ac  in  sua  veluti  castra  inferebant ,  interdicendo  communicatio- 


tendebant ,  prout  tendnnt  ad  christiani  minibas  bibliothecae  saecnli  xtiii  ,  jam 

nominis  excidiam.   Non  parcant  viri-  namerabantar  2^741  ^^^oyolaminaiin' 

bas ,  pecaniae ,   calamniis  ,  hypocrisi ,  pressa   operam    Voltaire  ,   Roasseaa  , 

dummodo  iinem  saum  obtineant.  Helvetius,  Diderot ,   etc,;  anno  1827 

(1)  In  sola  Gallia  ab  anno  1817  ad  numerabantar  5,ooo,ooo,     . 
annum  1824  ,  omissis  600,000  vola- 


174  ^^  »  »E    VERA    REL.    ADV.    INCR. 

nem  omnem  ac  dependentiam  ab  ea ,  quae  omni  humano  saepe 
est  destituta  praesidio  (1). 

397.  Attamen  vix  Paganismus  vel  sectae  externis  praesidiis  ca- 
ruerunt,  vel  levem  aliquam  adversitatem  passae  sunt ,  cum  citius 
vel  serius  evanuerunt ,  nec  nisi  noraina  sua  in  infami  Ecclesiae 
hostium  albo  reliquerunt ;  aliae  nullis  etiam  Regum  conatibus 
potuerint  sustentari,  aliee  in  tot  sunt  frustula  divisae  ac  ita  a 
primordiis  suis  diversse,  ut  vitaro  seu  existentiam  vix  aliquam 
habeant,  si  excipiatur  politica  et  externa,  quae  solo  odio  com- 
muni ,  supra  (393-395)  exposito,  alitur  ac  sustentatur,  sterilis 
omnino  ac  infoecunda. 

398.  Ecclesia  vero  catholica ,  licet  internum  atque  externum 
permanens  bellum  sustinere  debuerit  ac  debeat,  licet  experi- 
mentis  omnibus  gladii,  cahimniae,  barbariei ,  scientiae,  picturae, 
sculpturae ,  typographiae  ,  confoederationum  fuerit  subjecta  ,  hcet 
per  vicissitudines  sseculorum  modo  prosperas  modo  adversas 
transire  debuerit ,  quotidie  cernit  ex  inimicis  suis  cadere  a  latere 
suo  mille  et  decem  miUia  a  dextris  suis ,  et  novis  insurgentibus 
veteres  deficere ,  semper  sibi  constans ,  semper  victrix ,  ex  sua 
virtute  fortis  ,  semper  una ,  semper  foecunda  ac  majestate  plena 

(l)  Satls    sit    hic  speciminis   gratia  viticiis  editQm  3o  Janaarii  atino  i83o, 

commemorare  ,    febronianos    omnes  ,  Darmstad ,   nec   non   Dacii  Badensis , 

eosqae,    qai   congressas  ,    seu    potias  etc.  Si  sermo  sit  de  Genevensibas ,  le- 

conjarationis  vulgo  D'Em8  nuncupatae,  gatur  Dominus    Nachon  ,   qui  in   sua 

placita  seclanlur,  atque  etiamnum  in  Lettre stir  latoIerancedeGeneve ,LyoJi 

praxim    deducere   salagunt  ,   aliosque  et  Paris  1823  ,  per  documentorum  se- 

ejusdem  furfuris  homines.  Dignum  pla-  riem  ab  anno  i553   usque   ad  annum 

fie  est  quod  legatur  opus  Memorie  sto^  1823  ostendit  ,  ipsos  nunquam  desti* 

fiche  di  Monsignor  Bartolomeo  Pacca,  tisse  a  systemale  persecutionis  adversus 

ora  Cardinals  disanla  chiesa^  suldilui  Catholicos  ;  facile  esset  hanc  documen- 

sog^iornoin  Germaniad'aWanno  i  ^86  tornm  seriem  protrahere  asque  ad  hunc 

aI  1^94,  Roma  i832,  in  quo  veridicae  annum,   ut  pateat ,  quomodo  ipsi  sibi 

qnamplures  noliliae  congeslae  habentur.  cohaereant,  ac  quomodo  verba  cum  ope- 

EtlamenquihaecpraJstantCathoIicisunt.  ribus  consenliant.  Bergier  provocit  re- 

Quid  fiet  a  Protestantibus  !  Perpendatur  formatos,  utvelanum  locum  itidicent, 

edictam  Magni  ducis  Hassiac  relate  ad  qaem   quandoque  obtinuerint,   et  in 

exercitinmreligioniscatholicaeinsuispro-  qao  Catholicos  persecuti  non  sint. 


CAP.    IV.    DR    EXIST.    DIV.    AG    SUPERIVAT.    REV.  l75 

ad  instar  regalis  fluvii ,  qui  quo  magis  ab  origine  abscedit ,  aquis 
eo  copiosioribus  redundat ,  dum  gentes  ad  fidem  conversae  ad 
eam  undique  confluunt ,  dum  sinum  aperit  ad  colligendas  dis- 
persiones  Israelis ,  id  est ,  eorum  omnium ,  qui  sincere  atque  ex 
corde  veritatem  inquirunt  ex  diversis  sectis  ,  vel  qui  ex  filiis 
suis  ad  meliorem  frugem  se  recipiunt ,  pristinos  errores  et  fal- 
lacias  ejurando.  Veluti  civitas  super  montem  posita  in  signum 
semper  est  populorum ,  qui  oculos  in  eam  attollunt ,  et  ipsa 
exultabunda  et  gaudens  miro  semper  ac  novo  charitatis  affectu 
ad  se  venientes  vel  revertentes  complectitur ,  et  fructum  ac  con- 
solationem  percipit  tot  lacrymarum ,  quas  pro  eis  fudit.  Velut 
sol  fulgens  in  medio  nebuiae  usque  ad  extremum  terrae  micantes 
semper  radios  suos  emittit  et  nuntios  pacis  ad  eos ,  qui  in  tene*- 
bris  et  in  umbra  mortis  sedent ,  ut  lumine  fulgoris  sui  perciti  ad 
eam  se  recipiant  et  videant  ac  vivant. 

399.  Jam  vero  diversis  imo  plane  contrariis  bis  effectibus 
causa  tribuenda  est.  Hic  agitur  de  factis ,  quae  in  dubium  revo- 
cari  nequeunt;  sectae  ac  superstitiones  omnes,  licet  omnibus  hu- 
manis  prsesidiis  suffultoe  ,  computrescunt  et  pereunt;  christiana 
reh'gio  seu  cathoUca  Ecclesia ,  omni  ssepe  humana  ope  destituta , 
imo  adversitatibus  omnibus  pressa  ,  semper  viget ,  semper  vi- 
rescit  et  proficit.  Profecto  nisi  desipere  vehmus  ,  nil  ahud  su- 
perest ,  nisi  ut  dicamus,  iilas  utpote  humana  opera  perire ,  ut 
homines  ipsi  humanis  omnibus  vicissitudinibus  subjacent  ac  de- 
mum  intereunt;  haec  vero  utpote  divinae  originis  divina  adsis- 
tentia  ac  vita  vivit ,  donec  expletis  saecuHs  ac  mundi  cursu  can- 
ticum  incipiat  seternitatis. 

400.  Hujus  divinoe  adsistentiae  erga  Ecclesiam  suam  perenne 
pignus  atque  argumentum  sunt  dona  supernaturaha  atque  cha- 
rismata ,  quibus  semper  abundant  non  pauci  ex  fihis  suis  5  pro- 
phetiae  et  miracula ,  quse  nunquam  in  Ecclesia  esse  desierunt ; 
virtutes  omnes  ,  quse  heroicitatis ,  uti  dicitur,  gradum  attingunt. 
Non  ignoramus  incredulos  ,  Protestantes ,  bibhcos ,  rationaUstas 
falsa  scientia  tumentes  haec  spernere  atque  irridere,  nec  mirum , 
quum  vaticinia  ipsa  ac  miracula  biblica  rejiciant ;  haec  tameti  it- 
risio  ,  hic  contemptus  facta  testatissima  ac  juridica  non  destruunt. 


176  DB    VERA.    REL.    ADV.    Il^GR. 

Ecclesia  quovis  saeculo  examine  severiori  instituto,  tum  de  vir- 
tutibus  in   gradu  heroico,  tum  de  miraculis  allisque  donis  su* 
pernaturalibus ,  plures  refert  in  Beatorum  ac  Sanctorum  album. 
Istorum  gesta  et  acta  ab  Ecclesia  probata  sincero  animo  ipsi  le- 
gant  et  expendant  cum  suis  documentis ,  et  tunc  ,  omnibus  vanis 
subtilitatibus  et  paralogismis  prjEtermissis  ,  non  minus  de  eorum 
veritate  certiores  fient ,  quam  de  peculiari  Dei  providentia  erga 
Ecclesiam  suam ,  seu  erga  rebgionem  a  se  institutara  (1). 
)   401.  Ut  igitur  gravissimum  hoc  argumentum  ad  scholasticam 
methodum  exigamus ,    ita  concludimus  :  Gonservatio  reh*gionis 
christianae  non  minus  certum  suppeditat  divinge  ac  supernatura- 
lis  Christi  missionis  argumentum  quam  ejus  propagatio ,  si  om- 
nibus  adjunctis  perpensis ,  nuUi  naturah  causae  adscribi  possit ; 
atqui-talis  est  christianae  rehgionis  conservatio  ex  dictis  et  de- 
monstratis;  ergo. 

DIFFICULTATES. 

402.  Obj.  prima.  1°  Rehgio  cathoUca  systemati  auctoritatis 
unitatem  atque  perpetuitatem  suam  refert  acceptam ,  2^  non 
secus  ac  Islamismus  et  Judaismus.  2°  Quod  si  sectae ,  quae  ab  Ec- 
clesia  cathohca  exortse  sunt,  omnes  perierunt,  ratio  est  ,  quia 
proscriptae  fuerunt  a  mundo  exculto ,  et  a  potestate  temporaU 
persecutionem  passae  sunt.  4°  Protestantismus  et  Jansenismus 
steterunt ;  iUe  quia ,  invenit  praesidium  in  potestate  temporah  ; 
hic  ,  quia  ea  aetate  exortus  est ;  cum  non  ampUus  haereses  de- 
struebantur  ferro  et  igne  (2).  5°  Naturah  igitur  causae  tum  chris- 
tianae  rehgionis  conservatio ,  tum  sectarum  destructio  adscribi 
debet.  6°  Nec  obstant  miracula  ahaque  dona,  quae  supernatu- 
raha  dicuntur  ,  tum  quia  haec  nuUam  fidem  merentur ,  tum  quia 
fanatismum  promovent  et  indigna  sunt  ratione  bene  excuUa  ; 
ergo. 

(1)  Cons.  Discours  sur  la  divinitS  edi.  roraan.  tom.  xx. 
de  la  religion  chritienne  ,  que  VEglise  (2)  Ita  Sismondi ,  Revue  encyclop6- 

qui  formedeasaintsest  la  seule  Eglise  cfi^tie  ,  Paris  ,  Mars,    1826,  art.  Des 

de  J,'C,  parle  cardinal  Gerdil,  opp.  opinions  religieuses  ^  p.  622. 


CAP.    IV.    DE    EXIST.    BIV.    AC    SUPERNAT.    REV.  177 

«T  403.  Resp.  ad  1™,  Dist.  Quod  tamen  systema  ab  ipso  chris- 
tianse  religionis  auctore  Christo  originem  ducit,  co7ic.;  et  praete- 
rea  soli  systemati  huic  rehgionis  conservatio  adscribi  debet ,  neg, 
Ulique  principium  auctoritatis  est  fundamentum  christianae  re- 
ligionis ,  aiente  Christo  :  Qui  Ecclesiam  non  audierit  ^  sit 
tibi  sicut  ethnicus  et  publicanus  (  Matth.  XVIII ,  17 ) ;  Qui  vos 
audit^  nie  audit  (  Luc.  X  ,  16 ) ,  quod  et  alia  ejusmodi  testimonia 
apertissime  evincunt,  et  nos  suo  loco  ostendemus;  at  absurdum 
est ,  uni  huic  systemati  Ecclesiae  conservationem  adscribere  , 
nulla  habita  ratione  speciahs  divinae  erga  eam  providentiae  et 
adsistentise.  AHoquin  omnes  antiquae  sectae ,  quae  ,  excepto  uno 
alterove  puncto  sive  fidei  articulo  ^  in  quo  errarunt ,  systema 
auctoritatis  integrum  retinuerunt ,  cujusmodi  v.  g.  fuerint  Ariani , 
quique  universum  fere  orbem  obtinuerant ,  debuissent  conser- 
vari ,  quod  tamen  factum  non  est ;  contra  ,  Protestantismus  ex 
opposito  principio  statim  destruidebuisset ,  quum  omnem  auctori- 
tatem  rejiciat.  Itaque  perpensis  tum  principio  auctoritatis  tum  cete- 
ris  omnibus ,  quae  in  probationibus  attuhmus  ,  conservatio  extrin- 
seca  Ecclesise  non  nisi  divinse  adsistentiae  tribui  debet  vel  potest. 

404.  Ad  2°» ,  iVe^.  paritat.  Ac  primo  quidem  quod  spectat  ad 
Islamismum,  ipse  quemadmodum  sola  armorum  vi  propagatus, 
sic  eadem  virtute  conservatus  est ;  porro  ejus  fehcitas  crescit  aut 
imminuitur  eodem  gradu ,  quo  ejus  externa  crescit  aut  minuitur 
potestas.  Nulla  enim  intrinseca  virtute  consistit  et  conservatus 
est ,  perinde  ac  Imperium  sinense ,  quod  a  tot  saeculis  perdurat. 
Accedit  quod  neque  intrinseca  neque  extrinseca  illa  experimenta 
Islamismus  passus  est ,  quibus  perpetuo  subjecta  fuit  Ecclesia 
catholica ,  ut  ex  dictis  patet.  Judaismus  vero  est  in  alio  provi- 
dentiae  ordine  constitutus ,  atque  ex  prophetarum  et  Apostoli 
vaticiniis  sic  debet  perseverare  usque  dum  compleantur  tem- 
pora  nationum  (  Rom.  XI  ,  25 ) ;  ipsiusque  conservatio  est  pu- 
blicum  ac  perpetuum  testimonium  tum  Judaeorum  perfidiae 
tum  divinitatis  rehgionis  christianae.  Sed  de  hoc  argumento  in 
Tractatu  de  Incarnatione. 

405.  Ad  4™  ,  Dist,  Quia  scilicet  a  Deo  non  erant ,  conc;  secus 
neg,  Alioquin  si  a  Deo  fuissent,  ilhs  omnibus  non  obstantibus, 

T.  I.  12 


178  DE    VERA.    REL.    ADV.    INCR. 

conservatae  fuissent  ,  ut  conservata  est  Ecclesia  catholica ,  quae 
longe  acerbiora  bella  in  se  sustinuit,  quam  sustinuerint  sectae 
iU«. 

406.  Ad  4"*,  Dist.  Quoad  nomen,  conc;  quoad  rem  vel  neg, 
vel  subdist.  Subsistentia  civili ,  conc^  religiosa ,  7ieg,  Adeo  enim 
Protestantismus  ,  ut  suo  loco  ostendemus  ,  deflexit  ab  origine 
sua ,  ut  Protestantismus  hodiernus  idem  cum  antiquo  dici  nuUo 
modo  possit.  Praeterea  addendum ,  ejus  existentiam  esse  potius 
politicam  et  civilem  quam  religiosam  ,  quatenus  nempe  nationes 
et  principatum  politicum  constituit.  Quod  si ,  fatente  Sismondi, 
ideo  Protestantismus  non  periit ,  quia  confugit  ad  praesidium  po- 
testatis  temporalis ,  ergo  hoc  sublato  certissime ,  ut  ceterae  sectaj 
omnes,  ita  et  ipse  in  interitum  ibit.  Addatur  Protestantismum 
seu  Protestantismi  naturam  esse  negativam ,  ac  potius  incredu- 
litatem  denotare  ,  quam  professionem  alicujus  positivae  doctrinae  , 
hinc  perdurat  ut  perdurat  defectio  ahqua  generahs  sive  aposta- 
sia ,  donec  homines  resipiscant  a  tali  defectione.  De  Jansenismo 
non  supersunt  nisi  exiguoe  qusedam  rehquiae ,  quae  occultis  arti- 
bus  venenum  suum  propinare  pergunt. 

407.  kd  5°»,  -/Ve^.  cons,  Etenim  si  ab  homine  fuisset  Ecclesia 
cathoUca  seu  christiana  rehgio ,  miUies  periisset ,  concurrentibus 
rausis  omnibus  superius  recensitis ;  sed  ideo  subsistit  et  floret , 
quia  fundata  est  super  firmam  petram ,  adversus  quam  portae  in- 
ferinon  praevalebunt ,  licet  perpetuum  sit  contradictionis  signum. 

408.  Ad  6°* ,  Neg,  Ad  1*"  Prob.  Quia  mdlamfidem  merentur, 
dist.  Apudincredulos,  qui  lucem  in  meridie  negant  nec  dignan- 
tur  fundamenta  expendere ,  trans,;  apud  cordatos  viros ,  qui 
sincere  quaerunt  veritatem ,  7ieg,  Tria  hic  consideranda  sunt  : 
1°  Nos  non  loqui ,  ut  superius  innuimus  ,  nisi  de  miracuUs  aUis- 
que  donis  supernaturahbus  a  sede  Apostohca  examinatis  et  pro- 
batis;  rehquis  enim  non  aham  fidem  praebemus ,  quam  illam^ 
quae  tribui  debet  monumentis,  quibus  innituntur,  quae  passim 
circumferuntur  (1).  2«^  Non  posse  iis  omnibus  fidem  detrectari , 

(1)  Atqne  hinc  patet  illoram  para-  miraculis ,  ex  obscaris  ac  incertae  fidei 
logismus ;  qai ,  at  fidem  detrabant  yeris      auctoribas  ,  ex  legendis  antiquatis  cor- 


CAP.    IV.    DE    EXIST.   DIV.    AC    SUPERNAT.    REV. 


179 


quin  fundamenta  sub vertantur  omnis  moralis  cerlitudinis ;  quum 
plura  miracula  referantur  a  testibus  de  visu  vel  de  auditu  im- 
mediate  et  quidem  omni  fide  dignis  ,  quseque  negari  nec  potue- 
runt  ab  ipsis  Protestantibus  (1).  3°  Licet  fides  nostra  his  non 
fundetur ,  attamen  negari  non  potest ,  illa  tum  testimonium  esse 
divinae  adsistentise  erga  Ecclesiam,  in  cujus  gratiam  patranlur, 
tum  fidem  nostram  plurimum  jucunditatis  ac  soliditatis  hinc 
percipere ,  dum  in  communione  fidei  invenimur  cum  iis  virtute 
et  sanctitate  eximia  pollentibus  ,  quique  a  Deo  ejusmodi  donis 
exornantur ;  quod  nullae  sectge  habere  possunt ,  et  peculiare  est 
unius  Ecclesiae  catholicae. 

Ad2°^,  prob.  Fanatisfnum  promovefit ,  etc.  vel  neg.  cum  hic 
fanatismus  non  promoveatur  in  Ecclesia  cathoHca ,  licet  his  donis 
instructa ;  vel  dist.  Ex  parte  quorumdam  privatorum ,  trans  ; 
Ecclesiae  ipsius ,  neg.  Si  ahqui  pane,  vino ,  etc.  abutuntur,  num 


rogant  miracnla  ac  narrationes  prodi- 
giosas  ,  supposititias ,  et  ad  ingenium 
confictas  ,  ut  inde  invidiam  creent  Ca- 
tholicis  ,  eosqne  nt  credulos  traducant 
in  miraculis  admittendis ,  qnasi  non 
exliterint,  et  non  extent  inter  Gatholicos 
primi  subsellii  critici ,  qui  bene  discri- 
minare  valeant  veras  a  fictis  narrationi- 
bos.  Hxctamenestpassimrecepta  apud 
incrednlos  etProtestantescam  Catholicis 
agendiratio. 

(1)  Cons.  P^ie  de  S.  FranQois  Xa- 
vier,  par  le  P.  Bouhours  ,  liv.  iv,  circa 
finem.  Sicenim  scribit  PhilippusBaldeus 
in  Hiat»  Indica  :  Si  Xaverius  fuisset 
nostroB  religionis  (protestanticae),  etiam 
apud  nos  ut  alter  Paulus  cum  veritate 
esset  (sstimandus,et  colendusvelut  alter 
Paidus.  Quanquam  autem  religionis 
fuerit  a  nostra  diverso ,  aio  ,  bonos 
omnes  ejus  zelo ,  vigilanti  cura  etmo- 
tum  sanctitate  excitari  debere  ad  ca^ 


vendam  in  faciendo  Dei  opere  negli- 
gentiam»  Richardus  Hakluit  praeco  an- 
glicanus ,  qui  quidem  Calvinianns  fuit, 
de  eodem  Xaverio  :  HistorioB  modemcB 
Indice  ,  inquit .  plenw  sunt  prcestan- 
iium  virtutum  et  operum  vim  omnem 
naiurce  excedentium  ,  quce  vir  ille  sanc- 
tus  patravit.  Tavernier  Calvinianus  : 
Equidem    in  Sinas  non  penetravit ; 
vero  iamenestsimile,  doctrinamchrisz 
tianam,  quam  in  insulam  Niphon  in- 
duxit,   inde   manasse  in  vicinas  re- 
giones ,  etpropagatam  fuisse  studio  et 
cura  sancti  hujus  viri ,  quem   recta 
sanctum  Paulum  et  verum  Indiarum 
j4postolum  nominare  possis,  Vel  ipse 
denique  Joan.  Laur.   Moshemius,  qui 
nulli  ferme    perpercit  ex    sanctissimis 
viris  ,   qui  Ecclesiam  catholicam  illas- 
trarunt  ,  in  Instit.  hist,  christ.  tora.  ii, 
p.  8,  ipsum  non  vulgaris  ingeniifor' 
titsimiqtie  animi  virum  appellat. 

12. 


180  »E    VERA    REL.     ADV,    INGR. 

ideo  mala  dici  debent  ac  rejici  panis,  vinum  aliaque  alimenta?      d 
Plures  pecunias  falsas  supposuerunt ,  quin  tamen  pecuniae  e  com- 
mercio  sublalae  sint. 

409.  Inst.  Si  religio  cbristiana  divina  virtute  subsistit,  cur       i 
igitur  principum  potestate  innititur ,  cur  tot  tribunalia  instituit, 
cur  Concilia  celebrat ,  aliaque  innumera  praesidia  quaerit  ad  se 
tutandam  ? 

410.  Resp.  Quia  virtus  et  providentia  divina  bumana  media 
non  excludit  ad  finem  suum  obtinendum.  Deus  promisit  nobis 
panem  quotidianum ,  quem  tamen  non  desides  et  otiosi  expectare 
sed  quotidie  ab  ipso  petere  debemus.  Ceterum  de  principum  pro- 
tectione ,  de  tribunalibus  satis  diximus  ,  ne  eadem  recoquere  de- 
beamus.  Hsec  tamen  bisque  similia  media  inutiha  forent,  si  Deus' 
causam suam minime  defenderet,  ut patet ex defectione  sectarum,* 
elsi  plures  fuerint  omnibus  bis  mediis  abunde  instructae. 

PROPOSITIO  V. 

Christianorum  martyrum  testimonium ,  omnibus  ejus  adjunctts 
perpenstSy  validissimum  etiam  est  divince  ac  supernaturalis 
Christi  missionis  argumentum. 

411.  Cbristus  non  solum  religionis  suse  propagationem  et  incre- 
mentum  ejusdemque  perpetuam  conservationem  vaticinatus  est , 
sed  praedixit  praeterea  imminentes ,  futuras ,  ac  continuas  per- 
secutiones ,  nec  non  discipulorum  suorum  constantiam ,  fortitu- 
dinem  atque  victoriam  :  Si  mundus  vos  odit /\u(\mehdX  ^  scitote ,  . 
quia  me  priorem  vobis  odio  habuit  (  Joan.  XV,  18);  Ahsque 
synagoga  facient  vos ;  sed  venit  hora  ^  ut  omnis ,  qui  interficit 
vos  y  arbitretur  obsequimn  se  prcestare  Deo  (  Joan.  XVI ,  "^) ;  In 
mundo  pressuram  habebitis ,  sed  confidite  ,  ego  vici  rnundum 

( Ibid.  33  )  ;  Eritis  mihi  testes  in  Jerusalem  et  in  omtii  Judwa 
et  Samaria  et  usque  ad  ultimum  terrce  (  Act.  1,8);  Vos  autem 
testes  estis  horum  ( Luc.  XXIV ,  48 ) ;  Ecce  ego  mitto  vos  sicut  oves 
in  medio  luporum.,.  cavete  autem  ab  hominibus.  Tradent  enim 
vos  in  conciliis  .^  et  in  synagogis  suis ,  flagellabunt  vos;  et  ad 


CAP.    IV.    DE    EXIST.    DIV.    AG    SUPERNAT.    REV.  181 

prcBsides  et  ad  reges  ducemini  propter  me  in  testimonium  illis 
etgentibus.  Cnm  autem  tradentvos ,  nolite  cogitare  quomodo  aut 
quid  loquamini ;  dabitur  enim  vobis  in  illa  hora  ,  quid  loqua^ 
mini  ;  non  enim  vos  estis  qui  loquimini ,  sed  Spiritus  Patris 
vestri y  qui  loquitur  in  vobis  (Matth.  X,  16  et  seqq. )  ^  Ne  ergo 
timueritis  eos  (  Ibid.  26  ). 

412.  Haecautemattulimus  non  solum,  ut  pateat  persecutionum 
praedictio ,  sed  insuper  tum  divina  adsistentia ,  quae  martyribus 
promittitur,  tum  constantia  et  victoria  secutura,  nec  non  mar- 
tyrii  objectum  ,  quod  non  praecise  consistit  in  asserendis  iis  ,  quge 
intra  mentem  sunt  posita  ,  sed  aliquid  externum ,  quod  nempe 
sub  sensibus  cadat,  cujusmodi  sunt  facta  ,  quae  habentur  vel:  de 
visu  vel  de  auditu  ;  de  iis  enim  tantum  aliquis  potest  testimonium 
ferre.  Ex  qua  animadversione  palam  fit ,  solam  religionem  chris- 
tianam  ,  imo  solam  Ecclesiamcatholicampotuisseacpossemartyres 
habere.  Ut  enim  in  altera  hujus  lucubrationis  parte  ostendemus, 
sola  Ecclesia  catholica  a  Christo  instituta  et  fundata  potuit  esse 
testis  ocularis  et  auricularis ,  ob  nunquam  interruptam  testium 
successionem  ,  de  iis,  quae  Christus  et  gessit  et  docuit,  et  Apostoli 
tradiderunt. 

413.  Animadvertimus  insuper,  prout  in  superioribus  proposi*- 
lionibus  observatum  est ,  vim  hujus  argumenti  non  in  solo  mar- 
tyrio  divisim  sumpto  positam  esse  ,  seu  in  sola  poena  vel  morte , 
sed  in  causa  et  in  complexione  adjunctorum,  quae  martyrium 
comitantur  ac  muniunt ,  quse  sex  praecipue  recensentur  :  1°  Mar- 
tyrum  multitudo  ac  varia  conditio ;  2«  tormentorum  saevitia  atque 
diuturnitas  5  3°  animi  robur ,  constantia  ,  fortitudo ,  quandoque 
et  laetitia ;  4°  spontanea  multorum  oblatio ;  5»  frequentia  et  pubhca 
miracula ;  6°  effectus.  Quaj  omnia  nonnisi  in  Christianorum  mar- 
tyrium  concurrunt. 

414.  Ac  1°  quidem ,  multitudo  christianorum  martyrum  coUi- 
gitur  ex  legibus  indirectis  ac  directis  ,  quae  in  Imperio  romano 
vigebant ,  per  quas  ad  arbitrium  praesidum  poterant  vexari  Chris^ 
tiani.  Tales  fuerunt  leges,  quarum  meminit  Cicero  (1)  ,  quibus 

(1)  Cic.  Denat,  deor.Wh,  m  ,  c.  19;      atque  in  sua  Republica  cobserenter  ad 


182 


DE    VERA    REL.    ADV.     INGR, 


peregrina  quaecunque  vetita  erat  religio  ,  quas  quidem  leges  nec     I 
Caesares  ipsos  potuisse  convellere ,  utpote  unanimi  consensu  con- 
firmatas,  tradunt  Origenes  et  Tertullianus  (1).  Tales  praeterea 
fuere  leges  latae  adversus  atheos  atque  raaleficos,  in  quorum  cen- 
sum  Christiani  passim  veniebant  (2) .  Talis  fuit  lex  Neroniana , 
cujus  meminit  Suetonius  (3) ,  qui  commemorans  ea ,  quse  censet    4 
laudabiliter  a  Nerone  constituta ,  haec  habet  :  Afflicti  supplicii»     ' 
Christianij  genus  hominum  superstitionis  novce  ac  maleficcB  ^ 
quae  nunquam  abrogata  est.  Tales  denique  leges  subsequentium 
Imperatorum ,  quae  tot  tamque  variae  erant ,  ut  Domitius  juris- 
consultus  septimum  de  his  confeceritlibrum  Offlciiproconsulis  (4), 
et  Ulpianus  unum  ex  titulis  codicis  legum  imperialium.  Colligitur 
insuper  ingens  martyrum  multitudo  ex  apologiis  Quadrati ,  Aris- 


leges  romanas  hanc  legem  esse  voluit : 
Separatim  nemo  habessit  deos ,-  neve 
novos ,  sed  nec  advenas  ,  nisi  publice 
adscitos,  colunto,  Saepe  etiam  Livins 
haram  legam  meminit ,  prsesertim  lib. 
IX,  n.  3o  ;  lib.  xxv,  n.  i  ;  lib.  xxxix  , 
n.  i6.  Cons.  Lettres  de  quelques  Juifs 
d  M,  de  Voltaire ,  par  M.  Tabbe  Gue- 
nee  ,  edit.  Ljon,  1822  ,  tom.  1 ,  lett.  3. 

(1)  Orig.  lib.  I  Contra  Ceisum ; 
Tertnl.  j^pologioe  loc.  cit. 

(2)  Ut  patet  ex  apologiis  nostroram, 
qai  semper  cogebanturab  utraqae  atheis- 
mi  et  maleficii  criminalione  nostros  pur- 
gare.  Hoc  vero  maxime  attendendum 
est ,  cam  ex  eo  ratio  reddatur ,  qaare 
lenta  qaandoqae ,  sed  continaa  ,  simul 
niodo  in  ana ,  modo  in  alia  provincia 
exarserit  persecutio  usque  ad  Gonstan- 
tinuni;,  et  cur  videamus^lures  pertulisse 
martyrium  etiam  sab  iis  Imperatori- 
bos  ,  qui  favebant  rebus  Christiano- 
rum ,  vel  saltem  eos  non  persequeban- 
tnr,  V.  g.  sub  Comniodo ,  Alexandro 
Severo  ,  atroque  Philippo  ,  etc. 


(3)  De  qua  lege  etiam  aliqua  scri- 
bunt  Tertoll.  mApol,  c.  iv;  Sulpicius 
Sev.  Sacrce  Historiw ,  lib.  11 ,  abi  me- 
morat  leges  datas  a  Nerone  ,  atqae 
edicta  proposita  /  et  Orosius ,  lib.  vii  , 
c.  5.  Huc  referuntur  pariter  rescripta 
Trajani  et  Hadriani ,  quibus  prohibe- 
balur  quidem  ,  ne  Christiani  inquire- 
rentur ,  sed  tamen  punirentnr ,  si  ac- 
cusati  juridice  constaret  de  ipsorum 
professione ,  in  eaque  persisterent.  En 
verba  Trajani :  Conquirendi  non  sunt 
( Christiaui) ;  si  deferantur  et  arguan- 
tur  fpuniendi  sunt ,  ita  tamen ,  ut  qui 
negaverit  se  Christianum  esse ,  idque 
reipsa  manifestum  fecerit ,  id  est ,  sup- 
plicando  diis  nostris  ,  quamvis  suspec- 
tus  in  prasteritum  fuerit ,  veniam  ex 
poenitentia  impetret  (Epist,  98  inter 
Plinianas  ,  lib.  x).  Quo  factum  est  ut 
amplissimus  aditus  raalignis  ,  invidiis , 
ctc.  aperiretur  saiviendi  inChristianos. 

(4)  Apad  Lactantium  ,  Instit.  lib.  v, 
cap.  XI. 


CAP.    IV.    DE   EXIST.    DIY.    AG    SUPERNAT.   EBV.  183 

lidis ,  Justini ,  TertuUiani ,  Athenagorae ,  quae  vix  legi  possunt , 
quin  animus  commoveaturob  immanitatem ,  cui  passim  Cliristiani 
subjiciebantur ;  colligitur  etiam  ex  iis  ,  quae  Serenius  Granianus  , 
Tiberianus  et  Plinius  scribunt  ad  Imperatores  :  Non  est  justum 
Christianosnulliuscrtminisreos  absque  judicio  pimiri  (1);  tum 
ex  irregularibus  quaestionibus ,  clamoribus  ac  tumultibus  repenti- 
nis .  quos  compescere  identidem  vel  ipsi  Imperatores  debuerunt ; 
ex  cryptis ,  hypogeis ,  aliisque  subterraneis  locis  ,  in  quibus  deli- 
tescere  cogebantur  Christiani ,  ut  sibi  perfugium  quoerersnt  (2) ; 
denique  evincitur  ex  scriptoribus  ethnicis  et  christianis ;  certe  ex 
Tacito  (3)  fuit  multitudo  ingens  eorum ,  qui  sub  Nerone  crudeli 
martyrio  necati  sunt ;  plurimos  suh  Domitiano  christianos  fecisse 
martyrium  patet  ex  Brutio  apud  Eusebium  (4)  ,  quod  confirma- 
tur  a  Xyphilino  Dionis  continuatore ,  seu  potius  epitomatore. 
Cum  vero  PHnius  sub  Trajano  quosdam  Christianos  e  vita  sustu- 
lisset,  ipsa  tamen  multitudine  perturhatus  y  quid  de  cetero 
ageret ,  consuluit  Trajanum  tunc  Imperatorem ,  ut  scribit  Tertul- 
lianus  (5)  ,  atque  ut  de  reHquis  Imperatoribus  taceam  ,  innume' 
ram  fuisse  multitudinem  eorum  qui  sub  Diocletiano  passi  sunt , 
saepe  testatur  Eusebius  (6) ;  nec  mirum ,  siquidem  ,  ut  refert  Lac- 
tantius  (7) ,  veooahatur  miiversa  terra ,  et  proster  Gallias  ab 
oriente  usque  ad  occasum  tres  acerbissimce  bestice  sceviebant. 


(I)  Plin.  Epist.  cit.;  et  tamen  erant  (2)  De  qnibos  consnlendi  Boldetti  ^ 

bomaniores  proconsoles  et  sab  huma-  Fabretti ,  Bosias  ,  Arringhias  ,  etc. 

nioribas  Imperatoribas ,  Trajano  ,  Ha-  (3)  Tacit.   AnnaL  lib.  x?,  n.  44» 

driano ,  etc.  vid.  tum  ApoL  i  S.  Jus-  (4)  Hist,  eccl,  lib.  iii  ,  c.    l8. 

tini  n.   68  ,   69;    tam   Easeb.   Hist.  (5)  ApologicB  ^  cap»  n. 

eccl.  lib.  IV,  c.  8.  Cons.  Alexii  Sym-  (6)  Hist.  eccl,  lib.  viii ,  c.  4«  etlib.  i 

machi  Mazochii,  Disquisitones  in  acta  De  vita  Constantini ,  c.  i3  ,  abi  com- 

martyrii  S.   Justini  philosophi  et  «0-  parat  persecutionem  Diocletiani  et  Maxi- 

ciorum;  atque  ejusdem  Comment.  in  miani  bello  civili. 

vet,  marmor,  S,  Neapolit,  eccL  kalen-  (7)  De  mort,  persec.  c.  16  ,  etrur- 

dar,  vol.  11,  p.  476  et  seqq.  Quid  factnm  sum  lib.  y.Div.  Instit.  c.g  et  11 .  Cons. 

patemus  de  aliis  sub  severioribus  Im-  praeterea  erudita  prafatio  D.  Ruinart  ad 

peratoribus  Septimio  ,  Decio ,  Valeria-  Acta   martyrum  sincera  ,  praesertim 

no ,  Dioclellano  ?  §  3  ,  ubi  Dodwellum  refellit ,  qiii  (Df»- 


184  DB    VERA    REL.    ADV.    IWGR. 

415.  2°  Quod  spectat  ad  supplicia,  erant  illa  exquisitissima, 
Nero  Christianos  pice  ac  resina  perfusos  tanquam  faces  noctu  ad 
illuminandum  inservire  jussit ,  teste  Tacito  (1).  Praesides  per  pro- 
vincias  invenerunt  tauros  aeneos  candentes ,  ferreas  laminas ,  faces, 
sarmenta ,  pectines  ferreos ,  equuleos  ,  forcipes ,  rotarum  varia 
genera ,  torcularia  ,  nervos  ,  cruces  ,  compedes,  ungulas ,  plum- 
bata,  uncos,  lebetes ,  sartagines,  craticulas  ,  aliaque  innumera, 
de  quibus  fuse  docteque  egit  Gallonius  (2).  Cuique  enim  pro 
arbitrio  et  sine  lege  ssevire  ac  torquere  fas  erat ,  et  ille  gratia 
praestabat ,  qui  ceteros  crudelitate  vinceret.  Edicta  enim  generaiia 
erant,  quibus  praecipiebatur ,  ut  Christiani  a  suo  instituto  tor- 
mentis  retraherentur  ac  vincerentur  (3)  ;  ex  altera  vero  parte 
proponebantur  apostatis  deliciae ,  voluptates ,  honores ,  praedia  , 
dignitates,  Imperatoris  gratia  ac  favor,  publica  officia. 

416.  3°  Christiani  tamen  innumeri,  cujuscumque  conditionis, 
setatis  ac  sexus  ,  delicati ,  nobiles  ,  servi ,  senes  ac  decrepiti  et 
infirmi,  fragiles  fceminae,  pavidi  pueri  atque  puellae  in  toto  ,  qua 
patet ,  terrarum  orbe,  data  optione,  supplicia  potius  eligebant 
ac  saevos  quosque  cruciatus  ea  fortitudine  et  alacritate ,  ut  reti- 
neri  aliquando  vix  possent ,  quominus  ipsi  se  sponte  ad  immania 
quseque  ofFerrent,  quippe  certatim  gloriosa  in  certamina  rue- 
batur  y  scribit  Sulpicius  (4) ,  multoque  avidius  tunc  martyria 
gloriosis  mortibus  qucerebantur ^  quam  nunc  Episcopatus  pravis 
ambitionibus  appetuntur ;  et  dum  latrones  y  subdit  Lactantius  (5), 

%ert,  XI  Cyprianica ) ,  contendit  paucos  priuB  jam  ediderat  eumdem  tractatum 

martyres  extitisse.  Hunc  sequuti  sunt  lingua italica,  Trattato degliistromenti 

Gibbon  aliique  vel  increduli  velProtes-  di  martirio  ,  etc. 

tantes  ,  qui  cum  animadverlerint  mag-  (3)  Cons.    Lact.   De  morte  persec, 

nam  gloriam ,  quae   ecclesia)  catholicae  c,    i3  et  seqq.,  nec   non  Euseb.  De 

obvenit  ex  lot  martyrum  foitiludine,  martyrihus  Palcestince , 

moliuntur  illorum  numerum extenuare;  (4)  Sachist,  lib.  ii.Epictetus  apud 

ast  irrito  conatu.  Arianum  lib.  iv,  c.  7  ,  eos  proponebat 

(1)  Annal,  lib.  xv,  n.  44  ?  ^^^^-  ^^  exemplum  fortitudinis.  M.  Aurelius 
Taurinensis.  eos  vitoB  prodigos  vocabat.  Cons.  Nog- 

(2)  De  SS.  martyrum  cruciatibus,  bera  S.  J.  Ri/lessioni  sue  caratteri  di- 
Ant.  Gallonii ,  Congregat.  Oratorii  pres-  vitiidel  Christianessimo,  rifl.  xx  et  xxi. 
byteri,  Romae  iSg^^in-^",  quitriennio  (5)  Div.  Tnstit.f  lib.v,  c.  i5.  Vid. 


CAP.    IV.    DE    EXIST.    DIV.    AG    SUPERWAT.    REV.  185 

etrohusti  corporis  viri  ejusmodi  lacerationes  perferre  nequeunt^ 
exclamant ,  et  gemitus  edunt  victi  dolore ,  pueri  et  muUerculcB 
tortores  suos  tacite  vincunt ,  et  exprimere  illis  gemitum  neo 
iynis  potest, 

417.  4o  Splendldissima  identidem  ac  publica  accedebant  mi- 
racula  ,  quae  martyrium  Cliristianorum  comitabantur  ,  cujusmodi 
sunt ,  ferarum  mansuetudo ,  luces  quibus  carceres  efFulgebant , 
fontes  subito  erumpentes  ,  etc.  quibus  stupore  afficiebantur  eth- 
nici  ipsi,  quaeque  leguntur  passimin  sinceris  martyrum  actis  ,  in 
Eusebio  (1),  Lactantio  (2),  aliisque  probatissimis  auctoribus  (3). 

418.  5<*  Fructus  ejusmodi  passionum  fuit  mirabiie  religionis 
christianae  incrementum ,  cujus  rei  testem  damus  Tertullianum, 
qui  ita  praesides  alloquitur  (4)  :  Cruciate,  torquete  ^  damnate^ 
atterite  nos.,.  plures  efficimur)  quoties  metimur  a  vobis;  semen 
est  sanguis  christianorum.,.,  nec  quidquam proficit  exquisitior 
quceque  crudelitas  vesira ,  illecebra  est  magis  sectce.  Idem  tes- 
tantur  Arnobius  et  Lactantius  (5) ,  nec  non  Theodoretus ,  qui 
proeclara  hac  utitur  comparatione  (6)  :  Sicut  lignatoribus  silvam 
ccedentibus  multo  plures  pullulant  propagines  ab  radicibus ^ 
quam  sint  rami .,  qui  inciduntur ;  ita  tunc  quoque ,  piis  com- 
pluribus  interfectis y  multo  plures  quotidie  ad  doctrinam  Evan^ 
gelicam  accedebant,  Quod  probe  intellexit  apostata  Julianus,  qui 

acta  S.  Lanrentii,  S.  Vincentii ,  S.  Ag-  (3)  Apad  Ruinart,  op.  cit. 

netis,  Felicitatis  atqaePerpelaae,  Sym-  (-4)  ^polog, 

phoriani  ,  elc.  apad  Ruinart.  Legi  non  (5)  Arnob,  Contra  gentes  ,  lib.  ii , 

possunt  absque  commotione  ac  pielalis  n.  3  ,  Bibliotheca  PP.  Gallandi  ;  Lacl. 

sensu  genuina  liiarlyrum   acta  ;   tanta  Dtv.  Instit.  lib.  v,  c.  23. 

in  eis  elucet  simplicitas  et  candor  ,   ot  (6)  'Axx'  aa-TreprSv  ^forofcaiv  rot  ^iv 

rapiant  legentium  animos.   Qois    sane  ^p«  rt/tcycvTm  ^  jtoAAJ  wAg/<jw?  rSv  Tifc- 

nonalBcialurintimodevotioniseirecta,  vofcivav  ix  reiv  pi!^Sv  wecpeKpvcc^tg /iXeta-' 

qai  legat    epistolam  S.    Ignalii    M.  ad  ruvouTtv'  otrai  ^t)  rfjvtKetvrx  rav  tutrt/SeSv 

Romanos  ,  ejusque  martyrii  acta  ,  acta  eivectfoufcivav ,     TsroXXei-TirXeiTtot    r^     rStv 

S.  Polycarpi,  S.  Pionii  ,  etc.  (vecyyi?itav  MecrKecXiM  TrportliTuv  ,  k/u 

(1)  Hist.  eccl.  praesertim  lib,  v  et  ro  etljtcec  rav  tKTfciiB-ivrav  ecp^tiec  roif 
seqq.  et  iib.  ii,  De  martyribus  Pa-  vio<pirots  iylvtro,  Serm.  ix,  De  legib, 
lestinw.  lom.  iv,  edit.  Sirmondi. 

(2)  Z?e  mor^;>er«ec.  edit.  BalazH. 


186  DB    YERA    EEL.    ADV.    IWGR. 

ccedihus  videns  augeri  res  eorum  (  Christianorum  ) ,  vitavit  y  qum 
approbare  non  poterat ,  ut  scribit  ejus  encomiator  Libanius  (1). 

419.  Quibus  sic  leviter  delibatis ,  ita  concludimus.  Facta ,  quae 
testata  sunt  a  viginti,  triginta  ,  etc.  testibus  fide  dignis ,  tanquam 
de  visu  vel  de  auditu  ab  iis  ,  qui  immediate  ea  ipsa  perspexerunt , 
qui  interposito  jurejurando  veritatem  confirmant ,  qui ,  ne  veri- 
tatem  testatam  prodant,  patiuntur  bonorum  jacturam ,  exilia  , 
adversaque  omnia  ,  in  quavis  legislatione  extra  omnem  dubita- 
tionis  aleam  posita  habentur ,  quin  imo  summum  certitudinis 
gradum  attingunt.  Atqui  non  certum  vel  biscentum ,  sed  myria- 
des,  sed  innumeri  propemodum  ex  Christianis  sunt,  qui  vel  ab 
initio  ipsius  religionis  ac  deinceps  nunquam  interrupta  serie  per 
tercentum  circiter  annos  in  quavis  mundi  plaga  testati  sunt  facta, 
quibus  christiana  religio  nititur,  nec  solum  interposito  jurejurando, 
non  solum  omni  bonorum  jactura ,  sed  sanguine  ipso  effuso  inter 
acerbissimos  diuturnosque  cruciatus  ,  quos  immanissimi  tyranni 
excogitare  potuerunt.  Ergo  christianorum  martyrum  testimonium 
pro  christianse  religionis  veritate  tale  est,  ut  non  modo  quam- 
cumque  juridicam  probationem,  sed  et  legum  et  naturae  ipsius 
limites  excedat  (2). 

420.  Rursum  :  Spectatainfirmacommunihominum  conditione, 
moraliter  saltem  impossibile  est ,  ut  tanta  fortitudo  ,  tanta  animi 
quies ,  pax  et  alacritas  in  dirissimis  diuturnisque  ferendis  sup- 
pliciis ,  quahs  in  martyribus  christianis  apparuit  cujusque  aetatis  , 
sexus  ac  conditionis ,  per  tot  saecula ,  humanae  ac  naturali  alicui 
causse  attribui  possit;  impossibile  est,  uthomines  ceteri  non  de- 
terrerentur  ab  eo  amplectendo  instituto ,  in  quo  certissimae  ac 
cruentissimoe  morti  se  exponerent ,  nisi  peculiari  divino  aliquo 


(1)  Parentali8inJulianum,n.  5g.  maram  persecationum  concludebat  : 
TttuT  ch  tclrta/icivoff  ku)  rttig  (r(puyetis  Nullis  unquam  magis  hellis  mundus 
ifm  fiu%nfciiu  TUKiltay ,  c<p«y«»  a  KUTt-  exhaustus  est ;  neque  majore  unquam 
fAifA^iTcAnBihl.groeca Fahricii, yo\.  triumpho  vicimus ,  quam  cum  decem 
vii ,  edit.  Hamburg,  1715.  annorum  stragibus  (  postremae  nempe 

(2)  Optlme  Salpicius  Se?.  lib.    11  ,  persecutionis)  vinci  non  potuimus, 
Sac.  hist.  relata  serie  decem  acerbissi- 


CAP.    IV.    DE    EXIST.    DIV.    AC    SUPERNAT.    REV.  187 

afflatu  commoverentur.  Quod  si  vehementissimae  huic  prsesum- 
tioni  accedant  miracula  publica  ac  testatissima,  nuUi  amplius 
dubitationi  locus  esse  potest  de  divina  ac  supernaturali  ejusmodi 
fortitudinis  et  constantiae  causa ;  seu  quod  idem  est  :  Christiano- 
rum  martyrum  testimonium  ,  omnibus  ejus  adjunctis  perpensis  , 
vahdissimum  pariter  est  divinae  Christi  missionis  argumentum. 

DIFFICULTATES. 

421.  Obj.  prima.  Christianorum  martyrium  nihil  evincit,  si 
vel  1°  ex  stupiditate  ,  vel  2«  ex  furore  mentis  et  animi  (fanatismum 
vocant),  vel  3°  ex  inanis  gloriaj  cupidine,  vel  4»  ex  spe  emolu- 
menti,  vel  5°  ex  inani  exspectatione  bonorum  futurorum  repeti 
possit  ac  debeat.  6°  Quis  enim  ignorat  Cafros ,  Nigritas ,  Japones 
ahosque  barbaros  vel  se  praecipites  e  rupibus  dare ,  vel  ante  ido- 
lorum  plaustra  se  sternere  in  viis ,  ut  ab  iis  triturentur ,  vel  Indo- 
rum  viduas  se  in  ignem  immittere  ,  ut  sese  maritis  vita  functis 
conjungant ,  tum  ne  se  infamia  polluant?  Praeterea  ^^si  non  poena 
sed  causa  martyrem  facit ,  ut  fert  receptum  rehgionis  axioma , 
profecto,  dum  concluditur  veritas  christianae  rehgionis  quia  mar- 
tyres  habuit ,  supponitur  id  quod  est  in  questione  (1);  ergo. 

(1)  Ita  anctor  libri   Examen  de  la  /)««s^ ,  atqne  impressa  fat  in  Biblioth, 

religion  ,  chap.  6,  nec  non  levissimns  hist,  gottingensia  ,  qaa  ad  nihilum  re- 

acnugacissimasaactorlibri  ,  Promena'  degit  omnia  supposita  faDdamentaha- 

des  dans  Rome  ,  D.  de  Stendhal  ,  Pa-  jus  fabulae ;   attamen   D.  de  Stendhal 

ris  1829,  tom.  ii,  p.  i3  el  seqq.,  qui  serio  qaaerit  eam  confirmare  eradilionis 

nt  moris  est  ejasmodi  peregrinatoram  ,  peregrinaBapparata,  et  solilas  Protestan- 

qai   eradilionem   ostentant ,    qaidquid  tium  naenias  obtradit ,  sive  ad  rem  fa- 

confert  ad  depressionem  religionis  ca-  ciant  sive  non ,  dummodo  contemptam 

tholicaeacRomanoramPontificam,  con-  ipse  inspiret  calholicae  religionis;  haec 

gessit  sparsimque   per    tofum    librum  enim  loca  sunt  communia  omnibas  Ec- 

disseminavit.  Obsoletas  fabulas  ab  he-  clesiae  hostibus ,  quae  ipse  continue  re- 

terodoxis    ipsi    repudiatas    de    Joanna  coquit.  Difficile  esset  omnia  mendacia 

papissa  ejosque  parta  recantal.  Atenim  el   falsitates    enumerare  ,   quibas  ejas 

praeter  Bayle  Leibnitius  eruditam  scrip-  opus  scatet  ,  atque  in  pluribas  ,  qaa» 

sit  dissertationem  ,  cni  titulam  fecit  :  refert ,  factis  sapinam  ignorantiam  os- 

Flores  sparsi  in  tumulum  Joanncepa-  tendit. 


188  DE    VERA.   REL.    ADV.    INCR. 

422.  Resp.adl"",  Trans. maj\;neg, mtn.qiioadsin^ulamemhrdc; 
nam  Christianorum  martyrium  repeti  non  potest  primo  a  stupi' 
ditafSy  cum  plures  litteris  ac  scientiis  floruerint  ex  iis ,  qui  vitam 
pro  Christo  ultro  dederunt.  Ea  enim  aetate  persecutio  contigit , 
qua  Imperium  romanum  optime  adhuc  erat  excultum.  Nemo  adeo 
bardus  et  stupidus  est,  ut  data  optione  inter  delicias  et  supplicia  , 
inter  libertatem  et  carceres,  vitam  et  mortem  ,  nesciat  se  deter- 
minare  ad  ea,  ad  quae  illicitur  a  natura  ipsa;  demum  ipsa  sanc- 
torum  martyrum  acta  evincunt ,  nonnisicausa  probe  cognita  atque 
ex  intima  veritatis  persuasione  eos  sanguinem  fudisse. 

423.  Ad  2°» ,  Neque  ex  animi  furore  seu  fanatismo,  Qui  enim 
agitur  sestu  fanatismi,  coeco  impetu  ruit;  ast  quies  animique 
tranquillitas ,  quam  in  cruciatibus  acerbissimis  martyres  nostri 
prae  se  ferebant ,  responsa  sapientissima  ,  preces  quas  pro  per- 
secutoribus  in  ipso  raartyrii  actu  fundebant ,  amor  quo  complec- 
tebantur  inimicos  suos ,  iegata  quandoque  facta  de  bonis  suis  in 
favorem  carnificum  ,  qui  eos  trucidabant,  non  arguunt  certe  caecum 
animi  impetum  atque  furorem.  Fanatismus  prseterea  seu  caecus 
animi  furor  nec  omnes  invadit,  nec  diuturnus  est;  at  in  casu 
nostro  abripere  debuisset  doctos  et  indoctos ,  nobiles  atque  ple- 
beios  ,  senes  ,  juvenes  ,  puellas  ipsas ,  ad  universam  terram  sese 
extendere  debuisset  ac  per  tria  continuentia  saecula.  Cui  hsec  sua- 
dere  increduH  poterunt? 

424.  Ad  3°*.  Neque  ex  inani  glorice  cupidine  y  quam  bene 
norant  a  rehgione  nostra  proscribi ,  per  quam  omnem  martyrii 
fructum  amisissent ;  plures  in  speluncis  ac  silvis  vel  fame  perie- 
runt ,  vel  a  feris  devorati  sunt  a  nemine  cogniti  nisi  a  solo  Deo. 
Infamia  pubhca  notati  erant ;  plures  conglobatim  occisi  vel  com- 
busti  erant,  adeo  ut  certi  essent  sua  nomina  ad  posteritatem 
perventura  minime  esse.  Denique  magis  a  glorige  cupidine  quam 
a  gladio  vel  igne  sibi  timebant  (1). 

(1)  Qaot  vero  sont  ignoti   martyres  ,  Quorum  solus  habet  comperta  voca- 

de  qoibus   cecinit  Prudentias   in  Pe-  *"^''  Christus , 

risteph.  hymn.  xi  :  ^'/'^'^  ^""^ proprice junxit  amiciti^  ; 

Reliquias   memini   me    didicisse   ho-  ^m^^  '   "'    ^^  justis  V.   T.  scribebat 

minum  Apostolus  (  Hebr.  xi ,  3;  et  seqq.),  cir- 


CAP.    IV.    DE   EXIST.    DIV.    AG  SUPERNAT.    REV.  189 

^425.  Ad  4°»,  Neque  a  spe  emolumenti^  quae  absurda  fuisset, 
dumpotius  omnium  bonorum  jacturam  pati  deberent,  ac  nonnisi 
uno  gradu  a  morte  durissima  dividerentur.  Divites  ac  nobiles 
hac  spe  moveri  non  potuissent;  innumeris,  si  resipuissent,  opes, 
honores  ,  commoda  ,  officia  publica  offerebantur. 

426.  Ad  5",  Neque  demum  ex  inani  futurorum  bonorum 
expectatione ^  nisi  certum  ac  persuasum  ipsis  fuisset  divinam  esse 
illam  fidem,  quam  proprio  sanguine  obsignabant;  neque  ignora- 
bant  haec  Apostoli  dicta  :  Si  Christus  non  resurrexit,  vana  est 
fides  vestra ,  inanis  prcedicatio  nostra ;  Si  mortui  non  resurgent, 
miserabiliores  sumus  omnibus  hominibus ;  Manducemus  et  bi' 
bamus  cras  enim  moriemur, 

427.  Ad  6™,  seu  l^  confirmat.  Dist.  Quise  ipsos  interimantjuxta 
propriae  superstitionis  impulsum ,  trans. ;  qui  ab  aliis  mortem 
sustineant  ad  testificandam  propriae  religionis  veritatem ,  neg, 
Patet  proinde  ingens  discrimen ,  quod  intercedit  inter  infelices 
illas  superstitionis  propriae  victimas  et  christianos  martyres ,  qui 
minime  in  se  manus  intulerunt ,  sed  ab  ahis  mortem  sibi  illatam 
sustinuerunt  adfacta  testificanda,  quorum  vel  spectatores  vel  testes 
de  auditu  fuerunt ,  ut  in  probationibus  adnotatum  est.  Itaque 
in  ilHs  caecus  furor ,  in  his  veritatis  testificatio  agnoscendaest(l). 

cumierunt  in  melotis  ,  in  pellihm  ca-  etaient  plus  ou  moins  dans  Telat  d'ex- 

prinis ,  egentes  ,  angustiati ,  afflicti..,  tase.  De  18200  i^iZ six cents  femmes 

in  solitudinihus  errantes^  in  montihus ,  du  Bengale  se  sont  hruldes  sur  la  tomhe 

et  speluncis ,  etin  cavernis  terrw.  In-  des  maris  qu'elles  n'aimaient  point, 

nnmeri  prope  sunt ,  qui  profecto  nullo  P^oila   un   sacrifice  vraiment    senti , 

poterant  gloriae  stimulo  moveri  ad  talia  une  douleur  rMement  atroce,   II  est 

perferenda.  Cons.  P.  Ansaldi ,  Ordin.  bien  plus  aise  de  hraver  la  mort  pour 

praedic.  in  opere  ,  De  Qausis  inopioe  ve-  les  intSrets  d^une  theorie  metaphysique, 

terum  monumentorum  pro  copia  mar-  soutenue  par  desgens  d'esprit ,  qui  de 

tyrum  dignoscenda  adversus  Dodwel-  leurs  discours  tirent  leur  suhsistance ; 

/wm,  Mediol.  i^^^*  ils  persuadent  aisement aux ames po^- 

(1)  Atque  hinc  in  irritum  recidunt ,  iiques  quelles  vont  acquerir  un  bon- 

quae  citatus  Stendhal  loc.   cit.  scribit :  heur  Sternel  au  prix  d*une   douleur 

Notre   sympathie    nous    donne  Videe  de  quelques  heures. . .  il  parail  que  ces 

d*une  douleur ,  qui  rSellement  n^aja-  moments  de passion  profonde,  d'insen- 

mais  6t6  sentie,  la  plupari  des  martyrs  aibilitS  et  ^'extase  se  sont  souvent  re- 


190 


DE    VERA    REL.    ADV.    INCR. 


428.  Ad  7°^,  seu  2"»  confirmat.  Neg,  ex  duplici  ratiohe'.  Ac  primo 
quidem  nulla  datur  circulatio ,  ut  ajunt ,  seu  petitio  principii  , 
duni  per  efFectum  assurgitur  ad  causam  ,  vel  a  causa  proceditur 


produits  dans  ces  ^pidhnies  d'entliou- 
siasrae  dont  on  trouve  tant  de  traces 
dansVhistoire  ,  tout  imparfaite  qu'elle 
estjusquHci,  M,leD.  Bertrand  a  fait 
un  ouvrage  estim^  sur  cet  etat  d^extase, 
dotit  le  magnetisme  reproduit  d   vo- 
lontd  Vinsensihilil^  parfaite  (Recit,  de 
M,  Cloquet,  enavril  1829).  At  1°  unde 
didicit  majorem  raarlyram  partem  extra 
80  raptos   fuisse ,  cum  id  non  legatur 
nisi  de  uno   vel  altero  ?  Cerle   auctor 
noster  acta  martyrum  neqae  a  limine 
86  salutasse  ostendit ,  dum  talia  obtru- 
dit,  2°  Qqo  fundamenlo  asserit  chris- 
tianos  raartjres  ob  tbeorias  melaphy- 
sicas  subiisse  raartyrium,  et  nonpotius  , 
ut  ostendimus ,  ad  teslificanda  facta  , 
quae  sub  sensibus  cadunt  ?  3"  Qua  fronte 
audet  praeferre  viduas  indicas  in  ignem 
se  conjicientes  martyribus  christianis  , 
qui  ab  aliis  illata  *  tormenta  et  imma- 
nissimos   cruciatus  perferebant  ,  dum 
illas  vere  fanatismo  abreptae  ,  seupotius 
ad  effugiendum  publicura  iadibrium  et 
ignominiam  id  praestent ,  ut  refert  Bar- 
toli  in  Asia ,  nec  ipse  diflitetar  paulo 
infra  dicens  :  Ces  jeunes  femmes  de 
Vlnde  se  brulentpar  honneur  ,  comme 
en  Europe  on  se  hat  en  duel? 4^  Quo- 
modo  persuadere  polerit  sibi  vel  aliis, 
christianos  martyres  omnis  et  aetatis  et 
sexas  et  conditionis  totidem  fuisse  ani- 
ma$  poeticaa  ,  qui  absque  fundamento 
Toloerint  oranibus  atrocitatibus  subjici 
ub  inanem  spem?  Nonne  plures  doc- 
tissimi  viri  et  philosophi  matyrio  co- 


ronati  sunt  ?  Imo  illi  ipsi ,   qui  jnxta 
Stendhal  ceteros  exhortabantur  ,  nonne 
illi  erant,   qai  polissimam   ad  necem 
quaerebantur  ?  Episcopi   nempe  et  pres- 
byteri?  5®   Si   persaadebantur  fortiter 
exigui  temporis  tormenta  suslinere  ad 
aelernam  vitam  sibi  coraparandam ,  ergo 
non  erant  extra   se  posili  ac  qaodam- 
modo  insensibiles ,  ut  plerosque  fuisse 
asseruit  auctor  noster ;  mentita  nempe 
jam  bis  est  iniquitas  sibi.  6**  Si  epide- 
mia  enlhusiasmi  ita  afficiebat  marlyres , 
ut  eos  velut  extra  se  raperet  in  statum 
extasis  et  insensibilitatis ,  qui   factum 
est ,  ut  tot  vi  tormentoram  devicti  de- 
ficerent  ,   atque   spectatores   christiani 
saepe  adeo  cum  tanto  suo  periculo  de- 
buerint  vacillantes  ad  constantiam  hor- 
tari?   7°  Extasis,  quam  magnetismus 
excitat ,  et  de  qua  frequenter  adeo  me- 
dicina  loquitur ,  est  status  morbosus., 
nec  de  alia   loquitur  Alex.  Bertrand , 
cujus  operis  compendium  exhibet  Bi- 
hlioth,  univ,  Genev.  tom.  xxxvi,  p.  63, 
21 5.  Jam  vero  numquit  status  morbo- 
sus  potuit  esse  coraraunis  in  universo 
terrarum  orbe  omnibus  et  juvenibus  et 
senibus  ,  viris ,  foeminis ,  etc.  et  qui- 
dem  per  tria  saecula ,  et  renovatus  quo- 
ties  recruduit  in  Gatholicos  persecutio , 
el  quidem  privative  Christianorum  sea 
Catholicorura?  Tales  sunt  raagni  sapien- 
tes  christianae  et  catholicae  religionis  im- 
pugnatores!  Quod  spectat  ad  extases  , 
quas  interdum  unas  vel  alter  martyr 
est  passas ,  istae  non  alionde  quam  a 


CAP.    IV.    DE    EXIST.    DIV.    AG    SUPERNAT.    REV.  191 

ad  eflfectum ;  quando  ex.  gr.  dicitur ;  Homo  vivit^  ergorespirat^  vel 
e  converso  :  Homo  respirat ,  ergo  vivit,  ut  dialectica  docet.  Jam 
vero  in  casu  nostro  ab  efFectu ,  multitudine  nempe  ,  fortitudine  , 
ceterisque  adjunctis  martyrum  christianorum  inferimus  veram 
ac  divinam  esse  religionem  chrislianam ,  in  qua  et  pro  qua  illi 
occubuerunt.  2oQuiajamconstituta  veritateetdivinitatechristianae 
rehgionis  argumentis  tum  intrinsecis  tum  extrinsecis  ,  petitis  ex 
miracuhs  j  vaticiniis  ,  doctrinae  Christi  sanctitate ,  ahisque  superius 
allatis ,  magis  magisque  eadem  veritas  confirmatur  et  roboratur 
ex  ceteris  motivis  credibihtatis ,  cujusmodi  sunt  rehgionis  chris- 
tianae  propagatio ,  conservatio  et  martyres  in  suis  adjunctis  con- 
sideratae ,  quoe  pariter  sunt  totidem  vaticiniorum  Christi  adim- 
plementa ;  falsum  propterea  est  a  nobis  supponi  quod  est  in 
quaestione. 

429.  Obj.  secunda.  l®  Rehgiones  omnes,  segyptia  ,  pagana  , 
islamitica ,  atque  in  sinu  ipso  christianae  rehgionis  Montanistae  , 
Donatistae  ,  Anabaptistae ,  Protestantes  suos  proferunt  martyres. 
Hinc  prodierunt  martyrologia  Anabaptistarum ,  quorum  meminit 
Bayle  (1)  ,  martyrologium  Anghcanorum ,  quod  edidit  Fox  (2) , 
Protestantium  ,  quod  inter  ceteros  confecit  Geddesius  (3).  2°  Freret 
contendit ,  primo  ipso  Ecclesiae  saeculo  disputatum  esse  de  vi  ar- 
gumenti ,  quod  a  martyribus  ducitur  (4).  3°  Vahdior  quaeque 


Deo  servis  sais  opitQlante  repeti  possant,  (2)  Acta   et  monumenta  ecclesice, 

ut  patet  ex  ipsis  actis  SS.  Felicitatis et  vol.   3.  infol.,   quac  recusa  sunt  sub 

Perpetuae  ,  quae  adversarius  nostercom-  titulo  Martyrologium  an.  1684. 

memorat.  Quae  enim  in  illis  recensentur  (3)  Michaelis  Geddesii  martyrologiuai 

de  S.  Perpetua  nihil  babent  commune  eorum ,   qui  in  Hispania  ob  professio- 

cum   cxtasibus  magnetismi  ;  si  tamen  nem  religionis  Protestantium   supremo 

verum  est ,   quod  magnetismi   patroni  supplicio  affecti  sunt ,  ex  anglico  latine 

priedicant ,  cum  certum  sit  ex  allatis  convertit  et  vulgavit  Moshemius ,  prae- 

documentis,  ubi  agebamus  de  miracu-  missaepistola  amarulenta,  i^Sijinfine 

lis,  ssepius  magnetismum  sunm  effectum  suarum  dissertationum  ad   Hist.    eccl. 

non  sortiri  ,  ac  plura  illi  tribui,  quae  pertinentium, vol.  1, AltonaviaeetFIens- 

falsa  sunt?  burgi  1^33  ,  edit.  2a. 

(1)  In  Dict.  crit.  art.  Anabaptistes  ,  (-4)  Spedalieri ,  y/wa/.  deWesame  crit, 

remarque  F.  etc.  p.  1 10  et  seqq. 


192  DE    VERA    REL.    ADV.    INGR.  J     -f/^ 

animi  cbmmotio  ,  ait  auctor  Fabulce  Sanctorum ,  aut  sectoe  au- 
gendae  cupido  tenebras  ofFundit,  ne  ea  expendantur  ,  quorum 
causa  pugnatur ;  eo  vel  magis ,  quod  primis  Ecclesiae  saeculis  non 
defuere  pastores  ,  eloquentia  non  minusquamfanatismo  valentes, 
qui  simpliciorum  imaginandi  vim  inflammarent.  4°  Procedente 
tempore  ita  deferbuisse  martyrii  studia  ,  ut  jam  christiana  reliffio 
divinitatem  suam  hoc  argumento  tueri  non  possit;  ergo. 

430.  Resp.  ad  1",  Dist.  Proferunt  eos ,  quos  martyres  vocant, 
conc;  qui  martyres  sint  cum  omnibus  iUis  adjunctis  ,  quae  mark 
tyres  nostros  comitari  ostendimus,  neg,  Hajcenim  solius  religionis 
christianae  seu  catholicae  propria  sunt.  Qui  enim  ab  adversariis 
nostris  martyres  vocantur  non  sunt  1®  nisi  pauci ;  2°  nulla  ple- 
rumque  inter  se  fidei  seu  religionis  communione  colligati ,  qui  pro 
sua  potius  sente?itia  ,  quam  pro  rehgione  pugnarent ,  vel  saltera 
qui  non  ad  testificanda  ahqua  facta,  sed  ad  asserenda  tantum 
quae  in  opinionibus  speculativis  seu  in  contemplatione  posita 
sunt ,  ad  adstruenda  nempe  propria  placita ;  3«  plerique  absque 
optione  justo  supphcio  graviorum  criminum  rei  damnati  sunt , 
cujusmodi  fuere  Donatistae  (1)  ,  Anabaptistae  (2),  Protestantes  sub 

(1)  S.  Aogastinos  ,  auctor  coaevus  ,  vcb  gregum  furiosorum  hucatque  illuc 

quiDonatistas  benenoverat,  £j3i«^88,  armatce  ferro  ac  fustihus  volitant ,  et 

alias  68,  qua;  totius  cleri  hipponensis  tam  crebris  ,  uhi potuerint ,  stragihus^ 

nomine  data  est  ad  Januariurn  Episco-  nequaquam  tamen  tanta  immanitate 

pum  donatistam ,  descripta  mira    Cir-  satiantur  ,  uhi  per  husta  cadaverum 

cumcelliorum     feritate  ,    ita   concludit  eorum  ,  cum  fceminis  ,  quoB  cum  illis 

n.  8:  P^ivunt  ut  latrones  ^  moriuntur  passim  commixtce  contra  ordinemre'  . 

utCircumcelliones,honoranturutmar-  rum  divinarum  et  humanarum  diebus 

tyres.  Et  lib.  i ,   Contra  Epist,  Par-  ac  noctibus  evagantur  ,  tanta  fervet 

meniani ,  c.  8  :  Si  quisquis  ab  impe-  ebrietas  ,  ut  inde  insaniam  quotidia- 

ratore  vel  a  judicibus  ab    eo  missis  nam  non  solum  alios  insectandi ,  sed 

poenas  luit ,  continuo  martyr  est ,  om~  etiam  seipsos proecipitandi  concipiant; 

nes  carceres  martyribus pleni  sunt ,  et  et  alibi  passim.  Gons.  praeterea  S.  Op- 

c.  X,  illorum  mores  describens  ,    ait  :  latQsWileYilSinus,  Deschismate  Donaf. 

Inobedientes  atque  impiinec  Deored-  Hb.  iii  ,  c.  6.  Tales  porro  sunt  marty- 

dunt  christianum  amorem  ^  nec  regibus  res,  quos  cum  nostris    conterunt  in- 

humanum  timorem  ;  ac  rnrsum  lib.  ii,  creduli ! 

Cont,  Epist.  Parm.  c.  3.  Isti ,  inquit ,  (2)  De  Anabaptistis  satis  est  in  me- 

eur  non  se  respiciunt ,  quorum  cater-  dium    afFerre ,    qnae   de   ipsis  ecripsit 


GAP.    IV.    DE    EXIST»   DlV.    AG    SUPERNAT.    REV.  198 

Carolo  V  (1) ,  vel  in  Galliis  vel  alibi  mulctati ;  et  inter  incredulos 


Bayle ,  art.  cit.  Ils  enseignerent  que 
la  puissance  desprinces  etait  une  usur- 
pation  ,  et  que  les  hommes  sous  1'evan- 
gile  doitentjouir  d'une  pkine  liberte. 
Ac  de  Munzero  ,  praecipuo  sectae  auc- 
tore  ,  ait ;  Munzer  devint  si  temeraire 
qu^il  exhorta  hautement  les  peuples  d 
r^sister  aux magistrats,  et  d  con  traindre 
les  souverains  d  se  defaire  de  Vautorit^. 
Un  iel  Evangile  plut  si  fort  aux  pay- 
sans  d^Allemagne ,  qui  trouvaient  un 
peu  trop  rude  lejoug  de  leurs  maitrea  , 
qu^ils  se  souleverent  en  mille  lieux  ,  et 
qu^ils  commirent  une  infnitS  de  vio- 
lences,  On  leta  des  troupes  contr'eux , 
on  leshattit  aisiment,  on en  fit moitrir 
un  tres-grand  nomhre.  Jam  vero  sedi- 
tiosi ,  rebelles  ,  conspiratores  contra  le- 
gitimam  potestatem,  digai  proteclo  sunt, 
qni  martyrii  laurea  ab  incredulis  do- 
nentar.  Sed  ad  penitius  cognocendos 
fnrores  ejusmodi  sectariorum  legatur 
Histoire  des  Anahaptistes ,  Paris  i  ygS, 
nec  non  Histoire  de  Vher^sie  de  PVi- 
cUffj  de  Jean  Huss  et  de  JerSme  de 
Prague ,  Lyon  1682  ,  itcm  Gerardi 
Croesii  Historia  Quackeriana,  lib.  iii, 
Amstel.  1695. 

(1)  De  quibus  scribit  post  Grotium, 
Annal.de  rebus  Belgicis  ^  pag.  113  , 
edil.  fol..  Paulns  Sarpi  in  Hist.  Conc, 
Tridentini,  lib.  iii ,  atque  ex  ipso  Gib- 
bon,  op.  cit.  cap.  16  ;  ubi,  quum  innu- 
meris  mendaciissubtilique  astu  extenuare 
numerum  cbristianorum  martyrum  ten- 
taverit ,  refert  ex  auctoritale  Grotii,  sub 
Carolo  V,  100  miliia  ,  vel  saltem  5o  Pro- 
testantium  millia  ,  ex  testimonio  Sarpii, 
carnificis  mana  interremptoSf  Ast  notum 

T.  I. 


est  in  immensum  ejusmodi  namerum 
auctum  esse ,  ut  patet  ex  ipsa  Grotii  et 
Sarpii  supputalione  ;deindein  bello  oe- 
cubuisse  Belgas  illos  ,  qui  jugum  eicus- 
serant  Imperatoris  et  mulctatos  tanquam 
perduelles.  Quod  spectat  adCalvinianos^ 
qui  in  Galliis  subinde  poenas  dederunt , 
certum  est ,  eos   ubique  suis  doctrinis 
inbaerentes   civiles  motus  eicitasse  ad- 
versus  legitimam   auctoritatem.  Dixi , 
suis   doctrinis   inhcerentes ;  siquidem 
Franciscus  i  ,  ut  refert  Branl6me,  af- 
firraabat  :  Le  calvinisme  et  toute  autre 
nouvelle  secte  iendent  d  la  destruction 
des  royaumes,  monarchieset  domina- 
tions,  Calvinus  saepe  clamat  adversus 
auctoritatem  cruentam  Regum ,  eorum- 
que  ferocem  licentiam  ,  vellet  ipsos  va- 
riis   subditorum   ordinibus  subjicere, 
eos  nonnisi  populorurn  tutores  appellat, 
eisque   objicit  turpem  ignaviam  velut 
perfidiam.  Nota  sxini  Principia  Paris  ; 
Vindicia;    contra   tyrannos     Huberti 
Languet,  qui  magis  notns  est  sub  no- 
mini  Junii  Bruti ,  qui  hoc  opus  con- 
scripsit ,   tesfe   ipso   Proteslante  d'Au- 
bigne  ,  ut  animos  adderet  reforniatis  ad 
conjurationem  Ambacii.  Agnoscitur  li- 
ber  execrahilis  ,  inquit  Grotius  ,  Bou- 
cher  et  Ministri  Sureau  du  Rozier ,  in 
quo  auctor  conalnr  ostendere ,  ut    lo- 
quitur  quidam     Protestans  :   Qu^il  est 
loisible  de  tuer  leurs  rois  et  reines  ne 
voulant  oheir  d  la  religion  pr^tendue 
r^form^e  et  porter  le  parti  protestant. 
Demum  ceteris  omissis  ,  ex  confessione 
ministri  Jurieu  :   Le  cardinal  Riche- 
Iteu ,  dtant   aux  pretendus  rkformks 
lettrs  places  de  surete  ,  agit  plutdt  par 

13 


194 


BE    VERA.    REL.     ADV.   INCB. 


Caesar  Vanini  ob  patrata  flagitia ,  vitiatae  praesertim  juventutis  (1), 
ceterique  passim,  quos  increduli  vel  Protestantes  ut  martyres 
venditant.  Tantum  abest  ,  ut  supernaturalia  cetera  dona  in  iis 
eluceant ,  quse  martyres  christianos  summopere  exornarunt !  Ad 
confirmat.  Hinc prodierunt  martyrologia^  etc.  Dist,  quaein  censu 
martyrum  et  sanctorum  recensent  facinorosos  quosque  ac  per- 
duelles,  atque  ob  propria  crimina  mulctatos,  conc;  martyres 
proprie  dictos ,  neg.  Quid  enim  testati  essent  ejusmodi  pseudo- 
martyres  nisi  propria  placita  privatasque  sententias  ?  Recolantur, 
quae  superius  adnotata  sunt  circa  veri  martyris  characteres  (2). 


une  sagesse  politique  que  par  un  zele 
de  reliqion.  11  voyait  que  c'^tait  un 
Stat  dans  un  itat  et  que  ces  villes  etaient 
des  retraites  de  rebelles  et  de  m^con- 
tens^  Sane  vix  est  aliqaa  rebeliio  ,  qaae 
in  Earopa  a  trecentis  circiter  annis  ex- 
citata  est ,  qaae  ab  ipsis  non  prodierit. 
Neqae  ejusraodi  spiritas  in  ipsisimma- 
tatus  est ,  siqaidem  paucis  abhinc  annis 
celebris  Protesfans  scripsit  :  Si  la  r^- 
forme  afait  la  rSvolution,  c^estsonplus 
belouvrage.  Cons.  Mhnorial  catholi- 
que ,  ii^  annee ,  tom.  iv,  Jaillet  1825, 
p.  21  et  seqq.  Cons,  praeterea  Histoire 
du  fanatisme ,  par  Mons.  de  Brueys, 
Utrecht  i^Sy  ,  2  vol.  in>8.  Idque,  at 
notatam  est,  ex  ipsa  Reformationis  seo 
Protestantismi  natara  ac  doctrina  per 
applicationem  principii  fandamentalis 
independentiae  religiosae  ad  statam  poli- 
ticam.  Qoare  non  est  qood  obtrodant, 
nt  nonc  faciont  nonnulli  scriptores  pro- 
testantiis ,  Catholicoram  in  aliqoibos 
provinciis  rebelles  motos  ,  com  hi  con- 
tra  catholicom  principiom  seo  doctrinam 
exorti  sint ,  et  froctos  spectari  debeant 
ipsios  Protestantismi ,  qui  et  in  Catho- 
licos  nonnoUos  infloxit.  Sane  ubiqoe 


fere ,  qai  tales  motos  machinantnr  , 
religionis  catholicae  hostes  infensi  sont 
el  religionis  catholicae  sacerdotes  per- 
seqauntor. 

.  (1)  De  Jalio  Caesare  Vanini  atheismi 
pseudo-martyre  consalendas  Barthol. 
Gramondus,  teslis  ocularis,  in  Historia 
GallicB  ,  lib.  111 ,  qui  refert  eum  furore 
percitum  fuisse  ,  cum  cognovit  nihil  sibi 
profuisse  simulatam  catholicae  religionis 
professionem  ad  proraeritas  poenas  eva- 
dendas.  Tales  sunt  plus  minus  omnes 
heroes ,  quos  sive  increduli  sive  Pro- 
testantes  in  faslis  suis  recensent.  Sibi 
eos  habeant. 

(2)  De  raartyrologio  foxiano  ,  qood 
a3qne  in  martyrologium  Geddessi  qua- 
drat ,  dicit  aactor  oposcoli  A  sure  way 
to  find out  the  true  religion,  D.  Badde- 
ley,  edit.  American.  Bosfon  i83i  :  Hic 
liber  sanctorum  et  martyrum  mendaciis 
scatet ,  nam  raro  integra  est  aliqua 
historia  in  hoc  immenso  volumine , 
quce  aliqua  ratione  fahificata  vel  sub^ 
versa  non  sit...  Percurram  tamen pri- 
mos  sex  menses  kalendarii  foxiani ,  et 
verum  protestantium  istorum  sancto- 
rum  et  martyrum  characterem  exhi  - 


GAP.    IV.    DE    EXIST.    DIV.    AG    SUPERNAT.    REV. 


195 


^>431.  Ad  2«*,  Dist»  Quatenus  nempe,  ut  supra  dictum  est, 
non  poena  sed  causa  martyrem  facit,  conc,  ;  alias ,  neg.  Etenim 
inter  validissima  cliristianas  religionis  et  Ecclesise  divinitus  insti- 
tutae  arp^umenta  verum  martyrium  primos  Ecclesise  Patres  at- 
tulisse  Clemens  Romanus ,  Justinus  ,  Irenaeus  ,  Cyprianus,  Hiero- 
nymus,  Lactantius  aliique  passim  testes  lucupletissimi  sunt  (1); 
satis  sit  hic  S.  Hieronymi  verba  proferre  :  Cum  quis  viderit  y 
inquit ,  tarita  perseverantia  stare  martyres  atque  torqueri,  su- 
bit  tacita  cogitatio,  quodj  nisi  verum  esset  Evangelium  ^  nun» 
quam  sanguine  defenderetur,  '^^'f^ 

432.  Ad  3°*,  Dist.  In  perbrevi  quodam  mentis  aestu,  transr^ 
ad  longum  tempus  primoque  illo  aestu  defervescente ,  neg,  Hi 
enim  animi  furores  et  commotiones ,  ut  experientia  constat,  in 
primis  non  omnes  ubique  pervadunt,  deinde  brevi  dissipantur 
ac  maturae  deliberationi  locum  cedunt.  Jam  vero  Christianorum 


bebo,  Speciminis  gratia  ,  ne  longiores 
simus ,  haec  paaca  exempla  bonae  fidei 
Foxii  ex  citato  aactore  atFerimos  :  i^  die 
Januar,  Joannes  TVikleff  yinartyr.  Ast 
iste  Witleff  minime  occisus  ,  neque  in 
carceremobhaeresim  conjectus  est,sed 
in  suo  lectulo  Lutlerworth  in  Leicesters- 
hire  diem  obiit  supremam,  5^  Januar. 
TVilhelmus  Stoinderby ^  martyr  ,  anno 
i^oo.  Quamvis  ipse  Fox  dicat  eum 
anno  i^oi  ,  post  duodecim  menses , 
non  magno  affectum  infortanio  fuisse  ^ 
neque  ipse  scit  ,  quid  de  illo  factum 
fuerit.^*die  iAu.Roger  Acton,  martyr, 
Hic  in  yitam  Uenrici  v  conspiravit  , 
atque  in  aperta  seditione  captus  et  ob 
prodilionem  suspensus  est ,  non  jam  , 
utrefert  Fox,  7'»  Januar.  i4oi,sed  lo*» 
Febr.  i^i^*  ^^  •'^^*  Joannes  Brown  , 
martyr,  £x  ipsis  perdueliionibus  fuit , 
et  ob  eamdem  causam  laqueo  inte- 
riit ;  et  sic  dicator  de  csteris  ejasdem 


farinias  hominibus  vel  conspiratoribus 
vel  latronibns ,  etc.  quos  in  album 
sanctorum  et  marlyrum  refert  Fox. 
Cons.  op.  cit,  pag.  54  et  seqq.  Ipse 
Pearsonius  exprobrat  Joanni  Fox  falsas 
citationes  ,  prava  ratiocinia,  etc.  Gons. 
Feller ,  Dictionnaire  historique  ,  art. 
Jean  Fox,  Sed  prae  ceteris  circa  kalen- 
darinm  foxianum  legi  debet  opus  P.  Per- 
sonis  S.  J.  de  conversionibus  anglorum, 
cui  titulum  fecit :  The  third  part  of  a 
treatise  entitled  conversions  of  En- 
glandy  etc.  anno  i6o4,  sine  loco  , 
tora.  II,  p.  3  ,  c.  I  et  seqq.,  ubi  inter 
celera  ostendit  plures  in  vivis  adhuc 
fuisse  ,  quos  Fox  in  suum  retulerat  mar-« 
tjrologium ! 

(1)  S.  C\em,  Epist,iSLdCor,',SJfisU 
Apol.  II ,  n.  lo  et  12  ;  S.  Iraen.  Cont. 
hwreses ,  lib.  iv,  c.  33  ,  n.  9  ;  S.  Cypr. 
Epist.  Lviii/Lact.  Div,  Instit,\ih,^^ 
c.  i3  ;  S.  flier,  Ad  Hedib.  q.  11. 

13. 


196  DE    VERA    REL.     ADV.     INCR.  '^* 

martyna  per  universiira  terrarum  orbem  ab  omni  ordinum  classe 
et  per  plura  ssecula  celebrata  sunt :  Steterunt  torti  toiyjuenttbus 
fortiores  y  inquit  S.  Cyprianus  (1),  et  pulsantes  ac  laniantes 
ung^tdas  pulsata  et  laniata  membra  vicerunt,  Quod  vero  addi^ 
tur  de  viris  eloquentia  pollentibus,  nil  aliud  evincit  nisi  menti- 
tam  esse  iniquitatem  sibi ,  dum  affirmarunt  increduli ,  nonnisi 
rudes  et  plebeios  ab  initio  christianae  religionis  amplexatos  Evan- 
gelium  fuisse.  Quaecunque  enim  vis  eloquentiae  sit  ,  nunquam 
efficit ,  ut  homines  passim  bonorum  direptionem ,  exilia ,  exqui^ 
sita  tormenta  ad  longum  tempus  perferant. 

433.  Ad  4«^,  Dist.  Cum  desiere  persecutiones ,  conc;  quoties 
istae  recruduerunt ,  neg.  Ecclesiae  enim  catholicae  nunquam  de- 
fiiere  martyria ,  ut  patet  ex  martyribus ,  qui  tum  sub  Imperato- 
ribus  ac  principibus  arianis ,  iconoclastis ,  etc.  passi  sunt ,  tum 
hac  ipsa  nostra  setate  ,  quia  nunquam  ipsi  defuerunt  persecu- 
tores.  Praetermissis  enim  vetustioribus  temporibus,  Japonenses 
aemulati  sunt  pristinos  martyres ,  sive  nuraerum  spectes ,  sive 
conditionem ,  sive  tormentorum  atrocitatem  (2).  In  Anglia  et 
Hibernia  ad  plura  pariter  hominum  millia,  praesertim  sacerdotio 
aut  nobilitate  praestantium ,  ad  hoec  fere  tempora  pro  cathoHca 
fide  omnia  vexationum  genera  sustinuerunt  (3).  In  Gallia  sub 
finem  elapsi  sseculi,'Ut  superius  notavimus,  plures  Catholicorum 
myriades  occubuere  ,  in  quibus  religiosi ,  moniales ,  sacerdotes  , 
Episcopi  heroicam  plane  fortitudinem  ostenderunt  (4).  Hinc  ea 
fatione ,  qua  quoties  Ecclesiae  hostes  eam  aggressi  sunt ,  toties 
ticti  fuere ,  et  Ecclesia  semper  novos  celebravit  triumphos ,  sic 
quoties  eam  aggredientur,  toties  vincentur  (5). 


(1)  Epist.  ad  Mart,  et  Conf,  Storia  deW  Inghilterra ,  tradolta  dal 

(2)  Cons.  Bartoli ,  Storia  del  Giap-  sig.  Gregori. 

pone ;  Crasset ,  Histoire  de  VSglise  du  (4)  Barrael ,  Histoire  du  Clerg^  de 

Japon;  Segneri,  Vincredulo  senza  scu-  France  pendant  la  rSvolution. 

sa  y  part.  2;  c.   16.  (5)  Polchra  similitadine  atitar  Seg- 

(3)  Gons.  Bartoli,  Uinghilterra,  Re-  neri ,  Uincredulo  sensa  scuza  part.  11, 
colantar  praterea ,  qaae  saperiasnotata  c.  10,  ad  ezponendam  daplicem  ef- 
sant  de  hxreticoram  saevitie.  Lingard,  fectam  ,  qaem  persecationes  in  Ecclesia 


CAP.    IV.    DE    EXIST.    DIV.    AG    SUPERNAT.    REV.  197 

f  434.  Obj.  tertia.  Martyres  christiani ,  non  pro  religione,  sed 
ob  alias  omnino  causas  occubuerunt ;  etenim  vel  ob  impacta  cri- 
mina  incendii y  atheismi y  superstitiontsve  maleficce  necati  sunt; 
vel  tanquam  rei  de  oedipodeis  incestibus ,  thiesteisque  coenis 
et  infanticidiis ,  occasione  Carpocratianorura  ^  subHadrianomulc- 
tati  sunt,  vel  denique  ut  perduelles  ab  Imperatorum  legibus ; 
ergo. 

435.  Resp.  Dist,  anteo,  Interdum  ob  alias  causas  fucatis  co^ 
loribus  apparentes  ,  fra/z^. ;  reales  ,  neg.  Etenim  !<>  Justinus  sic 
Imperatores  alloquebatur  :  Rogamus  ut ,  qui  convictus  fuerit , 
pu7iiatur  ut  improhus  ^  non  autem  ut  Christianus  (1);  et  Ter- 
tulHanus  (2)  pariter  :  Nemo  illic  ChristianuSj  nisihoc  tantum  , 
et  ita  passim  rehqui  apologetge  et  martyrum  acta  loquuntur. 
2°  Per  Atheismum  et  superstitionem  maleficam  christianam  pro- 
fessionem  designabant  juxta  praeconceptas  ethnicorum  opinio- 
nes  ,  ut  notum  est.  3®  Tacitus  (3)  ipse  scribit  incendium  fuisse 
praetextum ,  quo  usus  est  Nero  ad  Christianos  insectandos, 
4°  Impacta  Christianis  crimina  incestus ,  etc. ,  vel  erant  apertae 
calumniae  ab  ipsis  ethnicis  excogitatae  ad  invidiam  conflandam 
christianae  confessioni  ,  vel  si  ex  occasione  Carpocratianorum 
aliorumque  haereticorum  exortae  sunt ,  nonnisi  ad  brevissimum 
tempus  praevaluerunt ,  ut  enim  tradit  Eusebius  (4)  ,  semper  Ec- 


producunt ,  his  verbis  :  Si  fe  chiaro  ^  autem  boni  exempli  flagrantiam, 

comeinemict  diquella  (  cliiesa  ),  con  (l)  Apol.  i ,  n.  7.  En  ejus  verba  : 

tante  scosse  non  le  avevano  arrecato  ^OB-tvTrccvTavTSvKurayyiX^^ofcivm  ufciv, 

finalmente  altro  danno  di  quello ,  che  tus  Tr^d^tts  KpivtTB-cti  u^tauf^iv ,   htc   0 

si  arrechi  ad  un  incensiere  con  agitarlo  eAey^^jS^eis-  as  e^hxos  xcKuZ^tjreti ,  «AA« 

incessantemente  per   Varia  ,    che   fu  fi^  us  x^tTTittvos, 

Vavvivarvi  ad  unora,  di  dentro  Var-  (2)  Tert.  in  Apol.  c.  44*  Cons.  An- 

dore  della  carita  ,  di  fuori la  fragransa  saldi,  Diss.  cit.  De  causis  inopice  monu- 

del  buon  esempio  ,  id  est ,  Tuncpate^  ment,  adversus  Dodwell ,  p.  4  i  Euseb. 

factum  est ,  tnimicos  Ecclesice  ,   non  Hist.  eccl.  lib.  in ;  Noghera,  Riflessioni 

magis  tot  commotionibus  ipsinocuisse,  sul  caratteri  divini  del  cristianesimo  , 

quam  noceat  quis  thuribulo  ,  dum  illud  Riflfissione  20. 

peraeraagitat  )simulemm  reviviscere  (3)  Annal,  lib.  xv,  n.  44* 

fecerunt  intus  ardorem  caritatis ,  foris  (4)  Hist,  eccles.  lib.  iv  ,  c.  7.  Cum 


198 


DE    VERA    REL.    ADV.    INGR, 


clesiam  catholicam ,  quam  Y,pcx,Tdijaa.v  seu  prcBvalentem  vocabant , 
ipsi  etimici  a  quibuscumque  sectis  discreverunt  et  agnoverunt. 
5°  Dummodo  Christiani  fidem  ejurassent,  tanquam  absoluti  et 
immunes  ab  his  omnibus  criminibus  habebantur.  6°  Ideo  per- 
duelles  declarabantur ,  quia  respondebant :  Obediri  oportet  Deo 
magisy  quam  hominibus  (Act.  V ,  29).  7°  Addo,  quod  si  ob  impacta 
ejusmodi  crimina  saltem  ut  apparentes  praetextus  Christiani  in- 
terficiebantur ,  ergo  infero  ^  non  temporalis  quaestus ,  non  inanis 


retalisset  Gnosticos  ( sapientes  seu  illa- 
minatos  •  prout  se  vocant  non  paucae 
nostrorum  temporum  sectae ) ,  a  Carpo- 
crate  prodiisse  ,  docentes  debere  unam- 
quemque  flagitia  obscoenissima  perpe- 
trare  ad  sibi  conciliandos  mundi  rectore?, 
indeque  prodiisse  lot  ethnicornm  in 
Ghristianos  calumnias  de  incestibus  cum 
matribus  et  sororibas ,  et  consecrandis 
dapibus  ,  praeclarum  hoc  exhibet  testi- 
monium  de  Ecclesia  catholica  :  'H  rov 
KuB-oXou    xcct  f^ovtis  uXf]B-ovff  i>cx,Xf}(riue 

XUfCTFfOTI^S    ro    Ttf^.Vi1    KUt    tlXtK^tD^S    KCtl 

iXtvB-tptov  To  Tt  Ta<Pfoy  tcett  KetB-eipa  tou 
ifB-toti  TroXtrtiets  ti  Kott  (piXoTo^plets  tis 
ec^uv  yivos  'EXX^im  t(  ku\  Bup/2ufim 
uTroTTiXfiovTU'  TvvuvtT^*!  youv   U/tCU  ToS 

^poVat    KUt    >?   KUTU    TTUVTOS  TOU    ^oyfitUTOS 

etu^oXy^*  tfctvt  ce  /u,ovjj  upu  Trupoi  TCuTt 
xfUTOVTU    Kut    ecvo/tAOAoyovfctvi)   rec  fjcu- 

XtTTU      OtUTrptTrttV       iTTt      TtfCVOTf^Tt      KUt 

Ta><ppvTvvy  B-tlots  Tt  Kut  (ptXoToCpois  ^oy- 
fcuTtv ,  ^  KuB-'  ifcus  ^t^uTKuxU^  id  cst , 
Catholica  Ecclesia,  qaae  sola  vera  est 
seniperque  suisimilis  et  constans^  novis 
quotidie  incrementis  augebatur  ,  gra- 
vitate^  sinceritate  ac  libertate,  modestia 
denique  ac  sanctitate  vitce  cujusdam  , 
philosophiwquedivince  omnium  oculos, 
mn  grcBcorum   modo  ,   verum  etiam 


barbarorum  perstringens  ;  simul  etiam 
extincta  est  temporis  lapsu  calumnia 
ilia ,  quce  universa  religioni  nostrcB 
afficta  fuerat  (puto  Sismondi  hic  dic- 
turam  non  esse  ferro  el  igne  ecclesiae 
catholicae  ) ,  mansitque  tandem  disci- 
plina  nostra  sola  omnium  consensu 
superior  et  victrix  ,  ac  proB  reliquis 
sectis  modestia ,  gravitate,  divinoeque 
sapienticB  prcBceptis  excellere  ab  om- 
nibus  judicata,  Deinceps  hinc  fac- 
tum  refert ,  ut  Ecclesia  catholicadicta 
fuerit  a  gentilibus  tj  k^utovtu  ^o^u  , 
et  Gatholici  KfUTovvTts»  Et  sane  hoc 
nomine  Damascius  in  Isidori  J^ita  , 
p.  io58,  donat  Ecclesiam  catholicam  , 
ac  rursum  pag.  1072  idem  apud  Sui- 
dam  disserens  de  Ammonio  ;  sic  etiam 
ante  ipsum  Porphyrias,  in  libro  De  ora- 
culorum  philosophia  ,  apud  Euseb.  De 
prcep.  evang.  c.  10  ,  et  Theodorelus  , 
lib.  I.  De  curatione  grcecanicce  super- 
stitionis,  id  ipsum  observat ,  imo  ipse 
Julianus  in  Misopogone,  p.  99,  t»» 
KpuTovvTav ,  de  iis  qui  tunc  prcBvale- 
bant  loqaitur.  Cons.  Valesius  in  nolis 
ad  citalum  Eusebii  locum.  Miror,  quo- 
modo  eruditi  Protestantes  ista  non  vi- 
derint. 


CAP.    IV.    DE    EXIST.    DIV.    AG    SUPERNAT.    REV.  199 

gloriae  cupidine ,  non  sectae  augendae  causa ,  non  animi  furore  , 
ut  deistae  contendunt ,  martyres  mortem  obibant ,  cum  non  nisi 
infamia  eos  sequeretur,  sed  unius  veritatis  gratia  sobrii  pruden- 
tesque  sanguinem  dabant. 

436.  Inst.  Plures  quovis  tempore  apostatae  fuerunt;  ergo. 

437.  Resp.  Trans.  antec,  /  neg.  vel  dist,  cons.  Et  istorum 
apostasia  propriam  arguit  imbecillitatem  ,  divitiarum ,  honorum , 
voluptatum ,  etc.  amorem ,  conc. ;  arguit  infirmitatem  argumen- 
torum  christianae  religionis,  quam  deseruerunt,  Qie^.  Imo  isto- 
rum  ignavia  ceterorum  fortitudinem  exaltat  tanquam  vere  di^ 
vinam.  A  cruciatibus  enim  vinci  hominis  est,  cruciatus  vincere 
Christiani.  Contra  propriam  vero  conscientiam  et  persuasionem 
atque  ex  ignavia  eos  cecidisse,  duo  sunt,  quae  ineluctabiUter 
evincunt,  1°  quod  plures  resumtis  viribus  novi  se  certamini 
committerent ,  et  qui  in  prima  pugna  victi  sunt ,  in  altera  fuere 
victores ;  2»  quod ,  vix  pace  Ecclesiae  reddita ,  illico  turmatim 
lapsi ,  non  solum  precibus ,  sed  et  lacrymis  et  gemitibus  EpiscO'- 
pos  obsiderent,  ut  pacem  et  veniam  patrati  criminis  conseque- 
rentur ,  ac  durissimis  pubhcae  ac  diuturnae  poenitentiae  laboribus 
se  subjicerent  ad  ejusmodi  pacem  obtinendam  (1). 

(1)  Cons.  Morinas ,  Z)e  Poenitentia ,  intnlerat  Ecclesiae  romanae ,  qaod  pacem 

Petavias ,  De  Pcenitentia ;  Mamachias,  lapsis  poenitentia    fanctis    concederet  9 

Deorig.christ.  et  S.  Cyprianas  passim  atqae  rarsam  ad  commanionem  saam 

in  sais  epistolis.  Novatiani  schisma  ori-  admitteret. 
ginem  cepit  ex  accasatione ,  qaam  ipse 


200  I)E    VERA    REL.    ADV.    IIVCR. 

EORUM    QUiE    HACTENUS    PROPOSITA    SUNT    SUNMA    ATQUE 
CONGLUSIO. 


438.  Jam  praestat  institutae  disputationis  adversus  incredulos 
summam  colligere ,  tum  ut  inde  pateat  argumentorum  nexus  et 
vis ,  quibus  nostra  doctrina  constituitur ,  tum  ut  consecutionum 
series  deducatur  ex  iis  ,  quas  confirmare  studuimus,  tum  denique 
ut  ex  parallelismo  impugnationis  incredulorum  planum  fiat , 
quam  levibus  nitantur  momentis ,  qui  fidem  adbibere  religioni 
detrectant. 

439.  Ad  primum  quidem  qupd  attinet,  ex  dictis  patet  possi- 
bilem  divinam  ac  supernaturalem  aliquam  revelationem  esse  , 
sive  ex  parte  Dei ,  sive  ex  parte  hominis  ,  sive  ex  parte  rei  reve- 
latse  (1).  Dari  insuper  certissimas  notas ,  quibus  divina  ac  su- 
pernaturalis  haec  revelatio  probe  secernatur  a  quacumque  homi- 
num  fraude,  cujusmodi  esse  ostendimus ,  tum  ex  se,  tum  ex 
omnium  gentium  consensu ,  extrinsecas  miracula  et  vaticinia 
eventu  comprobata  ,  intrinsecam  sanctitatem  doctrinae,  quae 
tanquam  revelata  perhibetur ,  qua;  nempe  promoveat  gloriam 
Dei  et  utihtatem  hominum  (2).  Hanc  porro  revelationem  etiam 
ex  ea  tantum  parte  ,  quoe  complectitur  oflficia  hominum  erga 
Deum ,  erga  seipsum ,  et  erga  societatem  ,  quae  nempe  absolute 
captum  hominis  non  excedunt ,  non  solum  utilem ,  sed  plane 
necessariam ,  saltem  morah  necessitate ,  esse  ex  triphci  capite 
coUegimus ,  quae  totidem  facta  sunt  ab  omnibus  historicis  monu- 
mentis  testata,  ac  1°  quidem  ex  eo  quod  nulla  gens  unquam 
fuerit  vel  sit ,  quae ,  divina  hac  supernaturahque  revelatione  de- 
stituta,  vel  dignum  Deo  cultum  exhibuerit,  vel  plus  minus  in 
gravissimos  errores  non  impegerit  contra  sanae  ethices  principia ; 
2°  ex  eo,  quod  nulh  unquam  pliilosophi  vel  sapientes  idonei 
fuerint  vel  sint,  ex  triphci  intrinseco  ipsis  inhaerente  defectu  , 

(1)  Cap.   I  ,  Prop.   I.  (2)  Cap.  ii. 


SUMMA    ATQUE   CONGLUSIO.  201 

ad  liomines  retrahendos  a  gravissirais  ac  perniciosissimis  recen- 
sitis  erroribus ,  eosque  in  officio  continendos ;  3°  demum  ex  eo 
quod  humana  ratio  ,  nullis  ahunde  sufFulta  praesidiis ,  motiva  suf- 
ficientia  non  praebeat  ad  homines  in  officio  continendos  atque 
a  vitiis  retrahendos  etiam  in  iis ,  quae  naturali  rationis  lumine 
cognosci  possunt  (1).  icii^^J  J^ 

440.  Hfs  constitutis  investigavimus ,  an  divina  bonitas  homi- 
nes  in  tanta  necessitate  positos  sibi  ipsis  omnino  permiserit ,  an 
vero  proposita  revelatione  iisdem  consuluerit ;  atque  ostendimus 
Deum  reipsa  hominibus  non  defuisse ,  sed  per  Christum  potis- 
sime  gentes  omnes  ad  verum  Dei  cuhum  atque  ad  sanam  ethicen 
revocasse.  Divinam  porro  ac  supernaturalem  Christi  missionem 
seu  revelationis  factum  extra  omnem  dubitationis  aleam  posui- 
mus  argumentis  intrinsecis  et  extrinsecis,  vaticiniis  sciHcet   et 
miracuhs  a  Christo  patratis ,  ac  praesertim  gloriosa  ipsius  a  mor- 
tuis  resurrectione ,  quse  omnium  maximum  et  miraculum  et  va- 
ticinium  fuit  et  ceterorum  omnium  velut  confirmatio  atque  si- 
gillum.  Et  h£ec  quidem  quod  attinet  ad  argumenta  extrinseca ; 
ad  interna  retuhmus  sanctitatem  evangehcae  doctrinae,    quae  in 
summo  gradu  gloriam  Dei  promovet,  atque  omnium  et  singulo- 
rum  hominum  utihtatem  per  integrum  systema  ita  connexum , 
sive  ex  parte  propositae  doctriniae,  sive  ex  parte  motivorum  atque 
sanctionis,   ut  nihil   in  ipso  desiderari  possit,  nihil  ipsi  addi. 
Subsidiariis  denique,  si  ita  loqui  fas  est ,  argumentis ,  petitis  tum 
ex  admirabih  rehgionis  christianae  propagatione ,  tum  ex  ejusdem 
non  minus  prodigiosa  conservalione ,  tum  ex  martyrum  testimo- 
nio,   quae   omnibus   adjunctis   perpensis  non  competunt  neque 
competere   poterunt  unquam   nisi  uni  divinae  ac  supernaturaU 
revelationi ,  seu  uni  reh*gioni  christianoe  ,  talem  certitudinis  gra- 
dum  adjecimus ,  ut  nihil  certius  a  prudenti  et  cordato  quohbet 
desiderari  possit.  Quoe  quidem  posteriora  tria  argumenta ,  qua- 
tenus  in  se  continent  atque  includunt  vaticiniorum  Christi  adim- 
plementum ,   ad  extrinseca   superius   recensita   revocari    facile 
possunt  (2). 

(1)  Cap.  111.  (2)  Cap.  i?. 


202  BE    VERA    REI.    ADV.    bcR. 

441.  II.  Cum  vero  Christus  finis  legis  sit,  ad  quem  et  lex 
mosaica  et  proplietse  referuntur,  et  quibus  Christus  adversus 
Judaeos  suos  divinam  comprobavit  missionem  (1) ,  cum  insuper 
veritas  non  nisi  una  sit ,  neque  opponi  pos^it  veritati  nisi  error , 
jure  inde  inferimus  : 

442.  1°  Divina  igitur  pariter  est  missio  Mosis  et  Prophetarum 
in  Veteri  Lege ,  ideoque  et  doctrina  ab  ipsis  Dei  nomine  hominibus 
proposita. 

443.  2°  Si  Christus  finis  fuit  legis  ,  atque  in  ipso  lex  et  pro^ 
phetae  suum  complementum  habuerunt,  ergo  jamdiu  abrogata 
est  lex  mosaica ,  quae  non  fiiit  nisi  praeparatio  quaedam  ad  Chris- 
tum ;  vana  proinde  spe  Judaei  eum  praestolantur  futurum ,  qui 
jamdiu  venit ;  et  quod  consequens  est ,  praesens  Judseorum  con- 
ditio  ineluctabile  argumentum  est  propriae  eorum  perfidiae ,  adim- 
plementi  veterum  vaticiniorum ,  divinitatisque  christianae 
religionis. 

444.  3°  Ergo  pagani ,  Islamitae ,  deistse  ,  increduli  denique 
omnes  extra  veritatis  semitam  versantur. 

445.  4o  Cum  argumenta,  quae  deducuntur  ex  christianae  re- 
ligionis  propagatione  ,  conservatione  et  martyrio  ,  nonnisi  in  Ec- 
clesia  cathohca  verificentur ,  et  tamen  objectum  sint  Cliristi  prae- 
dictionum ,  merito  pariter  infertur ,  tum  heterodoxos  ea  urgere 
non  posse  adversus  incredulos ,  quin  noceant  propriae  causae  (2) ; 
tum  solam  Ecclesiam  catholicam  integrum  Christianismum  con- 
stituere ,  sectas  vero  non  esse  nisi  Christianismi  fragmenta ,  re- 
liquias  sive  segmenta ,  nec  ipsis  uUo  modo  competere  posse  divi- 


(1)  Conf.  Joan.  v,  4^;  Luc.  xxiv,  sibi  proponit  argumentam  sive  difTicul- 
44-  tatem  petitamexmultiplicitatesectarnm, 

(2)  Nullum  est  fere  argumentum  ,  haeret ,  nec  amplius  Grotius  videtur.  Id 
quodheterodoxiurgerevaleantadChris-  ipsum  contigit  Abbadie  ;  id  ipsum  ce- 
tianismi  defensionem ,  quod  non  pugnet  teris omnibus.  Cons.  Gerdil ,  Dissert.  ii. 
adversus  illos  pro  Ecclesiae  catholicae  Saggio  delV  uso  che  si  puo  fare  a  la- 
veritate.  Nulium  enim  est ,  quod  faveat  vore  della  religione  cattolica  degli  ar^ 
Christianismo  partiali.  Quare  vel  ipse  gomentide;  Proteatanti  in prova  della 
Grotius  ,  qui  praeclarum  opus  edidit  De  rivelazione  contro  gVincreduli  ,  Opp. 
veritate  religionis    christianw  ,   cum  edit.  Rom.  tom.  xi. 


SUMMA    ATQUE    CONCLUSIO. 


203 


nos  religionis  a  Christo  institutae  characteres  (1) ;  tum  denique 
iisdem  argumentis  ,  quibus  quispiam  Christianus  fit ,  Catholicum 
fieri. 

446.  III.  Analysi  instituta  argumentorum ,  quibus  increduli 
ac  rationalistae  divinam  ac  supernaturalem  revelationem  impu- 
gnant ,  omni  fiico ,  jocis ,  calumniis  ac  falsae  eruditionis  apparatu 
sepositis,  illa  huc  reducuntur  :  Homo  sibi  sufficit,  ut  sufficiunt 
sibi  reliqua  animantia  omnia.  Revelatio  multis  deceptionibus 
patet.  Dantur  revelationes  falsae ,  ergo  omnes  falsse  sunt.  Plura 
falsa  sunt  miracula  et  vaticinia  ,  ergo  omnia.  Plures  abusi  sunt 
religione,  ergo  nulla  est  admittenda  religio.  Ethnicismus  ,  Isla- 
mismus ,  Protestantismus  cito  ex  naturalibus  causis  et  propagati 
et  conservati  sunt ,  ergo  et  Christianismus.  Plures  fanatici  furore 
abrepti  in  quavis  secta  mortem  obierunt ,  ergo  omnes  christiani 
martyres  tales  sunt  censendi.  Magni  abusus  ,  magna  crimina  in 
religione  christiana  fuerunt ,  et  adhuc  sunt ;  ergo  tota  christiana 
rehgio  non  est  nisi  magna  seductio  atque  deceptio  (2). 
f!  447.  Quis  porro  non  videat  ejusmodi  argumenta  talia  esse,  ut 
probationes  christianaj  religionis  non  solum  non  infirment ,  sed 
ne  attingant  quidem  ?  Si  tota  christiana  rehgio  non  est  nisi  factum 
quoddam  ,  plane  patet ,  nihil  unquam  proficere  posse  ejusdem 
adversarios,  nisi  monumenta  destruant ,  quibusilla  fulcitur ;  cum 


(1)  Satisestadejosmodi  divinoscha-  sernnt,  tcI  in  compendiam  redigernnt 
racteres  eliminandos  inquirere  in  cajns-  atque  ,  utpote  obscuriores  obsoletique  , 
libet  sectfle  originem  ,  epochani  ,  mo-  jacent ;  ita  demum  ,  licet  aliam  yiam 
tiva  ,  doctrinam  ,  progressus  ,  ut  luce  iniverint ,  rationalistae  ,  qui  quam  pri- 
meridiana  clarius  pateat ,  ex  humanis  mum  obsolescent  et  ipsi.  Haec  est  enim 
cupiditatibus  ortas  eas  esse  ,  ac  omnes  condilio  omnium  religionis  christianae 
hnmani  operis  vicissitudines  fuisse  ex-  impugnatorum  el  hostium,  sive  prin- 
pertas  ;  totuminiishumile  etabjectum.  cipes  ii  fuerint,  sive  scriptores  :  Ecce 

(2)  Ita  incredulorum  facile  principes  inimici  tui ,  Domine  ,  ecce  inimi  tui 
Boulanger  ,  Bollingbrocke  ,  Freret  ,  peribunt ;  eorum  nomina  in  pulvere 
Rousseau  ,  Voltaire  ,  etc,  qoi  tantopere  scripta  sunt ,  licet  setate  ,  qua  vixe- 
desudasse  dicuntur  ,  ut  Christianismum  runl ,  magnum  de  se  excitaverint  fra- 


perpenderent  ,  «tque   ad      gorem. 
analysin  revocarent ;  itaqni  eos  exscrip- 


204  DB    VERA    REI.    ADV.    INCR. 

vero  haec  monumenta  summo  certitudinis  gradu  innitantur, 
infirmari  non  possunt ,  quin  ipsius  certitudinis  subruantur  fun- 
damenta. 

448.  Rursum  facta  christianae  religionis  ita  inter  se  firmo  nexu 
colligantur ,  ut ,  ejus  veritate  ac  divinitate  posita ,  omnia  expli- 
centur ,  et  illa  sublata  ,  sic  omnia  in  suspenso  maneant  velut  totir 
dem  effectus  sine  causa. 

449.  Cum  autem  haec  agendi  ratio  contraria  sit  ipsi  humanae 
naturae,  vim  sibi  inferant  necesse  est ,  qui  eam  sectantur,  neque 
unquam  quiescere  possunt.  Poterunt  quidem  increduli  sibi  ad 
lempus  illudere,  ferventibus  praesertim  cupiditatibus ;  ratio  tamen 
jus  suum  semper  sibi  vindicat.  Unde  fit ,  ut ,  quieto  tandem  animo 
christianae  religionis  motiva  perpendentes ,  increduli  non  pauci 
demum  resipiscant ,  vel  saltem  in  mortis  discrimine  constituti 
plerique  in  sinum  ejus  confugiant.  Pauci  enim  omnino  sunt ,  qui 
ita  obdurescunt,  ut  velint  ad  extremum  usque  vitse  spiritum  in 
incredulitate  persistere ,  iique  vel  stolidi  vel  corruptissimi ,  qui 
nunquam  aut  fere  nunquam  finem  cogitant ,  ad  quem  conditi 
sunt ;  ac  ne  turbentur  a  falsa  illa ,  qua  frui  videntur ,  pace ,  a  quo- 
cumque  religionis  examine  refugiunt  pejus quam  a  cane  et  angue (1 ). 


(I)  Facile  posset  catalogas  et  qnidem  ne  citerons  que   quelques-uns  de  ceux 

prolixns  exarari  eoram  incredaloram  ,  dont  le  nom  est  le  plus  connu  :  Bou* 

qai  daobas  abhinc  saecalis  ,  vel  examine  langer,   Toussaint ,    Boulainvilliers , 

accarate  institato ,  ad  catholicam  fidem  le  marquis  d^Argens  ,  Montesquieu , 

redierant ,    vel   saltem  quos    poenitait  Maupertuis  ,   Buffon  ,    Dumarsais  , 

propriae  incredulitatis  in  articulo  mortis,  Fontenelle  ,    Damilaville  ,    Thomas  , 

ac  se  cam  Ecclesia  reconciliarunt ,  vel  Bouguer ,  deLangle,   Tressan  ,  Mer- 

omni  ratione  conati  sunt  id  efficere  ,  cier  ,    Palissot ,    Poulavie  ,  Larcher, 

licet  hinc  amicorum  artibus  et  fraude  ,  Diderot  voulait  se  confesser ,  on  lui 

jastoillinc  Dei  judicio  ,  obstacula  non  dta  les  moyens :  Sams  moi  ,  disait  Con- 

levia  repererint ,  quominus  id  exeque-  dorcet ,  parlant  de  d'Alembert ,  sans 

rentur.  D.  Emery  in  quodam  opusculo  moi   il   faisait   le   plongeon.  Jl  parait 

de  hoc  argumento   edito  haec  habet  :  quon  se precautionna  egalement  contre 

On  ferait  une  longue  liste  des  esprits  la  faihlesse  de   Voltaire  ,  qui  mourut 

forts  qui  ont  rendu  hommage  d  la  re-  au  rapport  de  Tronchin  dans  les  con- 

ligion  au  moment  de  la  mort.   Nous  vulsions  de  la  rage  ,  en  poussant  le  cri 


SUMMA    ATQUE    COTfCLUSIO. 


m 


450.  Expendant  igitur  religionis  christiana?  fundamenta  ,  et 
motiva  conferant  si  placet  cum  suis  argumentis ,  omnibus  anti- 
cipatis  judiciis  exclusis ,  ut  res  tam  gravis  postuiat ,  lucem  a  Deo 
enixis  precibus  humili  ac  sincero  animo  petant,  et  procul  dubio 
ad  eam  religionem  revertentur,  a  qua  aberrantes  recesserunt. 

sinistre :   Je   snis  abandonne  de  Diea      toutes  les  traisemblances  ^  iermina  lui- 
et  des  hommes.  /.  J,  Romseau .  selon     mime  sa  vie. 


.>^  mvnoxohoiOi' H 


|li>«i  U} 


206 


DE  VERA  RELIGIONE 

PARS  ALTERA 

ADVERSUS    HETERODOXOS. 


1 .  Heterodoxorum  nomine  veniunt  sectae  omnes ,  cujuscumque 
demum  communionis  ac  denominationis  sint,  quaj,  sive  in  pluribus, 
sive  in  paucioribus  fidei  articulis  ,  ab  Ecclesiae  catholicae  doctrina 
quovis  tempore  recesserunt ,  vel  ab  ea  in  dies  recedunt.  Longum 
propterea  esset ,  imo  vix  possibile  tot  sectarum  errores  singillatim 
persequi.  Revocari  propterea  disputatio  nostra  debet  ad  aliquod 
generale  principium ,  a  quo  tuto  controversia  sponte  sua  quodam» 
modo  defluat.  Constituta  porro  atque  in  tuto  posita  divinse  reve- 
lationis  existentia  adversus  incredulos ,  inquirendum  superest , 
num  Deus  ,  qui  suam  aperiens  doctrinam  ac  voluntatem  ,  homi- 
nibus  mirifice  prospexit ,  hanc  suam  revelationem  privatis  homi- 
nibus  seu  spiritui  privato  uniuscujusque  dimiserit ,  an  vero  ahcui 
coetui  seu  societati  a  se  institutae ,  publicae ,  infalUbili  atque 
perpetuae  conservandam  atque  interpretandam  tradiderit  et  con- 
signaverit.  In  hac  vero  posteriori  hypothesi  remanet  discutien- 
dum ,  qugenam  societas  legitimos  titulos  prae  se  ferat ,  quibus 
jure  meritoque  sibi  vindicet  divinam  hanc  auctoritatem.  In  his 
maximi  momenti  quaestionibus  expendendis  tota  versabitur  altera 
haec  tractatus  nostri  pars.  Ex  dupHci  hac  disquisitione ,  contro- 
versiae  pecuhares  omnes  enucleantur  ac  dissolvuntur ,  cum  ubi 
semel  de  iUis  constet,  non  agatur  amphus  nisi  de  audiendo 
ejusmodi  infaUibiU  magisterio  a  Christo  ipso  instituto.  Omnem 
proinde  diUgentiam  impendemus  ad  argumentum  istud  soUde 
evolvendum ,  quod  ut  obtineamus  ,  continenti  propositionum  se- 
rie ,  quae  se  invicem  excipiant ,  rem  totam  complectemur. 


PROP.    I.    DE   GUSTODE    EEVEL.  207 

PROPOSITIO   I. 

ValidissimoB  rationes  ostendunt  y  de  via  ordinaria  divinam 
revelationem  ab  auctoritate  divinitus  instituta  atque  infal- 
libili  custodiri ,  atque  proponi  debere.  m 

2.  Ut  patet  ex  ipsa  propositionis  enunciatione ,  sermo  hic  non 
est  de  ipsa  actuali  revelatione ,  seu  actuali  veritatum  manifesta- 
tione ,  sed  de  revelatione  jam  facta  y  litterisque  consignata  y  vel 
viva  voce  transmissa  y  seu  de  collectione  ipsa  ac  corpore ,  ut  ita 
dicam,jam  factae  revelationis. 

3.  Hisce  positis  ,  sic,  1°  ex  ipsa  natura  rei,  de  qua  agitur, 
evincitur  propositio  :  Nisi  enim  a  publica  ,  externa  ac  infallibili 
auctoritate ,  divina  revelatio  proponeretur ,  infallibiliter  nobis 
constare  non  posset  de  identitate  divinae  revelationis ;  fluctuare 
semper  deberemus  incerti ,  utrum  id  vere  revelaverit  Deus  ,  nec 
ne;  an  quidpiam  eidem  additum,  quidpiamabeadetractumfuerit, 
60  vel  maxime  quod  autographa  omnia  cito  perierint  (1).  Cum 
vero  fides  non  minus  divina  et  infallibilis  esse  debeat  in  suo  objecto 
et  moti vo  quam  in  medio  per  quod  proponitur ,  patet  revelationem 
nonnisi  ab  infallibili  atque  divina  auctoritate  proponi  posse. 

4.  Id  ipsum  pariter  evincitur  ex  necessitate  determinationis 
sensus  legitimi  ejusdem  revelationis.  Etenim ,  cum  revelatio  in 
hominis  gratiam  ac  bonum  data  sit ,  necessario  verbis  ac  signis 
patefieri  ac  exprimi  debuit.  Jam  vero  verba  diversas  plerumque 
habent  significationes ,  diversos  ,  quandoque  etiam  contrarios 
exprimunt  conceptus  (2) ,  «quivoca  propterea  sunt  seu  aequivo- 


(1)  De  autographis  V.  T.  nihil  om-  aetale   TertuUiani  ,    Clementis    Alex., 

nino  scimus  ;  quoad  autographa  autem  Origenis  nuUa  amplius   vestigia  super- 

N.  T.  Cell^rier  in  suo  :  Essai  d'une  fuerint. 

tntroduction  critique  au  Nouveau  Tes-  (2)  Pluribus  exemplis  ostendi  id  fa- 

tament  ^  GeneveiSaS,  sec.  iii,  censet  cile  posset;  cum  vero  id  neque  a  Pro- 

ipsa  ,  utpote  exarata  in  cortice  papyri ,  testantibus  ipsis    nunc  in  dubium  re- 

quse  nsitatissima  tanc  erat ,  cum  scripta  vocetur  ,  non  est  cur  in  re  non  neces-*^ 

illa  edita  santy  cito  periisse,  adeo  at  6ariaopasimpendamas.Certeadsensam 


208 


DE    VERA.    REL.     ADV.    HETER.' 


cationi  subjecta ;  nisi  itaque  ab  infallibili  auctoritate ,  divinitus  ad 
hoc  instituta ,  revelatio  proponeretur ,  nutantes  ac  dubii  semper 
essemus  circa  verum  objectum  ac  germanum  sensum  ac  intelli- 
gentiam  ejusdem  revelationis ,  praesertim  cum  agiturde  mysteriis 
humanae  rationi  imperviis,  in  quibus  hallucinatio  facillima  est. 
Quod  ex  perpetuo  experimento  nimis  luctuoso  ex  parte  illorum 
omnium ,  qui ,  viam  auctoritatis  deserentes ,  sibi  ipsis  duces  esse 
voluerunt ,  mirifice  confirmatur.  Eo  enim  devenerunt,  ut  Hcet 
sacros  revelationis  codices  assidue  versent ,  in  desperationem  acti, 
nesciant  quid  tenere  debeant ,  tot  diversarum  interpretationum 
numero ,  varietate  ac  contrarietate  huc  illuc  distracti  (1). 

5.  Ex  perpetuitate  demum  ipsius  divinae  revelationis  eadem 
veritas  patet.  Divina  enim  revelatio  non  pro  sohs  praesentibus , 
sed  pro  omnibus  omnino  hominibus  cujuscumque  aetatis  facta  est; 
quare,  nisiperpetuaquaedamsemperque  vivensdivinitus  instituta 
auctoritas  esset  ad  eamdem  intemerate  servandam ,  et  custodien- 


determinandam  verbornm  sacrae  Scrip- 
tarae ,  ipsi  perpeluo  accedant  vel  ad 
U8um  loquendi  ,  qaem  vacant ,  vel  in 
sabsidiam  adsciscant  lingoas  affines , 
passim  ad  phrases  profanorum  scripto- 
rum  phrases  exigunt  scripturales  ^  et 
tamen  perpetuo  haerent ,  ac  fluctaant 
Incerti ,  et  quod  ab  uno  scriptore  affir- 
matur  ut  certnm ,  ab  altero  ut  falsum 
rejicitnr.Levis  istorum  commentatorum 
sive  exegeticorum ,  seu  potius  philolo- 
gorom  lectio  saiEcit ,  ut  quisque  intel- 
ligat  in  quanta  ipsi  versentnr  flactaa- 
tione.  Istorum  opera  ut  plurimum  non 
sunt  nisi  contextas  auctorum  hetero* 
doxorom  vel  afQrmanliam  vel  negan- 
tiam ,  Lonc  vel  illom  nativom  sensum 
€8se  verbi  quod  expendunt.  Praeler  Cri- 
iicos  sacros  videri  possunt  Kuinoel , 
Rosenmiiller ,  Eichorn  ,  etc. 

(1)  Sane  Ecclesia  Genevensis  ( ut  alia 


exempla  missa  faciam )  in  soo  Statuto, 
snb  die  3  Maii  an.  1817  ,  prohibuit , 
ne  quispiam  in  scolis  agat  de  quaes- 
tionibus  apud  ipsam  controversis  ,  circa 
duas  J.  C.  naturas,  peccatum  originale  , 
graliamet  praedestinationem.  Vid.  Pr^- 
cis  des  debats  theologiques  de  Ge- 
neve ,  par  J.  J,  Chenevi^re ,  1824, 
p.  11.  Nempe  eadem  ratione  ac  exer- 
citus  Iraperatorseu  dui  ,  cam  se  videril 
ad  extrema  redactum  ,  monet ,  ul  sibi 
quisque  prospiciat ;  ita  Ecclesiae  refor- 
matae  tot  dubiis  ac  tot  perplexitatibus 
pressae  et  contradictionibus  absque  ullo 
termino  ,  quibus  ipsarum  doctrinae  sca- 
tent,  eo  demum  devenerunt,  nt  dicerent 
membris  suis  :  En  Biblia  ,  legite  ,  ex- 
pendite  ,  cudite  vobis  religionem  ,  sibi 
quisque  prospiciat,  Vid.  The  catholic 
miscellany,  mensis  Jalii  1826. 


PROP.  I.  DE  GUSTODE  REVELAT.  209 

dam  a  privatorum  hominum  novitatibus  ,  interpollationibus  , 
praeposteris  interpretationibus ,  prout  experientia  passim  fieri  vi- 
demus  (1)  ,  nunquam  nobis  constare  posset  de  ejusdem  veritate 
atque  integritate  ;  hinc  necessario  Htes  ac  controversise  perpetuge 
quae  nunquam  dirimi  possent.  Abhorret  autem  ab  idea  sapientis 
legislatoris  permittere  cujusque  hominis  arbitrio  codicem  ,  et  sen- 
sum  proprise  legislationis.  Quod  ut  ahquo  exemplo  magis  decla- 
retur ,  fingamus  animo ,  quempiam  viatorem  duas  obire  civitates , 
quae  aeque  glorientur  optimis  sibi  datis  legibus  atque  statutis,  et 
ambae  ut  sapientissimum  habeant  legislatorem ,  utrique  civitati 
communem  ;  sciscitante  autem  ab  iis  viatore  ,  quemnam  sapien- 
tissimus  hic  legilator  constituerit  magistratum  ,  vel  quod  tribunal 
ad  codicem  suum  incolumem  servandum ,  vel  quem  interpre- 
tem  ad  htes  quae  suboriri  solent  dirimendas ,  altera  indicet  consti- 
tutos  a  legislatore  judices  et  magistratus ,  altera  autem  conten- 
dat  non  ahum  a  legislatore  constitutum  judicem  ac  interpretem 
quam  codicem  ipsum  ,  cui  fidem  adhibebit  viator ,  et  quam  ex  his 
duabus  civitatibus  verum  dicere  arbitrabitur?  Illam  profecto , 
quae  magistratus  ac  judices  constitutos  afllirmat ,  cum  hoc  longe 
magis  congruat  sapientiae  ac  prudentiae  optimi  legislatoris ,  qua- 
lem  fuisse  ambae  profitent  ur  ,  cum  rei  natura  id  exigat ;  cum 
enim  htes  excitantur  ut  plurimum,  circa  sensum  codicis  versan- 
tur;  absurdum  autem  estafiirmare,  ad  htem  derimendam  con- 
stitutum  esse  codicem  ipsum  ,  circa  cujus  sensum  hs  moveri  solet, 

6.  Vahdissimae  igitur  rationes  ostendunt ,  quod  nisi  extraor- 
dinario  ahquo  medio  a  Deo  ipso  provideatur ,  de  via  ordinaria 
necesse  sit ,  ahquam  constitutam  divinitus  auctoritatem  esse , 
eamque  infaUibilem  atque  perpetuam ,  quse  divinam  revelatio- 
nem  custodiat ,  proponat ,  verumque  ihius  sensum  aperiat. 

DIFFICULTATES. 

7.  Obj.  Ante  Christi  adventum  nuha  instituta  fuit  infalhbihs  ejus- 
modi  auctoritas,  ad  divinam  revelationem  proponendam;  ergo. 

(1)  Non  pauca  exempla  ejusmodi  novilatnm,  interpolationnni ,  elc.  inferins 
dabimns. 

T.  I.  14 


210 


DE    VERA    REL.     ADV.     HETER. 


8.  Re5p.  Dtst.  antec.  Quia  Deus  extraordinaria  quadam  ra- 
tione  et  providentia  supplebat  ejusmodi  defectui ,  conc;  secus , 
ney.  Vel  enim  sermo  est  de  tempore  patriarcharum ,  vel  de  eo 
quod  subsecutum  est  sub  Moyse ,  respectu  Hebraeorum  vel  Ethni- 
corum.  Certum  autem  est  Deum  ,  in  prima  illa  epocha  per  imme- 
diatas  apparitiones  saepius  repetitas ,  revelationis  jam  factae  inte- 
gritati  ac  germano  sensui  prospexisse.  Quod  vero  spectat  ad 
aetatem  posteriorem  ,  prseterquam  quod  constituta  jam  fuit  syna- 
goga  ac  sacerdotium  Aaronicum,  quod  depositorium  fuit  et  quidem 
pubHcum  atque  perenne  Mosaicae  legis ,  certum  pariter  est  ipsum 
Deum  suae  revelationi  consuluisse ,  per  prophetarum  seriem  nun- 
quam  fere  interruptam ,  usque  ad  Christum ,  ac  singulari  provi- 
dentia  populum  suum  rexisse,  ut  incolume  servaretur  revelationis 
depositum  (1).  His  addimus  fidei  articulos  ,  ad  salutem  obtinen- 


(l)  Josephus  Flavius  exhibet  catalo- 
gum  omnium  summorum  Sacerdotum, 
qui ,  non  inlerrnpta  serie  ,  ab  Aaron 
usque  ad  Ananum  ,  seu  Annam  et  Cai- 
pham,  snb  quibus  mortuus  est  Christus, 
sibiinvicem  successerunt,  et  ah  his  us- 


que  ad  Joan.  Giscala ,  qui  omnium 
Pontificum  Judaeorum  postremus  fuit ; 
sub  ipso  enim  a  Romanis  excisum  est 
templum  ,  flammisque  consumptum  ; 
qui  omnes  fuerunt  octoginta  vocem,  Sic 
dividit  : 


Ab  Aarone   ad  Salomonem  ,    qui  primum    templum 

ereiit 

a  Salomone ,   nsque  ad  captivitalem  Babylonicam  , 

a  captivitate  Babyl.  usque  ad  Antiochum  Eupatorem, 

ab   Antiocho,   qui  Oniam    iii  ,    cognomento  Mene- 

laum  ,  sacerdotio  spoliavit  ,  nsque  ad  Herodem  ii , 

omnes  Assamonei , 

quorum  nltimus  fuit  Arislobulus ,  creatus  Pontifex 

ab  Herode ,  a  quo   postea   vita  privatus  est ;  post 

honc  usqae  ad  Titum  snccessere  alii 


i3,  spatio  annorom  612; 


18, 

i5, 


,5,-         _ 


466; 
4ii; 


ii3  ; 


28, 


107. 


89 


Vid.  Antiquitatum  ,  lib.  xx  ,  cap.  10. 
Jam  vero  Salvador  ,  Histoire  des  Imtit, 
de  Mouey  etc.  iiv.  11,  Des  fonctions 
iigislatives,  chsip»  i,Z)e  la  magistra- 


ture  aacerdotale,  p.  128  et  seqq.  ob- 
serval  scopam  instilutionis  Levitica3  esse 
vigilantiam  ad  legis  conservationem. 
Ejusmodi  officium  pariter  spectabat  ad 


PROP.  I.  BE  CUSTODE  REVEL4T.  211 

dam  explicite  credendos ,  paucissimos  fuisse ,  unitatem  nempo» 
Dei  creatoris  et  remuneratoris ,  expectationemque  futuri  libera*^ 
toris  (1),  qui  proinde  facillima  ratione  ad  seram  usque  poste- 
ritatem  transmitti  poterant.  Nondum  enim  completa  revelatio 
data  fuerat.  Quod  si  aliqui  ex  propria  culpa  illos  obliterarunt , 
penes  ipsos  sit ,  quamquam  si  absque  personali  culpa  aliqui 
posteriorem  prsesertim  articulum  ignoraverunt ,  dummodo  legem 
naturalem  observaverint ,  dubitandum  non  est ,  Deum  pro  sua 
bonitate  aliquo  modo  iis  providisse ,  et  si  aliqui  adhuc  ejusmodi 
sint ,  iis  providere ,  infundendo  nempe  iis  babitum  fidei ,  spei  et 
cbaritatis  supernaturalis  ,  sinequonemo  finemsuum,  supernatu- 
ralem  scilicetbeatitudinem  ,  consequi  potest ,  secus  ac  rationalistae 
sentiunt,  et  qui  ipsorum  vestigia  premere  non  erubuit  Franc. 
Brenner  Canonicus  Bambergensis  ,  in  libro  cui  titulus  :  De 
dogmate  (2). 

9.  Ceterum  ,  nunquam  Deus  ita  suam  revelationem  privato- 
rum  bominum  arbitrio  atque  interpretationi  dimisit,  ut  fas  uni- 
quique  fuerit  eam  aliquo  modo  vel  temerare  vel  exponere. 

10.  Inst.  primo.  l^Ethnicinonpotueruntrevelationembabere, 
nisi  per  privatam  familiarum  traditionem ,  ideoque  absque  ejus- 
modi  publica  atque  infallibili  auctoritate  ^  2«  atque  ex  ipsis  Ju- 
daeis  nonnisi  pauci  viderunt  prophetas,  eosque  immediate  au- 
dierunt ,  quin  dicendum  sit  eos  omnes  fide  divina  caruisse;  ergo. 

11.  Resp.  ad  l^ ,  Dist.  Qui  proinde  eamdem  revelationem  vel 
obliterarunt  vel  innumeris  prope  commentis  ac  fabulis  ttoera 
runt ,  conc;  integram  custodierunt ,  siibdist. ,  NonnuUi  privati , 


pablicum  totius  gentis  synedrium.  His  patet  nunquam  divinae  revelalionis  de- 

addatur  series   prophetarum  usque  ad  posilum  in  V.  T.  fuisse  privatorum  ar- 

Malachiam.  Joseph  ,  lib.  i ,  Contra  Ap-  bilrio  commissum. 
pionem,   c.  i ,    n.    3  ,  refert  libros  ,  (1)  Apostolus  ,  fleb.  xi  ,  6  ,  his  verbis 

quosnosdeuterocanonicosdicimus,diIi-  veluti    compendio   quodam  compleius 

genter  incatalogodigestosScripturarum  est ,    quse  fi.le  necessaria    ad  salutem 

fuisse ,  etsi  non  habeaDt  parem  aucto-  tenenda  essent  ;  Credere  enim  oportet 

ritatem  ac  praecedentes  (  scilicet  proto-  accedentem   ad  Deum ,   quia  eat ,  et 

canonici)  ex  dcfectu  successionis  non  inquirentibus  se  remunerator  sit, 
satis   clarae    prophetaram,   Ex    quibns  (2)  Landshutii ,   i832. 

14. 


212 


DE    VERA    REL.    ADV.    HETER, 


qui  primasvam  revelationem  ,  extraordinaria  ratione  propositam  , 
traditione  conservarunt ,  trans. ;  nationes  integrae ,  neg,  Quo 
propiora  fuerunt  tempora  primaevae  revelationi ,  eo  magis  pura 
conservata  est ,  etiam  apud  gentes ,  divina  revelatio ;  ast  processu 
temporis  adeo  obliterata  est,  vel  faedata ,  ut  nonnisi  vestigia  su- 
perfuerint  veluti  navis  tabulae  per  naufragium  disjectae,  quas 
ingenti  labore  eruditi  hinc  inde  collegerunt  (1).  Quae  quidem 
vestigia  duo  ostendunt,  nerape  tum  revelationem  quamdam 
olim  datam  hominibus  fuisse ,  tum  corruptam  hominum  eorum- 
dem  incuriaacneghgentia.  Hinc  nisi  Deus,  per  pecuharem  popu- 
lum  quem  sibi  delegit  ejusdem  revelationis  custodem  ac  deposi- 
tarium ,  ei  prospexisset ,  actum  penitus  de  ea  esset ,  prout  etiam 
nunc  temporis  absque  cathohca  Ecclesia  vix  rudera  ,  ut  ita  dicam , 
magni  ilhus  aedificii ,  quod  per  revelationem  conditum  est ,  super- 
«ssent  atque  caementa  (2).  Quod  si  nonnulh  ,  iique  paucissimi , 


\\)  Praeserliin  Easebins  CaBsariensis 
in  duobus  praeclaris  operibus  De  proe- 
paratione  ac  De  Demonstratione  Evan- 
gelica.  Ex  recentioribus  vero  plures 
viatores  universalis  ejusmodi  traditionis 
rudera  ,  ut  ita  dicam ,  atque  fragmenta, 
penes  diversos  populos  barbaros  atque 
silveslres  collegernnt.  Inter  quos  dignus 
est  qui  flegatur  Gomes  Carli  Rubi ,  in 
snis  Leltere  Americane ,  duobus  vo- 
luminibus  ;  nec  non  Croyances  ,  su- 
persiitions ,  et  restes  des  traditions 
primitives  observSs  par  M.  Dtimont 
d*  Urville  ,  dans  son  voyage  autour  du 
monde  d  bord  de  VAstrolabe^  dans 
la  Nouvelle-Zelande ,  et  les  iles  de 
Tonga  ,  etc,  Annales  dephilosophie 
chr^tienne  ,  recueil  periodique ,  5™^  an- 
nee,  tom.  viii ,  n.  4^  ,  3i  Janvier , 
Paris  i834  5  Neue  theologische  Zeit- 
schrift ,  von  D.  Joseph.  Pletz  ,  id  est , 
Novw  ephemerides  theol,^    Viennae  , 


i833  jfasc.  11,  p.  189-210,  fasc.  iii, 
p.  3o5-329,  fasc.  iv.  26-5o.  Ex  qui- 
bus  patet  apud  nniversas  gentes  ob- 
tinuisse  ideam  existentiae  Dei ,  semi- 
deorum  seu  angelorum ,  pugnae  inter 
duos  primos  fratres  Cain  et  Abel ,  Tri- 
nitatis  occupatae  in  hominis  creatione  , 
fseminae  aedificatae  ex  viri  costa ,  lapsas 
protoparentum ,  etc. 

(2)  Sane  cum  unaquaeque  secta  hae- 
relicorum  eorum  ,  qui  a  temporibus 
apostolicis  ad  nos  nsque  exorti  sunt , 
qui  vix  numerari  jam  possunt,  aliquam 
revelationis  partemnegaverit ;  cum  una- 
quaeque  praeterea  aliquid  de  suo  adje- 
cerit ;  cum  nullus  sit  fidei  articulus  , 
qai  plures  non  sit  nactus  adversarios 
atqae  impugnatores  ,  absque  Ecclesiae 
calholicse  firmitate ,  tanta  esset  rerum 
omnium  perturbatio  atque  confusio  , 
etiam  post  Christi  adventum  ,  qualis 
fuit   apnd    omnes    populos    (  si  unam 


PROP.  I.  DE  GUSTODE  REVEIAT.  2l3 

inter  elhnicos  intemeratam  servarunt  acceptam  revelationem  , 
id  acceptum  referri  debet  tum  paucitati  articulorum,  qui  cre- 
dendi  propositierant,  tum  peculiari  etiam  divinae  gratiae  subsidio, 
quo  factum  est  ut  eorum  memoria  prorsus  non  deleretur.  Adden^ 
dum  prseterea  est ,  actum  tunc  temporis  minime  fuisse  de  integro 
revelationis  codice,  prout  nunc  agitur ,  quem  proinde  neque  in- 
terpretari ,  neque  corrumpere  potuissent ,  sed  de  memoriter  reti- 
nendis  paucis  articulis ,  ut  notavimus.  Tantum  porro  abest,  ut 
exinde  possit  aliquid  contra  nos  erui,  ut  magis  confirmetur  as- 
sumptio  nostra.  Etenim ,  cum  ageretur  de  illa  partiali  revelalio- 
ne  ,  adeo  aperta  et  facili ,  per  traditionem  ad  posteros  transmitten- 
da  ,  si  ea  tantumdesuaperspicuitate  atque  integritate  amisit  inter 
gentes  ,  non  aliam  ob  causam  nisi  quia  carebant  ea  auctoritate 
ac  magisterio  ,  per  quod  integra  et  incolumis  servaretur ,  quanto 
apertius  patet  ejusdem  auctoritatis  necessitas,  ubi  agitur  de  re- 
velatione  completa  ac  litteris  consignata ,  ut  nihil  addam  de  parte 
illa,  quge  per  solam  traditionem  transmissa  est? 

12.  Ad  2°^,  Neg,  conseq,  Etenim  prophetae  missi  potissimum 
sunt ,  ad  homines  in  ofiicio  continendos  ,  et  ad  sartam  tectamque 
divinam  jam  datam  revelalionem  apud  illos  servandam ,  et  ad 
manifestandam  peculiarem  ahquam  Dei  voluntatem ,  non  autem 
ad  divinam  primitivam  revelationem ,  ad  salutem  necessariam, 
proponendam.  Quoties  nempe  opus  fuit  prophetas  mitti,  ad  Judaeos 
praesertim  revocandos  ad  legis  observantiam ,  vel  ad  peeuHarem 
Dei  voluntatem  ipsis  aperiendam ,  independenter  etiam  a  syna- 
gogse  approbatione  missi  a  Deo  sunt ,  non  vero  ad  novos  fidei 
articulos  proponendos ,  sed  potius  ad  jam  receptos  magis  ma- 
gisque  confirmandos  et  enucleatius  exponendos,  contortasque 
interpretationes  privatorum  corrigendas ,  quaestionesque ,  si  quse 
ortae  essent ,  dirimendas  (1) ,  et  ad  ipsorum  animos  excitandos 


excipias  Ecclesiam  Jadaicam  seu  syna-  Hoc  vero  magis  patebit  ex  inferias  di- 

gogam)  circa  primitivas  traditiones,  quae  cendis. 

si    non   penitus  perierunt ,    ita  tamen  (1)  Hoc  munus  semper  fait  prophe- 

faere  corruptae ,  ut  absque  earum  pro-  tarum ,  qui  a  Deo  excitabantur  ,  noa 

totypo  nihil  certi  in  iis  discerneremus.  soium   ad  futura  enuncianda  ,  yerum: 


214  I)E    VERA    REL.    ADV.    HETER. 

in  spem  proxime  futuri  liberatoris  adventus.  Ceterum  et  ex  jugi 
prophetarum  missione  ,  ad  integritatem  ac  puritatem  factae  reve- 
lationis  conservandam  ,  rursum  colligitur  necessitas  illius  aucto- 
ritatis ,  quam  adstrujmus.  Scripta  vero  prophetarum  simul  ac 
emittebantur,  synagoga  seu  synedriumeainreipubHcae  tabularium 
inferebat,  ut  intemerata  ibi  servarentur  (1).  Cum  his  praesidiis 
destitutae  fuerint  gentes  cseterae  ,  hoc  ipso  amiserunt  vel  foede 
corruperunt  revelatas  veritates ,  Ucet  omnes  a  Noe  ejusque  fihis  , 
ex  quibus  originem  trahebant,  eas  acceperint ;  ex  quo  magis  semper 
magisque  absohita  necessitas  eruitur  cujusdam  custodis  ac  inter- 
pretis  divinae  revelationis. 

13.  Inst.  secundo.  Exceptis  protoparentibus ,  qui  immediate 
primitivam  illam  revelationem  a  Deo  ipso  acceperant,  reUqui 
nonnisi  per  illoseam  cognoverant;  jam  veroprotoparenteseorum- 
que  posteri  auctoritatem  illam  pubHcam  atque  infalUbilem  minime 
constiluebant ;  ergo.  ,r 

14.  Resp.  Dist.  min,  Ita  tamen  ,  ut  Deus  extraordinaria  pro- 
videntia  ,  ut  dictum  est,  iliius  integritati  atque  incolumitati  pros- 
pexerit,  conc;  secus,  neg.  Nam  protoparentes  et  Patriarchae 
aliique ,  quibus  Deus  se  manifestavit  ac  recensitos  articulos  cre- 
dendos  proposuit ,  eos ,  ut  patet ,  fide  divina  tenebant ,  reliquis 
autem  certitudine  morali  summa  constabat  de  factis  iUis ,  hinc 
ipsi  eosdem  articulos  eadem  fide  credebant.  Deus  interea  nun- 
quam  destititextraordinaria  sua  providentia ,  prout  temporis  iUius 
infantia  exigebat ,  ab  iis  in  memoriam  revocandis,  ut  eorum  fides 
viva  servaretur  usque  ad  plenitudinem  temporis ,  in  qua  misit 

etiam   ad  argaendos  Judaeos    ob  legis  Quod  si  nonuulla  dubia  ,  vel  quajstio- 

transgressionem  ,    ad  everlenda  inania  nes  exortse  essent ,  eas  prophetae  dirin- 

quoramdam   commenta  ,  saepeque  per-  mebant  (  i  Mach.  iv,  4^5  '^  Reg.  xxii , 

versa   ad  effugiendam   legis  observan-  i^  et  alibi  passim  ). 

tiam,  atque  adfalsam  spem  concipien-  (1)  Vid.  Histoire  critique  du  J^ieux 

dam   nescio  cujos  immunitatis  a  pro-  Testament ,  parleP.  Richard  Simon, 

meritis  pojnisob  ipsorom  flagitia.  Plena  Rotterdam  i685  ,  lom.  i ,  liv.  i,  ch.  4- 

sant  prophetaram  volumina   ejusmodi  Qui   tamen  plura  habet,  quae  probari 

acribusobjargationibusjpraesertimapud  nallatenas  possunt  a  sano  catholico. 
Isaiam  ,  Jeremiam  ,  Ezechieleoi ,  etc. 


PROP.    II.    DE    EGCLES.    IKFALL.    DEPOS.  215 

Filium  suum  ,  qui  revelationem  complevit ,  et  ad  suam  perfectio- 
nem  adduxit.  Proeterea  iiunquam  dimittenda  est  distinctio  supe- 
rius  proposita  (in  resp.  ad  1*"  inst.),  aliudnempeesse  transmittere 
oralem  traditionem  de  nonnuliis  articulis ,  aliud  vero  cum  agitur 
de  corpore  ipso  totius  completae  revelationis ,  sive  scriptis  consi- 
gnatae,  sive  per  traditionem  transmissae,  licet  et  in  primo  casu 
opus  fuerit  peculiari  Dei  providentia  ad  eam  integre  custodiendam, 
nec  Deus  eam  privatorum  arbitrio  ac  interpretationi  dimiserit. 

PROPOSITIO  II.  ri ' 

Sola  Ecclesia  a   Chri$to  instituta  instructa  est  hac  infallihili 

auctoritate. 

15.  Ecclesise  nomine  hic  non  intelligimus  coetum  omnium  fide- 
lium  ,  qui  legitimis  pastoribus  subsunt  sub  Romano  Pontifice , 
eamdemque  cum  ipsis  fidem  profitentur ,  iisdemque  Sacramentis 
participant ,  sed  potius  Episcopatum  universum  seu ,  ut  ita  dicam, 
in  tota  sua  plenitudine ,  nempe  corpus  pastorum  una  cum  Romano 
Pontifice. 

16.  Jam  vero  Episcopatus  in  Apostolis  ,  qui  primi  Episcopi 
fuerunt ,  eorumque  capite  ac  principe  Petro  ,  divinam  reveiatio- 
nem  eamdemquecompletam  immediate  a  Cbristo  etSpiritu  Sancto 
accepit  ^  Christus  preeterea  Apostolos  misit  per  universum  mun- 
dum  ad  divinam  revelationem  patefaciendam  hominibus ,  ipsis- 
que  propriam  adsistentiam  promisit  usque  ad  mundi  finem. 
Aperta  sunt  Christi  verba  apud  Matth.  cap.  ult.  :  Euntes  docete 
omnes gentes.,.,  docentes eos  servare  omnia qucBcumque  mandavi 
vobis ,  et  ecce  ego  vobiscum  sum  (  docentibus  et  baptizantibus  ) 
omnibus  diebuSj  usque  ad  consummaiionem  sceculi;  et  apud 
Joan.  XIV,  16,  17  :  Ego  rogabo  Patrem  et  alium  Paraclitum 
dahit  vobis  y  ut  maneat  vobiscum  in  ceternumy  Spiritum  veri- 
tatis,,,.  apud  vos  manebit  et  in  vobis  erit.  Act.  XVI ,  13 ,  prose- 
quitur  Christus  :  Cum  autem  venerit  ille  Spiritus  veritatis ,  do' 
cebit  vos  omnem  veritatem^  ac  rursum ,  ibid.  XX,  21  :  Sicut 
misit  me  Pater  et  ego  mitto  vos.  :_^ 


216  DE    VERA    REL.    ADV.    HETER. 

17.  Quae  quidem  afFerimus  ut  monumenta  tantum  historica , 

utpole  relata  ab  auctoribus  ,  qui  ea  referunt  quae  ipsimet  imme- 

diateaChristoipsoacceperunt,  etomni  fide  digni  sunt ,  non  autem 

ut  testes  divinitus  inspiratos  eos  hic  sumimus.  Uno  verbo ,  adstrui- 

musfactum  institutae  ac  fundatae  a  Christo  societatis ;  quae  deposi- 

taria  ab  ipso  instituta  est  doctrinae  suae ,  cuique  ipse  commisit  ma- 

gisterium  omnium  gentium  per  instructionem  viva  voce  faciendam, 

Non  enim  dixit  Christus  ApostoHs  :  Euntes  scribite ,  sed  Euntes 

docete^  neque  ad  tempus  tantum,  sed  semper^  quousque  sciHcet 

erunt  vel  gentes  convertendae  ,  vel  gentes  conversse  in  doctrina 

semel  accepta  conservandse.  Hoc  propterea  magisterium  juge  ac 

perpetuum  esse  debet.  Apostoh  vel  discipuH  nonnisi  data  occasione 

commentaria  sua  ediderunt.  Quin  et  hoc  sedulo  animadverten- 

dum  est,  EvangeHstas  minime  in  animo  habuisse  codicem  integrum 

et  absolutum  Cbristi  doctrinae  et  legum  posteritati  tradere ,  sed 

commentarium  historicum  gestorum  etdictorum  Christi,  et  quidem 

neque  integrum  neque  perfectum ,  adeo  ut  non  possint  haberi 

EvangeHa  ut  codex  et  norma  saltem  perfecta  et  adaequata  creden- 

dorum  et  agendorum.  Ex  quo  sequitur ,  Christum  non  aHam  vo- 

luisse  gentibus  sive  convertendis  sive  conversis  reHnquere  sive 

constituere  regulam  proximam  eorum ,  quae  et  credere  et  agere 

deberent ,  nisi  pubHcum ,  juge  ac  vivens  Ecclesiae  magisterium. 

18.  Hinc  patet  adeo  connexum  esse  systema  auctoritatis  bum 
ipsa  revelatione  ,  ut  necesse  sit ,  vel  rejicere  omnem  revelationem, 
qu3e  praeter  veritates  ordinis  naturaHs  imponat  hominibus  obH- 
gationem  credendi  veritates  supernaturales  et  servandi  prse- 
cepta  positwa^  vel ,  si  iUa  admittitur  ,  pariter  admittere  medium 
certum  et  tutum ,  et  quidem  jugiter  perseverans ,  quo  veritates 
iUas  et  praecepta  cognoscere  homines  absque  erroris  periculo  pos- 
sint.  Hoc  autem  non  est  nisi  auctoritates  a  Deo  ipso  instituta , 
nempe  Ecclesia ,  a  qua  edocemur  tum  Hbros ,  quos  sacram  Scrip- 
turam  dicimus  ,  et  veraceset  divina  inspiratione  conscriptos  fuisse, 
tum  hunc  et  non  aHum  esse  sensum  illarum  sententiarum  seu 
verborum ,  quae  in  iisdem  continentur. 

19.  Tria  itaque  habemus  ex  verbis  Christi  :  1°  immediatam 
missionem  Apostolorum  ad  gentes  edocendas  in  rebus  fidei  et 


PROP.  II.  DE  ECGLES.  INFALL.  DEPOS.  217 

'morum;  2°  jugem  adsistentiam  Christi  erga  Apostolos  eorumque 
legitimos  successores ,  usque  ad  consummationem  saeculi  in  ejus- 
modi  ministerio ;  3«  seternum  denique  Spiritus  Sancti  cum  iisdem 
magisterium. 

20.  Ergo  Apostoli  sive  Ecclesia  non  solum  habuit  revelationem 
a  Christo ,  sed  habuit  praeterea  ab  eodem  Christo  et  a  Spiritu 
Sancto  germanum  sensum  ejusdem  revelationis. 

21.  Ergo  non  soli  Apostoli,  sed  insuper  legitimi  eorumdem 
successores ,  seu  Ecclesia  omnium  saeculorum  utitur  seu  gaudet 
iisdem  praerogativis ,  infalhbilitatis  nempe  et  auctoritatis  ad  pro- 
ponendam ,  custodiendam  ac  interpretandam  hanc  eamdem  reve- 
lationem ,  utpote  persona  moraHs  jugiter  vivens  usque  ad  con- 
summationem  saecuH(l),  nec  non  ad  conservandam  revelationem 
in  sua  primitiva  puritate  et  integritate ,  cui  soli  promissa  est  yita 
aeterna ,  et  ad  regimen  in  sua  unitate  conservandum. 

22.  Ergo  Apostoli ,  seu  Ecclesiayam  constUuta  ,  ac  supra  dictis 
Christi  promisstonibus  munita ,  antequam  ullus  liber  sacrae 
Scripturae  esset  htteris  consignatus ,  adeoque  jam  ex  solemnibus 
Christi  promissionibus  inerrantise  dono  perpetuo  exornata  (  neque 
enim  verba  Christi  vera  sunt  quia  scripta ,  sed  quia  ex  ore  Christi 


(1)  Hic  sedulo   observandum  est  in  tificibus  ,    nnnqnam    interrupta    serie 

eorpore    morali  quocomque  individua  Episcoporumsibiinvicemsuccedentiura, 

singula  a  morte  praeripi ,  sed  ita  ut  ipsa  semper    idem    viguit   et   est.   Vivente 

socielas  eadem  semper  subsistens  sit  ac  adhuc  S.  Joanne  Aposloio,  per  univer- 

viva ,  ac  proinde  deficienle  aliquo  in-  sam  terram   fundatoe   erant  singulares 

dividuo  ipsa  nihil  omnino  de  propria  Ecclesiae.  Gum  defecit  ullimus  Episco- 

subsistentia  amittat.  QuarecumEcclesia  porum  ,  qui  cum  Aposlolis  conversatus 

in  Apostolorum  collegio  ad  iiistar  so-  erat ,  longe  plures  alii  fuerunt ,   el  ita 

cielatis  ac  raoralis  cujusdam  corporis  deinceps ;  disiil  enim  successio  Episco- 

fuerit  a  Christo  instituta ,  ea  statim  in  porum  Apostolicorom  in  S.  Polycarpa, 

immensumpropeexcreverit,  institutione  S.  Joannis  Evangelistae   discipulo,  qiu 

aliorum    Episcoporum    per    Apostolos  martjrium  subiit  sub   Marco   Aurelio 

facta  ,  ex  quibus  successiones  per  totum  Antonino.  His  fere  temporibus  florue- 

terrarum  orbem  coeperunt  ad  nos  usque  runt  Hegesippus  et  Irenaeus,  qui  mortoi 

descendere  ,  corpus  episcopale  sub  suo  sunt  imperante  Commodo.  Vid.  Euseb. 

capite  Pelro  ,  ac  postea  Roraanis  Pon-  Hist,  J^cc/e»,  lib.  ii,  c.  23,edit.Valesii* 


218  DE    VEEA    REL.    ADV.    HETER. 

processerunt ) ,  Ecclesia,  inquam,  prcescribit  {V)  ipsi  Scripturae  , 
quam  ipsamet  approbavit  ut  divinam ,  verumque  et  legitimum 
oraculorum  divinorum  sensum  assecuta  est,  tum  viva  voce  ipsius 
Cliristi,  tum  ope  divinae  peculiaris  adsistentiae  ;  ipsa  divinas  tra- 
ditiones  immediate  a  Deo  accepit ,  ut  eas  tideliter  custodiret  usque 
ad  mundiexitum. 

23.  Toties  proinde  objecta  petitio  principii ,  seu  circulus  vitio- 
sus ,  quo  juxta  Protestantes  Ecclesia  probatur  per  Scripturam , 
Scriptura  vero  per  Ecclesiam ,  non  solum  locum  nuUum  habet , 
vel  habere  potest ,  sed  prorsus  ab  ipsa  natura  rei  et  factis  ipsis 
excluditur ;  Ecclesia  enim  admisit  et  approbavit  ipsas  Scripturas 
(  nempe  Novi  Foederis ),  quas  vidit  continere  ea  ipsa ,  quae  a  Christo 
acceperat ,  et  conformes  doctrinae  quam  profitebatur.  Nam  Scrip- 
turae  non  sunt  nisi  instrumenta ,  in  quge  relata  novit  acta  pro- 
priaepossessionis  velutin  publicas  tabulas ,  quae  totam  vim  habent 
ad  probandum  ex  proprio  suo  testimonio,  et  in  quibus  scripto 
consignatae  sunt  praerogativse  sibi  a  Christo  coUatae,  et  quibus 
jam  utebatur,  antequam  haec  scriberentur,  probarentur  atque  e vul- 
garentur.  Nam  Ecclesia  jam  habebat  suam  missionem  divinam , 
suum  regimen  ,  suam  infallibilitatem  et  auctoritatem ;  Petrus  jam 
erat  instructus  jure  primatus  ,  ac  ceteri  ApostoH  ipsi  subjiciebantur, 
antequam  Evangeha  edita  essent  (2);  cum  autem  eadem  semper 

(1)  Hanc  vocem  usurpamus  eo  sen-  \nmii.\  potissimum  auctoritali  Irenaei  , 
sn,  quo  eam  perpetuo  adhibuit  Ter-  qui,  iib.m,  Cow^  We*.  F.  i,  scriptum 
\\x\\\d.iim,\n\\h.Depr(Bscriptionihus  tradit  a  Matthaeo  Evangelium  ,  cum 
hcereticorum  ,  necnonS.  Irenaeus,  alii-  Petrus  et  Paulus  evangelizarent  Ro- 
que  Patres.  mcB  j  et  fundarent  Ecclesiam  ;  quod 

(2)  Fere  omnes  eruditi  viri  consen-  contigit  multo  post.  Sed  quidquid  de 
tiunt ,  intra  viii  ac  x  annum  post  Christi  hoc  sit ,  quod  aliis  discutiendum  relin- 
in  coelum  adscensionem  S.  Matthaeum  quimus ,  certum  est  ex  Act.  Apost.  i , 
Evangelio  conscribendo  manum  admo-  i5,  ii ,  i4  et  seqq.  ix,  33  ,  S.  Petrum 
visse  in  gratiam  Hebraeorum  ,  qui  chris-  jam  exercere  coepisse  traditam  sibi  di- 
tiana;  religioni  nomen  dederant,  teste  vinitus  auctoritatem  (  Malth.  xvi,  i8, 
Eusebio  ,  Hist.  eccles,  lib.  iii  ,  c.  2^.  coil.  Joan.  xxi,  i5  et  seqq. ).  Evange- 
Aiii ,  inter  quos  Millius  ,  in  Prol.  ad  liam  autem  edilum  non  fuit  a  Joanne 
N,  r.,  difFerunt  ad  subsequentes  an-  nisi  post  Petri  mortem  EphesumePat- 
nos  publicationem  Evangelii  Mallhaei ,  mos  insula ,  Domitiano  extincto  ,  re- 


PROP.  II.  DE  EGGLES.  INFALL.  DEPOS.  210 

ac  viva  sit  Ecclesia,  sibi  ipsi  sufficit.  Quod  vero  spectat  ad  Scrip- 
turas  Veteris  Testamenti ,  de  ipsarum  divinitate  certior  facta  est 
ab  ipso  Christo. 

24.  Cum  igitur  Ecclesia  divina  illa  oracula  ,  quae  recensuimus  , 
semper  intellexerit  de  infallibib*tatis  et  auctoritatis  praerogativis 
sibi  concessis  ,  jure  suo  utitur ,  cum  auctoritative  cbristianae  reli- 
gionis  dogmata  tanquam  totidem  fidei  articulos  vel  infideUbus , 
quos  in  sinum  suum  admisit  vel  admittit ,  credendos  proposuit 
ac  proponit,  vel  a  novitatibus  turbulentorum  quorumdam  filio- 
runi  suorum  quovis  tempore  strenue  intemeratos  servavit  ac  ser- 
vat ,  pervicacesque  in  proprio  sensu  persistentes  anatbemate  per- 
culit  ac  perceUit ,  qui  ipsam  a  propria  possessione  earuradem 
veritatum  exturbare  moliti  sunt  vel  moliuntur. 

25.  Idque  magis  evidens  fit  ex  illis  sententiis  ,  quibus  Christus 
praecepit ,  ut  haberentur  tanquam  ethnici  et  pubHcani  quicunque 
Ecclesiam  audire  detrectassent(Matth.  XVIII,  17)  ,  cum  declarat 
semetipsum  audire  qui  Ecclesiam  audiret ,  semetipsum  spernere  * 
qui  Ecclesiani  spreverit  (Luc.  X  ,  16),  ideoque  rebelles  ab  auc- 
toritate  Ecclesiae  velut  Deo  ipsi  rebelles  condemnat.  Quare  cohae- 
renter  ad  hanc  doctrinam  ,  quam  semper  hoc  sensu  Ecclesia  in^ 
tellexit ,  Apostolus  Paulus  Hiraseneum  et  Alexandrum  satanae 
tradidit ,  ut  discerent  non  blasphemare ,  cum  ex  iis  essent ,  qui 
circa  fidem  navem  fregerant  (  I  Tim.  1 ,  20  ).  flinc  saepe  adhor- 
tatur  Timotheum  et  Titum  ad  vitandos  omnes  novatores  et  ha3- 
reticos  homines ,  utpote  subversos  et  proprio  judicio  condemnatos 

(  Ad  Tit.  III ,  10 ,  et  II  Tim.  111,5;  IV ,  15  ) ;  ita  se  gessit  Petrus, 
in  epistola  praesertim  secunda  ( II  Petr.  I  et  seqq, ),  S.  Judas ,  iii 
epistola  sua  catholica ,  quai  tota  estde  hoc  argumento  ,  S.  Joannes, 
tum  in  epistolis  suis,  tum  in  Apocalypsi  (II  Joan.  7  et  seqq. 
Apoc.  II,  6,  14,  15).  Cohaerentus  ad  hanc  ipsam  doctrinam  et 
auctoritatem  Ecclesia  jam  a  primo  saeculo  Simonianos,  Ebionitas  , 

duce ,  tesle  S.  Irenaeo  ,  lib.  m  ,  Cont,  Paraphrasin  Evangelii  Joannis;  etin 

hceres,  cit.  loc,  ideoque  anno  97  vel  notis  passiin  ,  aliosve  ejusdem   scholae 

98  serae  vulgaris ,  ut  omnes  consentiunt;,  ratioualisticae  alumnoij. 
si  nnum  excipias  Semlerum  ,  Prcef,  in 


220  DE    VERA    REL.    ADV.    HETER. 

Cerinthianos ,  Gnosticos  aliosque  novatores  ac  protestantes  e  sinu 
suo  rejecit  (1)  ,  et  sequentibus  saeculis  ad  nos  usque ,  ut  infra  di- 
cemus,  nunquam  ab  instituta  hac  agendi  ratione  recessit. 

26.  Sola  igitur  Ecclesia  a  Christo  instituta,  seu  corpus  pasto- 
rum ,  integrum  tamen ,  id  est  cum  capite  suo ,  seu  Romano 
Pontifice ,  de  quo  infra ,  instructa  est  infalUbih  auctoritate  ad 
revelationem  proponendam ,  interpretandam  et  intemerate  con- 
servandam. 

DIFFICULTATES. 

27.  Obj.  Haec  propositio  nititur  falso  supposito  ;  supponit  enim 
a  )  Christum  instituisse  Ecclesiam  in  modum  unius  corporis  seu 
societatis  per  mutuam  membrorum  relationem  et  dependentiam 
saltem  ab  uno  capite ;  b  )  divinam  missionem  praerogativam  esse 
exclusivam  istius  corporis ;  c )  illam  oeconomiam  fore  perpetuam 
atque  ordinariam ;  d)  revelationem  proponi  a  tah  corpore ;  atqui 
haec  falsa  sunt;  nam  1°  ApostoH  seorsim  singuH  et  independenter 
ab  invicem  revelationem  proposuerunt ,  totidemque  fundarunt 
independentes  societates  (2) ;  2°  ApostoK  non  solum  Episcopatum 
repraesentabant,  cum  acceperunt  a  Christo  missionem ,  sed  prae- 

(1)  Cfr.  Euseb.  Hist»  eccles,  lib.  iii ,  seorsim  singuli  proprias  opiniones  in- 

c.  l8,  tam  c.  26,  27  et  alibi  passim,  duxerunt,  Ex  qnibus  discimus  spiritura 

praesertim  lib.   iv,   c.   22,  ubi  memo-  privatum   originem    omnium  haeresum 

ratis  Menandrianis ,  Valentinianis ,  etc.  fuisse.  Quod  et  de  Encratitis  notat  idem 

baec  verba  refert  Hegesippi  :  'Ajre  row-  Eusebius  ,  lib.  iv,  c.  29,  scribensquod 

raf  i^tv^op^fitrroi'  i^iv^o7rpo<p^Tui,  i^^ev-  legem  et  prophetas   admitterent  ,   sed 

^UTroa-ToXot'   otTtveg   if^i^ta-etv  rtjv  tvatriv  'l^ias  iff^vivtvovTts  tui  ttpaf  tu  fotjf^etToc, 

T^s  iKKXtjT-tus  <p6oftfcectoif  Xoyois  Kotr»  ypctcpeSv ,  id  est ,  Proprio  quodam  sensu 

Tov  &tov  Kut  KUTu  Tov  ^tjp/oTow  uvTov  ,  Scripturos  cxponunt. 
id  est ,  Ex  iis  orti  sunt pseudo-Christiy  (2)  Ita  Gibbon ,  Hist^  de  lapsu  rom, 

et  pseudo-prophetcB  ,  pseudo-apostoli,  Jmp,  cap.    i5,   n.   v;  juxta  ipsum  , 

qui  adulterinam  invehentes  doctrinam  Apostoli  sibi  non  vindicarunt  anctori-' 

adversus  Deum  et  adversus  Christum  tatem  legislativam  ,   Episcopi  et  Pres- 

ejus ,  xxmidXtm  EcclesioB  disciderunt ',  byteri  ejusdem  erant  aucloritatis,  Ec- 

et  immediate  ante  scripseral  :  BurtMt-  clesiae  ab  initio  erant  tolidem  respubli- 

^iufo),.,,  tKUTTos  i^ias  j  Ku)  tTtpas  ihuv  cae ,  quae  postea  formam  fcederaiivam 

^oluf  TFufttTtjyetytf.  Basiliani.,.   qui  inierant^  unde  origo  unitatis  ,  etc. 


PROP.    ir.    DE    ECGIES.    INFAII.    DEPOS.  221 

terea  universitatem  fidelium,  qui  proinde  hoc  ipso  propriam 
missionem  a  Christo  ipso  immediate  habuerunt;  S®  temporaria 
fuit  illa  oeconomia ,  siquidem  verba ,  quibus  Christus  futuram 
suam  adsistentiam  promisit ,  respiciunt  ea  tempora  tantum ,  in 
quibus  Apostolis  erant  necessaria  signa  et  prodigia  ad  disseminan- 
dum  Evangelium ,  ut  patet  ex  Marci  cap.  ult. ;  4°  demum  revelatio 
semper  a  privatis  hominibus  et  individuis  proponitur  ,  imo  quan- 
doque  et  a  laicis ;  ergo. 

28.  Resp.  Neg,  antec.  Ad  prob.  Conc,  maj,  et  neg.  min. 
sub  hac  generali  observatione ,  quod  Apostoli  seu  Ecclesia ,  quae 
immediate  a  Christo  tum  revelationem  accepit  tum  ipsam  mis- 
sionem ,  aliter  semper  intellexit  et  in  praxim  redegit  Christi 
verba  et  institutionem  ,  ut  in  probationibus  ostendimus. 

29.  Sedjam  singillatimresp.  ad  1™,  Dist.  Apostoliseorsim  singuli 
tanquam  totidem  membra  ejusdem  corporis  et  cum  debita  subor- 
dinatione  ad  suum  caput ,  Petrumscilicet ,  utinferius  ostendemus, 
revelationem  proposuerunt ,  co/ic. ;alio  sensu,  neg.  Negamus  pa- 
riter  totidem  ipsos  societatis  independentes  constituisse ;  cum 
enim  Christus  universum  gregem  suum  Petri  curae  tradideri, 
(Joan.  XXI ,  17),  hinc  Apostoli  singuli  acquirebant,  utita  loquar  ^ 
Petro ;  omnes  illae  partiales  societates  seu  Ecclesiae  coalescebant 
in  unam  universalem  sub  regimine  Petri ,  quae  proinde  jam  ab 
ipsis  apostohcis  temporibus  Catholica  seu  universalis  nuncupata 
fuit  (l). 

(1)  S.  IgnatiusEpist,  adSmyrnaeos,  (Jttvos  ,  ^o^ut^ii  rov  B-tef  k»)  vctrifetj  iceti 

cap  8.  ,  sic  ait  :  *^09roo  «y  <p«s»>)'  o  eVjV-  iuXoyu  roy  Kvptov  ^ftSv ,  xui  Kv^epvfjrtjv 

Kcvos  ,  «xe7  ro  TirXij&os  errci)'  eoTTrtf  oyrou  rSt  a-eoficcruy  ^fcSSv ,  kcii  Trotfciiec  rtjs  Ktcrec 

et.y    *l    ^kjp/ff-Tef    'lyiTous ,    tKli  »j    Kcc^oXtK^  tj?»   otKOV/icivfjv  Kei6oXtK^s   iKKXtjTtets  ,  id 

iKKXfjTitc jide&\j  UbicomparueritEpis-  est ,  Et  hac  ralione  immortalitatia  CO' 

copus,  ibi  et  multitudo  sit;  quemad-  ronam  adeptus  (  S.  Polycarpus  ) ,  una 

tnodum  ubi  fuerit  Christus  Jesus ,  ibi  cum  Apostolis  atque  omnibus  Sanc- 

catholica   est  Ecclesia.   Sic  in  epist.  tis  lcetus  glorificat  Deum    Patrem  , 

Ecclesiaj  Smyrnensis  de  |martyrio  S.  Po-  et  benedicit  Dominum  nostrum  guber- 

Ijcarpi  legitur  :  K«i  ovras  rlv  r^s  eccp-  natorem   corporum  nostrorum   et  ca- 

B-et^Tiets  <rri(petvoy  tcxoXx^eSf ,   tvv   rols  tholicae  per  universum  orbem  Ecclesiae, 

uTFOTrcXois  Kct)  TFetTt  $tKtt(ois  uyetXXiu-  (apud  Usserium).  £t  in  actisS.  Pionii , 


222  DE    VERA    REL.    ADV.    HETER. 

30.  Ad  2"» ,  Dist,  Apostoli  sub  aliquo  respectu  interduni  uni- 
versum  fidelium  coetum  repraesentabant,  conc;  semper ,  ac  prae- 
sertim  in  officiis  proprii  ministerii ,  ideoque  et  missionis  ad  evan- 
gelicam  prgedicationem ,  neg.  Alioquin  frustra  Cbristus  instituisset 
peculiarem  ministrorum  ordinem;  frustra  segregasset  Spiritus 
Sanctus  Paulum  et  Barnabam  ad  opus  ministerii  (  Act.  XIII,  2); 
frustra  Apostoli  ordinassent  Episcopos,  quibus  commendarent 
fidei  depositum  ( I  Tim.  VI ,  20 );  et  frustra  Spiritus  Sanctus  eosdem 
posuisset  ad  regendam  Ecclesiam  Dei  (  Act.  XX ,  28  ) ;  frustra 
denique  Christus  fideiibus  id  injunxisset ,  ut  suos  audirent  minis- 
tros  ,  iisdem  obedirent  (  Luc.  X,  16),  iisque  subessent,  quae 
omnia  Apostoli  in  omnibus  fere  epistolis  fidelibus  commendant 
(  I  Thess.  V  ,  12;  ad  Tit.  I ;  Hebr,  XIII ,  17  ,  etc.  ).  Et  sane  si 
omnes  magistri,  ubi  discipuli?  Si  omnes  pastores  ,  ubi  grex? 

31.  Ad  3«^ .,  ^^g-  Nam  Christi  Ecclesia  semper  indiget  ejus  prae- 
sidio  et  adsistentia.  S.  Marcus  loc.  cit.  neinnuitquidem  aliquando 
miracula  et  signa  in  Ecclesia  cessatura .  Addatur  Christum  Apostolis 
eorumque  successoribus  promisisse  Spiritiim  veritaiis,  quidoceret 
eos  semper  omnem  veritatem  ,  quique  esset  mansurus  cum  ipsis  in 
ceternum;  addatur  praeterea  Christi  promissionem  apud  S.  Marc. 
cap,  ult.  hactenus  in  ejus  Ecclesia  adimpleri  (1). 

32.  Ad  4*» ,  Dist,  Revelatio  semper  a  privatis  individuis  pro- 
ponitur  utpr^m^**  hominibus  et  nomine  proprio ,  negr^  ut  publicis 
Ecclesiae  ministris  et  legatis  ac  nomine  Ecclesiae ,  conc,  Nec  enim 
semper  vel  princeps  vel  respublica  vel  senatus  in  persona  pro- 
pria  vel  subditis  vel  exteris  gentibus  propria  exponunt  mandata , 
aut  voluntatem  patefaciunt ,  sed  per  suos  plerumque  nuncios  aut 
legatos ,  sic  Ecclesia  per  suos  ministros  gentibus  Christi  Evange- 
lium  annunciat ,  revelationemque  divinam  proponit. 


qni  passus  estsubDecio  ,  legitur  :  Tum  Valesius  in  nolis  ad  cap,  lo,  lib.  vir, 

Polemo  ,  christianus  f  inquit  ,    es?  ^w^  ccc/e«.  Eusebii,  et  acta  Sanclorum 

Respondit  Pionius  :  sumprofecto.  Cu-  apud  Boliandum ,  mensis  Febr.  die  i=> ). 

jus  f    inquit    Polemo  ^    es   Ecclesiw  P  (1)  Ut  patet  ex  dictis  in  i  Parte  hu- 

Respondit  Pionius  :  Catholicae ;  uulla  jus  tract.  n.  3g2  et  seqq. 
enim  est   alia  apud  Ghristum  (Cons* 


PROP.    II.    DE    EGCLES.    INFAII.    DEPOS.  223 

33.  Inst.  primo.  Ergo  etiam  haereticus  posset  Ecclesiae  nomine 
fidem  annunciare,  et  gentes  ipsi  credere  tenerentur.  Atqui  hoc 
est  absurdum. 

34.  Resp.  Dist,  maj.  Posset  haereticus  Ecclesiae  nomine  fidem 
annunciare  mentiendo ,  conc;  vere  et  proprie,  neg,  Quod  si  infi- 
deles  bona  fide  ipsum  Ecclesise  ministrum  putarent ,  tenerentur 
quidem  credere ,  sed  in  hac  hypothesi  non  propter  ipsum  crede- 
rent,  sed  propter  Ecclesiam,  cujus  nomine  praedicat,  et  cujus 
nomen  usurpat ;  ac  popuH  illi  sic  edocti  jam  pertinerent  ad  Ec- 
clesiam  Christi ,  ut  infantes  ab  haereticis  baptizati ,  et  adulti ,  qui 
bonae  fidei  sunt,  seu  ignorantia  invincibili  laborant.  Ecclesia 
enim ,  ut  loquitur  S.  Augustinus ,  etiam  per  ancillarum  sinum 
liberos  parit  Christo  (1), 

35.  Inst.  secundo.  Nullum  saltem  infideles  motivum  extrinse- 
cum  et  infalHbile  habent ,  quo  induci  possint ,  ad  actum  fidei 
ehciendum  ,  et  ad  credendum  fide  divina  quae  ipsis  proponuntur ; 
ergo.  ^.     :V.     ,       ^.,,  t.  ^ 

36.  Resp.  Dist.  aiitec,  Nisi  Deus  aliqua  ratione  suppleret , 
trans,  vel  conc;  si  Deus  suppleat,  neg.  Jam  vero  Deus  vel  per 
donum  miraculorum  Ecclesiae  ministris  concessum ,  vel  per  inter- 
nam  gratiam  suam  ,  vel  per  utrumque  simul  cum  infidehbus 
Evangelium  annuntiatur  ,  ipsos  et  illustrat  et  movet  et  persuadet 
et  trahit ,  adeo  ut  firmissime  ac  fide  divina  propositis  fidei  arti- 
culis  assentiantur  et  credant ,  non  minus  ac  si  ab  Ecclesia  ipsa 
ea  credenda  proponerentur.  Brevi  insuper  iidem  popuh  certiores 
fieri  possunt  de  Ecclesiae  existentia  ejusque  praerogativis. 

37.  Inst.  tertio.  Possent  tamen  hac  ratione  illudi  ac  decipi; 
ergo. 

38.  Resp.  Dist,  antec,  Si  mala  fide  agant,  conc.y  si  animo 
sincero  viam  salutis  quaerant ,  neg,  Etenim  Deus  pro  sua  bonitate 
non  patitur  illos  illudi  ac  decipi ,  qui  eum  timent ,  et  veritateiti 
ex  toto  corde  ac  sincera  mente  inquirunt  (2), 

(1)  Hoc  est  argamentam  septem  li-  posse,  at  aliqais  habeat  aliqaid  catho- 

broram  ,  qaos  S.  Aagustinas  inscripsit  licumexira  Ecclesiam  catholicam ,  prae- 

De  Baptismo  adversua    Donatiatas  ,  sertim  lib.  i ,  cap.   lo. 
in  quibas  ostendit  fieri  etiam  aliqaando  (2)  Nam  si  sapientia  et  veritas  , 


224  BE    VERA.    REL.    ADV.    HETER. 

k 

PROPOSITIO  III. 

Sola  proinde  Ecclesia  Chrisii  est  custos  et  interpres  infallihilis 
divince  revelationis ,  sive  viva  voceper  traditionem  transmissce^ 
sive  litteris  consignatce, 

39.  Haec  propositio  est  veluti  corollarium  prsecedentis ;  etenim 
si  Christus  non  privatis  hominibus  ,  sed  pastorum  coetui ,  seu 
Ecclesiae  a  se  institutae  munus  religionis  propagandae  et  conser- 
vandae  demandavit ,  si  eidem  specialem  ad  id  munus  rite  obeun- 
dum  ac  perpetuam  adsistentiam  promisit ,  si  veritatis  Spiritum 
dedit  in  geternum  cum  ipsa  mansurum ,  si  Apostoli  revelationis 
depositum  delectis  ad  id  successoribus  custodiendum  tradiderunt, 
ut  patet  ex  illis  Apostoli  verbis  ,  quibus  sic  Timotheum  ,  a  se  con- 
stitutum  Ecclesiae  ephesinae  Episcopum ,  hortatur  :  Bonum  depo^ 
situm  custodi  per  Spiritum  Sanctum  ,  qui  habitat  in  nobis 
(II  Tim.  1 ,  14  ) ;  Tu  assecutus  es  meam  doctrinam  ,  institutio- 
7iem ,  propositum  y  fidem..,,  tu  vero  permane  in  iis y  quas  didi- 
cisti y  et  credita  sunt  tibi^  sciens  a  quo  didiceris;  Quce  audisti 
a  mepermultos  iestes  ^  hcec  commenda  fidelibus  hominibus  ^  rjui 
idonei  erunt  et  alios  docere  (  II  Tim.  II ,  2  ) ;  ac  rursum  :  O  Ti- 
mothee  ^  depositum  custodi ,  devitans  profanas  vocum  novitates  y 
et  oppositiones  falsi  nominis  scientice  ,  quam  quidam  promit- 
tentes  .^  circa  fidem  exciderunt  [^l  Tim.  VI  ,  20  et  21  ).  Eadem 
inculcat  Tito  Episcopo  cretensi  alii  suo  discipulo.  Ex  his  plane 
consequitur,  solam  hanc  Ecclesiam  custodemet  interpretem  infal- 


praeclare  mquitS.  Angost.  Demoribus  quod  revelatum  f  uerit  permanetur.*,. 

EccleticB  ,  lib.  i ,  c.    17  ,  n.  3i  ,  32  ,  O  utinampossetis  intelligerequce dicta 

non  totis  animi  virihus  concupiscatur ,  sunt.  Confestim  ahjiceretis  omnes  in- 

inveniri  nullo  pacto  potest.  At  si  ita  eptias  fahellarum ,  et  vanissimas  ima- 

quceratur ,  ut  dignum  est ,  suhtrahere  gines  corporum  ,  toiosque  vos  magna 

8e  se  atque  ahscondere  a  suis  dilecto-  alacritate ,  sincero  amore ,  firmissima 

ribus  non   potest...    Amore  petitur  ,  ^c?e  sanctissimo Ecclesiae  catholicae  gre- 

amore    quceritur ,     amore    pulsatur  ,  mio  conderetis» 
amore  revelatur  ^  amore  deniquein  eo 


PROP.    HI.    DE    ECGL.    SOL.    INT.    REV.  225 

libilem  atque  perpetuam  esse  divinae  sibi  traditae  revelationis , 
non  autem  privatos  homines ,  quibus  semper  obedientia  injungitur, 
in  rebus  praesertim  fidei  ac  morum ,  nisi  velint  ab  Ecclesia  ipsa 
extorres  fieri ,  et  haberi  in  censu  ethnicorum  et  pubhcanorum  ac 
haereticorum. 

40.  ReveJatio  autem  partim  scriptis  consignata  fuit  ,  partim 
viva  voce  transmissa,  juxta  illud  ApostoH  :  Temte  traditiones , 
quas  didicistisy  sive  per  sermonem^  sive  per  epistolam  nostram 
( II  Thess.  II ,  15  ).  Hinc  S.  Joannes  m  Evangelio  cap.  ult.  de- 
clarat  se  multa  omisisse  ex  iis  quae  Christus  fecit ,  et  in  secunda 
ac  tertia  epistola  profitetur  se  plura  adhuc  scribenda  habere ,  sed 
velle  magis  os  ados  loqui  (  II  Joan.  12,  et  III  Joan.  14  ).  Volens 
propterea  Apostolus  Paulus  quosdam  contentiosos  compescere, 
eos  provocat  ad  contrariam  Ecclesiae  consuetudinem  dicens  :  Nos 
talem  consuetudinem  non  hahemus ^  neque  Ecclesia  Dei  (1). 

41.  Sola  idcirco  Ecclesia  a  Christo  instituta  est  utriusque  , 
Scriplurae  vidilicet  et  traditionis  depositaria  ,  custos  et  infallibilis 
interpres  ab  ipsa  sua  institutione ,  ac  talis  erit  usque  ad  consum- 
mationem  saecuh,  quia  ipsa  semper  suam  retinet  possessionem 
ac  praescriptionem ,  et  semperhabetinsemetipsa  legitimos  titulos 
juris  sui. 

(1)  Ecclesiam  itaqae  non  absolate  sa-  habent ,  sed  notritionem  solidus  cibns 

craruraScripturarnmlectioneminliDgaa  subtrabitur,  ne  eis  noceat  ,  vuit  Ec- 

vernacula  vetare  filiis  suis,  ut  calum-  clesia    ut  adnotationibus    atque  illus- 

niantur  haeretici ,  et  post  ipsos  Janse-  trationibas    difFiciliora  loca    explanen- 

nistac  ,  palet  ex  regula  iii  Indicis  li-  tur.  Praeclare  Comes  De  Maistre  ;  La 

brorum  prohibitorum;  sed  cum  depo-  douce  colombe ,  avalant  d'abord  et  tri' 

silaiia  et  custos  fidelis  sitsacrorum  elo-  turant  ademilegrain  qttelle  distribu^ 

quiorum ,  in  primis  vetat  versiones  quas  ensuite  a  sa  couv^e  ,  est  Vimage  natu- 

ipsa  non  recognovit ,  cum  in  versione,  rellede  V Eglise  expliquant  aux  fideles 

ut  notum  est ,  possit  sensus  corrumpi  cette  parole  ^crite  ,  qu*elle  a  mise   d 

facili  negotio,  quemadmodum  corrup-  leur  port^e  ;  lue  sans  notes  et  sans  ex- 

tus  est  in  tot  versionibus  haereticorum,  plications,VEcriture-sainteestunpoi- 

quarum  catalogum  e;(hibet  Lelong  in  son,  SoirSes  de  S,  PStersbourg  ,  soi- 

sua   Bihliotheca   sacra ,    duobus   vol.  ree  xi ,  tom,  ii ,  pag.  344  >  cdit.  d'An- 

fol.   Parisiis    1^23.  Sed   praeteiea  ,  ea  veri!.  Sed  de  hoc  argumento  ex  professo 

ratione  qua  infantibus ,  qui  lacte  opus  in  tract.  De  locis  theologicis. 

T.  I.  15 


226  DE    VERA    REL,     ADV.    HETER. 

42.  Quapropter  sequitur  !<>  illos  omneset  solos  libros  Scripturge 
canonicos  et  divinos  esse  ab  omnibus  admittendos ,  quos  Ecclesia 
Cbristi  ut  tales  recognoscit  et  admittit.  Istorum  autem  censum 
exbibet  Concilium  Tridentinum,  sess.  IV. 

43.  2®  Omnes  et  solas  traditiones  ab  omnibus  Cbristi  fidelibus 
divinas  babendas  esse ,  quas  eadem  Christi  Ecclesia  ut  taiis  ad- 
mittit  ac  veneratur. 

44.  3°  Jure  suo  Ecclesiam  uti ,  cum  non  omnes  promiscue  Scrip- 
turae  versiones  approbat  et  permittit ,  sed  illas  tantum  quas  ipsa 
autbenticas  et  fideles  recognoscit;  et  cum  insuper  versiones  in 
linguas  vernaculas  nonnisi  sub  praescriptis  a  se  conditionibus  vul- 
gari  ac  legi  permittit  (  I  Cor.  XI,  16). 

45.  4»  Haereticos  nuHum  jus  in  Scripturam  ac  traditioneni 
habere,  ac  multo  minus  ad  earum  interpretationem,  utpote  re- 
fractarios  et  extra  Ecclesiam   constitutos ,  ut  infra  ostendemus; 

46.  5<>  Privatos  fideles  fructum  quidem  percipere  posse  ex 
Scripturis  ,  cum  omnia  ad  ipsorum  bonum  ac  utilitatem  in  Ecclesia 
ordinata  sint ,  vel  eas  juxta  Ecclesiae  regulas  exponere  et  inter- 
pretari ,  sed  ea  sub  conditione ,  ut  ipsorum  interpretationes  et 
expositiones  intra  privatce  opinionis  cancellos  concludantur  ,  et 
Ecclesiaejudicio  subjiciantur ,  cum  ipsius  tantum  sit  authenticam 
ct  auctoritativam  interpretationem  dare. 

DIFFICULTATES. 

47.  Obj.  primo.  V^  Scriptura  est  patrimonium  commune;  eam 
Deus  in  haereditatem  legavit  filiis  suis;  Evangelistae  fidelium  pre- 
cibus  morem  gerentes  Evangelium  scripserunt  (1);  2«  Apostoli 
epistolas  suas  ad  varias  fidelium  societates  miserunt ;  3<*  Scripturae 
lectionem  omnibus  commendarunt ;  4°  Apostolus  Paulus  omnibus 
Thessalonicensis  Ecclesiae  fidelibus  injunxit  :  Tenete  traditiones  y 
etc. ;  ergo  non  coetus  pastorum ,  sed  fidelium  coetus  est  custos 
divinae  revelationis ,  ac  proinde  legitimus  ejus  interpres. 

48.  Resp.  generatim  Dist.  antec.  Sub  directione  Ecclesiae ,  quae 

(l)  Ita  passim  scriptores  Historiae  Ecclesiaslicae  testautur. 


PBOP.    111.    DE    ECGL.    SOL.     IMT.    'REV.  287 

a  Christo  ipso  revelationem  accepit  et  a  Spiritu  Sancto  una  cum 
recta  ipsius  intelligenlia  ac  legitimo  sensu,  conc;  independenter 
ab  Ecclesise  auctoritate  et  directione ,  neg.  Etenim  certum  est  quod 
Christus  aperiiitillis  (Apostohs)  sensum^ut  intelligerent  Scripturas 
(Luc.  XXIV,  45) ,  utique  Veteris  Testamenti*,  quoad  Scripturas 
vero  Novi  Foederis  certum  pariter  est  ex  dictis,  Ecclesiam  iis 
praescripsisse ,  easque  ut  genuinas  ac  divinas  approbasse.  Sic 
Apostolorum  Princeps  approbavit  epistolas  omnes  S.  Pauh,  et 
simul  corripuit  praeposteras  quorumdam  privatorum  interpreta- 
tiones  (  II  Petri  ni ,  15). 

,  49,  Resp.  secundo  singillatim ,  ad  1"* ,  Dist.  Quatenus  ad  com- 
mune  bonum  et  utilitatem  a  Deo  data  est  sub  Ecclesiae  directione, 
conc;  quatenus  ad  omnes  et  singulos  jus  pertinet  auctoritative 
eam  custodiendi  et  interpretandi ,  neg,  Nam  et  Sacramenta  com- 
mune  patrimonium  ac  hsereditatem  constituunt ,  nec  tamen 
propterea  fideles  jus  habent  ea  administrandi.  Ceterum  quinam 
legislator  codicem  suum  dimittit  uniuscujusque  custodise  atque 
interpretationi  ?  Si  res  ita  se  haberet ,  actum  prorsus  esset  de 
tota  ipsa  legislatione. 

50.  Ad  2*" ,  Dist,  Una  cum  pastoribus  suis  eorumque  subor- 
dinatione  ac  dependentia ,  conc;  ad  solos  fideles  exclusive ,  neg, 
Apostoli  scilicet  epistolas  suas  scribebant  vel  ad  universam  Eccle- 
siam  vel  ad  Ecclesias  particulares ,  quae  constituebantur  ex  pas- 
toribus  et  fidelibus  ,  istis  autem  perpetuo  subjectionem  et  de- 
pendentiam  a  propriis  pastoribus  commendabant ;  quod  si  ad 
particularia  individua  scribebant,  ea  minime  subducebant  ge- 
nerali  institutioni ,  qua  tenebantur  obedire  iis,  quos  Spiritus 
Sanctus  posuit  Episcopos  regere Ecclesiam  Dei  (  Act.  XX  ,  28 ),  et 
quibus  dicebatur  :  Obedite  prcepositis  vestris  et  subjacete  eis, 
ipsi  enim  pervigilant  quasi  rationem  pro  animabus  vestris  red- 
^tY2.W(Hebr.  XIII,  17). 

51.  Ad  3™,  Dist,  Ut  supra,  sub  directione  Ecclesiae,  conc,; 
I    independenter  ab  ipsa ,  neg, 

-52.  Ad  4"» ,  Dist,  Id  est  Ecclesiae  prout  supra  explicatum  est , 
conc;  fidelibus  seorsim  sumptis,  neg,  Addo  Apostolos  propriipas- 
toraHs  ministerii  oiScio  fimctos  esse ,  cum  ista  scriberent  ad  fideles 

15. 


228  DE    VERA    REL,    ADV.     HETER. 

communiendos  a  seductoribus ,  ac  propterea  ex  illorum  agendi 
ratione  magis  confirmari  necessitatem  dependentiae  a  legitima 
auctoritate ,  ne  in  errorem  quis  inducatur  vel  ex  propria  infir- 
mitate  vel  ex  aliorum  malitia. 

53.  Inst.  Scriptnra  non  est  nisi  voluntatis  Dei  declaratid  ; 
atqui  omnium  filiorum  est  interpretatio  voluntatis  patris ;  ergo. 

54.  Resp.  Dist.  min.  Juxta  regulas ,  quas  pater  ipse  praescrip- 
serit,  ac  prout  exigit  ipsa  rei  natura ,  conc;  pro  uniuscujusque 
arbitrio  ac  voluntate,  7ieg.  Alioquin,  si  lis  oriretur  inter  filios  circa 
patris  dispositionem,  nuUus  unquam  finis  disceptationis  haberetur. 
Quare  Apostolus  Petrus  omnibus  inculcat :  Hoc pritnum  scientes, 
^qiiod  omnis  prophetia  Scripturcs  propriainterpretatione  non  fit; 
non  enim  voluntate  humana  allata  est  aliquando  prophetia; 
sed  Spiritu  Sancto  inspirati.locuti  stint  sancti  Dei  homines 
(  II  Epist.  I,  20,  21  ).  .:-tU.^.-T;-?  ^m\  ■fn''M----'-ff^-  -in-m  ' 
^?  55.  Obj.  secundo.  Si  Ecclesia  esset  revera  depositaria,  custos 
atque  interpres  infallibilis  revelationis ,  nulla  unquam  excitata 
<3ontroversia  fuisset  circa  numerum  librorum  canonicorum  eorum- 
que  authenticitatem  ,  nulla  quaestio  mota  fuisset  circa  traditiones ; 
atque  magna  ohm ,  ac  primis  ipsis  Ecclesiae  saecuhs  ,  dissensio  fuit 
circa  hos  articulos  inter  diversas  Ecclesias ,  nec  magis  Patres  inter 
se  hac  in  parte  concordes  fuerunt  (1);  ergo. 

56.  Resp.  Dist.  maj.  Si  Ecclesiae  infallibilitas  esset  per  modum 
revelationis  aut  inspirationis ,  conc;  si  per  modum  adsistentiae 
ne  erret  in  propriis  judiciis ,  neg.  Porro  Apostoli  acceptam  a  Christo 
revelationem  consignarunt  vel  singularibus  individuis ,  Episcopis 
scilicet ,  vel  particularibus  Ecclesiis  quas  instituerunt ,  et  ad  quas 
identidem  etiam  scripserunt ;  nec  totam  insuper ,  atque ,  ut  ita 
dicam,  in  solido  revelationem  singuHs  ad  instar  unius  doctrinae 
corporis  tradiderunt ,  sed  prout  occasio  ferebat ,  exceptis  articulis 
explicite  necessario  ab  omnibus  credendis ,  eam  proponebant , 
prout  colligitur  ex  I  Gor.  III ,  1 ,  2,  et  alibi  passim.  Hinc  non 

(I)  Cons.  Franc.  Marchini  Tractatus  de  dimnitale  et  canonicitate  sacrorum     | 
bihliorum  f  Taarini  1777,  in-^*  1 


PROP.    Iir.    DE    EGCL.    SOI.    INT.     REV. 


22^ 


potuit  statim  constare  singulis  Episcopis  vel  Ecclesiis  particulari- 
bus ,  ex  quibus  Ecciesia  universalis  coalescit ,  de  iis ,  quae  Apostoli 
sive  viva  voce  ,  sive  scriptis  singularibus  vel  Episcopis  vel  Ecclesiis 
commiserunt.  Indeortse  quandoque  velexcitatae  controversiae  sive 
circa  numerum  librorum  canonicorum  ,  sive  circa  veritatem  ali- 
quarum  traditionum ,  sive  demum  circa  legitimum  sensum  quo- 
rumdam  Scripturse  locorum  ,  donec  collatis  suffragiis  Ecclesia 
universa  divina  ope  suffulta  de  eis  determinaverit  seu  judicium 
tulerit  (1).  mimqm  mmu^-pit 

57.  Inst.  Ergo  Ecclesiae  fides  non  semper  uniformis  fuit. 
^  58.  Resp,  Si  sermo  sit  de  aliqua  difformitate  positiva  ,  quatenus 
alii  contraria  vel  diversa  crederent ,  neg.  Si  de  difformitate  nega-* 
tiva  ,  subd,  quoad  Ecclesias  aliquas  vel  particularia  individua 
circa  puncta  nondum  definita ,  trans,  vel  conc;  quoad  Ecclesiam 
universalem,  neg,  Voco  autem  difformitatem  negativam  illam 
diversam  sentiendi  rationem  ,  quae  oriebatur  vel  adbuc  oritur 
circa  quaestiones  nondum  eliquatas  vel  definitas  ,  quae  potius 
provenit  ex  carentia  cognitionis  quam  ex  positiva  aliqua  scientia ; 
omnes  tamen  ita  affecti  erant ,  prout  semper  sunt ,  ut  implicite 
crederent  ea  omnia ,  quae  tanquam   divinitus  revelata   teneret 


(1)  Ex  his  patet ,  celeberrimnm  Vin-  semper,  nbique   et  ab  omnibns  credi* 

cenliiLirinensis  effatnm,  gMorf*emjoer,  tum  saltem    explicite   rainime  faerit? 

quod  ubique ,  quod  ah  omnihus  credi-  alioqain  actnm  esset  de  authenticitate 

tum  est  esse  tenendam  ;  illod  fase  e?ol'  et  canonicitate  omniam  libroram  ,  quos 

vitn.  3,4,  5,  adversushaereticos  in  suo  deuterocanonicos  dicimus  ;  quod  pror- 

Commonitorio  ,  eoque  nonnulli  ex  re-  sus  absardum   est ,  atque  a  Vincentii 

centioribus  scriptoribus  abusi  sunt  ad  sta-  Lirinensis  mente  omniuo  alienum  ,  qui 

tuendam  nescio  quam  auctoritatem  uni-  profecto  non  ignorabat  agitatas  adhuc 

versalem  generishumani  ut  fidei  christia-  sua  setate  vel  paulo  ante  controversias 

nae  basim  ;  non  est  autem  inlelligendum  circa  sacrorom  librorum  canonicitatem ; 

nisi  in  sensn  ,  ut  dicunt ,  positivo ,  qua-  et  aliunde  constat  successu  temporum 

tenns  nempe ,  quod  semper ,  etc.  non  sexcenta   fnisse  ab  Ecclesia    defmita  , 

possit  non  esse  veram  ,  aut  non  ex  tradi-  quae  prius  ,  nondum   ortis  haeresibus , 

tione  apostolica  descendcre  ;  non  autem  quae  soleranes  ejusmodi  defmitiones  pro- 

in  sensu  negativo ,    ita  ut  verum  aut  vocarunt  ,    nonnisi     implicite    crede-^ 

cerlum  non  sit    censendum    quidquid  bantur. 


230  BE    VERA    REL.    ADV.  HETER. 

vel  tenet  Ecclesia  ,  explicite  credituri ,  si  ea  expresse  Ecclesia  defi- 
nivisset  vel  definiret. 

>^ir     j«s  PROPOSITIO  IV,  >> 

EccUsict  Christi  est  una  ,  visibilis  atque  perpetua,  j..r^ 

59.  Hic  nobis  in  animo  non  est  agere  de  notis  verae  Ecclesiae  , 
de  quibus  ex  professo  in  tractatu  de  Locis  theologicis  sermo  insti- 
tuetur ,  sed  solum  eas  intrinsecas  et  essentiales  proprietates  per- 
sequi ,  quae  ad  rem  praesentem  faciunt ,  juxta  metbodum  quam 
nobis  praefiximus  ad  impugnandos  beterodoxos. 

60.  Ut  igitur  ad  propositum  veniamus,  Ecclesia  est  societas 
ab  ipso  Cbristo  instituta  ad  profitendam  religionera ,  cujus  ipse 
auctor  est  et  invisibile  caput.  Cum  vero  religionem  Cbristus  ad 
commune  hominum  bonum  et  utilitatem  instituerit,  binc  sequi- 
tur  quod  Ecclesia  vel  societas  a  Cbristo  instituta  necessario  debeat 
esse  una,  visihilis  atque  perpetua. 

61 .  Una  quidem ,  prout  una  est  religio ,  una  fides ,  quam  Cbris- 
tus  homines  docuit ,  quamque  ipse  voluit  bomines  profiteri.  Re- 
ligio  autem  et  fides ,  sicut  et  veritas ,  una  est  ac  indivisibibs  in 
sui  notione ,  nec  ullam  patitur  cum  falsitate  et  errore  vel  com- 
mixtionem  vel  transactionem  ,  cum  altera  alteram  excludat ,  ve- 
?itas  enim ,  ut  acute  observatS.  Augustinus  ,  est  quod  vere  est  (1), 
falsitas  autem  quod  non  vere  est ;  quicumque  propterea  recedunt 
a  fide  quam  Christus  tradidit  Ecclesise  suae  ,  seu  societati  quam 
ipse  instituit ,  hoc  ipso  recedunt  a  veritate  et  ab  unitate ;  ergo 
Ecclesia  Cbristi  est  essentialiter  una ,  sicut  essentialiter  una  est 
fides  et  una  veritas. 

62.  Et  sane  Cbristus  vocat  Ecclesiam  suam  unum  ovile 
(  Joan.  X  ,  16  ) ,  vocat  regnum  suum  (2)  ,  Ecclesiam  suam 
(Mattb.  XVI,  18) ,  etc.  Et  Apostolus  Unus  Dominus  ^  una  fides^ 

(1)  Tracl.  xxxviii,  in  Joan.  u.  lo  ,  passira  aChristo  regnum  Dei  vocatar  , 
p.  559  ,  edit.  Maar.  regnum  cwlorum ,  etc. 

(2)  Malth.  XVI ,  28 ,  etalibi  Ecclesia 


PROP.    IV.    DE    ECGL.    PROPR. 


231 


unum  baptisma  (Ephes.  IV ,  5);  etin  symbolo  apostolicojubemur 
credere  Ecclesiam  catholicam  (1). 

63.  Omnis  insuper  societas  ,  quae  ex  hominibus  coalescit,  debet 
necessario  esse  visibihs  atque  externa;  talis  autem  est  Ecclesia 
quam  Christus  instituit.  Ergo  Ecclesia  Christi  non  solum  una ,  sed 


(1)  Ubi  obiler  notandum  est,  pleros- 
qae  Prolestantes ,  qni  adhac  retinent 
symbolam  apostolicam  ,  prorsns  sastn- 
lisse  vocem  catholicam  e  symbolo  ,  ne , 
quoties  illud  recitant,  toties  propriffi 
seetae  condemnationem  reperirent.  At- 
tamenneque  bac  ratione  illam  efFagiunt, 
siquidem ,  cum  profileantur  se  credere 
Ecclesiam ,  et  qaidem  unicam  ac  sin- 
gularem ,  quid  aliud  venire  potest  sub 
hac  denominatione  nisi  Ecclesia  catho- 
lica  ?  Numquid  ridiculum  non  est  puta- 
re,  Apostolos  vel  auctores  antiquissimos 
hnjus  symboli ,  quod  saltem  ab  aetate 
apostolica  provenit ,  et  doctrinam  apos- 
tolicam  conlinet,  voluisse  ut  objectum 
vel  articulum  fidei  proponere  ;  Credo 
Ecclesiam  Lutheranam  ,  vel  Refor- 
matam  ,  vel  Protestantem  ,  etc?  Alii 
nonnulli  aliter  vilium  originis  suae  ob- 
tegere  conati  sunt  ,  dum  vocem  catho- 
licam  aequivoce  verterunt  per  vocabula 
germanica  Allgemeine  christliche  ;  Bo- 
russiae  rex  qui  apud  Protestantes  sui 
regni  sacris  prseest ,  in  Agenda  ,  seu 
/^i^ua/t  protestantico,  ejus  jussuex  Ec- 
clesiae  Romanse  Ordinibus  et  antiquis 
ritualibus  catholicis  conflato ,  et  Protes- 
tantibus  regia  auctoritate  nuper  impo- 
sito,  verbaSyraboIiApostolici :  Credo,., 
Sanctam  Ecclesiam  catholicam  ,  sic 
transtulit  :  Ichglaube,,.  eine  heilige  , 
allgemeine  christliche  Kirche  (  Vid. 
Agende  fur  die  evangelische  Kirche  in 


den  Koniglich-Preussischen  Landen^ 
mit  besonderen  Bestimmungen  und 
Zusatsen  fur  die  Provina  TVesphalen 
tmd  die  Rhein  Provinz,  pag.  33,  iii-4°* 
Berlin  i834>  id  est,  Agendapro  Evan^ 
gelica  Ecclesia  regni  Borussici ,  cum 
peculiaribus  dispositionibus  et  additio- 
nibus  pro  provinciis  TVetsphalioB  et 
Rheni);  sectae  itaque  suae  sententiam  cla- 
rius  pronunciat,  quam  si  vocem  catho- 
licam  omnino  de  medio  sustulisset.  Dixi 
auctores  antiquissimos ;  licet  enim  qui- 
dam  recentiores  intemperantes  critici 
subdubitare  videantur,  Apostolos  perse 
hanc  fidei  regulam,  quam  symbolum 
apostolicum  dicimus,minime  confecisse^ 
attamen  extra  dubium  est  ipsum  anti- 
quissimum  esse ,  cnjus  jam  meminit 
Tertullianus,  in  ]\h,De  Kirginibus  ve- 
landis  ,  c.  i,  ubi  illnd  vocat  regulam 
fidei ,  tum  in  lib.  De  ProBSC,  c.  i3, 
et  Adv,  Praxeam  ,  c.  2 ,  atque  S.  Ire- 
naeas  ,  lib.  i.  Contra  hcereses  ,  c.  2  ; 
imo  doclus  Petavius  censet  ad  hanc  fidei 
formulam  ,  passim  jamreceptam  iuQm- 
nibus  Ecclesiis  apostolicis  temporibus  , 
S.  Paulam  respexisse  in  Epist.  i^  ad 
Gor.  VIII ,  5,  quaeque  cathecumenis  ac 
tironibus ,  ante  Baptismum  proponi ,  at- 
que  ab  iis  esigi  solebat  (  Theol,  dogm, 
tom.  II ,  lib.  III ,  de  Trin.  c.  i,  §  5  ). 
Vid.  Bergier,  Dict.theol.  art.  Symboky 
nec  non  Nat.  Alex.  Diss.  xi  in  scec, 
Ecclesice  i. 


232  DE    VER4    REL.     ADV.    HETER. 

et  visibilis  est.  Quare  nonsolum  internam  fidem  ,  sed  et  externam 
fidei  professionem  Christus  ab  hominibus  exposcit  :  Qui  confite- 
hitur  me  coram  hominibus ,  inquit ,  confitebor  et  ego  eum 
coram  Patre  meo;  etqui  erubuerit  meet  sermones  meos  coram 
hominibus,  erubescam  et  ego  eum  coram  Patre  meo  y  qui  in  cae- 
lis  est  (  Matth.  X ,  32 ).  Et  Apostolus  ad  Romanos  :  Corde  creditur 
adjustitiam  ,  ore  autem  confessio  fit  ad  salutem  (  cap.  X,  10). 
Symbola  praeterea  externa  ipsis  dedit ,  nempe  Sacramenta  ,  ex- 
ternum  Sacerdotium  et  externos  ministros ;  praescripsit  ut  omnes 
obedirent  praepositis  sibi  pastoribus  ,  et  vicissim  praecepit  pasto- 
ribus ,  ut  pascerent  gregem  sibi  commissum ;  voluit  ut  omnes  sub 
comminatione  aeternorum  suppliciorum  ad  Ecclesiam  accederent , 
e  contrario  autem  inobedientes  et  pervicaces  in  proprio  sensu  ab 
eadem  expellerentur  ,  aliaqueejusmodi;  quaequidem  omnia  socie- 
tatem  profecto  visibilem  et  externam  supponunt.  Ut  ergo  Ecclesia 
Christi  necessario  est  una ,  ita  necessario  visibilis  est  atque  externa. 

64.  Ex  iisdem  principiis  veluti  sua  sponte  sequitur  Christi  Ec- 
clesiam  perpetuam  esse  debere ,  seu  perpetuo  duraturam.  Etenim 
Christus  pro  omnibus  omnino  hominibus ,  ac  proinde  pro  homi- 
nibus  omnium  locorum  et  saeculorum ,  religionem  suam  instituit, 
ac  fidem  suam  credendam  proposuit;  voluit  ut  quovis  tempore 
infideles  ,  quibus  annuntiaretur  Evangelium  ,  ad  Ecclesiam  acce- 
derent,  eidemque  aggregarentur ,  et  quovis  tempore  ab  eadem 
expellerentur  contumaces  ac  rebelles  ;  hinc  semper  subsistere 
debet  Ecclesia  seu  ista  societas ,  quam  semel  Christus  instituit 
in  omnium  bonum  ac  utilitatem  (1). 

65.  Cum  vero  per  hominum  infirmitatem  vel  malitiam  ac  im- 

(1)  Atqae  hinc  refellitur  illoram  sen-  constitatae  ,    debebit    ne    Deas   eoram 

tentia  neotericorum  ,  qai  aasi  sunt  af-  perversae  agendi  et  sentiendi  rationi  se 

firmare,  Christamnonpotaisse  religio-  se  accomodare?  cam  tamen  apad  pro- 

nem  ,  at  vocant,  positwam  institaere,  phetam  scriptam  sit  :  Quis  tihi  impw 

eo  qaod  haec  contraria  sit  hominis  in-  iahit ,   si  perierint  nationes  ,  quas  tu 

doli,  qaae  ad  libertatem  adeo  prona  est.  fecisti  P  Posset  et  his   dicere  Christus 

Id  tamen  plane  ridiculam  est ;  nam  eo  Dominus  :  Numquid  et  vos  vultis  ahi- 

quod  nonnalli   rebelles   se   submittere  re.^^Praetereahic  obitermonebo,  nallum 

detrectant  iegitimae  aactoritati  a  Deo  majas  inesse  pondas  alii  rationi  ,  quain 


PR61»:   IV.    BE    ECCL.    PROPR^ 


233 


probitatem  fieri  posset ,  ut  veritates  ab  ipso  propositae  vel  in  toto 
vel  saltem  aliqua  ex  parte  laederentur  ,  vel  ut  dissolveretur  societas 
ipsa ,  quam  Christus  instituerat ,  hinc  perpetuam  ac  nunquam 
desituram  protectionem  et  defensionem  suam  eidem  promisit, 
qua  fieret,  ut  intemerata  semper  persisteret  adversus  quaecam- 
quehominum  acinferorum  molimina ;  sic  apud  Matthaeum :  Portce 
inferi y  inquit,  non  prc&valebunt  adversuseam{Msitth.\Yl^  18); 
et  iterum  :  Ecce  ego  vobiscum  sum  omnibus  diebus  usque  ad 
consummationem  sceculi  (  Matth.  XXVIII ,  20  )  5  et  ahbi  passim. 


ad  hanc  impossibilitatem  saltem  indi- 
recte  ostendendam  ,  addacit  neotericos 
aactor  Georg.  Hermes ,  naper  theologiae 
professor  in  aniversitate  Bonnae  ,  in  sua 
Introductione  ad  christianocatholicani 
theologiam  ,  gerraanice  exarata  ,  p.  i  , 
Phiiosoph.  introduct.  edit.  2"  Munsleri 
i83i  ;  nbi  postqnam  in  qaaest.  iii, 
p.  5o4  et  seqq.,  mnlta  obscare  atque 
implexe  disserait  de  possibilitate  revela- 
tionis  sapernalaralis  ,  tandei^  accedens 
ad  eas  generales  conditiones ,  a  quibas 
revelatio  tanqaam  realis  est  habenda , 
p.  523  huc  generale  stataitcriteriam  : 
Ibi ,  nec  alibi ,  realitas  supernatu- 
ralis  divince  revelationis  vel  cujus- 
cunque  miraculi  admitti  debetj  ubi 
per  hujus  negationem  ratio  theoretica 
necessarium  principium  rejicere  ,  vel 
practica  indubium  ofpcium  omittere 
cogeretur ,  quia  in  utroque  casu  ratio 
vadem  seprcestatproipsius  realitateet 
veritate,  Qaod  principium  seu  crite- 
rium  a  nullo  vere  Catholico  admitti  po- 
test ;  inde  enim  seqaeretur  humanam  ra- 
tionem,sive  theoreticam  sive  practicam, 
esse  judicem  eorum  ,  qnae  Deas  revelare 
ac  moliri  posset.  Qaid  si  agatur  de  iis  , 
quaj  mentis  noslrae  captum  excedunt, 
cojasmodi  plura  sunt ,  quae  in  revela- 


tione  supernaturali  continentnr?  Motiva, 
ut  vocant ,  extrinseca  credibilitatis  ad 
haec  admittenda  sufficere  debent ;  alio- 
qain  non  rationem  revelationi  ac  mys- 
teriis  ,  sed  revelationem  ac  mysteria  ra- 
tioni  sabjiceremus,  quod  est  principium 
Socinianorum  et  increduloram.  Sed  de 
hoc  auctore  ejusque  systemate  ,  cui 
adlaborando  viginti  tres  annos  ipse  in- 
sudavit ,  suo  loco  dicemus.  Interea  id 
graviter  dolemus  ,  quod  hermesianum 
ejasmodi  eversivum  systema  in  West- 
phalia  passim  atque  in  Borussia  in  ipsis 
scholis  catholicis  et  recipitur  et  pro- 
pagnatur. 

Haec  quidem  ita  se  habebant ,  cam 
primum  hoc  opns  in  lucem  prodiit  ( an- 
no  i835),  posteaquam  vero  emissum  est 
decretum  a  Sancta  Sede  adversus  Her- 
mesii  libros  ,  nerao  Catholicus  Herme- 
sianam  doctrinam  in  publicis  scholis 
tuebitur,  illive  favebit.  Nec  stetit  per 
Hl"  Archiepiscopum  Coloniensem ,  qui 
tanquam  murum  aeneum  sese  illis  per- 
niciosis  novitatibus  opposuit,  quominns 
velab  ipsis  animis  eraderetur.  Ateheu! 
constantiae  et  fortitudinis  suaereus  moles" 
tam  subit  captivitatem  ,  quae  utinam  ne- 
qaenovaloribusaddat  audaciam  ,  neque 
in  sanae  doctrinae  vergat  detrimentum  ! 


234  DE    VERA    REt.    ADV.    HETER. 

Quae  oracula ,  aliaque  ejusmodi ,  semper  Ecclesia  intellexit  de  in- 
defectibili  sui  subsistentia  et  infallibilitate  sibi  a  Christo  tributa 
usque  ad  mundi  finem.  Ac  proinde  Ecclesia  Christi ,  ut  neces- 
sario  ac  natura  sua  una  est  ac  visibilis  ,  sic  necessario  perpetua 
ex  Christi  institutione  est  atque  indefectibilis. 

66.  Ex  dictis  sequitur,  1»  cum  Christus  unitati  tantum  prae- 
rogativas  omnes  tribuerit  tum  auctoritatis ,  tum  infallibiUtatis , 
etc. ,  has  nullo  modo  privatis  hominibus  competere. 

67.  Sequitur  2°  has  multo  minus  vindicare  sibi  posse  sectas 
quasHbet  utut  numerosissimas ,  quae  identidem  ab  unitate  reces- 
serunt,  quaique  spectari  debent  veiuti  totidem  rami  a  magna 
arbore  excisi ,  ac  veluti  rivuli  a  fonte  separati  et  disjuncti ,  ve- 
luti  membra  a  vivo  corpore  exsecta  ,  ut  sancti  Ecclesiae  Patres 
passim  loquuntur,  ac  praesertim  S.  Cyprianus  (1);  ideoque  sectas 
carere  vita  omnique  vitae  principio  (2). 

68.  Sequitur  Z^  somniare  prorsus  eos  omnes,  qui,  ad  suam 
cohonestandam  defectionem  ab  Ecclesia ,  obtrudunt  nescio  quam 
invisibilem  successionem  et  coramunionem  cum  justis  (  id  est , 
haereticis )  omnium  praeteritorum  temporum ,  ex  quibus  tantum 
vera  Ecclesia  a  Christo  instituta  juxta  ipsos  constat  (3). 

(1)  Ecclesia  una  est ,  inquit  Sanclas  visi ,  etc.  Hinc  concladebat  idem  S.Doc- 
Martyr  ( lib.  De  unitate  Ecclesice) ,  tor  :  Hanc  unitatem  qui  non  tenet , 
qucB  in  multitudinem  latius  incremento  non  tenet  Patris  et  Filii  fidem  ,  vitam 
fecundiiatisextenditur.Quomodosolis  non  tenet  et  salutem,  ibid.  pag.  196. 
multiradii,  sed  lumenunum ,  etrami  Impossibile  est  ut  sectarii  oculos  in 
arboris  multi  ,  sed  robur  unum  ienaci  sanctorum  Ecclesiae  Palrum  scripta  con- 
radice  fundatum  ;  et  cum  defonte  uno  jiciant ,  et  illico  noii  iaveniant  propriae 
rivi plurimi  defluunt ,  numerositasli-  sectae  damnationem.  At  ipsi  sapientis- 
cet  diffusa  videatur  exundantis  copiw  simos  Patres  contemnunt ,  nec  illorum 
largitate  ,  unitas  tamen  servatur  in  ullamrationemhabent.  Ipsividerint  ,  si 
origine,  Avelle  radium  solis  a  corpore ,  coram  Deo  tanta  animorum  audacia  eos 
divisionem  lucis  unitas  non  capit.  Ab  excuset ;  etiam  veteres  haeretici ,  ut  re- 
arbore  frange  ramum  ,  fractus  germi-  fert  S.  Irenaeus,  lib.  iii,  Contra  hoereses , 
nare  non  potest,  A  fonte  prwcide  ri-  sub  finem  cap.  2,  parvipendebant  Apos- 
vum^  prwcisus  arescit,  Sic  et  Ecclesia  tolos.  Qaid  inde? 

Domini,  etc.  Edit.  Maur.  p.  196.  (3)  D.Neander,  Berolinensisprofessor, 

(2)  Ut  rami  dissecti ,  radii  a  sole  di-      in  sua  Histoire  de  VEglise,  statuit  qaod 


PROP.     IV.    DE    ECGL.    PROPR. 


235 


69.  Sequitur  4®  commentitiam  esse  distinctionem  articulorum 
fundamentalium  et  non  fundamentaiium,  quam  primus  invexit  Ju- 
rieu  (1),  quamque  Protestantes  passim  ambabus  uhiis  velut  saluta- 
^  rem  Protestantismi  tabulam ,  qua  ab  imminenti  naufragio  eriperen- 
I  tur,  sunt  complexi,  ut  adstruerunt  ad  Ecclesiam  Christi  seu  unitatem 
eos  omnes  pertinere,  qui  articulis  fundamentalibus  assentirent, 
licet  alios  omnes  articulos  fidei  rejicerent.  Caeteris  enim  omissis , 
futilitas  hujusmodi  distinctionis  ex  eo  deprehenditur ,  quod  ea  de- 
trahat  unitati  ac  integritati  fidei ,  quam  Christus  omnibus  indiscri- 


ad  bene  cognoscendam  historiam  et 
eventus  religionis  chnstianae  sea  Eccle- 
siae ,  necesse  sil  rei  basim  ponereinidea 
Ecclesiae  inTisibilis.  H^c  assertio  maltos 
nacta  est  impagnatores  eliam  inter  re- 
formatos.  In  Ephemeride  evangelica , 
qaae  Berolini  imprimitar,  pastor  Grand- 
wich ,  in  articnlo  cui  titulas  Neander, 
scribit  ejasmodi  Ecclesiam  invisibilem 
inventam  sea  excogitatam  esse  a  Pro- 
testantibus  ad  respondendum  Catliolicis, 
qui  eis  exprobrabant  non  araplius  eos 
in  Ecclesia  esse ,  extra  quam  non  da- 
tur  salus  ,  qnibus  non  aliter  reponere 
potuerunt  quam  dando  hoc  nomen  soli 
electoram  Ecclesia; ,  quae  nulla  dislin- 
guitur  nota  sensibili.  Verura  ,  subdit 
ipse  ,  si  homines  nuUum  habent  adju- 
mentum  ad  secernendam  veram  Eccle- 
siam,  haecnon  erit  nisi  ensimaginarium, 
atque  impossibile  pariter  erit  asserere 
cum  certitudine,  utrumS.  Stephanus  an 
vero  ipsius  carnifices  pertinuerint  ad 
Ecclesiam  ,  eo  quodnos  eos  non  aliunde 
secernere  possimns  quam  ex  eorum 
verbis  et  actionibus ,  id  est ,  ex  rebas 
sensibilibus. 

(1)  Cum  animadverteret  premi  a 
Catholicis  reformatos  Protestantes  ab 
inelactabili  arguraento,   desumpto  ex 


perpetnitate  Eeclesiae  ac  namquam  inter* 
rapta  Episcoporum  successione  ,  ab 
identitate  doctrinae,  etc.  hinc  excogitavit 
distinctionem  articuloru  m  /«nrfamento- 
lium  et  nonfundamentalium,  quam  late 
prosequitur  in  opere  ,  Le  vraisy8tem>e 
deVEglise,  in-8°,  i686,  tam  in  opere 
Unitide  VEglise,  i688,  qnibus  osten- 
dere  nititur  Ecclesiara  constare  ex  om- 
nibus  societatibus  christianis  ,  quae  re- 
tinuerunt  fundamenta  fidei»  Fanatici 
omnium  saeculorum  proscripti  ab  Eccle- 
sia  catholica  in  dypticos  istius  Jnriea 
referuntur.  Ipse  Bayle ,  tanta  ministri 
protestantis  amplitudiue  percitas  ,  eom 
acriteFimpugnavitiasuotractatu/ani^a 
coelorum  reserata  cunctis  religionihus 
a  celehri  admodum  viro  domino  Petro 
Jurieu ,  cui  epigraphum  praemisit  : 
Porta  paiens  esto  nulli  claudatur  ho- 
nesto,  Verum  ejusmodi  sjstema  ,  quod 
ab  initio  tantnm  rumorem  excitavit , 
jam  plane  jacet  etiam  apud  ipsos  Pro- 
testantes.  NuIIa  quippe  est  secta ,  quae 
non  fateatur  per  illam  doclrinam  su- 
brui  fidei  fundamenta.  Quis  judex  erit  ? 
Vid.  Feller,  Dict,  hist,  SLTt.Jurieu, 
Bayle  ,  pariter  in  art.  Jurieu  ,  ubi  eum 
velHcat  acerbissime. 


236  DE    VERA.    REL.    ADV.    HETER 

minatim  credendam  per  Ecclesiam  a  se  institutam  proposuit ,  di- 
cens  :  Docete  omnes  gentes  servare  omnia  quc&cumque  mandavz 
voi)is,.,  Qui  non  credideritj  condemnahitur  {  Matth.  cap.  ult.; 

Marc.  XVI,  16).     i-i^  .i-.M..a -;    ..,   ,  .   . ^,, :,,..<:  ..^.^.iJt.  i 

70.  Sequitur  5®  unitatern  debere  perpetuari ,  qualetn  Christu^ 
ipse  eam  instituit ;  jam  vero  Christus  eam  non  solum  constare  voluit' 
ex  unitate  seu  identitate  fidei  et  ex  eorumdem  Sacramentorum 
participatiohe ,  verum  etiam  ex  unitate  regiminis ,  ac  speciatim^ 
ex  unitate  capitis  visibilis,  quod  universae  a  se  institutae  praefecit 
Ecclesiae,  Petrum  dico,  cui  Christus  apud  Matthseum  ait  :  Et 
ego  dico  tihi  y  quia  tu  es  Petrus^  et  super  hanc  petram  aedifi^ 
caho  Ecclesiam  meam^  etportce  inferi  non  prwvalehunt  adver^ 
sus  eam  y  ettihi  daho  claves  regni  coelorumy  et  quodcumque  li- 
gaveris  super  terram  ,  erit  ligatum  et  in  coelis  y  et  quodcumque 
solveris  super  terram^  erit  solutum  et  in  coelis  (Matth.  XVI ,  18). 
Ac  rursum  apud  Joannem  eidem  Petro  :  Pasce  agnos  meos.., 
pasce  oves  meas  (  Joan.  XXI ,  15  et  seqq. ).  Quae  verba  de  vera 
superioritate  potestatis,  honoris  ac  jurisdictionis  Petro  ejusque 
successoribus  coUata  semper  intellexit  Ecclesia.  Sequitur  proinde 
schismaticos  esse  eos  omnes ,  qui  ab  hoc  capite  ac  unitatis  centro 
se  subduxerunt  vel  identidem  subducunt ,  ideoque  ad  Christi 
Ecclesiam  nulla  ratione  pertinere,  qui  Petro  ejusque  legitimis 
successoribus  non  adhaerent ;  nec  quidquam  Episcopos  in  Ecclesia 
posse,  quod  gubernandi  potestatem  attinet,  nisi  cum  Petro  et 
sub  Petro ,  cum  sub  hac  conditione  tantum  ipsi  utantur  privi- 
legiis  seu  praerogativis ,  quibus  Christus  Episcopatum  instruxit. 
Unitati  siquidem  ,  ut  ostendimus ,  Christus  has  praerogativas 
concessit  (1). 

DIFFICULTATES. 

71.  Obj.  primo.  Eodem  modo  ac  Ecclesia  est  una,  est  etiam 
sancta ;  ergo  sicut  pravitas  morum  in  individuis  non  officit  verae 

(1)  Ut  patetex  facto,  et  ex  confessione  ipsorum  incredaloram  Gibbon  et  Hamo, 
quosinferias  addocemus. 


PROP.    IV.    DE    ECGL.    PROPR. 


237 


Ecclesiae  sanctitati,  sic  diversitas  aut  pravitas  fidei  ac  doctrinae 
non  detrahit  ejus  unitati. 

72.  Resp.  Conc,  antec.  et  neg.  comeq.  Ad  paritatem,  dist. ,  si 
pravitas  morum  sit  personalis,  conc;  si  doctrinalis,  neg.  vel 
subdist. ,  privata  ,  conc;  publica  ,  quae  nempe  proveniat  ex  Ec- 
clesiae  magisterio,  neg.  Sanctitas  enim  Ecclesiae  perinde  ac  uni- 
tas  non  minus  ex  fidei  regula  quam  ex  regula  morum  pendet ; 
quapropter ,  si  semel  Ecclesia  pravam  morum  doctrinam  traderet 
filiis  suis ;  aperte  patet  quod  sancta  jam  esse  cessaret ,  eadem  ra- 
tione  ac  si  prava  dogmata  doceret.  Quod  si  nonnulli  privati  sive 
circa  fidem  sive  circa  mores  peccarent,  utique  istorum  error 
aut  ignorantia  aut  malitia  nullo  modo  officerent  sive  unitati 
sive  sanctitati  Ecclesiae,  sed  illis  solis  nocerent. 

73.  Inst.  primo.  Unitas  plerumque  ex  diversis ,  imo  contrariis 
quandoque  ,  elementis  seu  principiis  constare  potest,  ergo  et  uni- 
tas  fidei. 

i.    74.  Resp.  JDist.  antec.  Unitas  physica,  conc;  doctrinalis ,  fi- 
dei  ac  religionis ,  neg.  (1). 

75.  Inst.  secundo.  Religio  vetus  sive  naturalis  sive  judaica 
una  et  integra  subsistebat ,  licet  ipsarum  cultores  diversa ,  imo 
et  contraria  sentirent  circa  multos  articulos ,  prout  de  ethnicis 
notum  est ,  et  quod  spectat  ad  Judaeos ,  circa  resurrectionem  fii- 
turam  ex.  gr.  ut  Sadducaei  ,  vel  circa  humanam  libertatem  vel 
aliquot  traditiones  ,  ut  Pharisaei  (2) ,  vel  circa  libros  canonicos  , 
utSamaritani^  ergo.  ^*.©^'**^ 

76.  Resp.  Neg.  antec  Quoad  omnes  partes ,  ac  primo  quidem 
ad  ethnicos  quod  spectat,  errores ,  quibus  pedetentim  se  com- 
macularunt ,  errores  erant  privatorum ,  qui  a  regula  seu  fidei 
norma  desciverant.  Cum  vero  in  dies  cresceret  ejusmodi  defectio , 


(1)  Unitas    enim  fidei  ac  religionis  (2)  Cons.  Flav.  Josephas ,  ^«<«jmV. 

est  ipsa   ineommutabilis  veritas ,  sim-  lib.    xvni ,  cap.    i  et  seq.  ubi  exponit 

plex,  indivisibilis ,  aeterna  ,  quae  ab  ipso  dogmata  pecaliaria  aniuscajasqae  sectae, 

Deo  dimanat ,  qni  est  veritas  ipsa  sab-  Pharisaeoramnempe,  Essenioram,  Sad- 

sistens  ,  nt  passim  loqaitor  S.  Aogas-  dacaeoram  et  Galilaeoram ,  qai  a  Jada 

tinas^  et  at  patet  per  se.  galilaeo  nomen  sortiti  sunt. 


238  DE    VERA    REL.    ADV.    HETER. 

ne  religio  ex  integro  periret,  Deus  in  Abrahamo  ejusque  poste- 
ris  peculiarem  sibi  popuium  deiegit  velut  publicum  verae  reli- 
gionis  ac  fidei  depositarium ,  apud  quem  vera  Ecclesia  seu  re- 
ligio  subsistere  incolumis  pergeret ;  ad  banc  autem ,  spiritu 
saltem,  pertinebant  quicumque  inter  gentes  veram  religionem 
ex  antiqua  et  domestica  traditione  profitebantur.  Quod  si  aliqui 
etiam  inter  Judajos  a  veritatis  tramite  deflexissent  ,  et  adversati 
essent  expressis  fidei  articulis ,  quos  vera  Ecclesia  profitebatur , 
hoc  ipso  culpabiles  erant ,  et ,  spiritu  saltem  ,  cessabant  pertinere 
ad  hanc  veram  Ecclesiam ,  quandoque  etiam  ab  ipso  corpore  ex- 
pellebantur  (1).  Hinc  vera  religio  seu  Ecclesia  una  semper  ac 
indivisa  immutabiliter  exstitit ,  non  obstantibus  ilh*s  particulari- 
bus  defectionibus  ,  quae  nocebant  quidem  his  culpabih*ter  erran- 
tibus,  non  autem  fidei  et  Ecclesias  integritati  et  unitati,  cui  Deus 
semper  prospexit ,  quamque  incolumem  ad  Christum  usque  pe- 
cuhaii  sua  providentia  servavit. 

77.  Obj.  secundo  cum  Bretschneider  (2)  :  !<>  Uniformitas  in 
modo  concipiendi  veritates  fidei  est  prorsus  impossibihs.  2®  Va- 
riationes  continuge  hacin  parteex  historia  bibhorumac  dogmatum 
particularium  patefiunt.  3°  Unitas,  quacathohca  Ecclesia  gloriatur, 
reducitur  demum  ad  unitatem  verborum ,  quae  pariter  existit  in 
fidei  professionibus  Ecclesiae  evangelicae,  4®  sed  verbum  est  sonus 
vacuus ,  neque  constituit  unitatem  intellectualem ;  5»  sic  nulla 
inter  nos  omnes  est  discrepantia  in  pronunciandis  his  verbis  : 
Credo  in  Deum  y  attamen  quae  non  existit  diversitas  in  nostris 


(1)  Flav.  Josephns  ibid.  refert  Sad-  S-6(r/i»,  id  est ,  Nam  ,  si  quando  magis- 

dacaeos  coactos  faisse,  eam  aliquampu-  tratus    gerunt  j   inviti  et   necessitate 

blicam  administrationem    sasciperent ,  coacti ,  Pharisceorum  opinioni  assen- 

se  conformare   Pharisaeoram    placitis  ,  tiuntur ,  quod  eos  alioquin  non  ferret 

alioqain  ipsos  popalas  minime  tulisset ,  populus.  ^   ' '  ^. 

sic  enim  de  Sadducaeis  scribit  (  §  4)*  (2)  In  op.  cai  titalus  :  Henricus  et 

'Ovcrt  yecf  sV*«p;jj«5- 5r«epeAS-o/£» ,  ukov-  Antonius ,  seu  de  proselytis  Ecclesice 

<rie0s  fi\y  xet(  Ketr  dveeyKets  ,  7rpo<rx^ptiv<ri  romanw  et  EcclesioB  evaugclicfe  ;  cai 

<^«   ovf    ols    0  4>uft(rei7os  Aey«' j  ^i'*  to  respondit  D.  Handfichah;   ia  ejusdem 

fc^  cixxas  avtKrous  ylviff-reit  rols  tfXi]-  operis  continaatione ,  Vienna}  1828. 


PROP.    IV      DE    EGGI..   PROPR.  289 

conceptionibus  respectu  divinitatis?  6»  Vis  et  auctoritas  cum  ul- 
timo  non  producant  nisi  unitatem  in  verbis ,  satius  est  non 
aliam  admittere  auctoritatem  quam  rationis,  utpote  quae  sola 
consistere  possit  cum  spiritu  religionis  ac  dignitatis  hominis  ratio- 
nalis.  7°  Homoquilibet  per  se  veritatis  compos  fieri  debet.  8»  Pri- 
vare  omnes  homines  ejusmodi  jure  naturali ,  eo  quod  nonnulli 
individui  homines  eo  abusi  sint ,  seque  absurdum  esset  ac  interdicere 
omnibusnavigationem,  quianonnulii  naufragium  fecerunt;  ergo. 
*.  78.  Resp.  ad  l^,  Dist»  Quoad  gradum comprehensionis ,  conc; 
quoad  substantiam ,  neg.  SciHcet  omnes  uniformes  esse  possunt 
in  credendis  iisdem  fidei  articulis  quoad  eorum  substantiam ,  at 
pro  majori  vel  minori  ingenii  acumine ,  vel  cognitionis  seu  scien- 
tiae  apparatu,  majori  vel  minori  perfectione  eos  percipiunt,  prout 
pariter  contingit  in  scientiis  naturafibus ;  sic  rusticus  et  astrono- 
mus  eamdem  quoad  substantiam  sofis  et  lunae  ideam  habent ,  sed 
astronomus  eas  callet  leges  ,  quas  ignorat  rusticus  ,  et  ita  de 
ceteris. 

79.  Ad  2*",  Dist,  Apud  dissidentes  ab  Ecclesiae  auctoritate  , 
conc^  apud  dociles  Ecclesiae  fiHos  in  definitis  fidei  articuHs ,  7ieg. 
Ecclesia  cathohca  semper  idem  credidit ,  tenuit  ac  docuit  in  iis 
quae  ad  fidem  pertinent ;  quod  si  dissidentes  haeretici  ac  Protes- 
tantes  et  rationahstae  in  perpetua  fluctuatione  fuerunt  et  sunt , 
sive  circa  Scripturae  sensum ,  sive  circa  particularia  dogmata , 
illud  defectui  auctoritatis,  quam  rejecerunt,  adscribere  debent, 
non  autem  auctoritati  ipsi ,  quae  sola  efficit ,  ne  incerti  circumfe' 
ramur  omni  vento  doctrince  (Ephes.  IV,  14). 

80.  Ad  3"^ ,  Neg,  Verba  enim  non  sunt  nudus  vocis  sonus  ac 
sensu  vacuus ,  sed  signa  sunt  mentis  conceptuum ,  ut  omnes  logici 
docent.  Neque  Christus  ,  neque  Apostoh  ,  cum  fidem  tradiderunt 
et  commendarunt  Ecclesiae ,  ut  eam  usque  ad  consummationem 
saeculi  intemeratam  custodiret  et  conservaret ,  unquam  in  animo 
habuerunt  tradere  ac  commendare  nudum  vocis  sonum ,  seu  voces 
sensu  vacuas ,  sed  veritates  per  verba  expressas  ^  sic  neque  mar- 
tyres  sanguinem  fuderimt  ad  conservandum  materialem  verbo- 
rum  formulam,  cui  nulla  determinata  idea  responderet.  Certe 
Apostolus  Timotheo  commendabat,  utformam  haberet  sanorum 


'240 


DE    VERA    REL.     ADV.    HETER. 


verborum^  quce  amey  iuquit ,  audistiin  fide  (II  Tiin.  I,  13). 
Ludicra  porro  fuisset  haec  commendatio ,  si  verba  non  sunt  nisi 
voces  sensu  vacuae.  Cum  legislatores  leges  condunt ,  vel  cum  princi- 
pes  decreta  promulgant ,  in  adversarii  hypothesi  non  darent  nisi 
vocesabsque  sensu;  cum  medici  pharmacum  segrotis  praescribunt , 
non  praescriberent  nisi  materialem  verborum  formulam;  patres 
familias  fiUis  suis  petentibus  panem ,  dare  possent  lapidem ,  pro 
ovo  scorpionem ,  pro  pisce  serpentem.  Adeo  desipiunt ,  qui  unita- 
tem  Ecclesiae  impugnant !  Negamus  praeterea  Ecclesiam ,  quam 
dicunt  evangehcam  ,  proutin  Ecclesia  cathoHca  viget ,  prae  se  ferre 
unitatem  fidei ,  tum  quia  ex  Protestantismi  notione ,  ut  inferius 
exponemus  ,  nullam  habet  auctoritatem ,  qua  preescribere  possit 
ejusmodi  fidei  unitatem ,  tum  quia  Ecclesiae  singulae  diversas  fidei 
professiones  habent,  quas  pro  diversitate  temporum  seu  scien- 
tiarum  progressu ,  ut  ipsi  dicunt ,  variant,  tum  quia  joam//i  jam 
nullum  librum  symbolicum  admittunt  (1). 


(1)  Ecclesiae  evangelicae  rhenanae ,  in 
decreto  unionis  §  3 ,  decreverant  assu- 
mere  sacras  Scripturas  velut  unicum 
doclrinae  theologicae  fundamentum  ,  e 
medio  toUendo  quodcumque  symbolum ; 
quod  decrelum  confirmatum  fuit,  post 
novam  deliberationem  mensisNovemb. 
1825,  a  tertia  Synodo  generali  Eccle- 
siae  Protestantis  Rheno-Bavaricae.  Ec- 
clesia  Genevensis  pariter  omnia  sym- 
bola  et  confessiones  fideirejecit ,  insuo 
statuto  sub  die  3  Maii  1837-  Quaequi- 
dem  documenta  aliaque  inferius  dabi- 
mas.  Interea  palet  viam  impiorum  re- 
vera  esse  tenebrosam  ;  nesciunt  ubi 
corruant ;  adeo  nempe  apudProlestantes 
res  fidei  ac  religionis  perturbalaj  sunt 
et  confusae  ,  ut  nesciant  ubi  pedem  fi- 
gant ,  neque  ubi  consistant.  Dixi  antem 
pasaim  Prolestantes  nullum  jam  librum 
symbolicum  admitlere;  quouiam  non 


ignoro  aliquot  Protestantium  commu- 
niones  ejusmodi  libros  adhuc  retinere ; 
imo  in  Borussia  rex  ipse  novara  a  se 
editam  liturgiam  tanquam  librum  sym- 
bolicum  ,  saltem  ut  expressionem  fidei 
per  cultus  uniformitatem  manifestatam, 
promulgavit,  omnesque  ministros  jure- 
jurando  ad  eam  suscipiendam  adstrinxit. 
Sed  notum  pariter  est  hisce  ministris , 
qui  in  libros  symbolicos  jurant ,  persua- 
sum  es£e  se  hujusmdi  jurejurando  ad 
credenda  vel  docenda  ea  omnia  ,  quae 
in  libris  istis  continentur  ,  adstringi 
minimeposse.  In  hac  porro ,  ingenuisac 
religiosis  viris  non  satis  honesfa  ,  agendi 
ratione  ipsi  ministri  aliquam  excusa- 
tionem  obtendere  posse  videntur  ;  siqui- 
dem  qui  apud  ipsos  Pontifex  seu  Papa 
est ,  non  censuris ,  sed  aut  espulsione 
aut  armata  militum  vi  eos  ad  obedien- 
dam  adigit ;  quod  §ub  finem  anni  su- 


PROP.    IV.    DE    ECGL.    PROPR. 


241 


81.  Ad  A^  ^^Neg.  Omnes  enim  homines  hactenus  verba  veluti 
signa  mentis  notionum  habuerunt ,  atque  ut  medium  necessarium 
adsuasideas  sibiinvicemcommunicandas.  Sublatis  verbis,  actum 
est  de  societate  et  de  qualibet  scientia;  Hbri  omnes  physicae,  ma- 
theseos  ,  etc.  essent  abjiciendi ,  si  nuUum  prae  se  ferrent  sensum, 
nec  scientiae  unitatem  ;  ad  confusionem  babelicam  reverteremur. 
Addo  quaedam  verba  habere  sensum  determinatum  et  unicum, 
cujusmodi  e.  g.  sunt  nomina ,  quibus  geometrse  utuntur,  cum 
designant  circulum  ,  triangulum ,  etc. ,  quaedam  autem  quamdam 
pati  latitudinem  significationis,  ita  tamen  ut  habeant  quamdam 
ideam  fundamentalem  in  quam  omnes  conveniunt  (1). 


perioris  evenit.  Cum  enim  detractassent 
non  pauci  Lutherani  ministri  ac  Lu- 
theranae  societatesexciperenovam  Agen- 
dam  ,  seu  liturgiam  denuo  praBScriptam 
sub  die  28  Febr.  anni  i834,  a  qua 
veliementer  abhorrebant  aeque  ac  ab 
conjunctione  cum  Ecclesia  unita  quam 
vocant ,  de  qna  aliquid  inferius  dice- 
mus  ,  plures  parochi  de  loco  ,  in  quo 
erant,  dejecti  sunt ,  ac  a  lege  statutis 
pcenis  mnlctati ,  novique  vicarii  in  ip- 
sorum  locum  snfFecli.  Quum  vero  ,  in 
quadam  Silesiae  urbe  Oels,  turba  tem- 
plum  occlusisset  atque  obsignasset ,  ne 
novis  vicariis  aditus  ad  illud  pateret , 
quingenti  milites  urbanusque  Praetor 
missi  sunt,  qui  populum  coercerent 
et  compellerent.  Quo  in  tumultu  ipso 
?Jativitatis  Dominicae  pervigilio  ad  vi- 
ginti  circiter  homiries  vnlneribus  mulc- 
tati  sunt  ;  in  singulas  autem  domos  de- 
cem  ,  et  quindecim  etiam  ,  milites  dis- 
tributi ,  qai  ad  frugem  et  obedientiam 
pertinaciores  suavioribus  arguraentis 
adducerent.  Atque  boc  specimen  est 
certissimumlibertatis  conscientiae,  quam 
Protestantes    tantopere     depraedicant. 

T.  I. 


Praeclaram  conscientiaelibertatem !  Operee 
pretium  erat  Romani  Pontificis  jugum 
abjicere  ad  eam  nanciscendam!  Habe- 
mas  tamen,  quod  vehementius  miremur; 
nam  in  iisdem  hisce  locis ,  de  qaibus 
est  sermo  ,  Lutherani  dissentientes 
ab  Ecclesia  unita  seu  evangelica  modo 
vocantur  protestantes  ,  modo  secta  ; 
Vid.  Ephem.  univ.  Augustance  n.  26  , 
2^  ,  cum  additamentis  extraord.  ad 
diem  i  Januarii  i835  ,  n.  21,  p.  102  , 
io3. 

(1)  Apposite  CI.  Manzoni  :  Questa 
diversita  ,  0  per  dir  meglio  latitudine 
disignificato,si  trovapiii  specialemente 
nei  nomi  consecrati  ad  esprimere  dis- 
posizioni  morali.  Ma  non  pertanto  e 
certo ,  che  gli  uomini  s^intendono  fra 
di  loro  ,  se  non  con  precisione ,  almeno 
approssimativamente ,  quando  adope- 
rano  0  ascoltano  alcuna  di  questepa- 
role ;  non  potrebbero  anzi  disputare  , 
se  non  andassero  intesi  piu  0  meno  , 
se  non  dessero  in  parte  lo  stesso  sig- 
nificato  alle  parole  in  questione ;  il 
che  hofatto  dire  ataluno  ,  chenon  vi 
ha  dispute  di  meri  vocaboli ,  ma  che 

16 


|t42  BE    VERA    REL.    AOV.     HETER. 

82.  Ad  5"",  Dist,  Non  omnes  eumdetn  conceptum  habent  di- 
vinitatis  quoad  cognitionis  gradum  ,  ut  supra  dictum  est ,  conc; 
quoad  substantiam  ,  neg,  Omnes  enim  qui  haec  verba  proferunt : 
Credo  in  Deum ,  non  aliud  intelligunt  sub  generali  Dei  notione 
nisi  summum  esse  ac  perfectissimum ,  rerum  omnium  princi- 
pium ,  etc. ,  etsi  non  apprehendant  in  specie  summas  ejus  perfec- 
tiones,  ceteraque  omnia  ,  quaeinDeoconsiderari  possunt,  quseque 
nonni^i  docti  et  quidem  pro  diverso  scientiae  gradu  assequuntur. 

83.  Ad  6"»,  Neg,  ex  dictis.  Ad  id  vero  quod  subdit,  satius 
esse  non  aliam  admittere  auctoritatem  quam  rationis  ,  respondeo , 
rationem  minime  prae  se  ferre  aliquam  auctoritatem  in  iis  quae  ad 
fidem  pertinent  ^  sed  eam  in  his  non  esse  nisi  pedissequam  ; 
positis  sciHcet  fidei  dogmatibus ,  potest  ratio  plura  invenire  ad  ea 
illustranda,  magisque  comprobanda,  atque  ad  ostendendum  nul- 
laminiis  invenirirepugnantiam,  etc;  has  enim  partes  ,  et  quidem 
solas ,  potest  habere  ratio  in  rebus  fidei.  Ex  quo  patet  falsum 
esse  quod  assumit  adversarius ,  homines  rationales  veluti  machi- 
nas  excipere  debere  veritates  fidei ,  iisque  assentiri ;  talis  enim 
semper  fuit  spiritus  religionis,  ut  nuUo  modo  detrahat  dignitati 
hominis  rationahs  ,  cum  ipsa  ratio  nos  doceat  summa  veneratione 
excipienda  esse  quae  tanquam  divinitus  revelata  proponuntur  ab 
auctoritate  infaUibili,  nomine  ipsius  Dei ,  cujusmodi  Christi  Ec- 
clesiam  esse  ostendimus. 

84.  Ad  7™,  Dist,  Veritatis  ordinis  nalurahs,  trans,  vel  conc; 
ordinis  supernaturalis  ac  revelatse ,  neg. 

85.  Ad  8"»,  Neg.  suppositum  ,  homines  nempe  jure  naturali 
gaudere  inquirendi  in  veritates  a  Deo  revelatas ;  in  his  enim  ho- 
mines  non  habent  jus ,  sed  debitum  captivandi  proprium  intel- 


tutte  sono  d'idee.   Questo  si  spiega ,  a  indefinite    secondo   la  diversita  delle 

mio  credere  ,  osservando  ,  che  in  og-  menti ;  idea  che  ricompare  sempre  ,  e 

nuno   di  questi    nomi  d'idee  morali  che  regge  per  cos\  dire  il  complesso 

(  qaod  de  ceteris  dici  debet )  vi  e  una  d'idee  alle  quali  si  vuole  applicare  quel 

idea  predominante  e generalissima  che  nome  (  Morale  cattol,  cap.  17,  p.  355» 

tulti  vi  riccnoscono ,  benche  neWap-  edit.  rom.) .  Versio  latina  citati  loci  re- 

pficasione  essa  subisca  modificasioni  peritar  ad  calcem  hajus  Toluminis. 


i 


PROP.     IV.    BE    EGCL.    PROPR.  243 

lectum  in  obsequium  fidei  ( II  Cor.  X ,  5 ;  Philipp.  II ,  17  ) ;  et 
quicuraque  sibi  temere  arrogarunt  ejusmodi  commentitium  jus  , 
se  committendo  liberse  navigationi ,  ut similitudine  adversarii  utar, 
naufragaverunt  circa  fidem  ( I  Tim.  1 ,  19  )  ut  Hymeneus  et 
Alexander,  prout  testatur  Apostolus.  Certe  Christus,  cum  misit 
Apostolos  ad  praedicandum ,  de  ejusmodi  jure  ne  verbum  quidem 
fecit ,  sedsimpliciter  eisdixit :  Pradicate  Evangeliumomni  crea- 
turce;  quicrediderit,  salvus  erit;  qui  non  crediderit,  condemna- 
bitur.  Videat  adversarius ,  ne  in  horum  censu  sit, 

86.   Obj.  tertio  cum  Benjamino  Constant  (1).  Christus  fttrllarti 
determinatam  ac  pecuUarem  Ecclesiam  instituit ,  nullum  exter* 
num  ac  proprie  dictum  Sacerdotium,  sed  ministros  tantum,  et 
quidem  ab  invicem  hberps ,  misit  ad  annuntiandam  populis  doc- 
trinam  suam ,  quae  cor  potius  quam  mentem  afficit.  Rehgio  enim 
essentiahter  non  consistit  nisi  in  cordis  affectu ,  ac  mere ,  ut  ajunt, 
sentimentali ,  quae  proinde  in  se  immutabihs  est,  licet  diversas 
formas  accidentales  capere  possit ,  hinc  diversitas  formarum  non 
officit  unitati  rehgionis.  Oportet  praeterea  distinguere ,   subdit 
Bretschneider  (2),  inter  Ecclesiam  et  christianitatem ;  Christus 
Dominus  fundavit  quidem  Christianismum,  minirae  vero  formam 
cathohcam  vel  grsecam  ve.l  evangehsticam  Christianismi.  Sane, 
concludit  Fehx  Bodin  (3),  Ecclesioe  ab  Apostohs  fundatee  non 
erant  nisi  totidem  societates  inter  se  distinctoe  atque  indepen- 
dentes ,  ad  quarum  regimen  aliquis  ex  praestantioribus  fidehbus 
ehgebatur ;  omnes  autem  ejusmodi  aristocraticae  respubhcae  sacrae 
communicabant  cum  Romano  Praeside  adinslar  statuum  foedera- 
torum  Americae ,  qui  uni  subsunt  generaU  Praesidi ;  ergo. 

87.  Resp.  Neg.  antec.  quoad  omnes  partes.  Sero  nimis  Con- 

stant,  Bretschneider ,  Bodin  ista  systemata  irrehgiosa  ac  totius 

I      revelationis  eversiva  excogitarunt.  Incognita  fuerunt   Apostolis 

I     ac  toti  antiquitati ,  quae  ejusmodi  figmenta  ne  somniarit  quidem. 

(1)  De  la  religion  considSr^e  dana  (3)  RSsumide  rHistoirede  Fnmee 
sa  &ource ,  ses  formes  et  aes  develop'  augmenU  d'un  coup^d^oeil  sur  Vhis» 
men<« ,  loc.  cit.  toire  de  la  civilisaiion  ,  Paris  i825. 

(2)  Opere  citato. 

16. 


^44 


DE    VERA    REL.     ADV.    HETER. 


S.  Petrus  veram  exercuit jurisdictionem  in  Ecclesiam  universam  (1), 
prout  pariter  exercuerunt  ipsius  successores.  Ecclesia  est  in  pos- 
sessione  sua ,  a  qua  ipsam  neque  haeretici ,  neque  rationalistae 
seu  increduli  exturbare  possunt.  Omnia  prajterea  monumenta 
ecclesiastica  explodunt  ejusmodi  deliramenta.  S.  Clemens  Roma- 
nus  veram  exercuit  auctoritatem  in  Corintliiorum  Ecclesiam  (2), 
exercuit  Victor  adversus  quartodecimanos ,  Stephanus  adversus 
rebaptizantes  (3).  S.  Irenseus  et  asiatici  Episcopati  hanc  superio- 
ritatem  Ecclesiae  romanae,  seu  Romani  pontificis ,  et  agnoverunt 
et  testati  sunt  (4),  ut  nihil  dicam  de  subsequentibus  Pontifici- 
bus.  Appellationes ,  quae  undique  interponebantur  ad  romanam 


(1)  Act.  IX  ,  Petrusntpote  totiasEc- 
clesiae  capat  perhibetar  pertransiens 
universos  ,  id  est ,  non  modo  visitans 
omnes  Ecclesias  tanc  temporis  fandatas, 
sed insnper  in  Ep.  ii,  cap.  lu  ,  i5,  i6, 
approbans  et  commendans  scripta  Apos- 
toli  Paali.  In  Concilio  Hierosolimitano 
(  Acl.  XV,  'j)omnium  primus  senten- 
tiam  diiit  circa  exortam  qaaestionem. 
Ibid.  1,  i5,  ipse  proposuit  fratribas 
simol  congregatis  ,  ut  aller  sufficeretur 
in  locum  Judae  praevaricatoris ,  quae  qui- 
dem  omnia  totidem  actus  sant  jurisdic- 
tionis  ,  qaam  jure  primatus  sui  Petrns 
Apostolus  exercuit. 

(2)  Ubi  sedulo  animadvertendam  esl, 
Gorinthios  ad  sedandas  seditiones  ortas 
in  propria  Ecclesia  ad  S.  Clementem 
Bomanam  Pontificem  confugisse  ,  ut 
probabilius  videtar  ex  communiori  cri* 
ticoram  sententia  ,  cum  adhuc  in  vivis 
esset  S.  Joannes  Apostolus ,  qui  tnnc 
regebat  omnes  Asiae  Ecclesias  a  se  fun- 
datas.  Atque  inde  eruitur  Romanornm 
Pontificom  supremam  auctoritatem  in 
Ecclesiam  aniversam  agnitam  jam  fuisse 
Tiventibas   Apostolis  ,   atqae  ab   ipsis 


Romanis  Pontificibus  jam  tunc  in 
praxim  deductam, 

(3)  Nota  est  ipsius  responsio  sea 
decretum  datum  adversus  S.  Cypria- 
num  ejusque  synodum  africanam  : 
Si  quis  ergo  a  qttacumque  hceresive- 
nerit,  nihil  innovetur ,  nisi  quod  tra- 
ditum  est ,  ut  manus  illi  imponatur 
in  poenitentiam  (Ep.  S.  Cypr.  lxxtv  , 
ad  Pompeium  ). 

(A)  Vid.  praeclarum  S.  Irenaei  testi- 
moniam  (  Contra  hcereses  ,  lib.  lii  , 
cap.  3 )  Ecclesiae  romanas ,  ab  ipso 
maximce  vocatae  et  antiquissimcB  et 
omnibus  cognitce,  a  gloriosissimis  duo- 
bus  apostolis  Petro  et  Paulo  fundatoe, 
etc...  Ad  hanc  ecclesiam  ,  ait ,  prop- 
ter  potentiorem  principalitatem ,  ne- 
cesse  est  omnem  convenire  Ecclesiam, 
hoc  est ,  eos  qui  sunt  undique  fideles  , 
in  qua  semper  ab  his ,  qui  sunt  un- 
dique ,  conservaia  est  ,  quce  est  ab 
apostolis  traditio.  Qui  deinde  refert  de 
Clemente  ,  tertio  ab  Apostolis  Episcopo  : 
Et  vidit  ipsos  Aposiolos ,  et  contulit 
cum  eis,,,  Sub  hoc  igitur  Clemente  , 
dissensione  non  modica  inter  eos ,  qui 


PROP.    IV.    DE    ECCU    PROPR. 


245 


Sedem,  id  ipsum  invictissime  ostendunt  (1).  Verba ,  quibus  Chris- 
tus  Ecclesiam  suam  instituit,  in  sensum  adversariorum  nullo- 
modo  possunt  detorqueri. 

88.  Ad  id  porro,  quod  subdit  Bretschneider  de  distinctione 
inter  Ecclesiam  et  Cbristianitatem  seu  Christianismum ,  dico 
ejusmodi  distinctionem  vanam  prorsus  esse.  Quid  est  enim  Chris- 
tianismus  nisi  societas  eorum  ,  qui  profitentur  doctrinam  Christi , 
et  quidem  in  sua  integritate ,  prout  Christus  Apostoh*s  suis  illam 
tradidit  praedicandam  omnibus  gentibus?  Haec  autem  societas  alia 
non  est ,  nec  esse  potest ,  nisi  Ecclesia.  Accedit  quod  nuUibi  legi- 
tur ,  Christum  fundasse  Christianismum ,  vel  id  ipsum  innuisse ; 
sajpissime.vero  legitur,  eum  fundasse  Ecclesiam  suam  :  j^difi^ 
cabo ,  ait,  Ecclesiam  meam...  Qui  Ecclesiam  non  audierit,  sit 
tihi  tanquam  ethnicus  etpublicanus;  adeo  ut  tota  controversia , 
quae  a  tribus  saecuHs  viguit  inter  Protestantes  et  CathoHcos  ,  in  hoa 
posita  fuerit  :  Qucenam  scilicet  sit  Ecclesia  Christi;  nunquam 
vero  :  An  Christus  fundaverit,  vel  iiistituerit  Ecclesiam ,  prout 
nunc  temporis  a  Benjamino  Constant,  bibhcis  ac  rationahstis 
fit ,  quij,  cum  omnem  fidem  amiserint ,  confugiunt  ad  cordis  affec- 
tum,  quem  vocant  sentimentalem ,  ad  charitatem ,  etc. ,  cum. 
Christus  dixerit  :  Qui  non  crediderit,  condemnabitur. 


Corinthi  essent ,  fratres  facta  ,  scripsit 
quce  est  Romce  Ecclesia potentissimas 
litteras  Corinthiis  y  ad  pacem  eos  con- 
gregans  et  reparans  fidem  eorum,  Ex 
qnibQS  patet  S.  IreDaeam  saperioritatem 
Ecclesise  romanse  sea  Romani  Ponti- 
ficis  in  universam  Ecclesiam  apertissime 
agnovisse.  Atqae  liic  obiter  observo, 
Maarinam  editorem  aliam  lectionem 
secntam  esse  atqae  posaisse  potiorem 
pro  potentiorem  ,  at  absqae  solido  fan- 
damenlo;  etenim  non  innititar  nisi 
aactoritate  codicis  Claramontensis ,  qai 
tamen  mendosasest,  cam  habeal/?on- 
tiorem ,  et  aactorilate  Salmasii  protes- 


tantis  ,  contra  omniam  antiqaoram  go- 
dicam  fidem  ,  qai  haihent  potentioremf 
quod  quidem  etiam  innuit  codex  Cia- 
ramontensis  per  illad  pontiorem  ,  vo- 
cabulum  imperfectam,  quo  indicatar  li- 
brariamperabbrevationem,atfierisoIet, 
scripsisse  pontiorem  pro  potentiorem. 
(1)  Harum  appellationum  exempla 
plura  suppeditat  in  sais  epistolisS.  Cy?* 
prianus ;  notae  sant  appellationes  ad 
Komanam  Sedem  S.  Athanasii ,  Paali  , 
etc.  nec  non  S.  Joan.  Chrysostomi ;  imo 
ipsias  S.  Dionysii  Alexandrini  ,  cnm 
accasatus  esset  sabellianismi ,  ad  S.  Dio- 
nysium  Romanam  Pontificem. 


246  DE    VERA    REL.     4DV.    HETER. 

89.  Quod  spectat  Sid  formas ,  quas  dicunt  accidentales  ,  catho' 
licam ,  grceca?n,  evanijelicam  (lutherano-calvinianam),respondeo 
Christum  reipsa  non  fundasse  nisi  unam  Ecclesiam,  quoe  totam 
doctrinam  suam  et  solam  profiteatur  sub  legitimis  pastoribus  , 
eorumque  capite  ac  principeaseconslitulo  :  Si/per  hanc  petram, 
inquit,  cedificnbo  Ecclesiam  meam.  Quae  quidem  Ecclesia  calho- 
lica  nuncupata  fuit  ab  ipsis  temporibus  apostolicis,  ut  supra 
adpotatum  est,  eo  quodintegrum  complectatur  Christianismum, 
quovis  tempore  et  quovis  loco ;  et  hocc  est  proprietas  intrinseca  et 
essentiaHs  verae  Ecclesiae  Christi,  non  vero  forma  eidera  super- 
veniens  et  accidenlalis ,  ut  ipsi  autumant.  Ceterae  vero  societates 
omnes ,  quee  partialem  Christianismum  profitentur  ,  debuerunt 
$ibi  adsciscere  aliquam  denominationem  et  formam  determina- 
tam  induere,  utpote  locales  et  temporaneae;  de  his  autem  formis 
quid  sentiendum  sit ,  in  sequenti  propositione  dicemus. 

90.  Inst.  1°  Si  unitati  Christiis  praerogativas  auctoritatis ,  infal- 
libilitatis  ac  perpetuitatis  concessit;  ergo  S.  Petrus  ejusque 
successores ,  utpote  pars  totius ,  nuUa  speciali  prserogativa  gaudent; 
2°  addatur  promissa  Christi  posse  conditionata  esse,  3**  prout 
insinuant  ejus  verba  :  Filiits  hominis  veniens ,  putas  inveniet 
fidem  in  terra  (Luc.  XVIII,  8)?  et  verba  Apostoli,  qui,  loquens 
et  tempore  quod  antechristi  adventum  pr^ecedet ,  scribit  :  Nisi 
venerit  dissessio  primum ,  etc.  (II  Thess.  II ,  3) ;  4°  hinc  S.  Hie- 
ronimus  non  dubitavit  de  aetate  sua  afiirmare ,  quod  Niccence  fidei 
damnatio  conclamata  est;  ingemuit  totus  orbis ,  et  arianum  se 
esse  miratus  est  (1);  ergo. 

91.  Resp.  ad  1°»,  Dist.  Si  Petrus  ejusque  successores  specta- 
rentur  ut  personae  privitae ,  conc;  si  ut  caput  Ecclesiae ,  univer- 
salis  pastor  ac  unitatis  centrum,  neg.  Nam  ut  apposite  observat 
S.  Ambrosius  :  Ubi  Petrus,  ibi  Ecclesia  (2),  vel  ut  loquitur 
S.  Cyprianus  :  Ecclesia  esi  in  Episcopo  (3) ;  ac  proinde  omnes 
praerogativae  unitatis  seu  Ecclesiae  eminentiori  quadam  ratione 
in  Petro  resident ,  quia  in  Petro  Ecclesia  ,  et  Ecclesia  in  Petro  est; 

(1)  In    Dial.  adv,    LuciferianoB  ,  (2)  Enarr.  in  Psalm.  xl,  n.  3o. 

n.   19,  edit.  Vallarsii.  (3)  De  unit.  Ecclesia  ^  loc.  cit. 


P&OP.    IV.    DE    ECCL.    PBOPH.  247 

nec  fieri  unqaam  potest ,  ut ,  cum  Petrus  seu  Romanus  Pontifex 
proprio  ministerio  fuogitur ,  Eeclesia  per  ipsum  et  in  ipso  non  agat, 
Bon  definiat,  etc.  Est  enim  caput ,  et  quidem  vivum  et  operans, 
Talis  est  autem  ratio ,  quare  videamus  Christum  Petro  seorsim  ea 
omnia  contulisse ,  quae  toti  postea  contulit  collegio  apostolico  seu 
Ecclesiae,  quae  insuper  debet  regi,  moveri,  dirigi  a  capite,  nec 
quidpiam  potest  independenter  ab  ipso. 

92.  Ad  2°» ,  Neg,  Ecclesia  enim  ea  semper  ut  absoluta  intellexit 
et  habuit.  Addo  ejusmodi  exceptionem  aditum  aperire  omni 
perduelHoni;  quilibet  enim  haereticus  et  contumax  posset  hoc 
modo  eludere  quamcunque  Ecclesiae  definitionem. 

9S.  Ad  3"» ,  Dist.  Et  haec  verba  intelligenda  sunt  de  defectione 
partiali  particularium  membrorum ,  trans.;  de  defectione  totali 
ipsius  Ecclesiae ,  neg.  Transmisimus  primum  membrum  antece- 
dentis  ,  eo  quod  non  desint  interpretes ,  qui  alio  sensu  exponant 
laudata  testimonia. 

94.  Ad  4°»,  Dist.  Et  hyperbolica  S.  Hieronymi  verba  sunt  in- 
telhgenda  de  apparente  quadam  ac  momentanea  muUorum  de« 
fectione,  conc;  de  vero  ac  generali  Ecclesice  defectu ,  neg.  Ci- 
lata  enim  verba  protuHt  S.  Doctor  ex  occasione  subscriptionis 
a  Patribus  ariminensibus  factae  yoci  oixoioixjiou,  dum  nempe  vim  vo- 
cis  non  intelligerent ,  decepti  fraudibus  Arianorum  ac  vi  adacti ; 
verum  simul  ac  detecta  est  fraus ,  plerique  illam  illico  retracta- 
verunt.  Deerat  ConciHo  Romanus  Pontifex  vel  ejus  legatus, 
majorque  Episcoporum  Ecclesise  cathoHcae  pars  eidem  concilio 
non  interfuit  (1);  addo  nonnisi  per  vim  sibi  a  Constantii  Im-i 

(1)  Ursacii  polissimnm    ac  Yalentis  divinae.  Sed  crimini  datam  est  Patribos 

Episcoporam  arianoram  artibas  factam  islis  ,  qaod  neglexerint  formalam  nicx- 

est  ut  deciperentar  Patres  ariminenses,  nam  ,  qaae  erat  tessera  omniam  Gatho- 

qai  ad  id  addacti  faerant ,  at  sabscri-  licoram  adversas   Arianos  maltiplices- 

berent  formalae  sirmiensi  ,  qaae  vel  ca-  qae  Arianoramsarcolos,  qaionanimiter 

tholica  est ,  vel  saltem  sensam  catho-  eam  rejiciebant.  Ceteram  a  Gonstantii 

licum    patitar.   Filias   enim    calholico  satellitibas   plures    easqae    gravissimas 

sensa  dici  potest  similis   Palri ,  at  in  vexationes  Patres  ariminenses  passi  sunt, 

sensa  similitudinis  substantialis  proma-  adeo  ut  nallo    modo  censeri  debeat  li- 

nantis  a  participalione  ejasdem  natarae  bera  eoram  sobscriptio  3  facta  enim  est 


248  DE    VERA    REL.    ADV.    HETER. 

peratoris  satellitibus  illatam  Episcopos  illos  subscripsisse.  Sane 
nemo  ingemit  et  miratur  se  esse  et  haberi,  qualem  se  esse  scit 
et  vult ;  ergo  ,  cum  Episcopi  ariminenses  ingemuerint  et  mirati 
sint  juxta  Hieronymum ,  traduci  se  veluti  Arianos,  manifestum  est 
eos  tales  non  fiiisse  neque  in  corde  neque  in  confessione  externa ; 
alias  nec  ingemuissent ,  nec  mirati  fuissent.  I 

PROPOSITIO  V. 
Hinc  sola  Ecclesia  catholica  est  vera  Ecclesia  Christi. 

95.  Haec  propositio  necessario  fluit  ex  praecedenti.  Si  enim 
vera  Ecclesia  Cbristi  ea  sola  est,  quam  Christus  ipse  fundavitin 
unitate  fidei  ac  regiminis ,  quaeque  non  interrupta  successione  ad 
mundi  exitum  perdurare  debet ;  cum  Ecclesia  catholica  sola  sit , 
quae  ab  Apostolis  ad  nos  usque  pervenerit  in  utraque  fidei  ac  re- 
giminis  seu  capitis  unitate ,  ut  omnia  monumenta  testantur , 
evidens  est  solam  Ecclesiam  catholicam  veram  esse  Ecclesiam 
Christi. 

96.  Et  sane  quod  attinet  ad  unitatem  fidei ,  haec  patet  l»  ex  eo, 
quod  omnium  saeculorum  hseretici  impugnaverint  illam  eamdem 


sub  finem  synodi ,  quando  jam  dege-  Imperii ,  octingenti  vero  in  latinis.  Etsi 

neraverat  in  conciliabulura.  Dixi  prae-  huic  snpputationi  non   subscribamus ; 

terea   majorem   defuisse    Episcoporum  nam  ex  aliis  monumentis  conslatlonge 

Ecclesiae  catholicx  partem ,  praeter  Ro-  plures   per   ea  tempora  in  occidentali 

maniPontificislegatos;  quia,  licet  nemo  prsesertim  ecclesia  Episcopos  fuisse.  In 

ex  veteribus  transmiserit  adnos  certum  hoc  censu  praeterea  desuut  sedes  epis- 

Episcoporum   numerum  tempore  Con-  copales  extra  ditionem  romanam  positae, 

stantini  et  Constantii  ,  attamen  opera  quae  paucae  non  erant.  In  Goncillo  vero 

ac  diligentia  CaroU  a  S.  Paulo^Lucae  ariminensi  non  interfnernnt  nisi  4^0 

Holstenii  atque  Binghami ,  facta  recen-  Episcopi,  ex  quibus  juxta  S.  Alhana- 

sione    omninm    sedium    Episcopalium  sium  ,lib.  Z)e«ynoo?t«,  quinquaginta,  et' 

Ecclesiae  catholicae  in  Imperio  romano  ,  j  uxta   Sulpitium    Severum  ,  octoginla 

compertum  est  numernm  eorum  per  ea  erant  Ariani.  Cons.  Colleclio  Concilio- 

tempora  ad    i8oo   attigisse  ,    quorum  rum,  Labbei ,  tom.  ii,  col.  792  et  seqq. 
mille  inveniebantur  in  provinciis  graecis 


PROP.    V.    BE    ECGt.    GATHOL. 


249 


fideni ,  in  cujus  possessione jam  erat  Ecclesia,  cum  ipsi  insurrexerint 
et  protestati  fuerint  modo  adversus  unum ,  modo  adversus  alterum 
ipsius  fidei  articulum ,  quos  tamen  Ecclesia  semper  in  possessione 
sua  retinuit ,  rejiciens  ut  profanos  novatores  et  usurpatores  eos , 
qui  aliquo  ex  ejusmodi  articulis  eam  privare  conati  sunt ;  non  secus 
eos  execrata  est,  qui  spolia  aegyptiorum  in  suam  haereditatem 
novo  semper  astu  inferre  aliquando  contenderunt ,  eosque  pari- 
ter  ut  profanos  novatores  rejecit  e  sinu  suo  (1).  Ipsa  proinde  sem- 
per  prcBscripsit  istorum  innovationibus  sive  negativis  sivi  positi- 
vis.  Quare  Ecclesia  semper  tranquilla  spectatrix  fuit  istarum 
omnium  sectarum  ortus  et  interitus ,  ac  toties  repetere  potuit  : 
Defuncii  sunt  enim  qui  qilcerehaiit  animam  pueri ,  nec  non 
Psalmistae  verba  :  Yidi  impium  supereccaltatum  et  elevatum ,  et 
transivi,  et  ecce  non  erat, 

97.  Patet  2°  ex  consensu  ac  testimonio  haereticorum.  Haere- 
tici  enim,  qui  nunquam  sibi  cohaerentes  fuerunt,  dum  in  aliqua 
doctrinae  parte  seu  articulo  ab  Ecclesia  dissentiebant ,  cum  eadem 
in  ceteris  omnibus  fidei  capitibus  consentiebant ;  omnes  proinde 
haeretici ,  exceptis  punctis  a  quibus  aberrabant,  fassi  seraper  sunt 


(I)  Id evincitur  ex  ipsis  scriptis  apos-  nam  negare.  Legantar  epistolae  S.  Ig- 

tolicis.  Etenim  S.  Petrus  excitatprimos  nalii  raartyris  ,  epistola  S.   Polycarpi , 

Chrislianos ,  ut  memores  sunt ,  adversns  scripta  Jnstini ,  Clementis  Alexandrini , 

hajreticorum  novitates  ,  verborum  Pro-  Irenaji ,  Origenis  ,  etc.  In  quavis  prope 

phetarum  et  Apostolorum  ( ii  Pet.  ii.  3);  pagina  in  novatores  haec  objurgatio  oc- 

sic  pariter  S.   Judas  adhortatnr  fideles  currit ,  et  eos  hoc  ipso  nomine  Patres 

ut   adhaereant  fortitur  semel   traditcc  damnaverunl.  Quod  vero  admirationem 

Sanctis  fidei ;  S.  Paulus  in  i«  ad  Cor.  excitat,   potissimum  est,  quod  recen- 

cap.  i5,  arguit  eos ,  qui  dicebanl  re-  tiores  novatores  (protestantes)  dicant , 

surreclionem  jam  esse  factam ,  seu  non  veleres  novatores  esse  haereticos  ,  insa- 

dari  carnis  resurreclionem ;  S,  Joannes  nos,  etc.    neque  animadvertant  se  in 

invehitur  in  eos,  qui  docebant  Chris-  eumdemcensumcadere.NuIlum  omnino 

tum  non  venisse  in  carne ,  qui  solve-  discrimen  est  inter  recentiores  et  vele- 

bant  Christum  ,  etc.   Quod  attinet  ad  res  ,  nisi  fortasse  in  aliqua  errorum  di- 

Patres   apostolicos    aliosque  ,    qui  eos  versitate  ac  temporum  discrimine ,  sed 

subseculi  sunt,  res  adeo  manifesta  est  principiura   idem  est ,   quia   diversitas 

ex  ipsorum  scriptis  ,  ut  in  dubium   id  temporis  et  erroram  non  matat  naluram 

revocare  perinde  sit  ac  lacem  meridia-  haeresiam. 


250  DE    VERA    REL.    ADV-    HETER. 

in  reliquis  Ecclesiam  catholicam  veram  fidem  retinuisse  ;  hinc,  si 
percurramus  circulum  articulorum ,  quos  seorsim  singulae  haereti- 
corum  sectae  cum  Ecclesia  catholica  profitebantur  vel  adhuc  pro-* 
fitentur,  completum  habebimus  et  absolutum  doctrinae  cathoHcae 
corpus  seu  collectionem  omnium  dogmatum  fidei  nostrae ;  quo  fit 
ut  haeretici  ipsi ,  licet  inviti ,  totidem  sint  luculentissimi  testes 
verae  fidei ,  quam  Ecclesia  cathohcasemper  professa  est.  Quod  vero 
attinet  ad  veritates  ,  quas  ipsi  singillatim  impugnarunt ,  nuUa  est 
ratio  cur  his  potius  quam  iUis  assentiamur.  Si  enim  simul  colli- 
gerentur  articuli  seorsim  ab  ipsis  negati ,  jam  nuUus  nobis  restaret 
articulus  fidei ,  atque  in  pluribus  perfectae  simul  haberentur 
contraditiones. 

98.  Patet  3°  eadem  veritas  ex  perpetua  dissensione  haereti- 
corum  in  constituenda  vera  et  certa  epocha  ,  et  in  determinando 
vero  auctore  innovationis ,  quae  juxta  ipsos  in  Ecclesia  cathoHca 
aliquando  introducta  fuit.  Centuriatores  magdeburgenses  sibi 
contradicunt  (1)  ;  Hospinianus  accusat  S.  Gregorium  M.  tanquam 
auctorem  superstitionis  et  idololatriae  (2) ;  minister  Claudius  sae- 
culum  YII  recenset  adhuc  inter  aureos  Ecclesiae  dies  (3);  Andreas 
Rivetus  sententiam  dicit  communem  omnibus  Calvinistis  esse , 
quod  Antichristus  signum  seu  vexillum  pubHce  erexerit  in  Ecclesia 
post  sexcentos  annos  a  Christo  nato  (4) ;  alii  communiter  vel  ad 
quintum  vel  sextum  saeculum  restringunt  aureos  Ecclesiae  dies  (5); 
dominus  d'Aubigne  quatuor  priora  integra  saecula  ex  consensu 
ministrorum  calvinistarum  habet  pro  regula  fidei ;  Gibbon  affir- 
mat ,  quod  nemo  eruditorum  resistere  possit  ponderi  evidentiae 
historicae,  quae  testatur  per  totam  periodum  quatuor  priorum 
saeculorum  praecipua  puncta  doctrinae  papisticae  (nempe  catholicae) 
jam  admissa  fuisse  theoretice  et  practice  (6);  Newton  fatetur 


(1)  Gfp,  Centuria  i",  lib.  n,c.  4»  (^)  Ibidem. 

p.  i38,  tum  Cent,  iii,  e.  5  ,  p.  i^S,  (4)  Critici  sacri. 

ed,  Basil.  anni  i56a,  et  alibi  passim  ,  (5)  V.  Bellarm.   lib.  iv  ,    De  notis 

siqnidem  semper  haerent.  Ecclesias  militantis  ,  cap.  6. 

(2)  Apnd  anonymum  impngnatorem  (6)  Mkm,   tom.  i  ,  c.    i  ,  versionis 
Gibbonii,   edit.  Pisan.  gallicae. 


PROP.    V.    DE    BCGL.    CATHOL.  251 

germina  papis7ni  sata  fuisse  ab  zpsa  cetate  apostolica  (1).  Ergo 
ex  confessione  expressa  ipsorum  adversariorum  eorumque  agendi 
ratione  ineluclabile  haberaus  argumentum  de  perpetua  fidei  uni- 
tate  in  Ecclesia  catholica ,  qiiin  recurrere  debeamus  ad  positiva 
et  singularia  testimonia  quoad  singulos  articulos ,  de  quibus  agen- 
dum  erit  in  hujus  operis  decursu.  Addo  qualeracunque  haereti- 
corum  hypothesim  pugnare  cum  promissis  Christi  et  esse  prorsus 
impossibilem  ,  cum  ,  ut  ait  Bellarminus ,  in  omni  etiam  levi  mu- 
tatione  semper  ostendi  hgec  quinque  possint  :  auctor ,  dogma  , 
aetas,  defensores  et  oppugnatores. 

99.  Quod  vero  spectat  ad  unitatem  regiminis  ,  seu  ad  succes- 
sionem  non  interruptam  pastorum  seu  Episcoporum ,  a  Christo 
ad  nos  usque ,  series  Romanorum  Pontificum ,  cum  quibus  omnium 
particularium  Ecclesiarum  Episcopi  communicarunt ,  est  monu- 
mentum  indubiae  fidei  atque  certissimum  perpetuitatis  et  uni- 
tatis  regiminis  ejusdem  Ecclesiae. 

100.  TertuHianus ,  Cyprianus ,  Irenaeus  ,  Eusebius  caesariensis, 
Optatus  milevitanus ,  Augustinus  exhibent  catalogum  Romano- 
rum  Ponlificum  sancti  Petri  successorum  usque  ad  sua  tempora , 
quem  subsequentes  scriptores  subinde  extenderunt  usque  ad 
aetatem  nostram  (2). 

101.  Romanum  autem  pontificem  quovis  tempore  habitum 
fuisse  veluti  caput  totius  Ecclesiae  catholicae ,  principium ,  radicem, 
fontem,  centrumunitatisregiminis  ecclesiastici,  omnium  saeculo- 
rum  monuraenta  pariter  testantur. 

102.  S.  Irenaeus  :  ^fi?  hanc  Ecclesiam  (romanam),  scribit, 
propter  potentiorem  principalitatem  iiecesse  est  omnem  convenire 
Ecclesiam  ,  et  eos  qui  sunt  undique  fideles ;  atque  exposita  serie 
Romanorum  Pontificum  a  S.  Petro  usque  ad  Eleutherium  con- 


(1)  Bishop  Newton  ,  Dissertations  romaine  sont  en  ^rande  partie  ant6- 

on  the  prophecies  ^   in-8° ,  tom.  iii  ,  rieura  a  presque  tous  les  etablissemenM 

c.    lo,   pag.  148,    London  ;   addalar  politiques  de  V Europe. 

Hame,  quiinsuaj^iA/ortaiErenriciviii,  (2)  In    Biatoriis    ecclesiastici»    oin- 

cap.  29,  ad  annam  i52i  ,  alBnnaTit :  nibas. 
Que  les  pouvoirs  exercks  par  VEglise 


252  DE    VERA    REL.    ADV.    HETER. 

cludit  :  Hac  serte  et  successione  y  tum  traditio  Apostolorum  in 
Ecclesia,  tum  prcedicatio  ad  nos  usque  pervenit  (1). 

103.  Tertullianus  licet  jam  Montanista  vocat  Romanum  Pon- 
tificem  Episcopum  Episcoporum  (2)  ,  quse  denominatio  vel 
communis  erat  in  Ecclesia  ad  designandum  Romanum  Pontificem , 
vel  saltem  ab  omnibus  admissa  erat  suprema  Romani  Pontificis 
auctoritas  in  universam  Ecclesiam ,  ipso  adnotante  Fleury  (3) , 
illa  denominalione  designata. 

104.  Origenes  unum  idemque  esse  affirmat  petram  seu  Roma- 
num  Pontificem  et  Ecclesiam,  scribit  enim  :  An  quasi  unam 
eamdemque  rem  petram  et  Ecclesiam  (Cbristus  posuit)?  Hoo 
verum  eonistimo ;  7iec  enim  adversus petram ,  superquam  Chris- 
tus  Ecclesiam  cedificat ,  nec  adversus  Ecclesiam  portce  inferi 
prcevalebunt  (4). 

105.  S.  Cyprianus  vocat  Ecclesiam  Romanam  Ecclesice  catho- 
licce  radicem  et  matricem  (5) ,  et  Romanum  Pontificem  Ecclesice 
unius  caput  et  radicem  (6) ,  et  alibi  rursum  vocat  Romanam 
Ecclesiam  Ecclesiam  principalem ,  unde  unitas  sacerdotalis 
exorta  est  (7). 

(1)  Contra  hcBreses  y  lib.  iii,  cap.  2  d^Apostolique  que  les  catholiques  lui 
et  seq.  donnaient. 

(2)  Lib.  Depudicitia,  cap.  i  :  Au-  (4)  "h  as  ivof  kx)  tou  uvtou  Tns  Tri- 
dio  edictum  esse  propositum  ,  etqui-  Tfus,  km)  t^s  iKKXtia-Us  \  toZto  ^'  oT- 
dem  peremptorium  :  Pontifex  scilicet  fccct  dx*jB-is  Tvyx^*^'*  >  '^^^^  7^P  '"9^ 
Maximus  ,  quod  est  Episcopus  Epis-  TTfTpecs ,  i<p'  ^s  o  x?'^^^s  oiKo^o/Lcei  tj?\ 
coporum  ,  edicit :  ego  et  mcechice  et  iKKXijrictv ,  oore  Ttjs  tKxXijTtcts  ttvXui 
fornicationis  delicta  poenitentia  func-  u^ou  KXTKrxua-ovrif.  Tom.  xiiinMatlh. 
^i«  (/tmz^^o.  Edit.  Rigaitii.  n.  ii.  Cons.praetereaeamdem,  Ilom.v, 

(3)  Vid.  Hist.  eccles,  liv.  v.  n.  4^.  in  Exod.  n.  4 »  ubi  ait :  Kide  magno 
Paris,  1 7 1 3  ,  ubi  sic  scribit :  Ze«  Pfljoe*  illi  Ecclesice  fundamento  et  petroB 
ne  prenaient  point  alors  ces  titres  ,  et  solidissimce ,  superquam  Christusfun- 
c*est  par  ironie  que  Tertullien  les  davit  Ecclesiam  ,  quid  dicatur  a  do- 
leur  donne  ;  mais  cette  raillerie  eut  M  mino  :  modicce  ,  inquit,  fidei  quare 
sans  fondement ,  si  le  Pape  n'eut  Hk  dubitasti  7 

en  effet  regarde  par  tous  les  catholi-  (5)  Epist.  ^S,  ad  Corn. 

ques  comme  le  chef  de  la   religion  et  (6)  Epist.  ^3  ,  ad  Jab. 

le  pasteur  des  Eviques  m6mes»  11  lui  (7)  Epist.  55  ,  ad  Corn. 
donne  ensuite  les  titres  de  Pape    et 


PROP.    V.    BE    EGCL.    GATHOL.  253 

106.  Concilium  propterea  Aquileiense ,  quod  anno  381  cele- 
bratum  fuit ,  cuique  praefuit  S.  Ambrosius ,  haec  habet ,  loquens  de 
eadem  Romana  Sede  :  Inde  enini  et  in  omnes  venerandce  com- 
munionisjura  dimanant  (1).  Hinc  celebre  illud  ejusdem  S.  Am- 
brosii  dictum  :  Ubi  Petrus  ibi  Ecclesia  (2). 

107.  S.  Hieronymus  comparat  Ecclesiam  seu  Sedem  Roma- 
nam  arcae  Noe ,  extra  quam  omnes  perierunt ,  et  domui ,  extra 
quam  agnum  comedens  profanus  est ;  sic  enim  scribit  ad  Dama- 
sum  :  Ego  BeatitudinitucB ,  id  est,  CathedrcB  Petri,  communione 
consocior ,  super  illa?n  petram  cedificatam  Ecclesiam  scio.  Qui- 
cunque  extra  hanc  domum  agnum  comederit,  profanus  est,  Si 
quis  in  Noe  arca  non  fuerit,  peribit  regnante  diluvio  (3). 

108.  S.  Optatus  Milevitanus  :  Cathedra ,  inquit  ,  unica  est , 
qucB  est  prima  de  dotibus,,,.  Sedit  prior  Petrus,  cui  successit 
Linus ,  Lino  Clemens ,  Clementi  Anacletus....  Damaso  Syri- 
cius,  qui  noster  est  socius  ,  cum  quo  nobis  totus  orbis  commercio 
formatarum  in  una  communionis  societate  (4). 

109.  S.  Augustinus  in  eodem  sensu  loquens  de  successione 
Romanorum  Pontificum  ac  Petri  sede ,  ut  confunderet  schismaticos 
Donatistas,  scribit  :  Ipsa  est  peira,  quam  non  vincunt  superbce 
inferorum  portce  (5). 

110.  S.  Petrus  Chrysologus  :  QuoniamB.  Petrus,  inquit,  qui  in 
propria  sede  vivit  et prcesidet ,  prcestat  qucerentibus  veritatem{fo). 

111.  Huic  consentiens  doctrinae  Concihum  oecumenicum  Chal- 
cedonense,  actione  II,  clamavit :  Petrus per  Leonem  locutus  est(7); 
et  similiter  Conc.  generale  YI ,  actione  XVHI ,  loquens  de  epistola 

(1)  Co//ec/.  Conci/.  Labbei,  epist.  i",  poteslas ,  tot  in  Ecclesiis  efficientur 
ad  Gratianum  Imperatorera  ,  tom.  ii ,      schismata  ,  quot  sacerdotes. 

col.  990.  (-4)  Lib.  II ,  Contra  Parmen.  edit. 

(2)  In  PsaL  xl,  n.  3o.  Gabr.  Albaspinaei,  Paris,  i65i. 

(3)  Epist.  i5,  ad  Damas.  alias  5^  ,  (5)  In  Psalmo  contra  partem  Do- 
dit.  Vallarsii  ,  n.  2  ,  qai  praeterea  in  nati ,  circa  finem  ,   tom.  ix,  opp. 
Dial.  adv.  Lucif.  n.  9  :  Ecclesice  sa-  (6)  Bihl.  Patrum  De  la  fiigne.  tom.ix. 
lus,\nc{mt  f  insummisacerdoti»  dig-  \^)Acta    Concilii   Chalcedonensis  , 
nitate  pendet ,  cui  si  non  exsorsquoB-  tom.  iv,  edit.  Labbei. 

dam   et  ah  omnihus    eminena    detur 


254  DE    VERA    REL.    AI)V.    HETER. 

S.  Agathonis  :  Charta,  ait.  et  atramentum  videbatur,  ged  per 
Agathonem  Petrus  loquebatur;  et  Episcopi  orientales ,  scri- 
bentes  ad  Pontificem  Summacbum,  sic  eum  alloquuntur  :  Qui 
quotidie  a  sacro  tuo  doctore  Petro  doceris  oves  Christi  per  totum 
habitabilem  mundum  creditas  tibi pascere  (1). 

112.  Hinc  Concilium  oecumenicum  Lateranense  IV  anno  1213 
hanc  edidit  definitionem :  Sancimus ,  utpostromanam  Ecclesiam, 
quce  disponente  Domino  super  omnes  atias  ordinarice  potestatis 
obtinet principatum ,  utpotemater universorum  Christi  fideUum 
etmagistra,  etc.  (2).  In  Goncilio  Lugdunensi  oecumenico ,  anno 
1274  celebrato ,  banc  fidei  professionem  Graeci  ediderunt ,  ut 
denuo  cooptarentur  in  Ecclesiam  catbolicam  :  Romana  Ecclesia 
summum  et  plenum  primatum  et  principatum  super  universam 
Ecclesiam  catholicam  obtinet,  quem  se  ab  ipso  Domino  in  beato 
Petro  jipostolorum  principe  sive  vertice ,  cujus  Romanus  Pon- 
tifex  est  successor,  cum  potestatis  plenitudine  recepisse  veraciter 
et  humiliter  recognoscit  (3).  Ac  demum  Concilium  oecumenicum 
Florentinum  definivit :  Sanctam  apostolicam  Sedem  et  Romanum 
Pontificem  in  universumorhem  tenere  primatum ,  etipsum  Roma" 
num  Pontificem  successorem  esse  beati  Petri  principis  Apostolo- 
rum,  etverum  Christi  vicarium,  totiusque  Ecclesice  caput,  etom^ 
nium  Christianorum  patrem  et  doctorem  existere ;  et  ipsiin  beato 
Petro  pascendi ,  regendi  et  gubernandi  universalem  Ecclesiafn 
a  Domino  Nostro  Jesu  Christoplenampotestatemtraditam  esse{Jv), 
113.  Patet  igitur  ex  bis  omnibus  testimoniis  et  monumentis , 
aliisque  quamplurimis,  quae  afFerri  possent  omnium  saeculorum , 
semper  Romanum  Pontificem  S.  Petri  successorem  ab  universa 

(1)  Apod  Labb.  tom.  iv,  col.  l3o5.       roworJjp^TJji'  rcv  ^ftarroVf  x,»t  voiirvi?  r^^ 

(2)  Ibid.  tom.  xi  ,  part.   i,  c.  i53.       tKKXtjo-iuf     xetpctX^v ,    Kctt   'xoirren    rSt 

(8)     Ibid.    COI.    966.  ^fttTTlUvSt     VeCTt^et     Tt     KCCt     ^t^CCTKUXoV 

{A)    Eri  tftl^ofctf  Ttjf  ciyiecf  ecTToTToXt-'       v-xec^^^ttv  ,Keet  etvTa  iv  tu  fAUxuptot  Ui- 

Klff    KMitO^V  ,    XeCt    Tef  'VotfKUiKOf    etfX^t'  Tfm    TOV      XOtfCUtVttf  ,     KUt     ^ttdvvtif  f    KUl 

fta  tlg  VUTUf  Tljl»    OtKOVfiiftjf  TO  TTfOITelof  KvQtfVUf     T^v    KudoXtx^v     iKxXijTiuv     vxo 

xmrix*tf,e0VTov  Tt  Tev^FatfcuiKefu^^^tt^iu  rov    KVftov    ii/tcSv   '1$itov    XptTTOv  xX^^if 

ctei^o^ov  tifut  tov  fceoxufiov  TliTpov  tov  i%ovTtuf  'XUfu^t^oT^ut»  Ibid.  fom.  xill , 

xoftt^uiou   rmv   uxoTToXm  j    xui    uXtibn  col.   1 167. 


PROP    V.    DE    ECGL.    CATHOL. 


255 


Ecclesia  veluti  radicem,  fontem  ,  originem,  caput  et  centrum 
ecclesiasticae  unitatis  habitum  fuisse.  Hinc  licet  multi  fuerint 
Episcopi  per  orbem  dispersi ,  semper  tamen  unus  fuit  Episcopatus 
ob  istorum  intimam  adhaesionem  ad  Romanum  Pontificem ,  et  una 
Ecclesia,  qudd  ad  Trinitatis  instar,  ut  loquitur  S.  Symmachus  (1), 
cujus  una  est  atque  indimdua  potestas  ,  unum  per  diversos 
antistites  sacerdotium.  Qua  pariter  similitudine  usus  est  S.  Cy- 
prianus  (2) ,  tum  ad  explicandum  Episcopatum  unum  Episcopo* 
rum  midtorum  concordi  numerositate  diffusum,  tum  ad  expo- 
nendam  unitatem  illius  Episcopatus,  cujus  a  singulis  in  solidum 
pars  tenetur  (3) ;  qui  postea  concludit  :  Et  idcirco  Dominus 
insinuans  nohis  unitatem  de  divina  auctoritate  vetiientem  ponit 
et  dicit :  Ego  et  Pater  unum  sumus ;  ad  quam  unitatem  redigens 
Ecclesiam  suam,  denuo  dicit:  Et  erit  unus  grex,  et  unus  pastor  (4); 
ex  quo  infert  :  Si  autem  grex  unus  est,  quomodo  potest  gregi 
numerari,  qui  in  numero  gregis  non  est? 

114.  Jure  propterea  his  praemissis  nos  concludimus  :  Ecclesia 
Christi  unitate  regiminis  in  Petro  ejusque  successoribus  constituta 
est;  atqui  in  sola  Ecclesia  cathoHca  invenitur  ista  perpetua  et 
nunquam  interrupta  successio  Romanorum  Pontificum  cetero- 
rumque  omnium  Episcoporum,  qui  cum  ipsis  communicarunt, 
assurgendo  a  Gregorio  XVI,  qui  nunc  Ecclesiam  regit,  usque  ad 
Petrum ,  nempe  usque  ad  Apostolos  et  usque  ad  Christum ;  ergo 
sola  Ecclesia  cathoHca  habet  hanc  perpetuam  regiminis  unitatem. 

115.  Seu  quod  consequens  est ,  si  vera  Ecclesia  Christi necessario 
atque  ex  ipsius  institutione  estuna,  visibihsatque  perpetua,  cumsola 
Ecclesia  catholica  has  sibi  vindicet  proprietates  ,  sola  igitur  Eccle- 
sia  cathohca  est  vera  Ecclesia  Christi.  Quod  erat  demonstrandum. 

116.  Ex  his  sequitur  1°  omnes  communiones  ab  eadem  Ecclesia 
separatas  totidem  esse  synagogas  satanae,  ut  phrasi  utar  beati 
Joannis  (5) ,  et  humanae  superbiae  monumenta ,  non  autem  Christi 
Ecclesias. 


(1)£pUt.  I,  apad  Labbenm^tom.  iv,  (3)  Tract.  de  unitate  Eoclesia, 

col.   1^291.  (4)  EpisL  76,  ad  MagDam. 

(2)  Epist.  52 ,  ad  Antonian.  (5)  Apoc.  in  ,  9. 


256  DE    VERA    REt.    ADV.    HETER. 

117.  Sequitur  2o  hanc  esse  potissimum  rationem,  cur  praeter 
Ecclesiam  romanam  seu  Ecclesiam  catholicam  ,  quae  a  Christo  ad 
nos  usque  perseverat ,  nullse  sectae  ausge  quidem  fuerint ,  obsis- 
tente  sciHcet  ineluctabili  conscientiae  testimonio,  sibi  usurpare 
nomen  EcclesicB  catholicce ,  quam  denominationem  semper 
intactam  reliquerunt  veteri  illi  Ecclesiae ,  a  qua  discesserunt ,  sed 
vel  a  sectae  seu  factionis  auctoribus  nomen  habuerunt  ex.  gr. 
Sabelliani ,  Ariani ,  Macedoniani.,.  Lutherani ,  Calvinistce , 
Jansenistce,  etc.  vel  ab  alio  nomine,  quod  sibi  imposuerunt ,  ex.  gr. 
Gnosticorum  ,  Noetarum..,  Reformatorum  ,  Apostolicorum  , 
Evangelicorum ,  Protestantium.  Hae  autem  sunt  illae ,  quas  Bret- 
schneider  et  Benjaminus  Constant  vocant  formas  accidentales ; 
sunt  certe  prorsus  accidentales ,  stricto  sensu  acceptOB ,  a  spiritu 
superbiae  inductae.  Toties  proinde  se  ipsos  judicant  etdamnant, 
quoties ,  symbolum  apostoHcum  recitantes  ,  profitentur  se  credere 
Ecclesiam ,  dum  ipsae  separatas  factiones  constituunt  et  parti» 
culares  sectas  (1). 

118.  Sequitur  3°,  quod  si  fons  et  origo  unitatis  Episcopatus  et 
Ecclesiae  est  in  Romano  Pontifice ,  grsecos  scismaticos ,  Ruthenos , 
Ecclesiam  angUcanam ,  ultrajectinam  ceterosque  Episcopos  omnes, 
a  Romano  Pontifice  separatos  ac  divisos  ,  nuUo  modo  pertinere  ad 
individuam  Ecclesise  unitatem,  ideoque  neque  adChristi  Ecclesiam. 

(1)  Gonantar  quidem  haeretici  iden-  solum  a  Catholicis  ,  sed  etiam  ab  hce- 

tidem  alio  nomine  Catholicos  nominare,  reticis  a  vobis  dissentientihus  et  vobis 

papistaseJi,gT,pontificios,romanistas,  similibus  Pelagiani  vocamini ;  quem- 

etc.  at  frastra ;  in  hoc  enim ,  sicut  et  in  admodum  non  tantum    a  Catholica , 

reliqais  omnibas  saos  ,  at  ipsi  vocant,  sed    etiam    ab     hosresibus   vocantur 

antecessores   imitati  sant ,    qui  eadem  Ariani.   Vos  vero  soli  nos  appellatis 

ratione  sese  gesserunt ,  nullo  tamen  fe-  traducianos  ,  sicut  illi  homousianos , 

lici  successu ;  Catholici  enim  gloriosam  sicut  Donatistce  macarianos,  sicut  Ma- 

nomen  semper  Ecclesiae  Romanae  com-  nichcei  pharisoBos  ,  et  caeteri  hceretici 

munioni  adhaesit  atque  adhaBrebit.  En  diversis  nominibus.  Nec  mirum  esse 

qaid  de   veteribus  haereticis   scripserit  debet,  quod  novi  hceretici  Catholicis, 

S.  Aagustinns,  lib.  i,  Operisimperfecti^  a  quibus  exeunt ,  novum  nomen  impo- 

n. 'jS  :  Athanasianos  ,  inqmt ,  vel ho-  nant.    Hoc   enim  et    alii  fecerunt , 

mousianos  Ariani  Catholicos  vocant ,  quando  similiter  exierunt. 
non  et  alii  hmretici.  Vos  autem  non 


PROP.    V.    DE    ECGL.    CATHOL. 


257 


l^  119.  Sequitur  4°  nullum  dari  posse  Conciliuna  vere  oecumeni- 
cum ,  seu  reprsesentans  universam  Ecclesiam  ,  absque  Romano 
Pontifice,  qui ,  cumsit  caput  Ecclesiae,  hoc  ipso  est  caput  Concilii 
oecumenici ,  quod  illam  reprassentare  debet ,  et  quod  alioquin 
esset  acepbalum. 

120.  Sequitur  demum  ineptire  factiosos  quosdam  scriptores , 
qui  dicunt  Romanum  Pontificem  esse  signum ,  vexillum ,  signi- 
feritm  unitatis  vel  caput  ministeriale ,  non  autem  simpliciter 
caput,  centrumy  radicem  ipsius  unitatis  (1). 

DIFFICULTATES. 

121.  Obj.  primo.  1°  Fides  in  Ecclesia  immutari  potuit  sensim 
sine  sensu ,  ut  fit ,  donec  mutatio  ista  evaserit  universabs ;  nil 
mirum  igitur ,  si  assignari  non  possit  epocba  certa  inductae  immu- 
tationis.  2°  Addatur ,  quasdam  veritates  et  dogmata  progressu 
lemporis  obscurari  posse  ,  propterea  stante  hac  universali  qua- 
rumdam  veritatum  obscuritate ,  error  obrepere  faciUime  potuit ; 
ergo. 

122.  Resp.  kd.1^  ^  Ney.  Ahoquin  promissisChristus  defuisset^ 
quod  impium  est  asserere.  Ignorantia  et  error  dari  possunt  in 
privatis  individuis  ,  nunquam  vero  in  Ecclesia  ipsa ;  Christus 
enim ,  ut  superius  diximus ,  promissiones  suas  et  privilegia  non 
privatis  et  singularibus  personis,  sed  unitati  concessit.  Ahas 
semper  incerti  fluctuare  deberemus. 

123.  Ad  2™,  Neg,  pariter;  siquidem  ejusmodi  universaHs  ob- 


(1)  Ita  passlm  Jansenistae  ac  Pisto-  De  capitis  ministerialis  denominatione 

rienses  ,  praeserlim  vero  Tamburini ,  in  Romano    Pontifici  aitributa  ,  sic  ex- 

sua  Ethica  ,  tom.  i  ,  pag.  i^i  el  seq.  plicata  ,    ut    Romanus   Pontifex  non 

atque  in  sna  Analisi  delle  prescrizioni  a  Chrislo  in  persona  heati  Petri ,  sed 

di  Tertulliano ,    §  4^,  6o,   69,  etc.  ab  Ecclesia  potestatem  ministerii  ac- 

et  in  Catech.  Gourlin  ,  tom.  1 ,  cap.  9,  cipiat ,  qua  velut  Petri  successor^  r«- 

§3,  p.  i']^.  Denominatio  vero  capitis  rus  Christiticarius  actotiusEcclesiw 

ministerialis  ,  tributa  Romano  Pontifici,  caputpoUet  in  universa  Ecclesia  ;  hae- 

proscripta  fuit  in  Constitutione  Pii  vi ,  retica. 
Auctorem  fidei ,  prop.  in%  hic  verbis  ? 

T.  I.  17 


258  BB    VERA    RBL.    1)V.     HETER. 

scuritasestcommeiitum  Jansenistarum,  merito  confixuma  Pio  VI 
in  constitutione  u4uct07'em  fidei  (1).  Etenim  Ghristum  semper 
vigilat  super  Ecclesiam  suam,  eidem  prospicit,  ac  semper  cum 
ipsa  est, 

124.  Inst.  Cur  itaque ,  cum  Nova  oritur  controversia  ,  tot  dis- 
quisitiones  fiunt ,  tot  exoriuntur  dissidia  ? 

125.  Resp.  Quia  Christus  non  per  modum  inspirationis ,  sed 
per  modum  adsistentice ,  ut  jam  notavimus  ,  Ecclesiae  su3e  praesto 
est  •,  neque  excludit  media ,  studium  scilicet ,  humanam  indus- 
triam,  etc.  ad  finem  obtinendum.  Et  eadem  ratione  ac,  cum  quis 
cum  altero  contendit  de  possessione  bonorum  suorum,  iste  inqui- 
rit  in  instrumenta  et  titulos  propriee  possessionis ,  maxima  qua 
potest  diligentia ,  ut  sibi  vindicet  bona  propria ,  sic  Ecclesia 
inquirit  diligenter  in  monumenta  Scripturae  et  Traditionis ,  ut  ea 
opponatistorum  novatorum  audaciae ,  et  consulat  multorum  infir- 
mitati.  Praeterea  nonne  et  in  Concilio  Jerosolymitano  inter  Apos- 
tolos  et  seniores  magna  conquisitio  (  Act.  XV ,  7  )  facta  est  ad 
dirimendam  controversiam  de  legalium  observantia  ,  etsi  Apostoli 
omnes  et  singuli  infallibiles  essent? 

126.  Obj.  secundo.  Episcopi  sunt  successores  Apostolorum  , 
qui  immediatam  habuerunt  a  Christo  missionem ,  et  quidem  illi- 
mitatam ,  et  super  ipsos  non  minus  quam  super  Petrum  aedificata 
Ecclesia  est,  dicente  Apostolo,  quod  fideles  sedificati  sunt  super 
fundamentum  Apostolorum  et  Prophetarum  (  Ephes.  II ,  20  )  ; 
ac,  teste  praeterea  beato  Joanne,  civitas  Hierosolymorum  (Ecclesia) 
habet  fundamenta  duodecim ,  et  in  ipsis  duodecim  nomina 
duodecim  Apostolorum  Agni  (  Apocal.  XXI ,  14  ) ;  ergo  falsum 
est  unitatem  regiminis  ecclesiastici  ab  unitate  capitis  seu  Roraani 
Pontificis  provenire  ,  ab  eaque  pendere. 

127.  Resp,  Bist.  primae  propositionis  sensum  :  Episcopi  simul 
unum  corpus  efiicientes  sunt  successores  Apostolorum  seu  coUegii 
apostoiici,  conc;  singillatim  sumpti,  subdist.  quoad  potestatem 

(l)  Vrop.  l^,  Propositio,  qucBttsserit  momenti,  spectantes  ad  reiigionem, 
postreuiis  hisce  scbcuHs  esse  generaiem  et  quse  sunt  hasls  fidei  et  moralis  doc- 
obscuritatem  super  verilates  gravioris     trince  Jesu  Christi,  haeretica. 


PROP.    V.    DE    KCGl.    GATHOL.  SUJlft 

ordiiiis,  conc^  quoad  potestatem  jurisdictionis,  neg.  Addo ,  licet ex- 
traordinariafuerit  Apostolorum  potestas,  eara  tamen  non  fuisseil- 
limitatam  atque  independentem.  Nam  extraordinariam  hanc  po- 
testatem  habuerunt  quidem  Apostoli  a  Christo,  sed  subordinatam 
Petro ,  qui  unus  plenitudinem  potestatis  accepit  ad  suos  successores 
transmittendam ,  utpote  ordinariam.  Hincistud  intercedit  discri- 
men  inter  potestatem  Petro  coUatam  et  potestatem  collatam  Apos- 
tolis  singulis  :  licet  utraque  fuerit  plena  et  universalis  ,  attamen 
potestas  Petri  fuit  ordinaria,  suprema,  et  independens;  potestas 
Apostolorum  extraordinaria  et  subordinata  Petro  quoad  exerci-; 
tiura ,  quae  propterea  cum  ipsis  terminare  debebat.  Etenim  potes- 
tas  ista  extraordinaria  concessa  fuit  Apostolis  ad  fundandam  Ec- 
clesiam,  acnecessaria  fuit  iliis  Ecclesiae  primordiis ,  potestas  Petro 
insuper  concessa  fuit  ad  unitatem  Ecclesiae  conservandam ,  ideoque 
perpetua  atque  ,  ut  loquitur  TertuUianus ,  cumjure  traducis, 

128.  Hinc  rursum  idem  Tertullianus  :  Memento ,  scribebat, 
claves  hic  Dominum  Petro ,  et  per  eum  Ecclesice  reliquisse  (1); 
ac  reliqui  Patres  passim  vocant  Petrum ,  caput,  corriphceum , 
prossidem,  principem ,  pastorem  supremum  Apostolorum  et 
Ecclesiw  (2),  quia,  ut  loquitur  S.  Cyprianus :  Exordium  ahunitate 
proficiscitur ,  et  primatus  Petro  datur,  ut  una  Christi  Ecclesia , 
et  cathedra  una  monstretur ,  etpastores  sunt  omnes ,  et grex  unus 
ostenditur )  qui  ab  Apostolis  omnibus  U7ianimi  consensione  pas^ 
catur ,  et  Ecclesia  Christi  una  monstretur  (d) ,  Ecclesia  est  in 
Episcopo....  Petro  primum  Dominus  potestatem  dedit ,  et  post 
ad  Apostolos  quoque  loquitur...  super  Petrum  oedificat  Eccle- 
siam,  inde  Episcoporum  ordinatio  et  Ecclesice  ratio  decurrit  (4); 
ac  rursura  :  Una  Ecclesia  a  Christo  Domino  super  Petrum  ori- 
gine  unitatis  et  ratione  fundata  (5) ;  et  alias  saepe  earadem  veri- 
tatem  inculcat.  Consonat  S.  Cypriano  S.  Augustinus  ,  dicens  :  Et 
dubitabimus  nos  ejus  EccIesicB  condere  (jrernio ,  quce  usque  ad 
confessionem  generis  humani  ab  apostolica  sede  per  successiones 

(1)  Scorp.  c.  10.  (3)  De  unitate  Ecclesim. 

(2)Vid.Bolgeni,L'J5;;3Mco;3a/o,i789,  (4)  Ibid. 

Part.  I,  c.  2,  (b)  Epist,  ixx,  Ad  Januariam. 

17. 


260  DE    VER    REL.     ADV.     HETER. 

Episcoporitm  y  frustra  hwreticis  circiimlatrantibus ,,  .  culmen 
auctoritatis  obtinuit  (1)?  ut  alia  innumera  his  sirnilia  Patrum 
testimonia  praetermittam. 

129.  Ad  2"»  prop.  partem,  super  ipsos  non  minus ,  etc  Dist. 
Sed  diversa  ratione ,  ut  nuper  declaravimus ,  conc, ;  eadem  ra- 
tione ,  neg» 

130.  Ad  3«» ,  ad  prolata  nempe  testimonia  Scripturarum  ,  Disif^ 
Fideles  aedificati  sunt  super  fundamentum ,  id  est ,  super  fideni 
prajnuntiatam  a  Prophetis  ,  et  praedicatam  ab  Apostohs ,  qui  per 
praedicationem  diversas  Ecclesias  fundarunt ,  conc;  secus ,  neij. 

'  131.  Inst.  primo.  l^  S.  Cyprianus  dicit  :  Episcopatus  unus 
est,  cujus  a  singuHs  in  soUdum  pars  tenetur(2y^  2»  idem  praeterea 
addit :  Hoc  eratit  utique  et  ceteri  Apostolt ,  quod  fuit  Petrus ,  pari 
consortio  prcediti  et  honoris  et  potestatis  (3);  et  3°  S.  Hierony- 
mus  :  Licet...  cuncti  (  Apostoli  )  ,  inquit ,  claves  regni  coelorum 
accipiant  y  et  ex  aequo  super  eos  Ecclesice  fortitudo  solidetur  [A) -^ 
ergo. 

132.  Resp.  Ad  1™ ,  Dist.  a^itec.  A  singulis  in  solidum  pars 
tenetur ,  quoad  individuam  unitatem  ipsius  Episcopatus  et  Ec- 
clesiai ,  quae  non  dividitur  per  multitudinem  Episcoporum ,  qui 
cum  Petro  et  sub  Petro  tenent  et  pascunt  partem  sibi  commis- 
sam,  C07rc.;  quasi  Episcopi  singuli  Episcopatum  in  sohdo  tenerent, 
7ieg,  Talem  porro  esse  germanum  sensum  textus  alJati ,  patet  ex 


^l)  De  utilUate  credendi  ,  cap.  xvu,  vicarius,  qnacque  a  Christo  ad  nos  us- 

n,  35.   Jam   vero    si  ad    haec  aliaque  que  perpetuasuccessione  pervenit.  Hac 

propeinnumera  antiquitatis  documenta,  est  via  regia  ,  qusB  fallaciae  vel  errori  seu 

quae  adduci  possent ,  animadvertissent  deceptioni  obnoxia  non  esl.  Haec  obtinet 

vel  animadverterenl  Protestantes  ,  pro-  summam  auctoritatem.  Ubi  haec  abjici- 

fecto  tot  nova  systemata  non  excogitas-  tur  ,  nihil  certi  superest  ,  nullum  om- 

sent   vel  qnotidie   excoeitarent  ad  de-  nino  efFogium  ,  per  quod  desperationem 

tegendam  veram  Christi  Ecclesiara ,  et  vitare  possimus  ,  ut  ex  dicendis  magis 

coDsiitatam   a  Christo  religionem.  Yia  patebit. 

enim  brevissima  nobis  a  Patribns  nna<  (2)  De  uniiate  EcclesioB. 

nimiter  proponitur ,  Ecclesia  Christi  est  (3)  !bid« 

illa,  cui  praesidet  ut  caputRomanns  Pon-  (4)  Lib.  i,  Cont.  Jovinianum  ,  n.26. 
tifcx  ,  beati   Petri  saccessor  et  Chrlsti 


PROP.     V.    DE    EGGL.    CATHOt. 


261 


verbis ,  quae  ininiediate  praecedunt  :  Quam  unttatem  ,  inquit , 
firmiter  tenere  et  mndicare  dehemus -,  maxime  Episcopi ,  quiin 
Ecclesia  prcesidemus  y  ?/^  Episcopatum  quoquei^summ-iwm  atque 
indivisum  probemus...  Episcopatus  unus  est y  etc.  Tpsemet 
S.  Martyr  ,  scribens  ad  Cornelium  ,  vocat  :  Petri  cathedram 
atque  Ecclesiam  principalem ,  unde  unitas  sacerdotalis  exorta 
cst  (1).  Hinc  illae  similitudines  solis ,  unde  radii ,  fontis ,  unde 
rivuli,  arboris,  unde  rami  exoriuntur  ,  quibus  passim  ipse  utitur 
ad  Ecclesiae  naturam  et  unitatem  designandara  (2). 

133.  Ad  2°* ,  Dist.  Hoc  erant  in  dignitate  Apostolatus  ac  pa- 
lestate  extraordinaria  ,  conc;  in  potestate  episcopali ,  suhd.  simul 
sumpti,  conc;  seorsim  sumpti  ,  neg.  Etenim  hic  S.  Cyprianus 
non  videtur  spectare  nisi  solam  dignitatem  Apostolatus  ,  sub  quo 
respectu  dici  poterant  ceteri  Apostoli  Petro  aliqua  ratione  pares ; 
etsi  in  hac  ipsa  dignitate ,  juxta  eumdem  Cyprianum  ,  essent  Petro 
subordinati ;  protinus  enim  subjicit  :  Sed  exordium  ah  unitate 
proficiscitur ,  et  primatus  Petro  datur,  ut  una  Christi  Ecclesia 
et  cathedra  una  monstretur.  Quod  si  adversarii  contendant ,  loqui 
S.  Martyrem  de  dignitate  seu  potestate  episcopali ,  tunc  dicimus 
sub  duplici  respectu  tum  Apostolos  tum  Episcopos  considerari 
posse,  quatenus  nempe  unum  constituunt  corpus  et  individuum 
cum  suo  capite ,  et  quatenus  singillatim  sumpti  singularia  mem- 
bra  sunt  ejusdem  corporis;  sub  primo  respectu  omnes  utique 
pari  potestate  prsediti  sunt ,  ut  senatores  in  senatu  sub  et  una 
cum  suo  praeside  ,  qui  omnes  gaudent  potestate  suprema ,  le- 
gislativa ,  etc. ;  sub  altero  respectu  nullam  aliam  potestatem  ha- 
bent,  quam  eam,  quae  eis  conceditur  seu  communicatur ;  haec 
autem  extraordinaria  potestas  Apostolis  a  Christo  ipso  data  est 
cum  subordinatione  ad  Petrum  quoad  exercitium,  ut  superius 
notavimus,  Episcopis  autem  quoad  proprias  dioeceses  a  Romano 
Pontifice  tribuitur  ac  communicatur  (3). 

(1)  Epist.  LV.  Rom.  1824;  el  Petrns  Ballerinius  ,  De 

(2)  De  unit.  Eccl.  loc.  eit.  Cons.      vi  ac  ratione  primalus  Rom.  Pont. 
inhunc  texlum  S.  Cyprianiii.  Bolgeni,      cap.   i3,  §3. 

in  opere  inscripto  UEpiscopato  ,  cap.  2,  (3)  Cons.  Muzzarelii,  in  Diasertaiio- 

n.  20,  et  cap.  6  ,  n.  68  et  seq.  edit.      ne  :  An  Summus  Pontifex  habeaiauC' 


262  DE    VERA.    REL.     ADV.     HETER. 

134.  Ad  3"",  Dist.  ut  supra ;  eleniQi  prosequitur  ibidem  iin- 
niediate  S.  Hieronymus  :  Inter  duodecim  unus  eltgtiur^R  Christo), 
ut  capite  constituto  schismatis  tollatur  occasio, 

135.  Inst.  secundo.  Ecclesiae  orientales  et  apostolicae  indepen- 
tes  semper  fuerunt  ab  Ecclesia  Romana  ,  seu  a  Romano  Ponti- 
fice ;  ergo. 

136.  Resp.  Neg.  antec.  Nam  Romani  Pontifices  toties  veram 
exercuerunt  auctoritatem  in  Ecclesias  orientales ,  quoties  sese  ob- 
tulit  occasio  vel  necessitas ,  ut  pleraque  ecclesiastica  monumenta 
testantur,  ipso  fatente  Fleury  (l)  Et  sane  frequentes  fuerunt 
recursusad  Apostolicam  Sedem.  Nonraro  sane  Patriarchse  alexan- 
drinus  ,  antiocbenus,  bierosolimitanus .,  Apostolicam  Sedemadie- 
runt;  non  raro  ad  ipsam  appellationes  detulerunt;  non  semel 
etiam  ipsos  Patriarcbas  Romani  Ponlifices  deposuerunt ;  S.  Atba- 
nasius ,  a  sua  sede  Arianorum  macbinationibus  expulsus ,  ap- 
peilavit  ad  Sedem  Romanam  ;  S.  Sopbronius  jerosolymitanus 
et  Sergius  constantinopoHtanus  in  causa  Monotbebtarum  Romam 
miserunt.  In  scbismate  antiocbeno  id  ipsum  factum  est  (2).  Quod 
primis  etiam  Ecclesiae  saeculis  passim  factum  ipsemet  Wetsteinius 
concedit ,  eidemque  assentitur  Gibbon  (3). 

toritatem  destituendi  Episcopum  invi-  refert  animadversionem  prudentia  ple- 

tum,  elc,  inter  dissertationes  ejasdem  nantj  utipse  vocat,  Wetsteinii(  Proleg, 

selectas  ,    Koinae  anno    1807    editas  ,  n.  i  ,  pag.  n^)  :  Si  tamen  ecclesiasti- 

n.   IV.  cam  historiam  velimus  consulere,  pa- 

(1)  Opere  citalo.  Cons.  praeterea  tehitjamindeasoeculow^cum^enatis 
Opuscalum  Domini  Marchetti  :  Del  controversiis,Ecclesi(BgroBCwDoctore8 
concilio  di  Sardica  ,  vol.  i ,  in-S**,  nec  in  duas  partes  scinderentur ,  ingenio , 
non  eruditissimi  fratres  Ballerini ,  tum  eloquentia  ^  numero  tamennon  cequa- 
in  cit.  op,  De  ratione  primatus  Ro-  les,  eam partem,  quce  vincere  cupiebat , 
manorum  Pontificum ,  tum  in  aduotsi''  Romam  confugisse  ,  majestatemque 
tionibus  ad  novam  editionem  operura  Pontificis  comiter  coluisse  ,  eoquepac- 
S.  Leonis  Magni ,  operibus  nunquam  to  ,  oppressis  per  Pontificem  et  Epis- 
salis  conimendatis.  copos  latinos  adversariis  prcevaluisse  , 

(2)  Ibid.  atque  orthodoxiam  in  Conciliis  stahi- 

(3)  De  lapsu  Imp.  Rom,  cap.  21,  livisse ;  eam  ob  caussam  Athanasius 
loquens  de  appellatione  interposita  a  non  sine  comitatu  Romam  petiit  plu- 
S.AthanasioadRomanamSedem^  n.  I,  resque  annos   ihi   hcesit.    Admissa  in 


PROP.    V.    »E    ECCL.    CATHOf,, 


263 


137.  Inst.  terlio.  Non  satis  patet  quandoque ,  quinam  sit  Ro- 
manus  Pontifex  legitimus;  rooiana  praeterea  Ecclesia  saepe  suo 
pastore  caret,  sede  vacante;  ergo  in  ejusmodi  casibus  Ecclesia 
nullum  habebit  caput ,  nullum  centrum. 

138.  Resp.  Neg.  conseq  In  his  enim  casibus  omnes  Ecclesiae 
particulares  communicant  cum  Sede  Romana ,  quae  centri  vices 
supplet ,  ut  patet  ex  perpetua  praxi.  Negotia ,  quae  urgent ,  sic 
expediri  possunt  communi  consensu  tribunalium  seu  congrega- 
tionum  et  Cardinalium ,  quando  peculiari  non  indigent  Romani 
Pontificis  auctoritate  ,  quae  alioquin  tamdiu  desideratur ,  donec 
novus  Pontifex  vel  certus  designetur.  Qui  bona  fide  tempore 
schismatis  uni  potius  Pontifici  dubio  adhaerent  quam  alteri ,  hoc 
ipso  inculpabiles  sunt,  et  virtualiter  saltem  germano  seu  vero 
unitatis  capiti  adhaerent  (1). 


primis  confessione  adversariornm  de 
usu  appellationum  ad  Romanum  Pon- 
tificem  ex  parle  Ecclesiarum  orienta- 
liura  ,  \s°  Ecclesiae  saeculo  ,  sciscitari 
possumus  a  Wetsteinio  et  Gibbon,  quae- 
nam  unquam  pars  sit ,  quae  vincere 
non  cu|)iat?  Certe  ipse  Nestorius  vincere 
cnpiens  Romam  confugerat ,  at  fruslra  ; 
ratio  est,  quia,  cum  haeresim  iudusisset, 
quae  nunquam  in  Petri  cathedralocum 
habere  potest ,  hinc  nedum  vinceret , 
victus  est ,  ipsi  obsistente  Romano  Pon- 
tifice.  Sciscitamur  secundo  ,  quomodo 
a  Romano  Pontifice  et  Episcopis  latinis 
opprimi  potuerint  Orientalesdissidentes, 
teajpore  persecutionum ,  quum  taraen 
cerlum  sit ,  jam  m"  Ecclesiae  saeculo 
Romae  accusatum  foisse  Paulum  snmo< 
satennm  sub  Imperatore  Aureliano  ob 
novitates  ,  quas  disscminare  coeperat , 
atque  a  Romano  PontificePaulum  fuisse 
'  deposifum  ;  quod  cum  intellexisset  Im- 
perator  Aurelianus ,  qui  ad  Episcopum 
Romanum  querelas  sibi  delatas  remise- 


rat ,  eum  exilio  mulctavit.  Vid.  Euse- 
bins  ,  Hist,  eccles.  lib.  vii  ,  cap.  3o. 
(1)  SaneEcciesia  nonnulios  ,  qui  fal- 
sis  Pontificibus  ,  errore  decepti ,  adhaese- 
rant ,  fastis  suis  adscripsil.  Juvat  non- 
nulia  hic  exempla  afferre.  Die  3 1  Maii 
in  Martyrologio  romano  mentio  fit 
S.  Paschasii  ,  qui  errore  deceptus  ad- 
haesit  schismati  Laurentii  antipapae  ad- 
versus  S,  Symmachum  ,  de  quo  sic 
scribit  S.  Gregorius  Magnus  ,  lib.  iv  , 
Dialog.  cap.  4o  et  4^  •  Quienimnon 
malitice  sed  ignorantice  errore  pecca- 
verat ,  purgari  post  mortem  a  peccato 
po^MiY.Vid.Baronium  in  Notisad  Mar- 
tyr,  rom,  loc.  cit.  Sic  sub  die  5^  Aprilis 
recenselur  nomen  S.  Vincenlii  Ferrerii , 
quem  schismati  Benedicti  xiii  antipapae, 
eodem  errore  deceptum  ,  ad  tempus  ad- 
haesisse  constat.  B.  Pelrus  luxembur- 
gensis  vivere  desiit ,  quura  adhucadhae- 
reret  schisraati  antipapae  Clementis  vii , 
a  quo  creatus  fuerat  Cardinalis  ,  el  inter 
Beatos   a   vero   Pontifice  ejnsdem  no- 


264  DE    VERA    REL.     ADV.    HETEa. 

139.  Inst.  quarto.  Concilia  Basileense  et  Constantiense  non 
habuerunt  Romanum  Pontificem  veluti  unitatis  centrum  et  ca- 
put;  ergo. 

140.  Resp.  Neg.  antec,  Haec  enim  Concilia,  si  tamen  in  decretis 
quae  Romani  Pontificis  auctoritatem  spectant ,  oecumenica  sunt , 
quod  plerique  jure  negant,  istud  unitatis  centrum  in  Pontifice 
ultro  admiserunt;  eorum  disceptatio  non  erat  nisi  de  amplitudine 
pontificiae  potestatis.  Ceterum  hac  in  parte  Concilium  Basileense 
tanquam  schismaticum  vulgo  habetur ,  Constantiense  autem  res- 
picit  tempus  schismatis ,  atque  passim  quoad  ista  decreta  reji- 
citur,  vel  saltem  ut  dubiae  habetur  auctoritatis ,  ideoque  nuUius 
roboris  (1) ,  sed  de  his  uberius  et  ex  professo  in  Tractatu  De 
locis  theologicis,  ubi  de  Romano  Pontifice. 

PROPOSITIO  VI. 

Quicumque  quovis  tempore  ,  spiritus  privati placita  sectando ,  se 
opponunt  Ecclesice  catholicce  magisterio ,  rebelles  sunty  sec' 
tarii  et  novatores. 

141.  Una  est  omnium  haereseon  origo,  systema  videlicet  spi- 
ritus  privati  (2),  seu  privatorum  hominum,  qui  sese  erigunt  ad- 

minis ,  Clemente  vii ,    adscriptas  est.  creta  sess.   iv  et  v  Concilii   Gonstan- 

Vid.  Raynaldas,  ad  annum  1887,  n.ii,  ticnsis  ,  §  i  et  seqq. 

S.  Antoninus ,  3*  part.  tit.  c.  2,  §   i  ,  (2)  Hic  notanda  est  confasio  naper 

cajas  verba  refernntur  ab  eodem  Ray-  indacta  a  plerisque  recentioribus  scrip- 

naldo  ,  loc.   cit.    Giacconius,   Vitce  et  toribus,   qai  promiscue  accipiunt  has 

res  gestcB  Pontificum  Rom.  et  sanctcB  duas  denominationes  spiritus  pricati 

RomancB Ecclesicc  Cardinalium,  vol,  i,  et  rationis  individualis ,  perinde  ac  si 

fol.  col.  IOI9. ,  Rom3Si63o;  Rolland.  idera  significarent ,  at  longe  a  se  distant. 

y^cta  SS.  mensia  Julii ,  sub  die  1  Ju-  Etenim  ratio  individualis  in   bonam 

lii ,  §  12  ,  VindicicB  y  etc,  partem  accipi  potest ,  cum  homo  etiam 

(1)  Gons.  opus  Scbelstrate  De  Con-  individualis  recte  ratione  saa  uti  possit 

ciliisConstantiensietBasileensiin^^,  ad   inquisitionem   veritatis,  et  passim 

nec  non  ^nimadversiones  Roncalice  et  recte   eadem    utatur  ;  at  denominatio 

Mansiy  ad  Hist.  Eccles.  Natal.  Alex,  spiritus  privati  semper  in  malam  par- 

in  diss.  iv  ,   sxcali  iv  et  xvi ,    in  de-  tem  accipitup,    pro  oppositione  nempe 


PROP.    VI.    DE    SEGT. 


265 


versus  legitimam  auctoritatem ,  divinitus  institutam  ad  fidem  do- 
cendam ,  propagandam  atque  intemerate  servandam  usque  ad 
consummationem  saeculi,  quam  solam  esse  Ecclesiam  catholicam 
praecedenti  propositione  ostendimus  ,  ut  sua  propria  sectentur 
placita  (1). 

142.  Christus,  ut  vidimus  ,  soli  Ecclesiae ,  nempe  docenti  y  ase 
institutse  missionem  dedit  ,  eamque  perpetuam  constituit  fidei 
depositariam  ac  magistram  cunctis  gentibus.  Ecclesia  hac  facultate 
utens  per  suos  ministros  auctoritative ,  ut  praefertur ,  seu  nomine 
ipsius  Christi,  quovis  tempore  omnibusgentibus  sibi  commendatas 
veritates  tradit,  ac  suos  filios  edocet.  Hinc  sicut  Ecclesiae  officium 
ac  munus  est  docere^  sic  privatorum  est  doceri  et  credere,  seu, 
ut  loquitur  Apostolus ,  in  captivitatem  redigere  intellectum  in 
obsequium  Christi {II  Cor.  5) ,  seu  fidei  christianae,  et  obedire  fidei 
(Rom.  1 ,  5  et  ahbi  passim ).  Fides  proinde  seu  veritas  necessario 
a  legitima  auctoritate  est  (2) ;  haeresis  contra  seu  error  necessario 
a  spiritu  privato  huic  legitimae  auctoritati  opposito.  Haec  autem 
oppositio  ex  parte  horum  privatorum  hominum  necessario  includit 


rationis    propriae    adversus    legitimam  que  audivisse doctrinatify^Ort  rrjv  ttvrijf 

aactoritatem  a  Christo  institatam  ,  id  5r«p«    Trcivrm    7rcipu?it}(pt    ^t^etrxctXtuf 

est  ,  Ecclesiam  catholicam  ;  hinc  factam  ce.KovTett  yerot  ^cepta-rt ,  etc.  Unde  palet 

est  ut  Bellarminus  ,  Becanus  ,  Bossuet ,  perpetaa  unitas  in  Ecclesia   catholica  , 

etc.  aliique  contraversistaenunquamim-  dissensio  et  divisio  perpetua  in  sectis 

pugnaverint   rationem   individualem  ,  heterodoxorum, 

sed  semper  spiritum  privatum  Protes-  (2)  Praeclare  S.  Augustinus ,  lib.  De 

tantium.  utilitate  credendi  ,   cap.  ix  ,  cum  hoc 

(1)  En  verba  ,  quibus  Hegesippus  om-  inter  Ecclesiam  calholicam  et  haereti- 

nium    Ijajreseon    originem    declarat  :  cos  dixisset  esse  discrimen  ,  quod  Ec- 

EKUTros  )^!ais  Kut   irtpat  t^tetv  ^c^etf  clesia  catholica  venientibus  ad  se  prae- 

^uftKnjyeiyiv ;  id  est ,  Qui  (  haeretici)  cipiat  fidem  ,  hserelici  autem  promittant 

seorsim  singuli proprias  opiniones  in-  ralionem.  concladit :  f^era  religio,  nisi 

duxerunt,   Apud    Eus.    Hist.   eccles,  credantur  ea ,  quw  quisque  postea  ,  si 

lib.  IV,  c.  22,  qui   praeterea  refert  ex  se  bene  gesserit  dignusque  fuerit ,  as- 

eodem  Hegesippo  ,  qui  florait  sub  Im-  sequatur  atque  percipiat ,  et  omnino 

peralore  Hadriano,  ipsum,  cum  Romam  sine  quodam  gravi  auctoritatis  imperio 

proficisceretur  ,   Plurimos   Episcopos  iniri  recte  nulio  pactopotest,  ed.^aiur. 

adiisse ,  et  ab  omnibus  unam  eamdem-  lora.  viii. 


266  DE    VERA    REL.    ADV.    HETER. 

rebelliofiem  ,  et  quotquot  Ecclesiam  catholicam  deserunt ,  ul  pri- 
vatorum  hominum  placitis  adhaereant ,  hoc  ipso  adhaerent  rebel- 
lioni ,  sectarii  fiunt ,  novatores  vel  novatorum  participes. 

143.  De  his  novatoribus  jam  scribebant  ApostoU  in  Concilio 
hierosolymitano  congregati  :  Quoniam  audivimus  quia  quidam 
ex  nobis  exeuntes  turbaverunt  vos  verbis ,  evertentes  animas 
vestrasj  quibusnon  mandavimus ,  etc.  (  Act.  XV  ,  24  )  ;  et  Apos- 
tolus  ad  Galatas  :  Sunt  aliqui^  qui  vos  conturbant  y  et  volunt 
convertere  Evangelium  Christi;  sed  licet  nos ,  aut  Angelus  de 
coelo Evangelizet  vobis  prcBterquam  quod  evangelizavimus  vobis  , 
anathema  sit  (  cap.  I  ,  8  ) ;  et  ad  Thessalonicenses  :  Rogamus 
vos ,.,,  ne  quis  vos  seducat  ullo  modo  (IIThess.  II ^  3);  atque 
ad  Timotheum  :  Erunt  homines  se  ipsos  amantes ,  cupidi y  elatiy 
superbi y  blasphemiy,.,  hi  resistunt  veritati ,  homines  corrupti 
menie ,  reprobi  circa  fidem  (  II  Tim.  III ,  2  et  seq.  ) ;  denique , 
ut  alia  innumera  his  similia  testimonia  praetermittam ,  Christus 
ipse  in  Apocalypsi  reprehendit  atque  objurgat  Episcopum  Pergami, 
eo  quod  haberet  in  Ecclesia  sua  tenentes  doctrinam  Nicolaitarum, 
Ex  doctrina  igitur  Christi  et  Apostolorum  isti  omnes ,  qui  insur- 
gunt  adversus  legitimam  auctoritatem  ,  ut  ipsius  doctrinae  ac  ma- 
gisterio  sua  propria  placita  substituant ,  tamquam  tptidem  pertur- 
batores  ,  seductores ,  evangelicae  doctrinae  corruptores  ,  superbi , 
mente  corrupti ,  reprobi  circa  fidem  ,  anathematizandi ,  sectarii, 
baeretici  habendi  sunt  absque  ullo  discrimine;  nam  Apostolus 
loquitur  etiam  de  iis,  qui  subsequentibus  aetatibus  insurrecturi 
erant,  scribit  enim  ad  Timotheum  :  In  novissimis  diebus  insta- 
bunt  tempora  periculosa  y  etc.  (11  Tim.  III,  1).  Ergo  omnes  et 
singuli ,  quiquovis  tempore  ,  quovis  colore  aut  praetextu ,  priorum 
novatorum  vestigia  sectantes ,  spiritus  privati  figmenta  opponunt 
receptae  ab  Ecclesia  doctrinae ,  omnes,  inquam  ,  indiscriminatim 
tamquam  rebelles ,  seductores,  perturbatores  ,  reprobi  circa  fidem 
hoc  ipso  sunt  et  erunt  usque  ad  consummationem  sgeculi. 

144.  Et  sane  in  rebus  fidei,  vel  legitimae  standum  est  aucto- 
ritati ,  vel  spiritui  privato.  Si  primum  dicatur ,  cum  nulla  aha 
auctoritas  legitima  sit  nisi  Ecclesia  catholica  a  Christo  instituta , 
quod  jam  demonstravimus  ,  et  cum  omnes  et  singuh  novato- 


PEOP,    Vr.    DE    SECT.  267 

res,  nullo  facto  discrimine  ,  ab  Ecclesia  damnati  et  proscripti 
sint ,  hinc  omnes  indiscriminatim  rebelles  et  sectarii  ex  asquo  sunt, 
incipiendo  a  Nicolaitis,  quos  Christus  ipse  reprobavit,  usque  ad 
Unitarios  et  Methodistas.  Quanam  enim  ratione  Methodistae , 
Unitarii ,  Protestantes  ausint  sese  prasferre  Nicolaitis  ,  Gnosticis , 
Cerinthianis ,  Carpocratianis,  Arianis  aut  ahis  haereticis ,  quasi 
nempe  illi  erraverint,  ipsi  vero  a  veritatis  tramite  minime  de- 
flexerint  ?  Quis  judex  erit  ?  Ergo  vel  omnes  pariter  damnandi  et 
reprobandi,  vel  omnes  pariter  ut  veritatis  cultores  ac  veri  Christi 
discipuli  habendi  sunt;  quod  postremum  cum  dici  non  possit, 
nisi  impie  dicatur  ,  tum  Christum ,  tum  Apostolos  errasse,  dum 
hos  insectati  sunt  et  rejecerunt  ab  Ecclesiae  communione ,  restat 
ut  primum  affirmetur.  Nulla  via  media. 

145.  Quod  si  contendant  adversarii,  spiritui  privato  vei , 
ut  in  praesentiarum  loqui  malunt ,  rationi  individuaH  uniuscujus- 
que  standum  esse  in  materia  fidei ,  tunc  frustra  damnati  fuissent 
omnes  novatores  seu  hoeretici  a  temporibus  Apostohcis  usque  ad 
nos ;  omiies  admittere  possemus  errores  non  semel  contrarios  et 
contradictorios ,  quos  dehra  hominum  quorumdam  ratio  invexit; 
omnis  prorsus  veritas  sic  prolaberetur ;  nuUum  jam  dogma  esset 
retinendum.  In  Deo  tres  essent  personae  et  una  tantum;  Christus 
Deus  esset  simul  et  non  esset ;  duae  essent  in  Christo  natura;  et 
una  solum ;  una  esset  in  ipso  persona  et  duplex ;  Deus  auctor 
esset  peccati  et  non  esset ;  in  homine  esset  Hberum  arbitrium 
et  absoluta  necessitas,  etc.  etc.  vel  saltem  esset  indifferens  uni- 
cnique  sic  diversa ,  imo  et  contraria  sentire  et  credere ;  et  quod 
consequens  est  ,  cum  identidem  homines  isti  nonnihil  novi  in- 
duxerint  etiam  circa  moralem  seu  practicam  doctrinam ,  fas  uni- 
cuique  esset  tamquam  hcita  habere  homicidia ,  adulteria ,  forni- 
cationes  ,  incestus ,  infanda  denique  omnia  llagitia  ,  quae  tum 
veteres   tum    recentiores   approbarunt   (1).    Itane    Ecclesia ,    a 


(1)  Fletcher  '«   H^orks  ,    vol.  iii,  riori  luiDini ,  se  ilagitiosissimis  impie- 

p.  10,   refert  MoggletODianos  et  Lab-  tatibas  dedisse,  prout   adhnc   faciunt 

badistas  ,  qui  sunt  ex  secta  Methodis-  nonnullcealiaBseclajraethodisticaB.^fl^w/- 

tarum  ,  sub  prxtextu  obsequendi  inte-  terium  et  homicidium ,  inquit  suprano- 


268 


DE    VERA    REL.     ADV.    HETER. 


Christo  instituta  ,  eritsine  dogmate  etsinemorali  ?  Quorsum  igitur 
revelatio?  Ergo  vel  catholici  vel  rebelles,  vel  in  Ecclesia  catho- 
lica  vel  in  synagoga  Satanae ,  vel  Christi  vel  Belial ,  vel  catholica 
fides  vel  quodlibet  spiritus  privati  deliramentum ,  omnia  con- 
traria  aeque  vera ,  aeque  laudanda  sunt ! 

146.  Ex  his  sequitur  1°  quod quicunque protestati  sunt  adversus 
Ecclesiam  catholicam ,  protestati  fuerint  adversus  veritatem  et 
adversus  Deum  ipsum. 

147.  2°  Quod,  cum  Protestantismus  sit  actus  rebellionis  adversus 
Ecclesiae  auctoritatem  ,  quotquot  haeretici  fuerunt  et  sunt ,  totidem 
fuerint  ac  sint  prvtestantes ,  ejusdem  nempe  criminis  rei,  et 
quod  ipsis  idem  conveniat  nomen. 


ininatus  Richardas  Hill ,  non  nocent 
filiis  Dei ,  itno  sunt  ipsis  utilia.  Pec- 
cata  mea  possunt  Deo  displicere  ,  sed 
persona  mea  semper  ipsi  chara  erit, 
Etsi  magis  peccarem  quam  Manasses, 
non  ideo  minus  dileclus  filius  Dei  es- 
sem  ,  quia  semperme  videt  in  Christo*^ 
exinde  fitj  utinter  ipsa  adulteria^  in- 
cestus  et  homicidia  possit  ad  me  verba 
convertere :  Tota  palchra  es,  amica  aiea; 
et  macula  non  est  in  te  { ibid.  ?ol.  iv, 
p.  97).  Etsi  ego  vitupero  eos  y  qui 
dicunt :  Peccemus  ,  nt  in  nobis  gratia 
abundet ;  attamen ,  his  non  obstanti- 
bus ,  adulterium  ,  incestus ,  homici- 
dium  me  sanctiorem  reddent  super 
terra  et  gloriosiorem  in  caelis  ( Fletcher 
Duybenys  Guide  io  the  Church  , 
pag.  82  ).  D.  Milner  (  Letters  to  a 
Prebendary)  refert  et  ipse  Salraonem 
quemdam,  ministrum  apud  Conventry, 
populum  docuisse  jurare  ,  blasphemare, 
liberumque  laxare  frenum  excessibus 
omnibas.  Quoniam  abhorret  animus 
ejnsmodi  exccssus  recensere,  qui  plura 
cupit  prffiter  citatos  auctores  ,  consulere 


potest  ipsos  scriptores  protestantes  , 
Trembley  ,  Considdrations  sur  V^at 
prSsent  du  Christianisme ,  pag.  289, 
et  Baronem  de  Starck  ,  Entretiensphi- 
losophiques  sur  la  reunion  de  diffe^ 
rentes  communions  chretiennes  ,  tra- 
duits  de  Tallemand,  Paris  i8l8,  prae- 
eertim  pag.  285  ,  ubi  refert  eicerptum 
cujusdam  dissertationis  De  S,  Pauli 
Christianismo  ,  auctoris  anonymi,  in- 
sertae  in  Repertorio  Semleri ,  in  qua 
auctor  praefert  ethnicismum  cKrislianaB 
religioni,  et  §  3  quaerit  :  Si  le  rS- 
tablissement  de  la  religion  des  Greca 
et  des  Romains  ne  serait  point  le  meil- 
leur parii  quon put  prendre.  Id  ipsum 
praestiterunt  magistri  populi  seu  pas- 
tores,  ut  constat  ex  nota  72  operis 
Thiess  ;  sic  imitati  sunt  nonnullos  phi- 
losophos  gallos,  nominatim  vero  Raynal, 
qui  in  sua  Historia  philosophica  amare 
queritur  De  ce  quela  Croix  de  J.-C, 
avait  remplac^  les  divinites  riantes  de 
Rome  et  de  la  Grece.  Si  tamen  hoc 
opus  citati  aucloris  foelus  est. 


PROP.     VI.    DE    SECT. 


269 


u  148.  3°  Quod,  cum  Protesta^itismus  vox  sit  negativa ,  significans 
actum  protestationis  adversus  articulos  fidei  ab  Ecclesia  definitos  , 
fiat  ut ,  quo  quis  minus  credit,  seu  quo  plures  articulos  rejicit,  eo 
magis  sit  protestans ,  eique  magis  conveniat  talis  denominatio  , 
ita  ut  perfecius  incredulus  ac  rationalista  sit  perfectus  protestans. 
.,  149.  4°  Quod  Protestantismus  partialis  sit  plena  et  formalis 
incohaerentia ;  si  enim  reguia  fidei  est  spiritus  privatus  ,  nulla  est 
ratio  cur  vel  unus  fidei  articulus  admittatur  ob  Ecclesiae  auctorita- 
tem.  Hinc  Protestantismus  partialis  non  est  status  consistentiae ; 
quisquis  enim  a  fide  catholica  recesserit ,  ille  profecto  in  nulio 
statu  medio  diu  permanebit,  sed  deistarum  vel  rationalistarum 
partibus  accedet ;  et  sane  deismus  ac  rationalismus  sunt  naturalis 
ac  ultimus  fructus  Protestantismi  (1). 

f  ■ 

DIFFICULTATES. 

150.  Obj-  S.  Cyprianus  ahique  quamplurimi  africani  Episcopi 
dissentiebantaRomano  Pontifice,  ideoque  ab  Ecclesia  universali , 
circ.a  vahditatem  Baptismi  haereticorum ,  nec  tamen  rebelles  ha- 
biti  sunt.  Sic  Semipelagiani ,  licet  errarent  circa  gratiae  necessi- 
tatem  ad  initium  fidei ,  non  propterea  damnati  sunt.  Frequentes 
sunt,  in  Ecclesia  ipsa  cathoHca,  concertationes  circa  fidei  articu- 
los,  divisaescholaesuntThomistarum,  Congruistarum,  Augustinia- 
nensium  ,  etc.  nec  propterea  alterutra  contendentium  parsrebeliis 
censetur.  Jam  ipse  Apostolus  scripserat  :  Unusquisque  in  suo 
sensu  abundet  (Rom.  XIV  ,  5)  ;  necesse  propterea  non  est  aucto- 
ritati  acquiescere  in  iis ,  quae  ad  fidem  pertinent. 

151.  Resp.  Dist,  Ante  expressam  Ecclesiae  definitionem,  etqui- 
dem  sub  anathematis  poena  latam,  conc;  post  ejusmodi  defini- 
tionem,  neg.  AHud  est  errare,  afiud  in  proprio  sensu  persistere, 


(l)  Leibnitzins  merito  praedixit,  in  Vath^isme ,  ou  du  moins  le  naturalis- 

epis.  inedita  ad  Arnaiduiii ,  atheismam  me.  Vid.  Exposition  de  ladoctrine  de 

vel    sallem    naturalismum    postremam  Leibnitz  sur  la  Religion  ,Varis  iHig, 

haeresiam  fore :  II  estvraiment  d  crain-  p.  4*5.  Evenlus  veritatem  praedictionis 

dre  que  la  demiere  des  hdresies  ne  soit  ostendil. 


\ 


270  DE    VKRA    REL.    ADV.    HETER. 

seu resisteie  legitimae auctoritati definienti.  Jam  vero  citati  africani 
Episcopi  errabant  quidem  ante  expressam  illam  definitionera ; 
cum  tamen  dubium  fortasse  adhuc  superesse  posset,  num  ipsorum 
doctrina  contraria  esset  Ecclesiae  doctrinae ,  innoxii  erant ;  nort 
autem  post  ejusdem  Ecclesiae  definitionem ,  cui  se  reipsa  submi-i 
serunt.  Nec  illud  omittendum  est,  quaestionem  illam  rebaptizan- 
tium  spectatam  ab  illis  fuisse  ,  juxta  non  paucos  eruditos,  ut 
quaeslionem  potius  disciplinae  quam  fidei  (1).  Hinc  factum  puta- 
mus ,  ut  nonnulli ,  etiam  post  Concilium  Nicoenum  ,  perrexerint 
consuetudinem  illam  inveteratam  in  suis  Ecclesiis  retinere,  ut 
suo  loco  dicemus.         uihJCAH}  in^  ^jiKi'?} 

152.  Semipelagiani  nutiquam  sectam  constituerunt ,  vix  enim 
S.  Caelestinus  Pontifex  dederat  rescriptum  suum  ad  controversiam 
illam  derimendam,  cum  statim  omnesj  quos  error  ille  infecerat, 
eidem  decreto  ultro  adstipulati  sunt. 

153.  Atque  hinc  responsio  patet  ad  difficultatem  petitam  a 
concertationibus  theologorum.  Ejusmodi  enim  domesticae  concer- 
tationes ,  quae,  salva  charitate  ,  in  scholis  cathoHcis  Hbere  agitan- 
tur,  fidem  seu  fidei  articuios  ab  Ecclesia  definitos  nullatenus 
attingunt ,  sed  modum  tantummodo  ac  rationem  nonnulla  expU- 
candi;  praeterea  omnes  theologi  cathoHci  parati  sunt  privatos 
sensus  subjicere  Ecclesia3  definitioni,  si  qua  ab  ipsa  daretur  (2). 

154.  Ad  verba  Apostoli:  Unusqidsqve ,  etc.  Dist.  circa  aUquam 
praxim,  praesertim  disciplinae,  quam  Ecclesia  liberam  unicuique 
reliquit ,  conc;  in  rebus  fidei  definitis,  neg,  Hoc  enim  inauditum 
in  Ecclesia  est ,  et  Apostolus ,  ut  patet  ex  contextu ,  loquitur  de 
libera  discretione  ciborum  et  quorumdam  legaUum  observantiaB, 

(1)  Vid.  Bolgeni ,  in  opere  Risposta  defectione  a  legitiraa  auctoritate  ,  ac 
al  quesito  cosa  e  un  appellante?  Testo  x.  subruant  fidem  ipsam  ,  et  accidentales, 

(2)  Atque  hinc  patet  mala  eorum  ut  itadicam,  levesquedissensiones  tlieo- 
fides  ,  qui,  ad  cohonestandas  propriae  logorum  ,  qni  in  fide  unanimes  sunt , 
sectae  divisiones  in  rebns  fidei ,  in  me-  et  quoram  controversiae  agitantur  circa 
dium  afFeruntdissensionestheologorum  ea  ,  quae  nondum  ab  Ecclesia  definita 
catholicoram  ,  non  advertentes  ingens  snnt,  nec  habent  pro  objecto  nisi  di- 
interesse  discrimen  inter  divisiones  et  versam  rationem  exponendi  ea  quae  ad 
placila  hxreticoram  ,  qaae  oriantar  ex  fidem  pertinent,  salva  semper  fide  ipsa. 


PROP.    VI.    BE    SECt."  '  271 

155.  Obj.  secundo.  Spiritus  Evangelii  est  spiritus  libertatis; 
et  sane  Christus ,  cum  in  mundum  venit ,  praestitit  erga  denegerem 
Judaeorum  religionem ,  quod  postea  Lutherus  efiicere  tentavit  in 
ipsa  religione  catholica ,  tunc  temporis  foede  immutata  per  usur- 
pationes  papales  et  insectatorem  raonachorum  spiritum  in  medio 
aevo  (1);  ergo.  .^iij?*- 

156.  Resp.  Dist,  antec,  Spiritus  Evangelii  est  spiritus  libertatis 
a  lege  mosaica  ac  legahbus  observantiis ,  vel  per  oppositionem 
ad  spiritum  servitutis  et  timoris  legis  mosaicae ,  conc;  est  spiritus 
Hbertatis ,  ita  ut  Uberum  unicuique  sit  credere ,  sentire  et  inno- 
vare  in  rebus  fidei ,  prout  magis  hbet ,  neg,  Absurda  enim  esset 
Hbertas  illa  credendi  quodhbet ,  verum  aut  falsum ,  fidemque 
omnino  destrueret. 

i.  157.  Ad  probationem ,  Neg.  impiam  et  blasphemam  compa- 
rationem.  Ecquis  enim ,  nisi  deista  vel  atheus ,  impurum  ac  sce- 
lestissimum  apostatam ,  qui  immani  arrogantia  inconsutileni 
Christi  vestem  ,  id  est ,  Ecclesiam  dilacerare  agressus  est ,  per 
rebelhonem  fihorum  adversus  propriam  suam  matrem  omnia 
susdeque  vertendo ,  audeat  comparare  cum  unigenito  Filio  Dei , 
qui  non  ventt  solvere  legem ,  sed  adim/plere  (  Matth.  V,  17)? 
Ubinam  signa  inveniuntur  ejus  missionis?  Ubi  vaticinia  ,  ubi  mi- 
racula  ?  Nisi  per  summum  nefas  veHs  inter  ipsius  prodigia  sata- 
nicum  plane  furorem ,  fornicationes ,  adulteria  ,  sacrilegia  recen- 
sere  (2). 

(1)  Ila  auclor  operis  Chronologi«  nea  Wittenbergae ;  ea  nempe  ratione , 
universelle ,  \o\,  loo  ,  Dela  Bibltothe-  qaa  { Act.  xix  ,  i6  )  in  filios  Scevae  dae- 
qve  du  citoyen  du  xix  siecle.  mon  insiliit ,  sic  insiliit  in  Lntheram 

(2)  Vid.  Lessms  ,  in  Consultatione :  ejasqae  socios  ,  nec  levi  illos  damno 
Quw  fides  et  religio  sit  capessenda  ,  affecit.  Staphylns,  qaam  Latheram  ma- 
Gonsid.  ix  ,  qainta  ralio  ex  vita  etmo-  gistrum  snam  jugulo  a  daemone  arrep- 
ram  conditione  ;  ubi  pessima,  Lutheri  tam  conspiceret ,  et  fugam  moliens  se- 
et  Calvini  vita  in  propatulo  ponuntar.  ram  recludere  non  veleret ,  securim  a 
Quod  atlinet  ad  miracula  Lulheri  nemo  clerico  per  fenestras  injeclam  adeptus  , 
id  ignorat  ,  qnod  ut  teslis  ocularis  re-  foresexcidit  salutique  snae  et  incolumi- 
fert  Frid.  Siaphylus ,  in  Ahsolutaapo-  tati  consuluit.  Cons.  Baddeley  ,  A  sure 
logia,  pag.  4o4»  de  Lntbero  anno  1 545  way  tofind  out  the  true  religion  ,  Bo»-i> 
exorcizante  qoamdam  javenem  de  Mis-  ton  i83i  ,  pag,  ^, 


272  DE    TERA    REl.    ADV.    HETER. 

158.  Quod  si  Christus  abrogavit  legem  caeremonialem  et  judi- 
cialem ,  substituendo  umbrae  ac  figurae  rei  veritatem ,  necessario 
debuit  vetus  pariter  sacerdotium  abrogare ,  lex  enim  et  sacerdo- 
tium  relativa  sunt;  attamen  novum  in  se  sacerdotium  instituit 
ac  sempiternum^  cujus  ministros  voluit  perpetuari  in  Ecclesia 
sua  per  continuam  successionem  ,  usque  ad  saeculi  consummatio- 
nem ,  cum  potestatis  plenitudine,  quam  in  Episcopatu ,  sensu 
jam  exposito ,  collocavit. 

159.  Si  aliquot  praeterea  abusus  in  Ecclesia  (1)  circa  discipli- 
nam  vel  individuorum  mores  identidem  exoriuntur,  quis  poterit 
tales  abusus  extirpare ,  nisi  Ecclesia  ipsa  ,  quae  sola  talem  a  Christo 
auctoritatem  nacta  est?  Nunquam  privatorum  est  potestatem  in 
Ecclesia  Dei  exercere.  li  proinde  qui  sibi  ejusmodi  jus  arrogant, 
tamquam  sacrilegi  et  perduelles  habendisunt ,  ac  detestandi  veluti 
profani  usurpatores,  si  fidem  approbatam  ab  Ecclesia  mutare 
volunt. 

160.  Obj.  tertio.  Scriptura  ubique  supponit  liberam  doctrinae 
discussionem  et  examen  ex  parte  fidelium  ,  qui  debent  prohare^ 
utrum  spiritus  ex  Deo  sint ,  ut  praescribit  Apostolus  Joannes 
(I  Joan.  IV  ,  1) ;  quibus  praeterea  injungit  Paulus  :  omnia  pro- 
hate 3  quodhonum  est  tenete  (I  Thess.  V,  21)*,  qui  cavere  debent, 
ne  quis  eos  seduca t  {Colos,  II,  18);  quique  jubentur  omne  ex- 
ternum  excludere  magisterium ,  cum  Spiritus  Sanctus  unumquem- 
que  interius  doceat  ad  fidem  necessaria  :  Non  necesse  habetis , 


(I)  Vid.  Muzzarelli  in  praeclaro  opere,  proscripsit ,  juxta  illad  S.  Angastini  ef- 

11  buon  U80  della  hgica  in  materia  di  ratum  :    Ecclesia  Dei   inter  multam 

reltgion,  tom.  i ,  edit.  Florenliae  1821,  paieam  ,  multaque  mzania  constituta, 

opusc.  II,  coi  titulus  est :  Ahusinella  multa  tolerat ;  et  tamen  quce  sunt  contra 

chiesa  ;  scite  Cl.  auctor  distinguens  in-  fidem  velbonam  vitam  non  approbat^ 

ter  abu8U8  Ecclesice  et  abusus  in  Ec-  nec  tacet ,  necfacit  (Ep.  55  ad  Januar.). 

clesia  ,  merito  negat ,  vel  aliquando  ex-  At  fatetur ,  abusus  esse  in  Ecclesia ,  sem- 

titisse  ,  vel  extare  posse  abusns  Ecclesiae,  perque  aliquot  fuisse  ,  et  futuros  esse  , 

seu  totius  Ecclesiae  corporis  ,  nisi  Chris-  quia  cum  ex  hominibns  Ecclesia  coales- 

taspromississuispotuerif  deesse;  abusus  cal ,  qui  fragiles  sunt  et  infirmi ,  im- 

enim  quoslibet  Ecclesia  nunquam  pro-  possibile  est ,  ut  nemo  sit ,  qoi  humana 

bavit ,   sed    perpetno   damnavit   atque  non  patiatur. 


PROP.    VI.    DE    SECT. 


273 


inquit  Joannes,  ut  aliquis  doceat  vos ;  sed  unctio  ejiis  (Christi) 
docet  vos  de  omnihus ,  et  verum  est,  et  non  est  mendacium,  Et 
sicut  docuit  vos ,  manete  in  eo  ( I.  Joan.  II ,  27  ).  Quod  sane  con-* 
sonat  veteri  prophetiae ,  in  qua  dicitur  :  Ponam  universos  filios 
tuos  doctos  a  Domino  (  Joan.  VI ,  45  ,  coll.  Isaiae  LI V  ,  13  ) ;  quod 
quidem  vaticinium  suum  adimplementum  in  Novo  Foedere  habuisse 
tradit  Christus ,  qui  propterea  vetuit ,  ne  quispiam  ex  discipulis 
suis  vocaretur  magister  :  Quia  magister  vester ,  inquit ,  unus 
est  Christus  (  Matth.  XXIII,  10);  ergo. 

161.  Resp.   1°  Neg,  antec.  Nec  quidpiam  evincunt  adducta 
testimonia,  quse  alio  sensu  semper  inteliexit  Ecclesia. 

162.  Resp.  2°  Neg.  anteced*  Ad  quatuor  priores  probationes  , 
Dist,  Et  allata  testimonia  speciatim  tendunt  ad  excludendum  sys- 
tema  spiritus  privati ,  conc. ;  ad  illud  cohonestandum ,  sive  ad 
excludendam  Ecclesiae  auctoritatem  ,  neg.  Etenim  allati  textus 
inducti  sunt  ad  prajmonendos  fideles ,  ut  caveant  a  privatis  et 
suspectis  doctoribus  ,  qui ,  cum  ApostoH  adhuc  in  vivis  essent , 
jamcoeperant  hacillacdisseminare  faisa  dogmata ,  ac  puram  Apos- 
tolorum  doctrinam  corrumpere.  Quapropter  ipsi ,  utpote  vigiies 
pastores ,  gregem  sibi  commissum  perpetuo  monent  de  imminenti 
periculo,  ac  de  necessitate  obsequendi  legitimoe  auctoritati,  si 
immunes  ab  erronea  doctrina  et  seductione  esse  veiint.  Subdit 
enim  inter  ceteros  B.  Joannes  :  Hcbc  scripsi  vobis  de  iis ,  qui 
seducunt  vos  (I  Joan.  II ,  26  ).  Apposite  Beiiarminus,  iib.  3  ,  De 
verbo  Dei^  cap.  10,  ad  argumentura  12,  inter  cetera  habet  : 
Quo  modo  S.  Joannes  hcec  scribit,  eo  Catholicus  aliquis  scriberet 
Catholicis ,  qui  ab  hcereticis  obsiderentur  et  perturbarentur  : 
Non  necesse  habetis,  ut  aliquis  Lutheranus  vel  Calvinista  do^ 
ceat  vos  doctrinam  Christi;  omnino  enim  quce  vos  scire  oportet 
jam  didicistis  et  tenetis  ex  prcedicatio7ie  Ecclesice  y  adjuvante 

unctione  Spiritus  Sancti. 

163.  Ad  5°^  probationem ,  Dist.  Ciiristus  in  adductis  verbis 
vanam  exciudit  nominis  gioriam  ,  conc. ;  exciudit  magistros  ab 
Ecclesia ,  neg.  Aiioquin  quomodo  dixisset  Apostolis :  Euntes  docetef 
Ex  eo  autem ,  quod  se  unum  raagistrum  praedicet  non  sequitur 
quod  exciudat  Ecciesiae  magisterium.  Opportune  enira  observat 
T.  I.  18 


274  ^  DE     VERA    REL.     ADV.    HETER. 

S.  Augustinus  magistrum  proprie  ac  praecipue  illum  dici ,  qui 
doctrinam  a  se  ipso  habet ,  non  vero  item  illum ,  qui  doctrinam 
ab  alio  acceptam  ceteris  tradit.  Ecclesia  autem  non  aliud  filios 
suos  docet ,  quam  quod  didicit  ab  ipso  Christo. 

164.  Inst.  Apostolus  inquit  :  1°  Non  dominamur  fidei  vestrce 
(  II  Gor.  1 ,  23  ) ;  et  2»  :  Spiritualis  homo  judicat  omnia ,  et  ipse 
a  nemine  judicatur  (I  Cor.  II,   15);  ergo. 

165.  Resp.  ad  1™ ,  Dist,  Nondominamur  ,  id  est ,  non  intendi- 
mus  ob  praedicatam  vobis  fidem  arbitrarium  in  vos  exercere  do- 
minatum  cum  ostentatione  potestatis  ,  conc;  non  intendimus  ger- 
manam  in  vobis  fidem  conservare ,  neg.  Ut  patet  ex  scopo  et 
contextu  istius  capitis,  et  prout  ipse  exponit  Rosenmiiller  (1).  Et 
sane  solus  Deus  est,  qui  dominatur  fidei  nostrae;  Ecclesia  nos 
non  docet  nisi  ea ,  quae  Deus  revelavit. 

166.  Ad  2"^ ,  Dist.  Judicat  omnia  judicio  privato,  quod  tamen 
non  dissentiat  ab  Ecclesiae  magisterio,  ^ran^./ judicio  definitivo 
ac  independenter  ab  Ecclesiae  auctoritate,  neg.  Addendum,  non 
deesse  quiita  explicent  citatum  textum  ,  ut  hinc  falsum  ostendant 
ethnicorum  vel  profanorum  judicium  de  religione  christiana  ; 
nullus  enim  Christianus  erroris  circa  doctrinam  quam  profitetur 
argui  potest(2),  et  sane  congruit  contextus.  Sed^dato  etiam,  quod 
de  Christiano  a  Spiritu  Sancto  interius  edocto  sermo  sit ,  scriri 
nunquam  potest  certitudine  fidei ,  quinam  ejusmodi  homo  spi- 
ritualis  sit.  ^    ^  •  • 

167.  Obj.  quarto.  Ea,  quae  salutem  spectant  dih*gentissimo 
examine  ponderanda  ac  discutienda  ab  unoquoque  sunt ,  nisi 
volimus  ipsum  naturae  jus  prorsus  violare ;  liberum  ergo  unicuique 
erit  Ecclesiae  judicio  adhgerere,  vel  ab  eo  recedere ,  quoties  con- 
scientia  aliud  suadet. 


(1)  In  hunc  locum ,    cui  praeiverat  Ganonicus  lateran.  in  opere,  quod  in- 

Bern.  a  Piconio ;  si  quid  enim  boni  in  scribitur  ProphetcB  minores  perpetua 

suis  commentariis  habent  Protestantes  ,  annotatione  illustrati  ^  Viennae  i83o. 
id  a  nostris  mutuati  sunt ,  neconquam  (2)  Cons.  citatus  auctorin  honc  io- 

fere  fontes  indigitaut.  Hocpraeclare  os-  cum. 
tendit  Dr.  Petras  Fourer.  Ackermann 


PROP.  VI.     DE    SEGT. 


275 


168.  Resp.  Dist,  antec.  Aiitequam  fidem  christianam  quis 
amplectatur  ,  seu  quamdiu  infidelis  est ,  jus  habet  inquirendi  in 
motiva  credibilitatis ,  trmis, ;  postquam  fidem  suscepit  ,  neg, 
Y\f\Q\\emmuyx\\\xmdubitativumy  utvocant,  examen  permittitur, 
quod  cum  vera  fide  consistere  nequit.  Permittitur  tamen  iis  ,  qui 
idonei  sunt,  examen  tantum  discretionis  ^  ut  magis  magisque 
se  in  fide  confirment. 

169 .  Inst.  Saltem  unicuique  examen  dubit  itionis  licebit  insti- 
tuere  circa  veram  Ecclesiam  ,  alioquin  sequeretur ,  quempiam 
posse ,  immo  et  debere ,  sectae ,  quae  christiana  dicatur ,  et  in  qua 
natus  sit,  adhaerere,  quod  est  absurdum.  Quodsi  examen  dubi- 
tationis  necessarium  est  ad  veram  Christi  Ecclesiam  dignoscendam, 
quidni  etiam  ad  cetera  fidei  dogmata  discutienda? 

170.  Resp.  Dist.  major.  Unicuique  licitum  est  examen  dubi- 
tationis  circa  veram  Ecclesiam  ,  imo  necessarium  iis  omnibus  qui 
extra  catholicam  Ecclesiam  versantur  ,  conc. ;  Gathohcis  ,  neg, 
Ratio  summae  disparitatis  inter  utrosque  ex  eo  patet,  quod  Catho- 
licis  per  examen  discretionis  evidentia  morali  constet  de  perpetua 
et  nunquam  interrupta  successione  Episcoporum  ab  Apostolis 
usque  ad  nos ,  prout  omnia  pubhca  monumenta  testantur.  Contra 
vero  eademmorah  evidentia  constat  omnibus  sectariis  de  epocha, 
in  qua  ipsorum  majores  ab  eadem  Ecclesia  discesserunt  ad  novam 
societatem  instituendam ,  quae  sese  opposuit  tum  auctoritati  tum 
fidei ,  quam  reliquerunt ,  vel  a  qua  ob  suam  pervicaciam  expulsi 
sunt.  Ideoque  primi  certi  sunt,  et  quidem  certitudine  fidei ,  de 
infalHbihtate  proprige  Ecclesiae  ,  cui  promisit  Christus  se  adfiitu- 
rum  usque  ad  consummationem  saecuH ;  sectarii  autem  nunquam 
sibi  hanc  infaUibilitatem  possunt  sumere ,  nisi  vehnt  sibi  arro- 
gare  ,  quod  denegant  universae  Ecclesiae  quam  rehquerunt.  Hinc 
CathoUci  ex  propriis  principiis  dubitare  non  possunt,  sectarii 
autem  ex  propriis  principiis  dubitare  debent. 


18. 


276  DE    VERA    REL.     ADV.    HETER. 

PROPOSITIO  VIL 

Jis ,  qiii  auctorilatem  rejiciunt  catholicce  Ecclesice ,  ut  spiritus 
privati  placita  sectentur ,  nulla  est  vera  fides ,  sed  opinio 
tantum  vel  dubium, 

171 .  Ut  omnis  toUatur  amphibologia,  antequam  manum  admo- 
veamus  ad  veritatem  enunciatie  propositionis  evincendum ,  prae- 
mittimus  : 

172.  1»  Ex  recepta  apud  omnes  doctrina,  actum  fidei  bifariam 
constare ,  tum  nempe  ex  objecto ,  ut  vocant ,  materiali ,  cujusmodi 
sunt  veritates  ipsae  revelatae,  tum  ex  objecto  formali ,  seu  motivo, 
auctoritate  scilicet  et  veracitate  Dei  revelantis ;  quae  quidem  duo 
una  cum  divinae  gratiae  auxilio  requiruntur  et  sufficiunt  ad  actum 
fidei  tlieologicae  constituendum.  Quum  proinde  dicimus  respectu 
eorum,  quiauctoritatemEcclesiaecatholicae  rejiciunt,  ut  sectentur 
placita  spiritus  privati ,  nullam  dari  fidem ,  id  inteUigimus  ex 
defectu  regulae  proximae  universalis  atque  infaUibilis ,  quae  nobis 
tuto  proponat  tum  veritates  revelatas  tum  verum  sensum  revela- 
tionis ,  ita  utxirca  objectum  materiale  decipi  nuUa  ratione  possi- 
mus.  Quod  enim  revelatio  supernaluralis  data  divinitus  fuerit ,  et 
quod  talis  et  non  alius  sensus  sit  ejusmodi  revelationis  ,  est  quod-- 
dam  factum ,  de  quo  nobis  certo  constare  non  potest ,  nisi  per  eos , 
quos  Deus  ipse  constituit  ejusdem  testes ,  depositarios  ac  inter- 
pretes,  quales  ab  initio  fuerunt  Apostoli  una  cum  Petro  ,  in  quibus 
coepit  Ecclesia  docens ,  quae  viva  semper  est ,  ac  jugiter  perseverat 
vivo  magisterio  suo  in  Romanis  Pontificibus  ,  Petri  successoribus, 
atque  in  Episcopis,  qui  cum  ipsis  conjunguntur  et  ipsis  subor- 
dinantur  (1). 

173.  2°  Non  spectari  a  nobis  hunc  vel  Ulum  peculiarem  fidei 
actum,  quem  quispiam  circa  unam  vel  alteram  revelatam  veri- 
tatem ,  independenter  ab  Ecclesiae  magisterio ,  elicere  posset ,  eo 
quod  ipsi  ex  motivis ,  ut  vocant ,  credibilitatis  ,  vel  evidenti  mo- 

(1)  Cons.  Bolgeni  in  opere  VEconomia  della  fede  cristCana,  Brescia  1790, 
€ap.   I  ,  art.  1  et  seqq. 


PROP.    VII.     DE    STST.     SPIR.     PRIV.  277 

rali  certitudine  de  aliqiia  revelata  veritate  constare  posset ,  ac  de 
sensu  obvio  ejusdein  revelationis ;  sed  a  nobis  agi  de  toto  potis- 
simum  fidei  systemate ,  seu  de  universis  articulis ,  quos  omnes  cre- 
dere  tenemur  utpote  a  Deo  revelatos.  Cbristus  enim  ,  ut  vidimus, 
integrum  fidei  depositum  Ecclesiae  suae  concredidit ,  ut  boec  usque 
ad  consummationem  saeculi  eamdem  fidem ,  quara  accepit ,  doceret 
omnes  gentes :  Docentes^  ait ,  servare  omnia  qucecumque  mandavi 
vobis;  integrum  propterea  materiale  fidei  objectum  intelligimus , 
non  autem  partiale.  Quamquam ,  quod  sedulo  observandum  est , 
nemo  positive  fidei  actum  eliciat ,  nisi  dependenter  ab  Ecclesiae 
auctoritate ,  a  qua ,  saltem  ab  origine ,  didicit  tum  esse  revela- 
tionem,  et  talem  sensum  esse  revelationis  circa  illam  pecubarem 
veritatem.  Si  quandoque  enim  Protestantes  positive  aliquid  cre- 
dunt ,  credunt  ex  principio,  ut  ita  dicara  ,  catbolico ,  et  ex  ea 
parte  Catbobci  sunt,  quod  et  de  ceteris  bsereticis  est  intelligen- 
dum;  nam  nerao  est  baereticus  vel  Protestans,  nisi  quatenus 
de  suo  adjecit ,  vel  detraxit  ab  iis ,  quae  Ecclesia  docuit  aut  docet, 

174.  3°  Adstruimus ,  eos  boc  integrura  materiale  fidei  objectum 
habere  non  posse ,  qui  opponunt  spiritus  privati  placita ,  seu 
substituunt  spiritum  privatum  magisterio  et  auctoritati  Ecclesiae 
a  Cbristo  institutae;  bosque  ex  dupHci  causa  :  tum  scibcet  ob 
regulas  fidei  reraotas,  cujusmodi  sunt  scriptura  et  traditio,  de 
quibus  ipsis  constare  non  potest  independenter  ab  Ecclesiae  tes- 
timonio ;  tum  ob  ejusdem  genuinum  Sciiptura;  et  traditionis 
sensura ,  quem  independenter  ab  ejusdem  magislerio  agnoscere 
nequeunt.  Quae  quidem  evincere  intendimus  tum  a  priori ,  ut  di- 
cunt,  tum  a  posteriori ,  a  jure  scilicet  et  facto,  seu  agendi 
ratione  ipsorum  Protestantiura.  Quae  quura  ita  sint,  accederaus 
ad  enunciatae  propositionis  probationera. 

175.  Systema  fidei  est  systema  auctoritatis.  Fides  enim  in  ge^ 
nere  non  est  nisi  assensus  abcui  praestitus  ob  ejus  auctoritatem. 
Apostoli  aulem  a  Cliristo  edocti  de  veritatibus  fidei,  bas  easdem 
tradiderunt  successoribus  a  se  delectis,  ut  isti  pariter  bas  easdem 
integras  transraitterent  ad  seram  usque  posteritatem ,  quales  eas 
acceperunt  absque  ulla  discussione.  Apostoli  rursura  eorumque 
successores  infidebbus  eas  ipsas  credendas  proposuerunt ,  et  ^ 


278  DE    VERA.    REL.    ADV.    HETER. 

cum  totum  istud  supernaturale  systema  captum  rationis  exce- 
deret ,  signa  ediderunt ,  vel  niotiva  credibilitatis  exposuerunt  , 
ut  rationabile  esset  eorum  obsequium  erga  fidem.  Quod  tamen  il 
spectat  ad  veritates  ipsas,  prout  in  se  sunt,  id  semper  expostu- 
larunt,  ut  omnes  captivarent  intellectum ,  ut  eas  crederent,  com- 
niinantes  aeternas  poenas  his ,  qui  eas  credere  detrectassent.  ^ 
Quotquot  proinde  crediderunt ,  crediderunt  ob  auctoritatem  Ec- 
clesiae ,  quae  testabatur  a  Christo  seu  a  Deo  se  eas  accepisse. 

176.  Propter  infallibilem  hanc  Ecclesise  catholicae  auctorita- 
tem  ,  divinitus  institutam  ,  fideles  omnes  has  et  non  ahas  credide- 
runt  veritates  tamquam  totidem  fidei  articulos,  has  et  non  ahas 
admiserunt  traditiones  tamquam  divinitus  acceptas  ,  hos  et  non 
ahos  canonicos  fibros  tamquam  divinitus  inspiratos ,  juxta  celebre 
Augustini  efFatum  :  Ego  vero  Evangelio  non  crederem,  nist  me 
catholicce  Ecclesiw  commoveret  auctoritas  (1).  Augustino  praei- 
veratS.  Irengeus,  eumdemsensumexprimens,  dumait,  nonapud 
alios  quaerendam  veritatem  quam  apud  Ecclesiam ;  cum  Apos- 
toli,  inquit ,  quasi  in  depositarium  dives  plenissime  in  eam 
contulerint  omnia ,  quce  sint  veritatis,  ut  omnis  quicunque 
velity  sumat  ex  ea  potum  vitce,  Hobc  est  enim  vitoe  introitus , 
etc.  (2)  ;  deinde  exposita  successione  Ecciesiarum  apostolicarum , 
ac  praecipue  Ecclesise  Roraanae ,  a  quibus  quaerenda  veritas ,  conclu- 
dit  :  Hac  ordinatione  et  successione  ea  quce  est  ab  Apostolis 
traditio  et  veritatis  prceconizatio  pervenit  usque  ad  nos  (3). 
Praeiverat  S.  Polycarpus ,  qui  ex  testimonio  ejusdem  Irenaei  : 
Vir  multo  majorls  auctoritatis  et  fidelior  veritatis  est  testts 
quam  Valentinus  et  Marcion  et  reliqui ,  qui  sunt  perversce 
sententice»  Hic  docuit  semper,  quce  ab  Apostolis  didicerat y  quce 
Ecclesia  tradidit^   et  sola  siint  vera  (4).  Praeiverat    Clemens 


(1)  Lib.  Contra  epist.  fundamenti ,  icXt}Tict  -^cipcl^oTis  ,  ku)  to  t^s  eeXt]6tUg 
cap.  V,  n.  6.  K)^f)vy/^et  KctTijVTfjKtv  tU  ^fcois.  S.  Iren. 

(2)  St.  Iren.  Contra  hcereses ,  lib.  iii,  Contrahcereses,  lib.  iii,  cap.  3  ,  p.  1 76, 
cap.  4«  edit»  Maurin. 

(S)     Tjj*    aVTri    TeC^tt ,     KCt)    TtJ    UVTvl  ^l-  {A)    MupTUflOVTty    TOVTOtf     ett    KUTCt    TfJV 

OU^^    tJTt    UTTO   tSv   UTFOTToXav  tV  Tti    tK'  ' AtIUV     fKKXlja-lut     TFcItUI  j    KUl    o\  /^fXP^ 


PROP.    VII.    DE    SYST.    SPIR.    PRIV.  279 

Romanus ,  quem  ideo  Irenacus  asserit,  vidisse  ipsos  Apostolos, 
et  contulisse  cum  eis ,  cum  adhuc  insonantem  prcedicationem 
Apostolorum  et  traditionem  ante  oculos  haberet  (1).  Praeiverat 
S.  Ignatius  martyr ,  quem  Eusebius  testatur ,  hortatum  esse  fide- 
les,  ut  Apostolorum  traditionibus  tenaciter  inhcererent  (2)  ^  nec 
non  Origenes ,  de  quo  pariter  idem  Eusebius  scribit :  Ecclesiastico 
insistens  canoni,  quatuordumtaxatEvangelia  testatur,his  verbis : 
Sicut  ex  traditione  y  inqiiit ,  accepi  de  quatuor  Evanyeliis ,  qucB 
sola  in  universa  Dei  Ecclesia,  quce  sub  coelo  est^  citra  controver- 
siam  admittuntur  (3).  Eusebius  ipse ,  eodem  loco  primam 
Petri  memorans  epistolam,  hoc  ei  testimonium  reddit  :  Petrus 
autem,  cui  tamquam  fundamento  superstructa  est  Ecclesia 
Christi,  adversus  quam  nec  ipsce  inferorum  portce  sunt  prceva- 
liturcB  (4).  Ut  nihil  dicam  de  TertulHano ,  qui  in  suo  libro  De 
Prcescriptionibus ,  totus  est  in  hoc  principio  evolvendo  adversus 
omnes  haereticos  ,  et  de  iis ,  qui  recensitas  sententias  exscripserunt , 
Cyrilio  Alex. .,  Capreolo  Carthaginiensi ,  Vincentio  Lirinensi ,  etc, 
qui  unanimes  in  hoc  principio  adstruendo  aucloritatis  Ecclesiae 
cathohcae  insistunt ,  sive  ad  veros  Scripturae  Hbros  ac  traditiones 
apostoHcas  cognoscendas ,  sive  ad  germanum  earumdem  sensum 
excutiendum  (5).  Propter  idem  idcirco  universale  motivum  ,  quo 
infideles  Christiani  facti  sunt,  crediderunt  omnibus  et  singulis 

vvv  ^tec^t^ey^itotrovIIoXvKctpTroyfVoXXS  rm  'ATFOTToXm  Tru^u^^oa-ias,   Hist,  ec- 

u^tofitTo-oTtpoy  Kcit  (ii^odoTi^ov  uXf]6iiets  cles.  lib.  111 ,   cap.  36. 

/x,ccfTupct   oVTct  ,    OuctXijVTlvov     Kctl    Mctfi-  (3)    TflV  iKKXtjo-teia-TiKcv  cpvXciTTav  KU- 

Kiavos  ,    Kttt    rSv   XotTrSv   xctKoyva/^cvav'  vcvct ,   fco'vct   Tia-a-upct   itdivui    ivuyytXtet 

off  Kctt filuv  Kut  [4,ivyiv  TUVTV19  «Afj-  fcufTvfiTUt y  a^i  TTas  y^u^av*  cuff  iv  "KU- 

6tiuv  Ktifu^Uff  V7C0    tSv    uTFoTToXav    Tiu-  fu^oTit  fcu6av  TFift  tSv  Tio-o-upav  ivay- 

fitX»i<pivui ,  T^v  vvo  T>i{   iKKXtjTtuff  TTu-  yiXiav ,   u   Kut    fctvu  ecvuvTipp*}Tci    ia-Tiv 

ftu^i^ofcivtjv.  Ibid.  pag.   1^7.  iv  r»?  wVo  tov  ovfuvov  iKKXtjarlcc  tov  Qtov. 

(1)  KX^fAvis ,  0  Kut  ia^UKas  tovs  f^ct-  Ibid.  lib.  \i  ,  cap.   26. 

KUflOOS    UTTorTcXoVS  ,     KUf     a-VfA^iQXtJKcis  (4)     IliTfOS     ^f      i<P'    a    ciKOOOfCilrUt     9 

uvTols  ,  Kut  iTt  tvuuXov  To  KyjfiuyfiU  tSv        Xftrrov  iKKXtja-tu,  Eoseb.  loc.  cit. 
UTroTToXav  ,  Kctt  Tijv  7ruf>ei^oa-tv  TCfo  o(p-  (5)  Cons.  Gerdilius  ,  in  Comm,  aav. 

6uXfiav  fp(^av ,  ov  fccvos.  Ibid.  pag.  i';6.      JBOhemerum  ,  opp,  edit.  Rom.  tora.  xi, 

(2)  TlfOVTpiTri   T£    UTTfl^    f^iO-TUt     T^S  pag.     ']'], 


280  DE    VERA    REL.    ADV.    HETER. 

veritatibus  ab  Ecclesia  propositis ,  propter  auctoritatem  nempe 
infallibilem  ipsius  Ecclesiae,  seu  per  idem  motivum  facti  sunt 
Catbolici  per  quod  facti  sunt  Christiani. 

177.  Si  igitur  norma  et  regula  proxima  fidei  nostrge  est  auc- 
toritas  Ecclesiae  proponentis ,  seu  applicantis  nobis  divinam 
auctoritatem ,  et  conditio  sine  qua  certo  et  infallibiliter  constare 
nobis  non  potest ,  quaenam  sint  de  fide  tenenda  ,  patet  quod 
quicunque  bancrejicit,  seu  contra  ejus  auctoritatem  protestatur, 
veram  fidem  babere  nequeat.  Nulla  enim  est  ratio  ,  cur  quis  boc 
credat,  aliud  vero  non  credat ,  praeter  proprium  spiritum  priva- 
tum;  et  eodem  modo,  quo  quis  rejicit  unum  articulum,  potest  pa- 
riter  et  alium  respuere ,  atque  ita  porro ,  donecne  vel  unus  quidem 
supersit,  juxta  Tertullianidictum  :  Idem  licuit  Valentinianis,  quod 
Vahfitino ^  idem  Marcionitis  quod  Marcioni ,  de  arhitrio  suo 
fidem  innovare  (1).  Cum  autem  spiritus  privatus  per  se  faUibilis 
sit  et  errori  ac  deceptioni  obnoxius  ,  evidens  est  nuliam  esse 
infailibilem  regulam  quoad  eos,  qui  rejiciunt  auctoritatem  Eccle- 
siae ,  propter  quam  abquid  de  fide  credatur ,  ideoque  intra  bu- 
manse  opinionis  limites  non  concludatur  quidquid  ab  ipsis  vel 
admittitur  vel  rejicitur.  Cum  nemo  insuper  possit  tamquam  cer- 
tam  propriam  tueri  sententiam  ,  alienam  autem ,  quse  suae  oppo- 
nitur ,  certe  ut  absohite  falsam  rejicere ,  in  iis  prassertim ,  quae 
humanse  mentiscaptum  superant,  infertur,  per  banc  substitutio- 
nem  spiritus  privati  auctoritati  Ecclesige ,  necessario  oriri  dubium 
ahquod  universale,  nec  quemquam  unquam  posse  verum  fidei 
actum  ehcere ,  ac  necessario  in  dubio  absoluto  in  iis ,  quae  ad  fidem 
pertinent,  versari  debere;  vel  si  quis  actum  fidei  elicit,  non 
elicit,  prout  adnotavimus  ,  nisi  ex  principio  cathoHco. 


(I)  De  Prcescrip,  cap,   4^  >  cajus  turam  suam  ,  et  originis  suce  morem , 

inleger  textus  ila  est :  Mentior  ,  si  non  profectus  rei.Idem  licuit  Falentinianis 

etiam  a  regults  suis  variant  {hxretici)  quod  P^alentino...    Denique  penitus 

inter  se  ,    dum  unusquisque  proinde  inspecloe  hoereses  omnes  in  multis  cum 

suo  arhitrio  modulatur  quod  accepit,  auctorihus  suis  dissentientes  deprehen- 

quemadmodum  de  suo  arhitrio  ea  com-  duntur  (pag.  2 1 7  edit.  Rigaltii,  Lutelice 

f)Osuitille  ,  quitradidit,  Agnoscitna-  Paris.   1664). 


PROP.    VII.    DE    SYST.    SPIR.    PRIV.  281 

^u  178.  Hsec  magis  magisque  confirmantur  ex  doctrina  et  agendi 
ratione  ipsorum  Protestantium.  Aliquot  enim  dogmata  ab  initio 
rejecit  Lutherus  ,  alia  negavit  Calvinus ,  alia  Zwinglius,  alia  Ana- 
baptistae  ,  omnia  demum  rejeceruntSociniani,  Methodistae,  ratio- 
nahstae,  deistee.  Pastores  Genevenses  adeo  desciverunt  a  placitis 
Calvini ,  ut  postremis  hisce  annis  bellum ,  hactenus  non  sopitum, 
moverint  adversus  doctores  et  ministros  quosdam ,  qui,  a  propo- 
sito  sibi  systemate  discedentes  ,  ahquot  dogmata  ,  ex.  gr.  peccati 
originahs ,  Trinitatis ,  Divinitatis  Christi ,  adlmc  retinere  ac  de- 
fendere  conabantur(l). 

179 .  Hinc  in  Recognitione  protestantica  Protestantismus  defini* 
tur  :  Actus  independentice  rationis  humance  in  negotio  religiO'' 
7iis  (2).  Juxta  Anglicanum  Watson ,  Protestantismus  est  actus, 
quo  quis  credit  quidquid  vult  y  et profitetur  quidquid  credit  (3)  ; 
vel  prout  traditur  in  catechismo  Anglicano  nuper  evulgato  , 
Protestantismus  est  detestatio  papismi  (  cathoHcismi )  etexcli^sio 
'papistarum  (cathohcorum)  ah  omniofjicio  ecclesiastico  etcivili{A); 
juxta  quam  definitionem ,  hcet  omnia  rejiciantur  fidei  dogmata , 
et  omnia  subvertantur  morahtatis  principia  ,  dummodo  rejiciatur 
Ecclesia  cathoh*ca ,  quisque  poterit  esse  Protestans ,  ideoque  et 
Judaeus  et  Islamita  ,  et  ipse  ethnicus.  In  controversia  nuper  habita 
in  provinciis  confoederatis  Americae  septentrionahs  a  Breckenridge, 
Protestantismus  definitur :  Religio  reformataet  opposita  Ecclesim 
catholica3  Bomance ,  quoad  doctrinam ,  moralitatem^  regimen  ,. 
disciplinam  ac  cultum ;  et  alibi  :  Religio  revelata  ac  co?isistens 
cum  S,  Scripturis  tamquam  unicis  fidei  ac  praxis  seu  morum 
regulis ,  et  quw  contra  errores  et  corruptiones  EcclesicB  Romafice 

(1)  Vid.  edicltjs  senatus  geneTensis  Juxta  Tzscliirner  professorem  Lipsien- 
latum  adversus  eos  ,  quos  vulgo  nun-  sem  Protestantismus  est  un  christia- 
cupant  Momiers  ,  in  Mem,  cath,  nisme dSgagS de formes ginantes ',  iuxta 
Fevr.    1824.  theologos    Tigurinos,   Protestantismus 

(2)  Revue  protestante.  consistit  i'n  triplicilibertate  examinis, 
{3)  ApudMilDeT yThe end ofreligions     interpretationis  et  puhlicce  professio- 

controversy  ,  part,  3,  pag.  I25.  nis  ;  et  ita  porro^  adeo  ut  mira  sit  dis- 

(4)  The  prbtestant's  catechism  ,  by  sensio  in  ipsa  Protestanlismi  definitione* 
the  Bishop  of  Saint-Davit ,  pag,  12. 


282 


DE    VERA    REL.    ADV.    HETER. 


protestatur  (1).  Quae  quidem  definitioiies  congruunt  cum  ceteris 
allatis ,  cum  statuant  essentiam  Protestantismi  consistere  in  pri- 
vata  Scripturarum  interpretatione  et  protestatione  adversus  Ec- 
clesiam  catliolicam.  Istiusmodi  principiis  insistentes  nonnulli  ex 
Protestantibus  rejiciunt  hoc  vel  illud  caput  e  sacris  libris  (2) ,  hunc 
vel  illum  Ubrum  e  censu  Scripturarum  divinarum ;  sunt  qui  reji^ 
eiunt  omnem  inspirationem  hbrorum  sacrorum  ;  sunt  qui  affirmant 
Christianismum  necessarium  non  esse  nisi  ad  solam  moralem 
institutionem ;  sunt  denique  qui  asserunt  nullas  actiones  esse  per 
se  immorales ,  seu  nullas  dari  actiones  subjective  immorales,  sed 
solum  illegales ,  quatenus  minus  congruunt  cum  humanae  societatis 
legibus  et  institutis.  Omnia  enim  affirmant  subesse  necessitati 
natura3 ,  nec  posse  dari  pugnam  et  oppositionem  inter  mentem 
et  sensibilitatem  (3).  Jam  vero  quis  non  videt  hac  agendi  et 


(1)  In    Cdntroversy     between    rev, 
Messers  Hughes  and  Breckenridge , 
PhiladelphiaB  i833,  cont.'ii.  xx,  p.  226, 
nanqaam  hic  provocator  stetit  regulis 
ntriraqoe  statutis,    sed    omnia  miscet 
atqae  confandit.  Mire  in  eam  congrait 
Cl.  Comitis  De  Maistre  dictam  :  Sur 
les  points  ou  il  n^est  pas  possible  de 
hien  raisonner ,  Vesprit  de  secte  fait 
ce  qu'ilpeut,  il  divagae  ,  il  donne  le 
change  ,  et  surtout  il  s'^tudie  d  laisser 
les  choses  dans  uncertain  demi-jour  fa- 
vorable  dVerreur.  Soiree 8"^,  p.  96.  Et 
ipse  quidem  confagit  ad  ioca  communia 
Inqaisitionis,noctisS.Bartholomaei,etc. 
(!2)  Speciminis   gratia  nonnalla  in- 
dicabimus  exempla.  Duo  prima  capita 
Evangelii  S.  Lucae  rejecerunt  Evanson 
in  The  dissonance  ofthefour  generally 
received  Evangelist ,  and  the  evidence 
oftheir  respective  authenticity  exami- 
ned,  Ipswich  1792  ,  8. ;  J.  E.  C.  Schi- 
midt^  Das  dchte  Evangelium  des  Lu- 
ca8,eine  Fermuthung ;  seu  Evangelium 


authenticum  Lucob,  in  Henckii  Coliect» 
pro  religiosa  philosophia  ,  exegesi  et 
historia  ecclesiastica ,  part.  5,  spxt.  3, 
pag.  4^3  et  seqq.;  Horst ,  Uber  die  bey- 
den  ersten  Kappitelen  im  Evangelium 
Lucas^  seuDe  duobus primis  capitibus 
Evangelii  Lucce,  in  Henckii  Musobo» 
Aulheutiam  ullimaj  sectionis  Evangelii 
S.  Marci ,  a  versu  8  ad  fmem,  mulli  im- 
pugnarant;  cfr.  W\c\\die\\&Begrdbnis-und 
Auferstehungs  Geschichte^  seu,  IJisto- 
ria  sepuhurce  et  resurrectionis,  p.  1 79; 
Telleri,  Neues  magazin,  etc,  seu,  Nova 
collectio  pro  concionatoribus  ,  vol.  3, 
§  5  ,  aliique  non  pauci  apad  Kuinoel  , 
in  Comment.  in  lib,  Novi  Testamenii 
hist,,  ad  cap.  21  S.  Joannis ;  praeter 
novos  templarios  in  ipsorum  codice,  qui 
Levitikon  inscribilur ,  Parisiis  vulgatas 
anno  i83i  ,  fere  omnes  recenliores  bi- 
blici  Protestantes  illud  rejiciunt ,  vel 
saltem  in  dubium  revocant.  Cons.  Kui- 
noel,  op.  cit.,  Clericus,  elc. 

(3)  ApudBaronemDeSlark,op.  cit. 


PROP.    VII.    DE    SYST.    SPIR.    PRIV. 


28S 


quidlibet  sentiendi  licentia  omnem  funditus  tolli  christianara 
religionem ,  vel  ad  summum  non  amplius  retineri  Cbristianismi 
nisi  nomen  et  larvam? 

180.  Propterea  ex  dictis  jam  sequitur  1°  Proteslantismum  non 
esse ,  ut  cum  chemicis  loquar ,  nisi  principinm  dissolvens  reli- 
gionis  christianae  ,  qujB  vitam  non  habet  nisi  in  sola  Ecclesia 
cathohca ,  quas  cum  ea  quodammodo  identificatur  (1). 

181.  Sequitur  2°  Protestantes ,  ac  proinde  haereticos  omnes  ^ 
nullum  habere  vinculum  unitatis  rehgiosae ,  cui  propterea  consu- 
lere  non  possunt  nisi  per  auctoritatem  civilem  et  pohticam  (2)  ^ 


et  Tremhley  ,  pariterop.  cit.  Nosinfe- 
riusex  his  omnibus  aliquot  eorum  ,  quae 
hic  indicavimus,documenta  proferemus; 
«nterim  omissis  quas  Sociniani ,  Anti- 
nomii,  aliique  sectarii  docent  ,satis  sit 
ea  in  medium  afferre  ,  quae  testatur 
Trembley  ,  op.  cit.  pag.  262  et  seqq.  in 
ipso  nempe  Reformationis  sinu  doceri  : 
QxCilriy  a  point  d^actions  tmmorales 
par  elles-mimes  ,  quoiquelles  puissent 
elre  illigales ,  d^apres  les  lois  ct  les 
conventions  de  la  sociiti  ,  qiiil  n^y  a 
point  d'action  subjective  immorale , 
mais  ,  que  tout  est  soumis  a  la  neces- 
site  de  la  nature ,  et  qu'il  ne  peut  y 
avoir  d'opposition  entre  la  sensihiUi^ 
et  la  raison. 

(IjAppositeComesDeMaistrein  ope- 
re,  quod  inscribitur  Du  Pape  ,  liv.  11 , 
ch.  5,scripsit:  Si  le protestantisme porte 
tovjburs  le  mhne  nom,  quoique  sa  foi  ait 
immensernent  varie ,  c'estque  son  nom 
etant  purement  nSgatif,  et  ne  signi- 
fiant  qu^une  renonciation  au  catholi- 
cisme ,  moins  il  croira ,  plus  il  protes- 
tera  ^plus  il  sera  lui-meme,  Son  nom 
devenant  donc  tous  lesjours plus  vrai, 
il  doit  subsister ,  jusqu^au  moment  om 


il  pdrira  ,  comme  Pulcere  p^rit  avec  l& 
dernier  atdme  de  chair  vivante  qu'il  a 
d^vor^.  Quod  plane  congroitcumiis  quae 
habet  Aposlolus :  Sermo  eorum  (haeretU 
coTum)  ut  cancer  serpit  (11  Tim.  ir,  17).. 
(2)  Experimento  corapertum  est  pla- 
rium  saeculorum  ,  sectas,  quae  se  sub- 
duxeront  legitimaBauctoritati  spiritoab\ 
prolapsas  fuisse  sub  imperium  saecula- 
rium  seu  civiliom,  qoae  multo  duriorem 
in  ipsas  exercent  potestatem  ,  quam 
unqoam  ante  earom  rebellionem  ia 
ipsas  exercuerint  llomani  Pontifices. 
Quare  merito  scripsil  Feller  ,  Dict.  hist, 
tom.  VII ,  pag.  262  :  Tous  ceux ,  qui 
se  sont  sdpar^s  du  grand  corps  de  VE^ 
glise  et  de  son  Chef ,  n^ont  jamais 
manqu^  de  tomber  sous  une  autoritS 
profane  et  arbitraire.  Hoc  jamdiu  ob- 
servaverat  Melanehthon  in  sua  Prw^ 
facione  operum  ,  ubi  vebementer  con- 
queritur ,  jugo  papali ,  quod  non  erat 
nisi  ligneum ,  suffectura  fuisse  jugum 
ferreum  politicorum  seu  laicorum  ,  qui 
sibi  arrogaverant  auctoritatem  terribi- 
liorem  papali.  Centoriatores  Magdebur- 
genses ,  in  Introductione  ad  centuriam 
VII ,  graviter  et  ipsi  de  eodera  malo  con- 


284  DE    VERA    REI.    ADV.    HETER. 

vel  per  commune  odlum  adversus  Ecclesiam  catbolicam ,  a  qua 
discesserunt  (1). 

182.  Sequitur  3°  ,  quod  si  nonnulla  adhuc  Christianismi  linea- 
menta  supersunt  apud  heterodoxos ,  et  omnes  fruclus  suos  non- 
dum  protulit  Protestantismus  apud  populum ,  id  unice  repeten- 
dumesse  ex  incohaerentia  pastorumac  ministrorum  ,  qui  propriam 
auctoritatem  auctoritati  Ecclesiae  catholicse  substituerunt ,  vel  ex 
influxu  validissimo  ,  quem  adhuc ,  saltem  indirecte ,  exercet  ca- 
tholica  Ecclesia  in  istas  sectas  ,  etsi  ab  ea  divisas  et  rebelles. 

183.  Sequitur  4°  merito  nos  affirmasse  rationalismum  et  natu- 
ralismum ,  etc.  esse  verum ,  naturalem  et  necessarium  fructum 
ilHus  principii ,  in  quo  tota  posita  est  Reformatio  seu  protestan- 
tismus ,  independentisD  nempe  absolutoe  et  completae  a  legitima 
auctoritate ,  seu  ab  auctoritate  Ecclesiae  catholicae ,  quam  unice 
Christus  constituit  custodem ,  interpretem  infaliibilem ,  deposi- 
tariam  et  testem  suae  doctrinae  ac  rehgionis. 

DIFFICULTATES. 

184.  Obj.  primo.  Protestantes  auctoritatem  Ecclesiaea  Christo 
institutae  minime  rejiciunt ,  sed  abusum  istius  auctoritatis  ,  qui 
posterioribus  saecuhs  inolevit,  Immo  etnendatores  sacrorum  (2)  , 

qneruntar.  Sic  Anglos  non  paduit  pro  titna  ratio  ex  dolo  et  fraudihus.  Su- 

Romano    Ponlifice  Elisabetliam   veluti  perias  vidimus  definitum  Protestantis- 

papissam  habere.  Sic  alibi  supremi  ma-  mum  in  catechismo  anglicano  ,  odium 

gistratus  omnia  spiritualia  negotia  ,  sy-  papiami  ;  deputati  Genevenses  ad  sy- 

nodos  ,  liturgiam  ,  etc.  raoderantur,  et  nodumDordreclanamdeclarantomnium 

ministri   non  aliud  possunt  nisi  auri-  nomine  :  Noua  ne  voulons  qvoir  au- 

culas  demittere ,  et  abjectissime  in  his  cune  sorte  d'union  avec  les   Catholi' 

omnibus  ,  velint  nolint  ,  assentiri.  ques,  au  contraire  nous  les  mkprisons  , 

(1)  Odium  omnium  sectarum  adver-  et  nousles  haissons  (§  i5,  ex  sess.  xxv 

sas   religionem    seu    Ecclesiam  catho-  et  xxvl). 

licam  potest  vere  dici  ipsarum  vita  et  (2)  Ita  passim  Wegscheider  aliique 

alimentura.  Indidera  tot  raachinationes  Protestantes    Lutherum     et    Calvinum 

oriuntur ,   insectationes  ,    fraudes  ,   de  designant.   At  apposite  Cl.  Comes  De 

dequibus  consuli  potest  Lessius  ,  Diss,  Maistre,  lib.  iv,  Du  Pape  ,  sic  ironice 

cit.  Quoe  religio  sit  capessenda;  Sep-  eospingit :  JSsus-Ckristreparut  parmi 


/ 


PROP.    VII.    DE    SYST.    SPIR.    PRIV.  285 


qui  quovis  sseculo  insurrexerunt ,  nihil  innovarunt  in  rebus  fidei , 
sed  solum  protestati  sunt  adversus  novitates  ,  quae  in  eamdern 
Ecclesiam  identidem  irrepserunt ,  fidem  revocantes  ad  simplici- 
tatem  Ecclesiae  purioris  ac  priraitivae ;  ergo. 

185.  Resp,  Neg.  antec,  et  adversariorum  suppositionem.  NuUus 
enim  ejusmodi  auctoritatis  abusus  in  iis ,  quse  ad  fidei  ac  morum 
integritatem  spectant,  juxta  Christi  promissainejus  Ecclesia locum 
habere  potest.  Hoec  autem  appellatio  ab  Ecclesia  praesenti  ad 
Ecclesiam  primitivam  ac  puriorem  praeteritorum  saeculorum  non 
est  nisi  pallium  ,  quo  semper  nisi  sunt  isti  (  non  emendatores ^  sed 
corrupiores sacrorum , id est , hceretict)  cohonestare propriam per- 
duellionem,  ut  populis  fucum  facerent.  Ebionitae ,  Elceseitae,  Si- 
moniani,  Nicolaitae,  Cerinthiani,  Gnosticiinsurrexissentadversus 
novitates  Apostolorum ,  et  appellassent  in  istarum  hypothesi  ad 
puriorem  Ecclesiam  ,  qualis  erat  vivente  adhuc  in  terris  Christo 
Jesu  (1). 

186.  Obj.  secundo.  1°  Jndependentia  religiosa  Protestantium 
nonestabsoluta ,  sedcircumscribitursacris  BibHis,  quee  suntcodex 
revelationis.  Cum  igitur  quidpiam  ipsi  de  fide  tenent ,  illud  tenent 
ob  auctoritatem  sacrae  Scripturae  ,  quse  perspicue  ejusmodi  articu- 
los,  in  quos  credunt  Protestantes ,  in  se  continet^  ergo  indepen- 
dentia  religiosa  ab  auctoritate  Ecclesiae  in  sensu  Protestantium 
nonofficit,  quin  ahquid  de  fide  credatur  (2).  2°  Imo  ex  hoc  intel- 
ligitur,  quomodo  Ecclesia  protestans  una  sit,  non  minus  quam 
Ecclesia  romana  ,  quum  una  fide  et  Sacramentorum  administra- 
tione  juxta  mentem  sui  fundatoris  (  Christi  )  omnes  fideles  con- 

mu8 ,  pour  assurer  solennellement  a  Dieu ,    ne   fut  plus  quune    infdme 

son  Eglise  une  assistance  aussi  dura-  idoldtrie ,  qui  durerait  encore ,  si  le 

hle  que  le  monde,  Mais   helas  J  cet  Christianisme  n^eiit  etS  brusquement 

effort  de  Vamour  toutpuissant   neut  ramened  sa puret^ originelle par  deux 

pas   d  beaucoup   pres  iout  ie  succes  misSrables. 

qu'il  annongait.  Pard^faut  de  science  (1)  S.   Iren,  Contra  hcereses  ,  loc. 

ou  de  force ,  ou  par  distraction  peut-  cit. 

etre,  Dieu  manqua  son  coup  etneput  (2    Ila  Revue  protestante '^  cui  addi 

tenir  aa  parole...  bientdtceite  religion  putestD.  Breckenridge,  in  Controversia 

sainte^  revelee  d  Vhommepar  VHomme-  americana ,  loc,  cit. 


286 


DE    VERA    REL.     ADV.    HETER 


jungat ,  ut  Otto  bene  exponit  (1).  Vel  prout  rena  explicat  D.  Titt- 
mann  ,  3°  adeo  sibi  Ecclesia  protestans  unitatem  vindicat ,  ut 
a)  sacram  Scripturam  pro  unico  revelationis  fonte  habeat,  b)  sem- 
piternam  veritatis  propagationem  et  c)  continuum  Ecclesise  chris* 
tianae  progressum  admittat  (2)  ;  ergo. 

187.  Resp.  Ad  1°* ,  Neg.  rursum  a^itec.  et  suppositum.  Rejecta 
semel  Ecclesise  cathohcee  auctoritate ,  unde  constat  Protestantibus 
libros  sacrae  Scripturae  fuisse  inspiratos  et  divinos  ,  vel  inspiratam 
fuisse  quamhbet  ipsorum  partem  nisi  ex  ipso  spiritu  privato,  qui 
est  solus  judex  independens  inspirationis  ?  Nonne  Lutherus 
expunxit  integros  hbros  e  censu  Scripturae  divinitus  inspiratae? 
Et  post  Lutherum  nonne  recentiores  quidam  Germanise  Protes- 
tantes  divinam  inspirationem  plurimarum  partium  Scripturae  , 
imo  et  totius  Scripturae  formahter  rejecerunt  (3)?  Nonne  ex  Re- 
formatis  Benjaminus  Constant ,  cui  concinit  Recognitio  protestans 
aperte  tradit  hbros  Veteris  Testamenti  corruptos  magna  ex  parte 


a 


(1)  In  opere ,  qaod  inscribitor  Der 
Katholik  und  der  Protesiant ,  id  est, 
Catholicus  et  Proteslans. 

(2)  Uber  die  Einheit  in  der  evan- 
gelischen  Kirche ,  seu  Be  unitate  in 
JScclesia  evangelica ,  Lipsiae   1826. 

(3)  Cons.  On  the  state,  etc.  seu  De 
statu  religionis protestantis  in  Germa- 
nia ,  R.  Hugh.  James  Rose  ;  ubi  auctor 
licet  Anglicanus ,  deplorat  statum ,  ad 
quem  demum  pervenit  Protestantismus 
in  Gerraania  ;  ibi  Protestantes  nonnulli 
accnsantS.  Paulum  Apostolum  Judais- 
mi ,  Semlerus  e  contra  ipsum  affirmat 
fuisse  Gnoslicum  ,  alii',  ul  Ammon , 
Wegscheider ,  Hensse  ,  etc.  omnem  su- 
pernaturalem  revelationem  et  inspira- 
tiooem  Spiritus  Sancti  erga  auctores 
sacros  explodunt ,  imo  Scriptura  uni- 
versa  non  est  nisi  quaedam  introductio 
ad  rationem  purara.  Baro  de  Starck, 


op.  cit.  pag.  1 33,  cum  nonnulla  excerpla 
attulisset  Cludii  doctoris  biblici  et  su* 
perintendenlis  protestantis  Hildesiae , 
qui  in  suis  ApercusprimitifsduChriS' 
tianisme ,  edit.  anno  1808,  accusat 
Christum  Dominum  velut  falsariam 
ac  perjurura  in  mortis  conspectu ,  qui 
prodidit  veritatem  solemni  jarejurando 
coram  Jadajis  ,  etc.  demam  refert  ejus- 
modi  tractum  :  D'apres  V^vangile  de 
Matthieu  ,  la  doctrine  est  exposee  avec 
beaucoup  de  supplemens  itrangers  et 
de  changemens  ;  il  ne  peut  parconsi'- 
quent  servir  de  regle  de  foi.  fJ^vangile 
de  Jean  et  ses  lettres  ne  sont  pns  de 
lui ,  mais  Vonvrage  de  quelque  Juif 
On  y  trouve  plusieurs  choses  bldma- 
bles  et  contradictoires ;  la  doctrine  en 
esi  gnostique.  Paul ,  dans  ses  lettres , 
fCa  point  quitte  ses  idees  judaiques  ; 
il  continue  de  croire  d  la  divinitS  de 


PROP.    VII.    DE    SYST.    SPIR,    PRIV. 


287 


fuisse  a  spiritu  sacerdotali  Esdrae,  quem  exasperaverat  infortu- 
nium  (1)? 

188.  Neg,  praeterea  conseq.  Etenim  si  spiritus  privatus  est 
solus  interpres  et  quidem  independens  sacrorum  codicum  ,  quid- 
quid  putat  quis  se  invenisse  ad  fidem  perlinens ,  de  fide  erit , 
quidquid  vero  ad  fidem  minime  pertinere  existimaverit ,  omnino 
respuet.  Tot  proinde  erunt  fidei  symbola,  quot  capita  ,  immo  cum 
quisque  opinionem  suam  saepe  mutet ,  erit  de  fide  hodie ,  quod 
cras  erit  falsum.  Nihil  proinde  fixum  in  tali  systemate  habetur 
praeter  perpetuam  inconstantiam  et  fluctuationem.  Nulla  alia 
fidei  regula  erit  praeter  subjectivam  ac  privatam  persuasionem , 
seu  potius  opinionem  vel  dubium.  Experientia  et  historia  id 
evidentissime  ostendunt  (2). 


la  religion  juive  ^  d'admettre  une  r^- 
aurrection  reelle  de  la  chair ,  et  Von  ne 
tfouve  point  chez  lui  la  doctrine  de 
la  Providence,  Les  lettres  de  Pierre 
et  de  Jacques  et  celle  anx  Hkhreux 
sont  conime  celles  de  Paul ;  en  gkn^- 
ral,  les  ecrits  du  Nouveau  Testament 
ne  peuvent  produire  aucun  corps  de 
doctrine  bien  lie  etbien  avere ,  etc. 
Sed  satis  est  oculos  conjicere  in  ipsos 
biblicorom  neotericoram  libros,  utqais* 
que  certior  fiat ,  quo  tandem  devene- 
rint  Protestantes.  Qaae  enim  adduximus 
non  sunt  nisi  levia  lineamenta  ,  et  tamen 
hi  sunt  ,  qui  gloriantur  quasi  pro 
nnica  religionis  basi  sumpserint  sacram 
Scripluram ! 

(1)  Op.  cit.  Dela  religion  considi- 
rke  dans  sa  source  ^  etc.  tom.  ii, 
pag.  242 ;  VHistoire  des  Juifs,  scribit, 
ayant  4te  recomposie  de  nouveau  par 
Esdras  (  ut  ipse  gratis  affirmat )  qui 
^tait  de  race  sacerdotale  ,  et  qui ,  dans 
8on  zele,  al^ri  par  le  malheur,  exagdrait 
la  sHerit^  des  lois  de  Moisey  les  li" 


vres  h^hreux  durent  se  p^n^trer  de 
Vesprit  sacerdotal ,  etc. 

(2)  Cons.  Lettre  de  M.  Laval ,  ci- 
denant  ministre  a  CondS-sur~Noireau, 
a  ses  anciens  co-religionnaires  ,  Paris 
1823;  in  qua  inter  cetera  invictissime 
ostendit ,  Protestantes  ex  snis  prin- 
cipiis  non  posse  affirraare  aut  in  quo 
consistat  vera  fides ,  aut  quid  sint  bi- 
blia,  quia  eadem  ratione  qua  primi 
reformatores  e  sacrorum  librornm  nu- 
mero  aliquot  expunxerunt ,  eodemjure 
et  ex  eodem  principio  quisque  potest 
alios  et  alios  expungere ,  quin  argui 
possit ,  vel  tolli  e  numero  Protestantium, 
cum  ita  se  gerat  cx  subjective  persua- 
sione  et  juxta  libertatem,  qua  primt 
reformatores  usi  sunt ,  prout  reipsa  se 
se  gresserunt,  ut  vidimus,  biblici  pro- 
testantes,  Atque  hic  obiter  praevenienda 
est  difficultas  ,  quae  objiciposset,  nempe 
etiani  inter  Galholicos  extitisse  atque 
extare  non  paucos,  qui  non  minus  ab- 
snrda  circa  religionem  ac  sacros  libros 
protalerunt ,  nec  tamen  istoram  aber- 


288  DE    VERA.    REL.     ADV.    HETER. 

189.  Ad  2"»,  Dist,  JJna  sit  nomine  ac  negative,  trans,;  re  et 
positive,  neg.  Nisi  velis  sub  unica  fide  totum  omnium  contradic- 
tionum  cumulum  comprehendere ;  ut  si  quis  dicat  :  Christus  est 
Deus ,  alter  vero  :  Christus  non  est  Deus ,  hsec  eadem  fides  est 
ideoque  ambo  eamdem  fidem  profitemur ,  et  Ecclesia  nostra  una 
est*,  et  sic  dicatur  de  ceteris  omnibus  articulis.  Quare  saepe  pro4 
vocati  Protestantes ,  ad  communem  fidei  professionem  edendam 
nunquam  adduci  potuerunt  ad  id  prsestandum ,  nisi  quia  ex  Pro- 
testantismi  fimdamento  hoc  est  ipsis  impossibile  ?  Si  enim  funda- 
mentum  ac  ipsa  natura  et  essentia  Protestantismi ,  ut  Protes- 
tantes  saepe  professi  sunt ,  consistit  in  independentia  religiosa  in* 
dividuali  in  materia  fidei ,  clare  patet ,  impossibile  omnino  esse , 
ut  ipse  possit  unam  habere  fidem ,  imo  nec  fidem  ipsam ,  cum 
fides  in  hoc  systemate  nonpendeat  nisi  a  subjectiva  uniuscujusque 
persuasione,  quae  et  individua  est,  fallax  atque  inconstans.  Ex 
quo  sequitur ,  non  aliam  in  Protestantismo  reperiri  posse  unitatem 
nisi  negativam,  quse  scilicet  consistit  in  negatione  fidei  cujus- 
cumque. 

190.  Ad  3°^ ,  Neg.  vindicari  etiam  hac  ratione  posse  fidei  vel 
Ecclesiae  unitatem  ,  sive  tria  argumenta  a  Tittmann  adducta 
seorsim  ,  sive  simul  sumantur.  Non  sufficit  a )  quod  Ecclesia 
protestans  habeat  Scripturam  sacram  pro  unico  revelationis  fonte; 
ahoquinSociniani  et  Methodistae,  Unitarii  omnes,  rationafistae,  etc. 
qui  omnia  dogmata  rejiciunt ,  sive  Trinitatis  ,  sive  Divinitatis 
Christi ,  Incarnationis ,  transmissionis  peccati  originaUs,  realis 
Christi  praesentiae  ,  etc.  constituerent  unam  Ecclesiam ,  et  profi- 


rationes  adscribi  posse  seu  imputari  re-  agunt  ex  reformationis  principiis  ,  na- 

ligioni  catholicae  ,  sic  a  pari  Protestan-  tura  et  essentia ,  quae  consistit ,  ut  to- 

tisino  imputari   noh   posse  privatorum  ties  diximas  ,  in  jure  examinis  spiritus 

deliramenta.  Reponimus  enim  ,  ingens  privati ,  in  independentia  a  qoacunque 

esse  discrimen  inter  Catholicos  et  Pro-  auctoritate  ;  et  proinde  nemo  jus  habet 

testantos  ;  illi  enim  agunt  contra  pro-  istos  erroris  argueadi ,  contra  accidit  in 

priae  religionis  principia ,  quae  ejusmodi  coramunione  catholica  ,    cujus    funda- 

deliramenta  proscribit  et  damnat ,   re-  mentum  est  principium  auctoritatis  Ec- 

sistnnt  auctoritati,  etc,  at  Protestantes  clesiae  docentis. 


PROP.     VII.    DE    SYST.    SPIR.    PRIY.  289 

terentur  fidei  unitatein  cum  Lutheranis  et  supernaturalistis  Pro- 
testantibus  ,  qui  illa  se  adhuc  profiteri  contendunt;  oranes  eniin 
recensiti  sectarii  habent  Scripturam  sacram  pro  unico  revelationis 
fonte.  Imo  omnes  prorsus  omnium  saeculorum  haeretici,  qui  tot 
paradoxa  effutierunt ,  servarent  fidei  et  Ecclesiae  unitatem ,  eo 
quod  omnes  Scripturam  pariter  pro  unico  revelationis  fonte  ha- 
buerint ,  quod  quam  absurdum  sit  nemo  est  qui  non  videat. 

191.  Id  ipsum  dicatur  de  sempiterna  veritatis  propagatione , 
quae  secundo  loco  recensetur,  quid  enim  sibi  vult  adversarius 
illa  sempiterna  veritatis  propayatione?  Ha3C  enim  vel  sunt 
verba  sensu  vacua  ,  vel  si  quem  sensum  habent  ,  nihil  aliud 
significant  nisi  sempiternam  confusionis  et  chaos  propagationem ; 
tot  enim  pene  sunt  ,  ut  vidimus,  in  Protestantismo  sententiae 
quot  capita;  alter  affirmat  quod  alter  negat,  donec  desperatione 
complusus  omnesubiquefere  rejecerit  libros  symbolicos,  omnem- 
que  fidei  professionem ;  et  tamen  Tittmann  Joquitur  de  sempi- 
terna  veritatis  propagatione  ,  quamvis  ignoret  penitus  ,  quale  sit 
hujus  veritatis  objectum. 

192.  Sed  neque  sufficit  quod  tertio  loco  posuifc ,  quod  sciHcet 
contimium  Ecclesice  christiancB  progressum  admittat,  cum  non 
alius  progressus  ih  Protestantismo  sit ,  nisi  de  errore  in  errorem. 
Adeo  enim  Protestantismus  hodiernus  difFert  a  Protestantismo 
primitivo ,  ut,  excepto  principio  fundamentali  nuper  memorato 
de  independentia  individuali ,  totocoelo  ab  eodiflerat ;  cum  omnes 
abjecerit  veritates  ,  quasprimi  Protestantes  cum  Ecclecia  cathoiica 
adhuc  retinuerant ;  ad  quam  defectionem  cohonestandam  recen- 
tiores  excogitarunt  principium  perfectibilitatis ,  id  est ,  destruc- 
tionis. 

193.  Dixi  prseterea  illam  unitatem  tria  haec  a  Tittmann  recen- 
sita  etiam  simul  sumpta  non  constituere,  cum  nulla  secta  sit 
cui  accommodari  non  possint;  Simoniani,  NicolaVtae,  etc.  potuis- 
sent  paritersibi  ejusmodiunitatem  vindicare ,  etsi  jamdiii  evanue- 
rint ,  prout  evanescet  Protestantismus  ,  non  obstante  sua  sempi- 
terna  veritatis  propagatiorie  et  continuo  pj^ogressu, 

194.  Inst.  Satis  saltem  erit  implicite  credere  ea  omnia ,  quae 
T.  I.  19 


290 


DE    VERA    REL.     ADV.    HETER. 


Christus  docuit,  seu  ut  loquitur  Otto  (1),  juxta  mentem  sui  Fun- 
datoris;  ergo. 

195.  Resp.  Neg,  Necesse  enim  est  credere  ea,  quae  Christus 
docuit  per  Ecclesiae  magisterium,  id  Fundator  religionis  christianae 
voluit,  id  non  semel  patefecit ,  ut  ex  adductis  testimoniis  patet. 
Alioquin  inutilis  plane  fuisset  ejus  revelatio  ,  penitus  ignoraremus 
fidei  nostrae  objectum ,  reh*gionis  veritates  jam  nullum  in  nos 
influxum  exercerent ,  et  in  perpetua  versaremur  fluctuatione.  Eo 
magis  quod  ejusmodi  ignorantia  voluntaria  sit ,  atque  a  perduel- 
lione  et  contumacia  proveniat. 

PROPOSITIO  .VIII. 
HcBretici  et  schismatici  declarati  extra  Christi  Ecclesiam  sunt, 

196.  Hinc  non  loquimur,  ut  ipsa  propositionis  enunciatio  indi- 
cat ,  de  iis  ,  qui  in  hgeresi  vel  schismate  ignorantia  invincibili 
seu ,  ut  praefertur  ,  bona  fide  versantur,  Hos  siquidem  anima  sal- 
tem  seu  spiritu  ad  veram  Christi  Ecclesiam  pertinere ,  ut  infantes 
omnes  rite  baptizatos ,  nemo  est  qui  dubitet.  Neque  pariter  loqui- 
mur  de  haereticis  aut  incredulis ,  vel  occultis ,  vel  nondum  ab 
Ecclesia  solemni  judicio  declaratis.  Quamdiu  enim  isti  ab  Ecclesia 


(1)  In  opere  Der  Katholik  undder 
Protestantj  m  qao  ea  refricat ,  quae  ante 
ipsam  alii  diserant,atque  inter  ceteros 
Baroniesa  de  Stael  m  sais  ConsiderO' 
tions  sur  les  principaux  ^venemens  de 
la  rivolution  frangaise,  tom.  in,  p.  i5; 
nbi  scribit  :  //  n^est  aucune  question 
ni  de  morale ,  ni  de  politique ,  dans 
laquelle  il  faille  admettre  ce  quon 
appelle  autorii^»  La  conscience  des 
hommea  est  en  euxune  r^velation  per- 
p^tuelle ,  et  leur  raison  un  fait  inal- 
i^rahle.  Ce  qui  fait  Vessence  de  la  re- 
ligion  chretienne ,  c'est  Taccord  de  nos 
sentimena  intimes  avec  les  paroles  de 


J,C,',  et  alibi:  Le  droit  d^examiner 
ce  qu'on  doit  croire  est  le  fondement 
du  protestantisme,  Les  premiers  refor- 
mateurs  ne  Ventendaient  pas  ainsi, 
Ils  croyaient  pouvoir  placer  les  colon- 
nes  d'Hercule  de  Vesprit  humain  aux 
termes  de  leurs  propres  lumieres ;  mais 
ils  avaient  tort  d'espirer  qu'on  se  sou- 
mettrait  a  leurs  propres  decisions  , 
comme  infaillihles ,  eux  qui  rejetaient 
toute  autorit^  de  ce  genre  dans  la  re- 
ligion  catholique  (  De  V Allemagne par 
Mad,  de  Stael,  iv"*  part.  cli.  ii ,  in-i2, 
pag.  i3). 


PROP.    VIII.    DE    H^RET.    ET    SCHISM.    EXTRA.    ECGL,  291 

sejuncti  aut  expulsi  non  sunt,  ad  ejus  saltem  corpus  spectant 
Propositio  igitur  est  de  iliis ,  qui  exterius  ab  Ecclesia  divisa  sunt, 
et  in  separatam  ac  distinctam  ab  ipsa  societatem  aut  coetum  coa- 
lescunt ,  et  quidem  per  voluntariam  ac  culpabilem  defectionem. 

197.  Hos  autem  neque  ad  animam,  neque  ad  corpus  ,  ut 
ajunt,  Ecclesiae,  seu  nullo  modo  ad  Ecclesiam  pertinere  facile 
est  evincere.  Sectarii  atque  scliismatici ,  ut  superius  vidimus  (1), 
sunt  veluti  totidem  rami  excisi  a  magna  illa  arbore ,  quam  Chris- 
tus  plantavit ,  utcresceret  usquead  consummationem  saeculi,  sunt 
rivuli  a  fonte  separati,  membra  a  corpore  recisa.  Utpoteperduelles, 
atque  in  proprio  sensu  pervicaces  contra  Ecclesiae  definitiones , 
ipsos  eadem  Ecclesia  damnavit  atque  exscidit  ab  unitate.  Ecclesia 
juxta  Cbristi  mandatum  eos  babet  velut  etbnicos  et  publicanos , 
et  cohagrenter  ad  Pauli  aliorumque  Apostolorum  doctrinam  et 
praxim  veluti  propriojudiciocondemnatosetsubversos  devitat(2), 
nec  ulla  ratione  communicat ,  nec  sinit  in  spirituahbus  commu- 
nicare  cum  eis  filios  suos.  Ergo  haeretici  atque  schismatici  voluntarii 
tam  alieni  sunt  ab  anima  Ecclesiae ,  quam  afienus  et  extraneus 
est  error  a  veritate  ,  et  divisio  et  confusio  ab  ordine  et  iudividua 
unitate ;  tam  sunt  alieni  a  corpore  ipsius  Ecclesiae ,  ut  membrum 
a  corpore  abscissum ,  ut  ramus  ab  arbore  avulsus ,  ut  rivulus  a 
fonte  divisus,  ut  rebelles  ac  refractarii  a  societate  depuisi  atque 
extorres.  Hinc  sicut  nulla  est  conventio  Christi  ad  Belial ,  et  nulla 
societas  lucis  ad  tenebras  ,  sic  nulla  haereticis  et  schismaticis  pars 
est  cum  Christo  ejusque  regno  seu  cum  vera  Christi  Ecclesia. 

198.  Haec  proinde  semper  fuit  et  sententia  et  praxis  antiqui- 
tatis  in  revelatione  fundata.  Christus  ipse  ,  ut  supra  animadver- 
timus  5  in  Apocalypsi  acriter  objurgat  Angelum  seu  Episcopum 
Ecclesiae  Pergami  ,  eo  quod  pateretur  in  sua  Ecclesia  quosdam 
tenentes  doctrinam  Nicolaitariirn ,  et  idcirco  injungit  ipsi  poeni- 
tentiam  (  Apoc.  II,  15  ).  Apostoius  Paulus  in  Epistola  ad  Galatas 
anathema  dicit  iis ,  qui  docerent  diversam  doctrinam  ab  illa ,  quam 
ipse  iis  tradiderat  (  Galat.  1 ,  6 ).  S.  Joannes  scripsit  ad  Electam 
et  fiiios  ejus  :  Si  quis  venit  ad  vos  ,  et  hanc  doctrinam  non  afferty 

(1)  Prop.  IV,  corol.  2.  (2)  loc.  eit. 

19. 

i 


292 


BE    VERA    REL.    ADV.    HETER. 


nolite  rectpere  eum  in  domum,  nec  ave  ei  dixeritis.  Qui  enini 
dicit  illi  ave ,  communicat  operihus  ejus  malignis  (  II  Joan.  V  , 
10  et  11  ).  Hinc  ab  setate  ipsa  apostolica  Cerinthiani ,  Ebionitse, 
etc.  jam  segregati  erant  ab  Ecclesia  ,  Irenseo  teste  (1).  Cum  idem 
S.  Joannes  Cerinthum  in  balneo  invenisset :  Fmjiamus  ^  inquit , 
ne  halneum  corruat ,  i7i  quo  Cerinthus  est  veritatis  inimicus  (2); 
sic  B.  Polycarpus  Joannis  discipulus ,  cum  ei  obvium  Romse  ve- 
nisset  Marcion  ,  dicens  :  Agnosce  nos  ,  respondit  ei  :  Jgnosco  te 
primogenitum  Satatice ,  ut  refert  idem  Eusebius  ,  qui  post  hujus 
facti  narrationem  e  vestigio  subdit :  Adeo  religiose  cavehant  Apos- 
toli  eorumque  discipuU ,  ne  vel  sermone  tenus  miscerentur 
cum  ullo  eorum,  qui  veritatem  adulterahant  (3).  Origenes  de- 
seruit  domum  cujusdam  matronse  ,  a  qua  alebatur,  maluitque 
pauper  ac  sine  hospitio  esse  quam  ibi  diutius  commorari ,  eo  quod 
quidam  haereticus  ibidem  degeret ,  licet  ipsius  occursum  omni 
studio  efFugere  contenderet  (4).  TertuUianus  hsereticos  omnes  in- 
terrogabat  :  Qui  estis ,  et  unde  venistis ,  etc.  (5)?  Tum  Edant 
ergo ,  sic  eos  perstringebat,  origines  Ecclesiarum  suarum  ,  evol- 
vant  ordinem  Episcoporum  suoritm ,  ita  per  successiones  ah  initio 
decurrentem ,   ut  primus  ille  Episcopus  aliquem  ex  Apostolis 


^ 


(1)  Contrahcereses  ,  lib.  ii,  cap.  28. 
Id  etiam  aperte  affirmat  Apost.  Joannes  , 
qai  Episl.  la  cap.  11 ,  18  et  19 ,  loqaens 
de  haerelicis ,  dicit .  Et  nunc  antichristi 
multi  factv  sunt.,,,  ex  nohis prodie- 
runt ,  sed  non  erant  ex  nobis  ;  nam 
si  fmssent  ex  nobis ,  permansissent 
utique  nobiscum  ,  etc.  Et  S.  Hierony- 
mas,  De  scriptoribus  ecclesiasticis  ,  tes- 
tatur  eumdem  Apostolum  ,  rogatum  ab 
Asiae  Episcopis  ,  se  contulisse  ad  con- 
scribendum  suum  Evangelium ,  ut  illud 
opponeret  Cerintho  aliisque  haereticis  , 
et  maxime  Ebionitarum  dogmati  tunc 
consurgenti ;  cons.  prxterea  Tertull. 
Adv.  Marcionem ,  lib,  in,  cap.  8. 

(2)  Apud  S.  Iren.  loc,  cit,  cap.  3, 


et  apud  Eusebium  Hist.  eccles.  lib.  iv, 
cap.  14.  Verba,  quse  ab  Apostolo  Joanne 
prolata  refert  S.  Irenaeus  ,  haec  sunt  : 
^vyufAtv ,  fct)  Kut  rc  /3uXuv(7o9  a-vju,7rie-»j  , 
ev^ov    cvroff    Kt]fitvB-ou ,  rov  rtjs  ciXtj^ilus 

(S)  Toa-uvrtjv  ot  'ATTcTroXoi  ku)  ol  /u,w 
6t]rut  uvreSv  f<r^ov  eCXu/ietuv ,  tt^os  ro 
^jj6>£  /lAtxpi  /^cyov  Kotvmttv  rivi  ru9 
vufu^UTTovrm  r^v  uX^^uuv.  Euseb, 
loc.  cit.  Haec  quidem  Eusebius  ex  Ire- 
naeo  Contra  hcereses  lib.  in ,  cap.  3  , 
edit.  Maurinorum. 

(4)  Eusebius  Hist,  eccles.  lib.  vi, 
cap.  1. 

(5)  De  Proesc.  cap,  2. 


PROP.    Vlll.    DE    H^RET.    ET    SCHISM.    EXTRA    ECCL.  295 

vel  ApostoHcis  viris  y  qui  tamen  cum  Apostolis  perseveraverit , 
hahiierit  auctorem  et  antecessorem  (1).  Hinc  prodierunt  haereti- 
coruin  catalogi,  quos  exhibuerunt  S.  Irena^us ,  S.  Epiphanius , 
S.  Augustinus  ahique  ad  nostram  usque  aetatem  (2j.  Ergo  hae- 
retici  schismatici  quavis  setate  tamquam  omnino  ab  Ecclesia  Christi 
extranei  habiti  sunt. 

199.  Cujus  rei  causa  obscura  non  est.  Alioquin  enim  Ecclesia 
Christi  esset  commixtio  veritatis  cum  omnibus  erroribus  atque 
absurditatibus ,  quae  ab  humana  ignorantia  ac  perversitate  exco- 
gitari  unquam  possent ,  prout  reipsa  excogitatae  sunt  ab  haereticis 
sive  antiquioribus  sive  recentioribus  (3) ;  si  cuihbet  impune  fas 
esset  innovare ,  jam  nulium  daretur  adjumentum  ad  cognoscen- 
dam  atque  intemeratam  servandam  veritatem ,  quam  Christus 
e  coelo  detuht,  atque  Ecclesige  suse  patefaciendam  gentibus  omni- 
bus  tradidit ,  dareturque  in  Ecclesia  absoluta  confusio  ac  senten- 
tiarum  perturbatio,  atque  in  tanta  opinionum  varietate  et  discre- 
pantia  nulla  via  pateret  ad  veritatem  cognoscendam ,  anceps 
quisque  esset  circa  id.  quod  credendum  vel  agendum  ad  salutem 
obtinendam ,  vel  cuipiam  saltem  pro  lubito  fas  esset  credere  vel 
agere  quidquid  sibi  bonum  videretur,  Quae  omnia ,  quam  absurda 
sint  et  Christo  injuriosa  ,  quisque  videt ;  siquidem  actum  esset  de 
ipsa  revelalione. 

200.  Sequitur  autem  ex  dictis  1«  inepte  sibi  placere  Protestantes, 


(1)  Ibid.  cap.  32.  tam  absardnm  ac  impiam  sive  circa  fi- 

C^)  Cons.   Historia  hceresium  Ber-  dem  ,  sive  circa  mores,  qaod  dictam  non 

nini ;  ac  postea  Petri  Paletla  S.  J.  Storia  foerit  ab  aliquo  hserelicoram,  et  quidem 

ragionata  delle  eresie ,  Verona  1797;  prout  observatum  est  ,  juxta  germana 

Dictionnaire des h6resies,  par  M.  Tabbe  liaereseon  principia  earumque  nataram  , 

Pluquet;   elsi  plares   in   his   operibus  quse  tota  est  in   subslituendo  spiritum 

desint    ex    recenlioribas   seclis    nuper  privatum  aucloritati  legitimae.  Nos,  qui 

exortis .  brevitati  studemus,  nonnisi  pauca  exem- 

(8)  Vereaffirmari  potest  dehaereticis  pla  dedimus  ,  sed   interea ,  ex  paucis 

cujusque  aetatis  ,   quod  de  philosophis  quae  adduximusetadducemus  ,  quisque 

dicebat  Tullius  ,   nihil  esse  tam  ab-  poterit  speciem  aliquam  sibi  efFormare 

surdam ,   quod  dictam  non  faerit  ab  absurditatum  ,   in  quas   dacit  haefesis 

ialiquo  philosophorum  ;    sic   nihil    est  natura  et  principiam  fandamentale. 


294  DE    VERA    REL.     ADV.    HETER.  , 

perinde  ac  si  ad  Christi  Ecclesiam  pertinerent ,  vel  ceteri  omnes , 
qui  christianum  nomen  gerunt ,  eo  quod  in  Christum  se  credere 
profitentur.  Necesse  enim  praeterea  est ,  ut  pertineant  ad  unitatem 
tum  fidei  tum  regiminis  ,  qualem  Christus  instituit ,  et  ut  teneant 
eam  doctrinam,  quam  Christus  per  Ecclesiam  suam  homines 
docuit. 

201.  Sequitur  2o,  ex  desperatione  inveniendi  veritatem  et  ob 
insitam  suo  systemati  fluctuationem  et  perpetuas  varietates  , 
Protestantes  adductos  ad  hoc  fuisse,  ut  sciUcet  proclamarent 
tolerantismum  rehgiosum  universalem  omnium  sentenliarum , 
opinionum  ac  paradoxorum  quarumcumque  sectarum ,  quae  eodem 
innituntur  principio  independentiae  a  quacunque  auctoritate, 
ejusdemque  fructus  legitimi  sunt  (1). 

202.  Sequitur  3°  hanc  veram  esse  causam  communis  ilHus 
odii ,  quo  Protestantes  ,  quodcunque  gerant  nomen ,  prosequuntur 
Ecclesiam  catholicam  ,  quae  ipsis  nunquam  cessat  objicere  verba 
Christi  :  Nescio  vos^  neque  eos  in  sua  unitate  et  communione 
consistere  permittit. 

203.  Sequitur  4°  haereticos  et  schismaticos  se  quidem  ab  Ec- 
clesia  separasse ,  vel  fuisse  per  eamdem  expulsos  ab  unitate ,  nec 
tamen  eorum  errores  ac  perduelliones  Eccle^iae  Christi  unitatem 
vel  scindere  vel  Isedere  unquam  potuisse. 

DIFFICULTATES. 

204.  Obj.  primo.  Si  haeretici  vel  schismatici  in  Ecclesia  non 
essent ,  nullam  in  ipsos  Ecclesia  jurisdictionem  exercere  posset ; 

(1)  Les  protestans ,  inquit  Sismondi  ce,   et  ils  ont  paru  quelquefois  ew- 

( Revue  encyclopSdique  ,  Paris  ,   Mars  harrasses  de  ce  qu^on  leur  reprochait 

iS^S^atU  Opinion8religieuses)jn'ont  leurs    variations    et  les    nombreuses 

pas  toujours  bien  conipris  leur  propre  dissidences   qu^on    trouvait  entr^eux, 

systeme;  ils  n'ont  pas  toujours  senti  Encore    aujourdliui  une  moitid  des 

queVind^pendance  des  opinions  indi-  protestans ,  persistant  dans  la  mime 

viduelles  ^tait  Vessence  de  leurs  eglises  erreur ,  comhat  pour  Vunite  des  doc- 

( hserctici  enim  habent  Ecclesias ,  nun-  trines,  quoiqu^avec  bien  peu  de  chances 

qnam  Ecclesiam ) ,   ils  n^ont  pas  tou-  de  Vobtenir ,  parce  que  chacun  cherche 

joursrenonckaVuniformitedecroyan-  cetteunit^  dans  un   systeme  different. 


PROP.    VIII.    DE    H^RET.    ET    SGHISM.    EXTRA.    EGCL.  295 

atqui  ex  sententia  catliolicorum  Ecclesia   veram  potest  in  eos 
exercere  jurisdictionem ;  ergo. 

205.  Resp.  Dist.  maj.  Si  nullo  titulo  ad  Ecclesiam  pertinerent, 
conc;  aliter  neg,  Jam  vero  hseretici  et  schismatici  ratione  Bap- 
tismi  subditi  Ecclesiae  facti  sunt ,  et  cum  perpetuus  atque  indele- 
bilis  sit  character ,  quem  ipsi  ex  Baptismo  receperunt ,  hinc 
Ecclesia  perpetuum  atque  inahenabile  jus  habet  in  ipsos  ,  licet 
perduelles  ac  refractarios ,  quamdiu  ipsi  in  vivis  sunt ,  multo 
magis  quam  princeps  in  subditos  suos ,  licet  rebelles  contra 
ipsius  auctoritatem. 

206.  Inst.  Ecclesia  ipsa  hsereticos  quandoque  atque  schisma- 
ticos  e  societate  sua  rejicit  atque  expellit;  ergo. 

207.  Resp.  Dist,  antec,  Rejicit  atque  expellit,  ut  puniat  et 
corrigat ,  atque  a  contagionis  periculo  filios  suos  innoxios  servet , 
conc;  abdicando  jus,  quod  in  ipsos  habet,  neg» 

208.  Obj.  secundo.  1®  Licet  Sadducsei  graviter  in  fide  errarent, 
2°  ac  decem  tribus  schismaticae  essent  respectu  Ecclesise  judaicae, 
non  ideo  cessabant  pertinere  ad  veram  Ecclesiam ;  ergo  a  pari , 
licet  hgeretici  atque  schismatici  a  fide  Ecclesiae  catholicae  ejusque 
unitate  discesserint,  ad  veram  Christi  Ecclesiam  pertinere  non 
cessant. 

209.  Resp.  primo,  ad  1"*,  Dist.  Quia  nullo  solemni  judicio 
fuerunt  a  synagoga  expulsi,  ideo  pertinebant  ad  verae  Ecclesiae 
corpus ,  trans.;  pertinebant  ad  animam,  neg,  Erant  enim  in 
corpore  Ecclesiae  ,  prout  nunc  sunt  tot  increduU ,  qui  ad  Ecclesiae 
corpus  pertinent ,  etsi  nullo  modo  nec  iUi  pertinuerint ,  nec  isti 
pertineant  ad  Ecclesiae  animam.  Juvat  praeterea  iterum  referre, 
quod  de  Sadducaeis  habet  Flavius  Josephus  ,  quod  scilicet  ceteri 
Judaei  illis  nullum  munus  pubhcum  concrederent,  nisi  pubhce 
saitem  a  corporis  morte  animas  superstites  esse  docerent  (1)  ,  seu 
nisi  assentirent  Pharisaeorum  sententias. 

210.  Ad  2°»,  Dist.  Schismaticae  erant  civiliter'seu  politice  , 


^l)  Antiquitalum  ^Vih,  xviil ,  cap.  I,  uvccyKcts  yTrfoa-^apourt  ^e  oh  oh  o  (petfi- 
n.  4«  En  ejos  verba  :  'OTroVe  yup  «V  ret7off  xiyu  ,  ^iei  ro  fct)  «AA»ff  U1HKT0US 
tcf^ccfTrccpiXB-otiVyciKOVTieisfitVKettKetT        ytvtT^eit  Tolg   'xX^^tiriv, 


296  I)E    VERA   REL.     ADV.     IIETER. 

conc.^  religiose,  suhd.  plerique,  conc;  omnes,  nec/,  Plures  enim 
semper  fuerunt  in  decem  tribubus ,  qui  mosaica  instituta  rite 
servabant,  et  statutis  temporibus  Jerosolymam  Deum  adorandi 
causa  ascendebant,  nisi  per  vim  ab  bujusmodi  officio  impedi- 
rentur  (1);  qui  vero  in  decem  tribubus  idololatriara  sectabantur, 
neque  ad  animam  neque  ad  corpus  Ecclesiae  judaicae  pertinebant. 

211.  Resp.  secundo.  Neg.  conseq.  et  paritatem  ;  quia  Cbristus 
apertis  verbis  alium  rerum  ordinem  induxit  in  Ecclesiam  suam. 

212.  Obj.  tertio.  1°  Omnes  ,  qui  in  Cbristum  credunt  et  babent 
charitatem  erga  proximum,  sunt  veri  Cbristi  discipuli .  dicente 
Domino  :  Creditis  in  Deum ,  et  in  me  credite  (  Joan.  XI V  ,  1 ) ; 
tum  :  Qui  credit  in  me,  habet  vitam  oeternam  (  Joan.  VI,  47)  ; 
et  alibi  passim ;  2®  ac  rursum  :  In  hoc  cognoscent  omnes,  quia 
discipnli  mei  estis ,  si  dilectionem  hahueritis  ad  invicem  ( Joan. 
XIII,  35);  ergo  quicumque  in  Cbristum  credunt  et  proximum 
diligunt ,  sunt  in  vera  Ecclesia  Cbristi. 

213.  Resp.  ad  1«*,  Dist.  antec,  Omnes  qui  credunt  in  Cbristum 
et  ea  omnia ,  quae  Cbristus  docuit ,  et  credenda  per  Ecclesiam 
proposuit,  seu  eo  modo  quo  Cbristus  vult,  conc;  eo  modo  quo 
volunt  bseretici ,  neg.  Quandoquidem  Cbristus  ipse  Apostolis  dixit : 
Docentes  servare  omnia  qujEGvmqvE  tnandavi  nohis  (Mattb.  ult.); 
ergo  non  partem  aliquam  ,  et  prout  unicuique  libet.  Addo  adhuc 
haereticos  ignorare  quid  Cbristus  sit,  utrum  Deus  scilicet  an 
homo  tantum ,  etc. 

214.  Ad  2™,  Dist.  Cognoscent  an  sint  veri  discipuli,  et  non 
solum  fidei  professione ,  sedetoperibusbonis  ,  quorum  praecipuum 
est  charitas,  conc;  an  discipuH  simpliciier^  neg.  Vult  enim  Christus 
Dominus  discipulos  suos  cognosci  ex  bonis  operibus ,  quse  fidem 
commendent.  Sunt  enim  ahqui,  de  quibus  loquitur  Apostolus, 
qui  verbis  profitentur  se  nosse  Deum ,  factis  autem  negant  (Tit. 
I,  16);  quo  sensu  etiam  dicebat  Apostolus  Jacobus  :  Ostendam 
tihi  ex  operibus  fidem  meam  (  Jacob.  II,  18).  Addatur  haere- 
ticos  nec  veram  hanc  charitatis  dilectionem  habere ,  nec  habere 

(1)  Atqae  liinc  patet ,  quam  insulse  die  ,  art.  ProphSties  ,  dicat  plares 
Vollaire  in  QuesHona  sur  rencyclopi-      prophetas  fuisse  schismaticos. 


PROP.     VIU.    DE    HiERET.    ET    SCHISM.     EXTRA    EGCL.  297 

posse.  Etenim  sinefide  nulla  vera  datur  charitas  ,  quse  commisceri 
non  debet  cum  liberalitate  ,  docente  Apostolo  :  Et  si  distribuero 
in  cihos  pauperum  omnes  facultates  meas...  charitatem  autem 
non  habuero  y  nihil  mihi  prodest  (I  Cor.  XIII,  3). 

215.  Obj.  quarto.  Plures  interdum  in  schismate  vixerunt,  in 
eoque  defuncti  sunt ,  nec  tamen  ab  Ecclesia  Christi  extorres 
habiti  fuerunt,  quin  etiam  nonnulli  in  Sanctorum  album  relati. 
Tales  fuerunt  Sancti  Meletius  et  Paulinus  Anthiocheni  Episcopi , 
talis  Lucifer  Calaritanus  ,  plures  ex  iis ,  qui  Acacii  sciiismati  adhae- 
serunt;  ergo.  •   *      - 

216.  ^es^,  Dist.  antec.  Plures  ,  bona  fide  ,  atque  in  dubio  de 
vero  ac  legitimo  Episcopo  vel  Pontifice ,  conc;  alias  ,  ?ieg,  Idem 
enim  dicendum  est  de  schismatibus  partialibus  quod  de  generali- 
bus  quando  scificet  Pontifex  est  dubius,  ut  supra  notavimus.  Mele- 
tius  porro  et  Paulinus  viri  sancti  erant,  et  uterque  communicabat, 
saltem  mediate  ,  cum  universa  Ecclesia.  Lucifer  Calaritanus  vel 
in  unitate  Ecclesise  defunctus  non  est ,  neque  inter  Sanctos  ab 
Ecclesia  universali  recensetur ,  vel  saltem  eum  ante  mortera  poe- 
nituit,  ut  aliqui  volunt  (1).  Nulli  pariter  ex  iis ,  qui  Acacii  schis- 
mati  adhaeserunt  inter  Sanctos  relati  fuere  ,  quin  potius  Euphemii 
et  Macedonii  Constantinopoiitanorum  Antistitum  nomina  e  sacris 
dypticis  expuncta  sunt ,  eo  quod  Acacii  nomen  in  dyptitis  reti- 
nebant  (2). 

PROPOSITIO  IX. 

Protestantistni  origo  ac  va^ce  phases  ipsius  arguunt  falsitatem. 

217.  Eadem  nemperatione  ,  qua  origo,  stabihtas  ac  perpetuitas 
Ecclesise  catholicae,  prout  superius  demonstravimus  (3),  ejus  divi- 

(1)  Vid.  Nat.  Alex.  Hist.  eccles»  in  appendice  ad  §  i  ,  cap.  2  ,  operis 
sceculi  IV,  cap.  6  ,  art.    1 1.  De  vi  ac  ratione  primatus, 

(2)  Ibid.  Scec,  v,  cap.  3,  art.  i6,  (3j  Parl.  i,  cap.  4>  prop.  i  elseqq. 
circa  finem.  Necnon  Petrus  Ballerinios 


298  DE    VERA    REL.    ADV.    HETER. 

iiam  institutionem  invictissime  ostendunt ,  sic  origo  ac  perpetua 
vicissitudo  et  successus  ,  quos  subiit  Protestantismus ,  non  minus 
quam  sectae  omnes ,  quag  in  Ecclesia  passim  excilatae  sunt ,  invic- 
tissime  ejus  arguunt  falsitatem. 

218.  Divinum  opus  omnes  prae  se  fert  characteres  divinos , 
quibus  facile  ab  humano  quocumque  molimine  secernitur  ;  talis 
porro  est  Ecclesia  catholica ,  quae  a  sua  origine  semper  eadem 
immutabiliter  stetit ,  semper  sibi  constans ,  semper  prae  se  ferens 
divinae  adsistentiae ,  ac  divinarum  promissionum  signa  atque 
argumenta  ,  ut  ex  iis ,  quae  hactenus  dicta  sunt ,  quisque  intelhgit. 
Dei  enim  perfecfa  sunt  opera;  apud  quem  non  est  mutatio,  neo 
vlcissitudmis  obumbratio  (  Deut.  XXXII,  4;  Jacob.  I,  17). 

219.  Jam  vero  Protestantismus  saeculo  XVI  ortum  suum  habuit 
ab  apostata  Luthero  ex  aemulatione  privata  Ordinis ,  cui  ipse 
nomen  dederat ;  dein  incrementum  coepit  ex  pervicacia  ac  per- 
duellione  contra  constitutionem  Leonis  X ,  qui  nefarios  illius  pro- 
scripserat  errores .  Tunc  primum  rerum  sacrarum  hic  restitutor 
proclamavit  principium  Protestantismi  de  absoluta  spiritus  pri- 
vati  independentia  ab  Ecclesise  auctoritate.  Quo  principio  semel 
constituto  coepit  totum  religionis  christianae  aedificium  labefactare, 
prout  ipsi  libuit.  Hejecit  indulgentias ,  purgatorium ,  missas  pri- 
vatas ,  necessitatem  bonorum  operuiu  ,  statuit  articulum  de  sola 
fide  justificante ,  sustulit  omnia  fere  Sacramenta.  Ad  haec  adjecit 
Scripturarum  corruptionem ,  expunxit  plures  libros  e  censu  hagio- 
graphorum  scriptorum ,  nec  tamen  in  hac  re  sibi  unquam  constans 
fuit;  saepe  affirmat  quod  negaverat,  negat  quod  aflirmaverat  (1)  , 
projectus  in  omnem  libidinem ,  arrogantia  tumens,  ita  ut  saepe 
videatur  spiritu  satanico  correptus  (^. 

220.  Ex  eodem  Protestantismi  destructivo  principio  velut  ex 


(1)  Vid.    Catechismus  christianus  motiva  sui  reditus  ad    rom.  cathol. 

D.  Martini  Lutheri,  ex  ejus  operibus  Ecclesiam  elaborata  ^  translata  etedita 

simul  coliectus  per  Ludovicum  Upleber,  per  P.  W.  K.  appendix  secmnda, 
1744?  quidenuo  recusus  fuitAugustae  (2)  Vid.  Lessius  ,  diss.  cit.  qomejus 

Vindelicorum  anno  1828  ,  cumhacin-  appendice. 
scriptione  :  Dis,  Christophori  Besold, 


PROP.    IX.    DE    PROTEST.    ORIG.  ET    SIJCC. 


299 


equo  trojano  plures  statim  prodiere  sacrorum  eme7idatores ,  Zwin- 
glius  in  Helvetia ,  Calvinus  in  Galliis ,  Carolostadius  in  Germania , 
Munsterus  in  Westphalia ,  etc.  qui  emendarmit  suo  sensu  quod 
tnemendatum  reliquerat  Lutberus ,  seu  verius  subverterunt  quod 
intactum  adbuc  ille  servaverat.  Sed  et  isti  novos  emendatores  nacti 
sunt  in  Quakeris ,  fratribus  Bobemis  ,  Pietistis ,  Herrnbutanis  , 
Sv^edenborgianis ,  Arminianis ,  et  in  Socinianis ,  qui  rursus  dejecti 
de  loco ,  quem  sibi  usurpaverant ,  emendati  fuerunt  ab  illuminatis 
et  pbilosopbis ,  ac  demum  a  rationalistis  ac  naturalistis.  Protes- 
tantismus  in  innumeras  prope  sectas  sive  frustula  divisus  est, 
quae  se  invicem  non  ita  pridem  damnabant  atque  anatbemati- 
zabant  (1)  ,  ac  ,  quantum  poterant ,  morte  mulctabant  (2). 

221.  Donec ,  ad  saniora  consilia  se  recipientes  ,  ejusmodi  resti- 
tutores  coeperunt  serio  secum  consulere  de  foedere  ineundo  ,  prae- 
sertim  inter  duas  principales  sectas  Lutberanorum  et  Calvinis- 
tarum  ,  plures  prodiere  libri  ex  utraque  parte  ad  pacem  hanc 
conciliandam  (3) ,  at  irrito  conatu ;  ssepius  instituta  sunt  colloquia 


(1)  Sic  enim,  ut  diximns,  Protes- 
tantes  vocant  haeresiarclias  saecali  xvi. 
Simon  magus  fuit  primus  emendator 
sacrorum  ,  quem  postea  tercenlura  alii 
sobsecuti  sunt  usque  ad  Luthernm  el 
Calvinum.  Postremum  locum  inter  hos 
sacrorum  emendatores  obtinent  ratio- 
nalistae  ,  seu  potius  athei ,  qai  sacra 
omnia  plenissime  eraendarunt. 

(2)  Nerao  est,  quiignoret  Luthemm, 
Malanchlhonem,  Bogenhagen  ,  Regium 
ac  theologos  Ulmae  et  Tubingae  pronun- 
tiasse,  Anabapt/stas,  ut pole  A^re//co« , 
posse  morte  mulctari ,  ac  reipsa  Miiller, 
Kraut  et  Peisker  capitis  sententiam  Jenae 
subiisse  ,  cooperante  Melanchlhone  ; 
omnes  norunt  submersiones  aliaque 
supplicia ,  quibus  in  Helvetia  isti  en- 
thusiasta;  affecli  fuerint ;  Servetum  Cal- 
vinijussu  fuisseigne  combastum  ,  Geu- 


tilem  capite  trnncatum  res  pariter  no- 
tissima  est,  Poet  reformatorum  corri- 
phaeus  in  Galliis  decrevit  iraitandum 
esseCalvinl  exeraplam  in  Catholicorum 
supplicio,  quod  ipse  dederat  respectu 
Serveti  ( isti  tamen  accusant  Catholicos 
intolerantiae  ! ) ;  et  sane  Episcopos ,  sa- 
cerdotes  ,  religiosos  catholicos  passim 
ab  ipsis  morti  datos  esse  ,  praeserlim  in 
rusticorum  bello,  quod  dirigebant  re- 
formationis  praecones  ,  indubiis  monu- 
mentis  compertum  est ;  vid.  Baro  de 
Start ,  op.  cit.  pag.  ^o6  et  seqq. 

(S)  Foederis  conditiones ,  a  theologo 
Heidelbergensi  David  Paraeo,  in  suo  Ire- 
nico,  i6i4propo8i(ae  ,  non  sine  stoma- 
cho  rejectae  sunt  a  Lulheranis  ;  propo- 
nebat  autem  ,  ut  doctrinae ,  in  quibus 
amboB  sectoe  a  se  invicem  non  discre- 
pabant ,  fandamentales  declararentar , 


300 


DE    VERA    REL.    ADV.    HETER. 


religiosa,  praeoipue  Lipsiae  anno  1631 ,  et  Maulbruni  anno  1654, 
ast  nec  ipsa  optatum  efFectum  consequuta  sunt.  Sub  saeculi  XVIIl 
initium  ,  aclnitente  vel  maxime  Borussiae  Rege  ,  qui  Berolini  tem- 
plum  pro  utraque  confessione ,  ut  aiunt  ,  erexit  ac  dedicavit, 
denuo  tentata  pax  esl,  sed  obsistentibus  Lutheranis  res  infecta 
cessit.  Novi  exaratilibri  ad  eumdem  scopura  obtinendum,  ac  nova 
data  edicta  praeserlim  a  Borussiae  Rege  Guillelmo  I ,  anno  1736  , 
quibus  jubebat  Calvinistas  recedere  a  doctrina  de  praedestinatione , 
Lutlieranos  vero  a  consuetudinibus  abstinere,  quas  adhuc  cum 
religione  catholica  retinebant  ;  donec  Fridericus  II  anno  1740 
sectis  omnibus  plenam  libertatem  restituit.  Quo  tempore  etsi  nihil 


quiqoe  hoc  inficiaretur  syncretista  vo- 
caretur.  Gastavns  Adolphus,  occasione 
cajusdam  principum  conventus  ,  auctor 
fuit ,  utcollatio  instituerelor  inler  Theo- 
Iof;os  Lutheranos  et  Calvinistas  anno 
i63i  ,  in  qua  confessio  augustana  velut 
fuudamentum  sumeretur  ,  quam  refor- 
mati  ,  absque  propriae  doctrinae  detri- 
mcnto,  facile  admittere potuissent;  nihil 
tamen  factum  est ;  prout  nihil  pariter 
profuit  colloquium  in  orbeGassel  anno 
i66i  habitum  inter  theologos  Marbur- 
genses  et  Wittenbergenses.  Decretum 
tamen  hic  edilum  est ,  quo  statuebalur, 
ne  propter  articulos  ,  de  quibus  conve- 
nire  non  poterant ,  se  invicem  injuriis 
lacesserent,  neve  calumniisobjorgarent, 
vel  odio  prosequerentur  ,  sed  unusquis- 
que  alteriuspartis  asseclas  vera  membra 
uniccB  verce  Ecclesiw  haberet.  Haec 
porro  conventio  dicta  fuit  unio  conser- 
vativa ;  verum  theologi  lutherani ,  qui 
illius  Participcs  fuerant ,  in  syncretistce 
notae  suspicionem  incurrebant.  Paria 
prae  se  ferebant  ea  ,  quae  proposuit  theol. 
Tubingensis  Pfaff  in  diversis  opusculis 
collectis  et  vulgatis  anno  17^3,  2  vol. 


in-4°,  quibus  tilulus  :  Gesammelte 
Schriftenj  so  zur  P^ereinigung^  etc, 
seu,  Collectiones  ad  stahiliendam  con- 
cordiam  ,  etc.  Utraque  pars,  aiebatipse, 
habet  articulos  necessarios  ad  salutem  ; 
diligant  se  ergo  ut  fratres  ,  et  adhuc 
residuam  opinionum  diversitatem  pa- 
tienter  ferant  ,  ita  quidem  ut  in  pos- 
terum  liberum  unicuique  sit,  ccenam  ex 
manu  Lutherani  vel  Galviniani  praedi- 
catoris  accipere.  Uoc  vero  consilium, 
saltem  apud  Lutheranos  ,  fautores  non 
habuit;  ipse  Leibnilius  et  Molanus  ei 
adversabantur.  Vid.  Amiralduscalvinis- 
ta ,  in  op.  cui  tilulus  :  JJe  secessione 
ab  Ecclesia  romana ,  deqne  pace  inter 
evangelicos  in  negotio  religionis  con- 
stituenda  ,  1647,  et  dein  in  Irenico  , 
anno  1662,  Galixtus ,  De  tolerantia 
reformatorum  circa  qucestiones  inter 
ipsoset  augustanam  confessionem  pro- 
fessos  contrcversas  consiiltatio  ,  1697; 
vid.  Hist.  eccles.  D.  flortig,  continuata 
a  Joan.  Jos.  Ignat.  Doellinger  ,  sacrae 
theologiae  prof.  in  universitate  Mona- 
chiensi . 


PROP.     IX.    DE    PROTEST.     ORIG.     ET    SUGC.  301 

directe  ad  unionem  ineundam  molitus  fuerit  Fridericus ,  atta- 
men  longe  laieque  recentiori  philosophia  ,  rationahsmo  ac  natu- 
ralismo  sese  difFundentibus ,  omnis  difficultas  sublata  videba- 
tur.  Sed  necdum  optatam  pacem  sunt  assequuti.  Ipsius  successor 
GuiUielmus  III,  18' Junii  1798,  eraisit  edictum ,  in  quo  pro- 
posuit  novam  liturgiam ,  qua  ambae  confessiones  uterentur, 
quin  tamen  uUi  liturgiam  iilam  acceptandi  obligationem  impone- 
ret ;  sed  et  istud  edictum  nullum  alium  efFectum  obtinuit ,  quam 
ut  scriptores  non  pauci  e  grege  rationalistarum  unionem  plenis 
buccis  praedicarent ,  ac  omnibus  eam  factam  esse  suaderent.  Cum 
anno  1817  jubilaeum  reformationis  celebraretur ,  qui  illic  sacra 
veromoderabantur,  die27Septembris  publice  declararunt  se  op- 
tare  ,  ut  unio  quam  primum  locum  haberet;  plura  ad  illam  stabi- 
liendam  prsescripta  sunt ,  indictse  synodi  ,  Berolini  aliisque  in 
locis  Calvinistae  et  Lutherani  in  eodem  templo  sacram  coenam 
celebrarunt ,  ea  lege  ,  ut  quisque  circa  realem  Christi  praesentiam 
crederet,  quidvis  prius  quisque  sibi  persuaserat,  sive  panem 
sciiicet ,  sive  reale  Christi  corpus.  Haec  unio ,  quae  partialis  fuit,  Ec- 
clesice  evangelicce  sibi  nomen  adscivit  anno  1818.  Synodis  nova 
Ecclesiae  constitutio  proposita  fuit ,  et  anno  1820  edita  denuo  est 
nova  liturgia,  quae  librum  symbolicum  unita3  Ecclesiae  constituit, 
atque  omnibus  Ecclesiis  commendata ,  quae  rursum  anno  1834 
indicta  est  (1) ;  attamen  hoc  eodem  anno  1834  contra  hanc  litur- 
giam  scripsit  D.  J.  G.  Scheibel  (2). 


(i)  Sic  inita  tandem  ,  aliqua  saltem  latar  folium  periodicam  religiosum  ,cui 

ex  parte  ,  pax  fait  religiosa  inter  Lu-  titulus  :  Der  katholik  ,  id  est ,  Catho- 

theranos  et   Calvinistas  ,    licet   tam  in  licus  ,  editum  a  D.  Weiss ,  Spiras  anno 

doctrina  quam  in  constilulione ,  quoad  1834,  roens.  April.  facisculo  iv  ,  pag. 

res  maxinie  essentiales ,   differant  inter  i — 26  ;  mens.  Mai.  fasc.  v,  pag.  i^i — 

se  ,  ac  tam  acriter  inter  ipsos  dimica-  i8i  ;   mens.  Jun.   fasc.  vi,  pag.  280 

tum  fuerit ,  ut,  teste  Schroekio  ,  in  Hist,  —  3 1  o. 

eccles.  vol.  iv ,   pag.  292  ,   a  tempore  (2)  ActenmcBSsige  Geschichte ,  etc. 

reforraationis  Lutherani  majori  odio  et  seu  ,  tiistoria  authentica  tentaminis 

destestationeinsectatifuerintCalvinistas  reformatam  et  lutheranam  Ecclesiam 

quam  ipsos  Catholicos.  Quoad  unionis  uniendi  per  quamdam  Agendam  cow- 

sen  societatis  istias  docamenta  consu-  munem ,  etc.  Lipsiae  i834* 


302  DE    VERA    REL.    ADV.   HETER. 

222.  Et  hsec  de  varietatibus  sectarum  protestantium  in  se  ; 
quod  ad  doctrinam  attinet ,  et  liaec ,  ex  principio  a  Luthero  posito 
de  omnimoda  independentia  spiritus  privati  ab  Ecclesise  auctori- 
tate  in  Bibliorum  interpretatione  ,  suas  conversiones  subit  (l). 
Non  pauca  dogmata ,  ut  vidimus ,  rejecerat  Lutherus ,  multo 
plura  ejus  discipuli ,  donec  agentibus  potissiraum  Gallis  et  Anglis 
naturalistis  et  latitudinariis  necnon  Friderico  II,  Borussiae  rege , 
ac  demum  philosophia  Kantiana  eo  deventum  est ,  ut  fides  omnis 
ac  ipsa  etiam  Rehgio  revelata ,  si  tamen  nomen  excipias ,  extincta 
videatur. 

223.  Etenim  ex  systemate  Kantiano  distingui  debet  rehgio  vera 
a  religione  seu  fide  ecclesiastica,  Rehgio  vera  est  rehgio  rationis , 
quse  sola  admitti  potest ;  fides  ecclesiastica  est  fides  praestita  veri- 
tatibus  positiv£e  revelationis.  Rehgio  revelata  nec  potest  nec  debet 
aliud  esse  quam  simplex  vehiculum  ad  faciUus  invehendam  reh- 
gionem  rationis ,  quam  alio  nomine  vocat  fidem  religiosam ,  cujus 
objectum  ex  propria  cujusque  hominis  ratione  erui  potest.  Quo 
purior  et  universaHor  sit  fides  heec  rehgiosa  ,  sensim  sine  sensu 
deficiet  fides  ecclesiastica.  Hinc  statutus  canon  ad  exponendas 
sacras  Scripturas ,  non  aliud  scilicet  in  iUis  esse  quaerendum  quam 
solam  religionem  rationis;  rehqua  vero  non  esse  nisi  involucra 
vel  accommodatitium  quid  ad  vulgi  opinionem  ,  quae  tunc  vigebat, 
quum  Scripturee  editae  sunt,  vel  ad  privatam  bibhci  scriptoris 
opinionem.  Juxta  Jacobium  ejusque  asseclas  reh'gio,  perinde  ac 
quaevis  aha  scientia  philosophica ,  in  naturah  et  immediata  fide , 
in  perceptione  veri  et  supernaturahs  absque  probatione  id,  est,  in 
scientia  intuitiva  consistit;  alia,  praeter  hanc  internam ,  revelatio 
nec  ulla  forma  externa  rehgionis  existit  (2).  Quo  convenit,  saltem 
ex  parte ,  philosophta  identitatis ,  invecta  a  Schelhng  ejusque  dis- 
cipulo  Daub ,  nec  non  doctrina  de  absoluto ,  quod  in  historia 
tantum  sui  consciuin  (  id  est ,  personale  )  sit ,  et  de  reditu ,  qui 
aliquando  fiet ,  omnis  separati  ad  identitatem  ,  adeoque  de  anni- 
hilatione  omnis  personalitatis  (3). 

(1)  Quae    quidem    jarndiu    praBdicla  (2)  \n\\h,  Derehus  divinis. 

fueranta  Bossuet  ac  Fenelon  inter  Ga-  (3)  Dum  dicimus  ex  principio  inde- 

tholicos,  ac  Leibnilio  inter  Proleslantes.      pendenliae  spiritas  privati  a   legitima 


PROP.    IX.    DE   PROTEST.    ORIG.    ET    SUGC . 


303 


224.  Hinc  nova  prodivit  exegesis  sacrorum  librorum ,  juxla 
quam  sublata  sunt  miracula  et  vaticinia  omnia ,  introducti  mythi , 
adoptatum  systema ,  ut  vocant  nccommodationis  (1).  Eminent 
in  bac  schola  Paulus  Hetzel,  Eichhorn,  uterque  Rosenmiiller  (2), 
Koppe  ,  Heinrichs  et  Kuinoel. 


auctoritate  omnes  sectas  ortas  esse  ,  om- 

nesque   errores  illos  proflaxisse ,  inter 

quos  fluctnant  Protestantes,  non  exclusis 

ipsis  rationalismo  ac  naturalismo  ,  quos 

afiirmavimns  fructum   germanum  esse 

prineipii  reformationis ,  duo  haeccon- 

fundere  non  debemus  ,  qua)  occasionem 

querimonia    dederunt    Protestantibus, 

Plures  enim  inter  ipsos  consequeruntur , 

Catholicos  injoste  adscribere  principiis 

Reformatoris  Saxonis  errores  ,  qui  non 

solum  ex  illius  doctrina  non  profluunt, 

verum  etiam  toto   coelo  eidem  adver- 

santur;  Lutherus  enim  per  Adae  pec- 

catum  prorsus  periisse   hominis  arbi- 

triam  autumayit,   humanamque  ratio- 

nem  penitus  obtenebratam ;  rationalistae 

autem  utrumque  rejiciunt,  ac  rationem 

sibi  solam  sufFicere  obtendunt.  Assen- 

timus  propterea  et  nos  doctissimo  pro- 

fessori  Moehler  ,  qui  in  sua  Symbolica, 

pag.  353  primae  edit.  i832,  adstruit, 

recentiorem  theologiam  protcstanticam 

reactionem    esse  perfectissimam  atque 

completam  adversns  antiquam  ,  ratio- 

nemque  terribili  plane  modo  se  vin- 

dicasse  de  totali  oppressione  ,  ad  quam 

eam  redegerant  reformatores  ,  quae  onus 

praeterea  in  se  suscepit  in  omnibus  con- 

tradicendi  eorum  doctrinae.  Asthisnon 

obstantibus  ,  verissimum  est ,  idem  esse 

principium   formale  praedicatum  a  re- 

formatoribus ,  cuique  Lutherus  et  ra- 

tionalistae  inaediiicarant  ,  et  cajus  ope 


propugnarunt  suas  reformationes  atqae 
doclrinas.  Absoluta  oppositio  ,  qoam 
invenimus  inter  ejusmodi  Protestantes, 
maxime  evincit  falsitatem  illius  prin- 
cipii  formalis  fundamentalis  ,  atqoe  ne- 
cessitatem  illias  aactoritalis  ,  quae  nobis 
verum  prabeat  sensum  verbi  Dei ,  et 
proponat ,  conservet  ac  semper  tueator 
divinam  revelationem  in  sua  integritate 
atque  in  onico  soo  sensa.  Itaqoe  doo 
haec  distingui  debent ,  principium  sci- 
licet  generale  ac  fundamentale  reforma- 
tionis  a  Lothero  invectum  de  indepen- 
dentia  rationis  ab  auctoritate  ,  et  pecu- 
liaredoctrinae  Lutheri  systema.  Systema 
rationalismi  adversatur  pecculiari  doctri- 
nae  Lutheri ,  ideoque  ab  eo  recedit  ra- 
tionalista;  quatenus  autem  hoc  systema 
provenit  ex  independentia ,  rationalismas 
genuinos  fructus  est  reformationis ,  ot 
ceteri  errores  omnes  ,  quos  recensuimos. 

(1)  Cujus  auctor  videtur  Semler. 
Cons.  Hugh.  JamesRose  ,  op.  cit.  Sur 
r^tat  de  la  religion  protestante , 

(2)  Etsi  Rosenmiiller  junior  in  suis 
scholiis  in  libros  Veteris  Tcstamenti  ma- 
jori  moderatione  usas  esse  videatur ,  in 
Daniele  tamen,  edit.  anno  i832,  nullam 
plane  temperantiam  servavit,  sed  ab- 
judicat  Danieli  prophetiam  ejus  nomine 
inscriptam  ,  vel  saltem  sospectam  red- 
dit,  valde  probabile  existimans  ante 
annum  Christi  ducentesimum  aot  cen- 
tesimom  octogesimam   nondam  fuisse 


304  DE    VERl     REL.    ADV.     HETER. 

225.  Semler  oppugnat  inspiratlonem  Scripturarum  ,  plures 
libros  expunjjit  e  canone ,  Vetus  Testamentum  in  contemptum 
adducit,  opponit  religioni  exteriori  ac  publicae  fidei  ecclesiasticse 
religionem  interiorem  et  moralem  |)rivatam  (1).  Gruner  asserit 
Cbristianismum ,  jam  sub  finem  sa^culi  I ,  in  suis  principalibus 
doctrinis  per  doctrinam  platonicam  fuisse  corruptum,  atque  idcirco 
rejicit  cbristiana  mysteria.  Eckermann  contendit  doctrinam  Jesu 
nibil  amplius  esse  quam  popularem  instructionem  ad  moralem 
et  rationabilem  cultum  Dei ;  insuper  Evangelia  esse  corrupta ,  et 
apostolicas  Epistolas  falsas  continere  interpretationes  et  errores. 
Henkequaerebaturde  nimis  adbuc  dilatata  chjnstolatria  tamquam 
deimpedimento  magnae  et  beneficae  revolutionis  in  rebus  rebgiosis, 
Wegscbeider  ,  cujus  operis  dogmatici ,  quod  classicum  apud  ratio- 
nabstas  audit ,  saepe  in  priori  bujus  tractatus  parte  mentionem 
fecimus ,  supernaturalemrevelationem  minime  necessariam  ,  quin 
imo  impossibilem  declarat.  Ad  eumdem  censum  pertinent  Roebr, 
Boebme,  Scbultess,  nec  non  Scbott,  Bretscbneider  et  de  Wette, 
qui  postremus  in  dogmatibus  cbristianis  non  aliud  videt  praster 
expressionem  symboHcam  religiosarum  idearum.  Utpote  omni 
bumanitate  expertes,  incredibibque  arrogantia  tumentes,  doc- 
trinas  cbristianas  aggressi  sunt  Basedon  et  Car.  Frid.  Balirdt  (2). 

scriptom  volamen  ,  qaod  Danielis   no-  gannm  ac  vehicalum  omnium  aplisssi- 

mine  inscribitur.  Ad  gravissiraam  vero  mum   ad   omnes   ejusmodi    impielates 

Christi  Jesu  auctoritatem,  qui,  referente  disseminandas.  Quique  alios  audacia  ct 

Mattheo    (  cap.    xxiv  ,    i5  )  et  Marco  impietate  superabat,  primas  habebat , 

(cap.  xui ,  i4)?  praedictionem  ,  quae  in  et  summis  laudibus  in  hac  pessima  bi- 

Daniele  libro   cap.  ix  ,  27    legilur  de  bliolheca  efferrebatur,  Cum  impossibile 

futaro  templi  Jerosolymitani  excidio  ,  sit  errores  ,  quos  isti  docuerunt  et  do- 

Danieli   prophefae    tiibuit,     respondet  cent  ,   singillatim  persequi  ,    ut  aliqua 

Jesum  ex  recepta  tunc  aequalium  sao-  saltem  idea  habeatur  istarum  impieta- 

ram  sententia  loquutamesse;  de  ipsius  tum,   placet   ea    referre  ,    quae  scribit 

scholiis  tacebo  ;  vid.  prooimiam  §  3.  Protestans  Joan.  Tremblay  ,  in  op.  cit. 

(1)  Recolantur  superius  relata  ex  ConsidSrations  sur  Vetat  pr^sent  du 
opere  ministri  protestantis  Baronis  de  christianisme ,  pag.  62  :  Plusieurs 
Starck.  prHicateurs  ,  ait  ipse  (  en  Allemagne) 

(2)  Generalis  hihliotheca  germanicaj  ne  nient  pas ,  a  la  vM^ ,  Vexistence 
ab  anno  1768,  mediam   erat  sive  or-  de  Dieiif  la  Provtdence,  une  vie  fu- 


PROP.  IX.  DE  PROTEST.  ORIG.  ET  SUGC. 


305 


226.  Post  hasc,  non  est  quod  aliquis  quaerat,  quid  sentiant 
Protestantes ,  praesertim  rationalistge  et  naturalista3 ,  circa  singulos 
fidei  christianae  articulos.  Satis  sit  observare  nonnullos  ex  ipsis 


iure,  et  cependent  enseignent  publi- 

quement   qu*on  ,ne   peut  proprement 

rien  savoir  de  ces  v&riUs  fondamen- 

tales  de  la  religion  ,  representent ,  non- 

seulement  dans  les  dglises  mais  aussi 

danslesecoIes,comme  nulles  lespreu- 

ves  de  Vexistence  de  Dieti  tir^es  de  la 

consid^ration  de  Punivers  ,  et  soutien- 

7ient  que  tout  ce  qu*on  peut  affirmer 

c^est  quun  homme  vertueux  doit  de- 

sirer  quil  y   ait  un  Dieu,   On  sait 

qu'ih  en  disent  autant  du  christianis- 

«le,  et  affirment  que  J.-C,  a  enseignS 

la  m^me  doctrine  ,  et  que  la  Bihle  ne 

doit  etre  employ^e  que  comme  une  in- 

troduction  d  la  raison  pure  ,puisqu^on 

nepeut  pas plus  prouver  la  revelation 

que  Vexistence  de  Dieu,  Et  tamen  isti 

sunt   professores   in   universitatibus  el 

curam  geront  animarum  !  Cons.  prae- 

terea  opus  cui  titulus  ;  Der  Triumph 

elc.  seu,  Triumphus philosophicB  sce- 

culixvm,  Germanlown  i8o3,  auctore 

eodem  De  Strack,  qui  edidit  Convivium 

Theoduli.    Nunc  in  medium   prodeat 

minister  genevensis  Chastel ,  et  principii 

loco  statuat  :   Qu'on  peut  distinguer 

en  deux  classes  les  dogmes  du  Chris- 

tianisme  ;  les  uns  sont  reconnus  an- 

tSrieurement  a  Vinterpr^tation  de  l'E- 

vangile ,  et  sans  eux  il  n'y  a  point 

de  Christianisme  ;  ce  sont  les  dogmes 

de  Vexistence  de  Dieu  ,  de  la  mission 

divine   de   J,'C.  et  Vinspiration  des 

^crivains  sacris ;  nous  les  appellerons 

primitifs.    Les  autres   derivent   d'une 

interpr^tation  d^termin6e  de  VEvangi- 

T.  I. 


le ,  apres  que  celui-ci  a  6te  reconnu 
pour  regle  de  foi..,  nous  les  appelle- 
rons  d'interpretalioa  (  De  Vusage 
des  confessions  ,  etc.  pag.  2  ) ;  circa 
prima  dogmata  afQrmat  omnes  Chris- 
tianos  convenire  ;  quoad  dogmata  in- 
terpretationis  asserit  convenire  Catholi- 
cos  ;  Reformatos  vero  consentientes  esse 
circa  dogmata  primitiva  ,  dissentientes 
vero  in  dogmatibas  interpretationis.  At 
ex  allatis  documentis  patet  falsumesse 
Protestantes  et  reformatos  consentientes 
esse  circa  dogmataprimitiva,  nam  haec 
et  illa  destruxerunt.  Observat  praeterea 
fidei  confessiones  non  faisse  obligato-' 
rias  nisi  sseculo  lii,  easque  causas  fuisse 
divisionnm  et  multipiicationis  haere- 
seon.  At  in  hoc  dupliciter  labitur  , 
i"  quia  fides  coepit  esse  obligatoria  a 
sua  promalgatione,  nt  patet  ex  Epistolis 
Apostolorom  ;  et  symbolura  apstolicam 
statim  oblinuit,  a  praedicatione  evange- 
lica ,  etsi  daremus  non  esse  confectum 
ab  ipsis  Apostolis,  quod  tamen  RaOnus 
cum  aliis  affirmat ;  a°  adeo  maltiplicataB 
fuerant  hsereses  duobus  primis  Eccle- 
sisB  saeculis  ,  ut  Hippolytus ,  Eusebio 
tesle ,  Hist.  eccles.  lib.  vi ,  cap.  20  , 
secundo  Eccleaiae  saeculo  labente  ,  li- 
brum  scripserit  adversus  triginta  dnas 
haereses ;  qaod  jam  ante  ipsum  praesti- 
terant  Hegesippus ,  qui  floruit  sub  Ha- 
driano ,  et  Melito  et  Bardesanes  dictus 
hoBreticorum  malleus  ,  apud  eumdem  , 
lib.  1?  ,  cap.  22.  An  haec  ignorantiae  vel 
malae  fidei  ministri  Protestantis  vel  atri- 
qae  simal  adscrrbenda  sant? 

20 


306  DE    VERA    REL.    ADV.    HETER. 

eo  devenisse ,  ut  dicere  non  erubuerint ,  Joannem  Baptistam  et 
Christum  Jesum  foedus  inter  se  iniisse,  ut  alter  Proecursoris , 
alter  Messiae  personam  sustineret  (1),  et  alii  scripserint  apologiam 
Judae  Iscariotis  (2). 

227.  Libros  fere  omnes ,  sive  veteris  sive  npvi  foederis ,  vel 
prorsus  rejecerunt ,  vel  eorumdem  authenticitatem  in  dubium 
revocarunt.  Quo  potissimum  tempore  Protestantismus  sibi  Eccle- 
siae  evangelicae  titulum  adscivit ,  ut  observat  Reinhard,  Scripturae 
et  Evangelii  auctoritatem  plerique  ex  Protestantibus  rejiciebant. 
Inter  libros  Veteris  Testamenti  maxime  Pentateucho  historica 
abjudicatur  auctoritas ;  eum  Davidis  aut  Salomonis  aetate  confec- 
tum  asserunt  Vater  atque  Gesenius  ,  tamquam  epos  declaratur  a 
de  Welte.  Alii ,  ut  Fulda  et  Nachtigal ,  universum  Vetus  Testa- 
mentum  serius  ortum  aperte  pronunciant.  Idem  conligit  libris 
Novi  Testamenti ;  Eichhorn  omnia  Evangelia  tardiorem  habuisse 
originem  contendit ;  Vogel ,  Horst ,  Balienstedt ,  Bretschneider 
Evangehum  Joannis  genuinum  esse  negant ,  imo  opus  cujusdam 
Gnostici  illud  esse  autumant  (3).  Schleiermacher,  Borussiae  Regis 
concionator ,  primam  Epistolam  ad  Timotheum  Apostolo  Paulo 
abjudicat,  Eichhorn  utramque  rejicit,  ac  illam  praeterea  quam 
Paulus  ad  Titum  scripsit.  Juxta  hunc  auctorem  Apocalypsis 
non  est  nisi  drama  ,  in  quo  excidium  Judaismi  atque  Ethnicismi 
exprimitur;  Semler  prius  eamdem  rejecerat  veluti  furentis  auc- 
toris  librum.  Tria  priora  Evangelia ,  Matthaei  nempe ,  Marci  et 


(1)  Ita  Becker,  HistoricB  universalis  dceum ;  alibi  eum  nt  enthasiasten  tra- 

ad  nsum  juventutis  ,  vol.    iii ,    ubi  ducit,  lib.  i?  ,  pag.  335  et  355. 

Ghristum  Dominum    et  Joan.  Baptis-  (2)  Editaesta  praedicatoreevangelico; 

tam  velnt  ferventioris  ingenii  homines  qui  nititur  Christum  accusare ,  quod 

( Feuerkoepfe )  traducil  ,  qoi  ad  excu-  sibi  socium   adsciyerit  Judam  ,  hunc 

tiendum  jugum  sacerdotum  judxorum,  vero  ab  omni  macula  purgare  suse  pro- 

quorum  detestabantur  superbiam  et  hy-  ditionis.  Cons.  Correctiones  pro  amicis 

pocrisinjpostlongasdeiiberationescon-  e£  inimicis  catholicismi ^  a.  Joan.  B. 

Tenerunt  inter  se  ,  nt  alter  Praecursoris , '  Pfeilschifter  ,  edit.  OfFenbachii  ad  Mob- 

alter Messiae  personam generet.  Wieland  num  i83i  ,  pag.  ii6  et  seqq. 

in  ylgathodemon  ^  Berolini  1799,  vo-  (3)  Cons.  Hnghes  James  Rose  ,  op. 

cat  Christum  nohilem    theurgum  ju-  cit. 


PKOP.    IX.    DE    PROTEST.    ORIG.    ET    STJCC.  307 

Lucae  a  communi  quodam  fonte  syrochaldaica  ,  quem  Urevange- 
lium  vocant ,  liausta  fuisse  tradunt  Lessing ,  Semler  ,  etc.  ac 
praesertim  Kuinoel  (1).  Quod  vero  accidit  integris  libris,  a  fortiori 
singulis  iibrorum  sacrorum  partibus  evenit,  quarum  vix  ulla  est, 
quse  non  traducatur  ab  uno  vel  allero  tamquam  adscititia  vel 
interpolata ;  nos  nimis  taederet  singula  persequi. 

228.  Interea  ex  his ,  quae  vix  a  nobis  dehbata  sunt ,  sive  circa 
Protestantismi  originem  et  vicissitudines ,  sive  circa  fructus , 
quos  protulit  tum  in  doctrina ,  sive  theoretica  sive  practica, 
sive  circa  exegesin  et  criticam  sacram ,  sic  argumentum  perstrin- 
gimus.  Quod  a  pessimo  atque  eversore  principio  originem  ducit , 
quodque  natura  sua  infert  opinionum  et  sententiarum  divisionem 
et  sectas  ,  et  eo  tendit  ut  omnem  fidem ,  proindeque  reUgionem 
omnem  revelatam  e  medio  tollat,  ac  nonnisi  ad  dubium  quod- 
dam  universale  revocet,  et  morum  corruptionem  inferat,  certo 
non  potest  esse  a  Deo  ejusdem  revelationis  auctore,  et  secum 
fert  propria  falsitatis  ineluctabiUa  argumenta ,  dicente  Christo , 
non  potest  arbor  bo7ia  y  malos  fructus  facere..,,  ex  fructibus 
eoimmcognoscetis eos,  Atquiex dictis  talis  estProtestantismus;  ergo. 

229.  Atque  hinc  sequitur  1°  divisionem  intrinsecam  esse  atque 
essentialem  Protestantismo ,  necnisiper  quamdam  convenlionem 
ac  mutuam  cessionem  posse  inter  se  diversas  sectas  coalescere , 
permittendo,  ut  unaquaeque  in  negotio  rehgionis  id  sentiat, 
quod  cuique  lubet,  prout  factum  vidimus  in  faederatione  inita 
inter  Lutheranos  et  Calvinistas,  quasi  ageretur  de  latifundio; 
proindeque  unitatem  essentiahter  opponi  naturae  Protestanlismi. 

230.  Sequitur  2«  neminem  Protestantium  ,  si  principio  essen- 
tiah  Reformationis  adhaerere  veHt ,  habere  jus  alteri  exprobandi 
propria  sensa  reh*giosa  ut  impia  et  absurda  (2). 


(1)  Vid.  Joan.  Gregorii  Rosenmul-  legomenai^  i ^ De origine  Evangeliorum 

ler  Scolia  in  Novum  Testamentum  ,  Matthcei  ,  Marci  et  Lucw. 

edit.  Yi;  tom.  i ,  inprxf.,  abi  dequa-  (2)  Sic  enim  statuit  Revisio  protes- 

tuor  Evangeliis  f  pag.  i  et  seqq.,  nec  tantica  :  Notre  croyance  n'est  que  la 

non  Kuinoel,  Comment,  in  lib.  N,  T.  UbertS  d^examen  (anno  iSaS  ,  4"®  ^" 

historicos,  Lipsiae  i832  ,  vol.  i  ,  pro-  Traison  ,  pag..  i53) ,  etalibi :  Ceprin' 

20. 


# 


308  DE    VERA    REL.    ADV.    HETER.  ^^ 

231.  Sequitur  3«  frustra  nonnullos  Protestantes  adhuc  glo- 
riari,  quod  Protestantismus  habeat  pro  basi  ac  regula  purum 
verbum  Dei,  tum  quia  seposita  Ecclesiae  auctoritate  nunquam 
ipsis  constare  potest  ,  quodnam  sit  istud  Dei  verbum,  quum 
nullus  fere  sit  hber ,  cujus  authenticitas  in  dubium  revocata  non 
sit,  et  non  revocetur ;  tum  quia  absque  Ecclesiae  auctoritate  nun- 
quam  ipsi  certi  esse  possunt  de  inspiratione  divina  sacrorum 
hbrorum  ,  quoe  pariter  vel  penitus  abjudicata  est  ab  universa 
Scriptura,  vel  saltem  in  dubium  revocata  quoad  plures  hbros; 
tum  denique  quia,  si  verbum  Dei  pendeat  ab  interpretatione 
spiritus  uniuscujusque  privati ,  nulius  est  error  ,  nullum  para- 
doxura  ,  quod  non  cohonestetur  per  verbum  Dei  sic  expositum , 
prout  Anabaptistae ,  Quakeri ,  Sociniani  ,  Methodistae  et  aUi 
novatores  faciunt.  Quomodo  enim  verbum  Dei ,  prout  htteris  con- 
signatum  est,  potest  reguia  esse  fidei,  si  tota  hs  fere  semper 
vertitur  circa  sensum  verbi  Dei  ?  Quicumque  in  judicio  htes  agi- 
tat  ,  legem  pro  se  habere  contendit,  et  nisi  judex  esset,  qui 
sententiam  ferret ,  nuilus  unquam  iiti  et  controversiae  finis  esset. 
Nulius  unquam  iiaereticus  extitit,  qui  non  gloriaretur  pro  se 
esse  verbum  Dei,  ita  Gnostici,  ita  Manicliaei  et  ceteri  omnes  qui 
non  secus  ac  Protestantes  in  innumeras  prope  sectas  seu  frustuia 
divisi  sunt ,  quod  pariter  contigit  Arianis  ,  aliisque  omnibus  sectis 
ab  Ecclesia  separatis,  quae  proinde  omnes  oeque  perierunt  (1). 
tlluii  .' :c 

cipe  fondamental  du  protestantisme  ommbasevenit.  Quodattinetadnostros 
€8t  admis  aujourd'hui  sans  restriction  Protestantes  ,  res  adeo  aperta  est ,  nt 
(5™*  livr.  pag.  i5i ).  ipsimet  nnnc  de  hac  variatione  glo- 

(1)  Gnosliei  cito  in  quiqoaginta  sec-  rientor..  Certe  impossibile  est  nt  ipsi 
tas  divisi  sunt,  ipsis  fatentibus  Mos-  possint  confessionem  fidei  elicere  sive 
hemio  ,  Clerico ,  Beausobrio  ,  apud  Gib-  commnnem  sive  perpetuam  ;  non  com- 
bon  ,  op,  cit.  lib.  i,  cap.  i5.  Tertullia-  wtmcm,  quiaestne5'o/«t«7«  individuaie, 
nus  ,  loquens  de  Marcionitis ,  dicebat :  non  perpetuam  ,  quia  eorum  religio 
Faciunt  fatos  et  vespoB ,  faciunt  Ec'  assimilari  potest  tabulis  metereologicis  , 
cles ias  et  MarcionitcB.  lR.ecensenlnT  no-  in  quibus  attendendum  est  ad  diem, 
vemdecimfidei  confessiones  spatioqua-  horam  ,  locura  atque  almospherae  sta- 
tuordecim  circiter  annorum  editse  ab  tum,  an  huraidus  aut  siccus  ,  supra 
Ariaois  ,  apud  Petavium,  De  Trin,  vel  infra  zero,  Hinc  Protestantes  non 
lib.   I,  cap.  7«  n.  i3.  £t  sic  ceteris     possont  dicere  nisi  :  Ego  credoin  me. 


PROP.    IX.    DE    PROTEST.    ORIG.    ET    STICG. 


309 


232.  Sequitur  4°  hanc  potissimam  rationem  esse  cur  tot  ex 
privatis  et  principibus  viris ,  doctrina  et  eruditione  conspicui , 
ejusmodi  cliaos ,  quod  necessario  Protestantismo  inest ,  animad- 
vertentes ,  ad  Ecclesiae  catholicae  gremium ,  a  quo  eorum  patres 
recesserant,  se  se  receperint,  ut  in  illo  conscientiae  pacem  nan- 
ciscerentur,  quam  frustra  inter  tot  sententiarum  varietatem  ac 
fluctus  quaesierant.  Dum  contra  nonnisi  pauci  sordidique  apostatae, 
caehbatus  ac  proprise  vocationis  pertaesi  ,  ad  Protestantismum 
defecerimt  (1). 


protestor  contra  Ecclesiam  romanam. 
Cons.  epistola  data  ad  redactores  Revi- 
sionis  protestianticae  in  Mhnorial  catho- 
lique  i  mense  Febraarii  ,  anno  1827. 
(1)  Innumeri  prope  sont  nobilitate  , 
doctrina  et  eraditione  insignes,  qui 
ad  religionem  catholicam  ab  initio  hu- 
jus  saeculi  ,  tum  in  Germania ,  tum  in 
Anglia  ,  Gallia  el  Fcederatis  statibus 
Americae  redierunt.  Longum  esset  cata- 
logum  texere.  A  multis  annis  in  Hun- 
garia  id  animadvertitur  ,  quod  singulis 
annis  ex  frigescentibus  Catholicis  ad 
religionem  prcteslanticam  a  3o  ad  ^o 
migrent;  contra  ex  Prolestantibus  a 
5oo  ad  600  ad  Ecclesiam  catholicam 
se  conferant ;  licet  provocati  Protestan- 
tes  y  ut  hoc  factum  negarent ,  altum  ta- 
men  silentium  servarunt.  Cons.  Uni- 
versalis  amicus  relig.  et  cccles.  et 
Correspondens  cccles,  a  D.  Bentert 
Herbipoli  ( Wiirzburg)  edit.  n.  9  ,  28 
Feb.  1834  ,  pag.  loetseqq.  Diximus 
e  frigescentihus  Catholicis  ,  quia  ve- 
rissima  est  observatio  Cl,  Comilis  De 
Maistre  ,  hoc  discrimen  intercedere  in- 
ter  Catholicos  et  Protestantes  relate  ad 
iirmitatera  in  saa  religione ,  qnod  qao 


Catholicas  innocentioris  vitse  est ,  eo 
tenacius  EcclesisB  suae  adhaeret,  et  eo 
magis  fluctnat  ,  quo  inquinatioribns 
moribus  diffluit ;  e  contra ,  quo  magis 
Protestans  vel  sectarius  corruptus  mente 
et  corde  est  atque  in  vitia  eflfusns , 
tanto  est  iirmior  in  sua  secta ;  et  quo 
integrioribus  moribus  proestat,  eo  magis 
dubilat  de  veritate  suae  sectae ,  el  ad 
religionem  cathulicam  accedit.  Et  sane 
nt  plurimum  ,  qui  ad  Protestantismnm 
nunc  accedunt  quinam  sunt ,  nisi  per- 
diti  quidam  apostatae  sacerdotes  vel  re- 
ligiosi  ad  omnia  vitia  projecli?  Nempe 
quod  veteribus  haerelicis  solemne  fuit, 
recentioribus  etiam  familiare  est ,  quod 
citatus  Tertullianus  illis  exprobrabat , 
dicens  ;  Ordinationea  eorum  temera- 
ricB ,    leves...  Nunc  neophytas  conlo- 

cant Nunc  apostatas  nostros ,  ut 

gloria  eos  obligent ,  quia  veritate  non 
possunt.  Nusquam  facilius  proficitur, 
quam  in  castris  rebellium  ,  ubi  ipsum 
esse  illic  promereri  est  (  De  Proescr» 
cap.  4' ?  edit.  Rigaltii).  Hoc  possem 
plaribus  exemplis  illastrare ,  nisi  agere- 
tar  de  re  notissima. 


310  '  DE    VERA    REt.    ADV.    HETER. 

DIFFICULTAKES. 

233.  Obj.  lo  Eliam  Ecclesia  catholica  suas  vicissitudines  passa 
est,  2°  Fidei  definitiones ,  quas  identidem  Ecclesia  catholica  emi- 
sit ,  totidem  argumenta  sunt  progressus  ac  perfectibilitatis  syste- 
matis,  quod  adoptavit  Protestantismus.  3«  Quid  porro  sunt  fidei 
dogmata  ,  quibus  gloriatur  Ecclesia  catholica ,  nisi  unius  vel  alte- 
rius  Patris  istius  Ecclesiae  inventa,  vel  formulae  verborum  sine 
sensu  (l)  ?  4°  Cum  proinde  vera  lux  non  prodierit  nisi  saeculo  XVI, 
ex  iilo  tempore  clariores  semper  radios  emisit  ad  tenebras  dissi- 
pandas,  quas  Ecclesia  tum  decipiens  tum  decepta  efFuderat,  ac 
fanatismus  et  dominandi  libido  foverant,  donec  emendatores 
sacrorum ,  captivitatis  illius  vincula  solventes ,  in  libertatem  et  se 
et  nos  asseruerunt.  5®  Atque  hinc  ratio  eruitur  cujusdam  incon- 
stantiae  atque  fluctuationis ,  quae  tum  in  ipsis  tum  in  primis  eorum 
discipulis  interdum  conspicitur ,  circa  plures  vel  pauciores  arti- 
culos  quos  retinuerunt ,  cum  nec  uno  temporis  momento  potue* 
rint  omnes  ideas  illas  deponere ,  in  quibus  ab  infantia  fuerant 
enutriti  (2).  Nec  est  6°  quod  rationaHsmus  nobis  objiciatur  aut 
naturaHsmus ;  si  enim  res  bene  perpendatur ,  rationalismus  est 
proprius  Ecclesiae  catholicae,  et  caput  Ecclesiae  romanae  spectari 
debet  ut  verus  rationaHsta ;  etenim  ipse  praetendit  spiritum  suum 
internum  seu  rationem  suam ,  intra  sui  pectoris  veluti  penetralia, 
posse  per  immediatam  inspirationem  divinam  sententias  legesque 
proferre ,  quae  norma  sint  in  rebus  fidei ,  etiamsi  desit ,  vel  illi 
opponatur  Scriptura.  Item  Concilia  Ecclesiae  cathoHcae  sunt 
naturalistica ,  rationalistica  seu  phantastica  ,  quatenus  ipsa 
confirmant  proprias  sententias ,  non  jam  in  solo  canone  infalHbiU 
verbi  Dei  scripti ,  sed  in  praetensa  ac  faUaci  illustratione  interna 


(1)  Sic  Henke  in  Hist,  eccles,  cojas  dacuntar.  Hac  referantnr  pariter  his- 

iterataeeditiones,  continaationesetcom-  toriae  dogmatam  ab  ipsis  passim  vul- 

pendia  commanem  plaasam  ,  qao  apad  gatae. 

Protestantesfaitezcepta,  ostendant.  In  (2)  Ita  respondere  solent  Protestan- 

hnjus  porro  historiae  initio  statim  Eyan-  tes  ,  cum  ipsis  objicitur  recessus  a  doc- 

gelistae  ut  mendaces,  Apostoli  vero  at  trina  emendatorum  saoram. 
corraptores  doctrinae  Jesu  Christi  tra- 


PROP.  IX.  DE  PROTEST.  ORIG.  ET  SUCC.  311 

et  inspiratione  Spiritus  Sancti,  proiit  potissime  Concilium  Tri- 
dentinum  se  gessit  (1) ;  ergo. 

234.  Resp.  ad  1™  ,  Dist,  In  disciplina  mutabili  et  accidentali , 
trans*  Vel  conc;  in  fidei  morumque  doctrina  ,  neg,  Jam  enim 
ostendimus  ipsos  adversarios  nobis  ultro  dare  vel  a  primo 
Ecclesiae  saeculo  omnia  germina  catholicae  doctrinae  reperiri.  Sae- 
pius  provocati  adversarii ,  ut  assignarent  epocham  mutationis  , 
quam  nobis  objiciunt,  nunquam  id  efficere  potuerunt,  prout  su- 
perius  ostendimus. 

235.  Ad  2i»,  Dist.  Idest,  majorem  recepti  jam  dogmatis  diluci- 
dationem,  ex  occasione  eorum  qui  aliquem  articulum  impugna- 
runt,  conc; pernovorumdogmatumintroductionem,  neg,  Nempe 
ex  occasione ,  qua  aliqui  receptatu  in  Ecclesia  doctrinam  temerare 
infami  ausu  aggressi  sunt,  Ecclesia  accuratiori  examini  subjecit 
controversum  articulum ,  ipsumque  sibi  vindicavit  per  expres  - 
sam  illius  articuli  definitionem  et  condemnationem  oppositae 
novitatis.  Ita  constanter  se  gessit  Ecclesia ,  quod  ut  obtineret , 
semper  ad  vetusta  monumenta  ac  receptam  fidem  provocavit, 
ut  ex  historia  Conciliorum  unicuique  constare  poterit.  Protestan- 
tismus  contra,  per  suum  perfectibilitatis  inventum,  unum  post 
aliud  omnia  fidei  dogmata  rejecit ,  donec  vel  ipsum  fidei  nomen 
sustuht ,  et  tunc  demum  summam  adeptus  est ,  ad  quam  tende- 
bat,  perfectionem ,  omnia  scilicet  destruendo  (2). 

236.  Ad  3°»,  Respondeo  fidei  dogmata  esse  totidem  veritates 


(IjSicErnestasSartorias,  prof.TheoI.  gage  suivant  :  dichirons  etjetons  loin 

dogmail,  etnioTs}.Dorpart,mBeitraege  de  nous    ces  liens  ,   qtii   attachaient 

zur ,  etc.,  id  est ,  Collationes  ad  de-  a  la  foi  et  au  devoir  nos    ignorans 

fensionem  evangellcce  orthodoxioe,  Hei-  et  tMhreux  ancitres.  Vid.  Recherches 

delbergae  1825.  hist,  de  Muller  dans  ses  leitres  confi- 

(2)  Vadem  darans  hojas  assertionis  dentielles  d  Briester ,   1801  ,  pag.  4'» 

nonsaspectomD.  Miiller  profess.  Schaf-  et  pag.  69,  88,  abi  cital  textas  Schroeck 

fusiae  :  Des  Theologiens  memes,  inqait,  et  Vincentii  Lirinensis  ad  jadiciam  fe- 

se  font  une  affaire  de  noyer  la  religion  rendam  novi  perfectibilismi  Protestan- 

dans  un  vain  ddisme....  Tous  ensem-  tiam,  Celui-ci  ,  inqait  De  Starck  (op. 

ble  sciemment  ou   sans    s^en  douter  cit. )  est  au  but ,  quand  il  aura    atteint 

tiennent  la  mime  conduite ,  et  le  lan-  Vath^sme, 


312  DE    VERA    REL.    ADV.    HETER. 

divinitus  revelatas,  quas  a  Christo  Ecclesia  accepit  ad  posteros 
transmittendas  et   intemerate   servandas  ab   edaci   novatorum 
dente ,  prout ,  divina  ope  sufFulta ,  hactenus  prsestitit  ,  ac  prae- 
stabit  usque  ad  consummationem  saeculi ,  juxta  fundatoris  sui 
poUicilationes.  Quod  attinet  ad  supposita  Patrum  inventa ,  res- 
pondeo  non  esse  istam  nisi  gratuitam  adversarii  assertionem, 
omni  destitutam  fundamento,  imo  plane  contrariam  omnibus 
historicis  documentis   En   quid   de  Ecclesiae   Patribus.jam  suo 
tempore  scripserit  S.  Augustinus  :  Quod  invenerunt  in  Ecclesia, 
tenuerunt ,  quod  didicerunt,  docuerunt ,  quod  a  Patribus  ac- 
ceperunty  hoc  filiis  tradideruni  (1);  et  longe  ante  S.  Augusti- 
num  Tertullianus  dicebat  :  Quicunque  hac  regula  incedimus y 
quam   Ecclesia   ab   Apostolis ,   Apostoli  a    Christo ,    Christus 
a  Deo  tradidit ,  constat  ratio  propositi  nostri  (2) ,   et  ita  dis- 
tinguebat  Catholicos  ab  haereticis ,  qui  suis  novitatibus  antiquam 
doctrinam  Ecclesiae  catholicae  temerare  audebant ,  ut  innumera 
ejusmodi  testimonia  praeteream,  quae  impudentissimi  mendacii 
arguunt  adversarium  nostrum ,  qui  nonnisi  imperitis  fucum  fa- 
cere  potest.  De  formula  verborum  ,  quam  dicunt  sensu  vacuam  , 
satis  disseruimus ,  nec  opus  est  eadem  refricare. 

237 .  Ad  4°^ ,  Dist.  Qualis  lux  nempe  jam  affulserat  Simonia- 
nis,  NicolaVtis,  ceterisque  haereticorum  pestibus^  usque  ad  Lu- 
therum  et  deinceps ,  seu  a  diabolo  excitata ,  conc, ;  lux  quae  a 
Deosit,  neg,  Optime  Tertullianus  :  Sed  quceritur  a  quo  intel- 
lectusinterpretetur  eorum^  quce  ad  hcereses  faciant?  A  diabolo, 
cujus  sunt  partes  intervertendi  veritatem  (3).  Mirum  sane  est 
Christum  Ecclesiae  suae  non  prospexisse  nisi  a  tempore  Lutheri 
ejusque  sociorum  perduellionis  et  apostasiae  nec  antea  cog- 
nitum  fuisse  principium  regenerationis  per  sexdecim  integra  s3e-> 
cula.  Apposite  rursum  Tertullianus  :  Quod  apitd  midtos  u?ium 
invenitur  non  est  erratum  sed  traditum,  Audeat  ergo  aliquis 
dicere  illos  errasse  qui  tradiderunt?  Quoquomodo  sit  erratum, 
tamdiu  utique  regnavit  error^   quamdiu  hcereses  non  erant. 

(1)  Lib.  n,  Contra  JuUanum,  n.  34;  (2)  De  Proescript.  cap.  S;, 

tom.  z  ,  edit.  Manr.  (3)  Ibid.  cap.  1 1. 


PROP.    IX.    DE    PROTEST.    ORIG.    ET    SUGG.  313 

Aliquos  Marcionitaset  Yalentiniaiios  ( Lutheranos  et  Calvinistas  ) 
liheranda  veritas  expectahat^  interea  perperam  evangelizaha- 
tur  y  perperam  credehatur ,  tot  millia  millium  perperam  tincta, 
tot  opera  fidei  perperam  administrata ,  tot  virtutes ,  tot  charis- 
mata perperam  operata ,  tot  sacerdotia ,  tot  fninisteria  perperam 
functa  y  tot  denique  martyria  perperam  coronata  (1).  Libei  tas 
vero,  in  quam  nos  asseruerunt ,  est  solutio  ab  omni  freno  et 
subjectione  legis  evangelicae  divinorumque  mandatorum ,  ita  ut 
neque  Islamitae  tanta  licentia  ,  credendi  nempe  quidquid  placet , 
et  faciendi  quidquid  lubet ,  utantur. 

238.  Ad  5^,  Dist,  Id  est,  in  destructionis  progressu,  a  quo 
sive  quodam  irresistibili  conscientiae  clamore ,  sive  contraria  ani- 
morum  dispositione  detinebantur,  conc;  secus ,  neg.  Nimirum 
ejusmodi  restitutores  vel  statim  non  agnoverunt  omnes  principii 
a  se  constituti  pessimas  consecutiones ,  vel  nondum  satis  firmi 
in  impietate  ab  iis  exhorruerunt ,  atque  ut  proprium  est  eorum  , 
qui  periculum  vident  nec  pedem  a  praecipitio  retrahere  valent , 
nituntur  per  incohserentiam  in  medio  itinere  consistere.  Ast 
abyssus  aperta  erat ,  impulsum  ipsi  dederant ,  eorum  discipuli 
omnem  harum  consecutionum  necessarium  nexum  sequuti  sunt , 
magisque  obfirmati  antecessorum  exemplo,  post  varias  fluctua- 
tiones  demum  fructus  omnes  illius  destructivi  principii  colle- 
gerunt ,  quos  producere  debebat.  Sic  cadaver  per  aliquod  tempus 
Hneamenta  servat ,  quoe  postea  ,  cum  corruptum  ac  dissolutum 
est,  amittit.  Sic  contigit  Protestantismo.  Bossuet  ac  Fenelon 
ejusmodi  dissolutionem  jamdiu  praeviderant  atque  praedixerant ; 
eventus  veritatem  ejusmodi  prsedictionis  comprobavit. 

239.  Ad  6m,  Bist,  Ea  nempe  ratione,  qua  datur  participatio 
justitiae  cum  iniquitate,  aut  societas  lucis  ad  tenebras  ,  aut  con- 
ventio  Christi  ad  Belial,  conc;  alia  ratione,  neg.  Si  rationahs- 
mus  est  proprius  Ecclesiae  catholicae ,  ut  impudentissimus  auctor 
affirmat,  qui  fit,  ut  Ecclesia  cathohca  illum  damnet  et  anathe- 
matizet ,  et  rationahstae  pejus  quam  a  cane  et  angue  abhorreant 
ab  Ecclesia  catholica  ?  Nonne  hoc  est  vocare  lucem  tenebras  et 

(1)  Ibid.  cap.  38  et  Sg,  edit.  Rigaltii. 


314 


DE    VERA    REL.    ADV.    HETER. 


Christum  Antichristum  ?  Quamquam  his  opus  non  sit  plura  con- 
gerere  ad  depellendam  calumniam ,  quum  vel  ipsi  Protestantes 
rationalistae  ejusmodi  invento  glorientur;  Wegsclieider  unus  ex  ejus 
antesignanis  recensetauctoresrationalismi,  qui  omnes  Protestan- 
tes  sunt  (1).  Kantius,  a  quo  potissimum  originem  duxit,  nonne 
Protestans  est?  Nonne  Protestantes  ii  sunt,  a  quibus  mysticis- 
mus  et  fanatismus  prodiere  (2)?  Porro,  si  jus  suum  est  cuique 
tribuenduni ,  teneant  Protestantes  quod  suum  est;  iste  est  fructus 
sive  efFectus  illius  magnae  lucis ,  quae  demum  regnum  suum  adepta 
est  saeculo  XVI,  et  illius  libertatis,  quam  in  mundum  intulit  Lu- 
therus  cum  ceteris  suis  sacrorum  emendatorihus. 


(1)  Op.  cit.  Sic  enim  inter  cetera 
ficribit  in  praefatione,  cap.  1 1  :  Omnino 
progressus  in  litterarum  doctrinis.,,  ef- 
fecti  plerosque  protestantiam  Eccle- 
siarom  sociosad  altiora  quasi  scienticB 
atque  culturcB  templa  adduxerunt ,  «n- 
de  aliam  fidei  religiosce  formam  ac 
speciem  intuentur ,  quam  majorihus 
nostris  pro  illius  cetatis  rationibus  li- 
cuit.  Etclarius  adhac.  (  proleg.  cap.  i, 
§  i3) :  Protestantismus  autem  ,  inqait, 
quum  accurata  et  suhdita  lihrorum  sa- 
crorum  indagatione  nitatur  ^  eorum- 
que  argumentum  ad  verum  vitw  usum 
transferre  studeat,  utrumque  autem 
pro  illorum  lihrorum  diversa  indole  , 
soepius  ohcura ,  nisi  rationis  artisque 
usu  ohtineri  nequeat ,  jam  ah  initio 
reformationis  Ecclesice  primis  ejus 
auctorihus  hic  rationis  usus  adeo  oh- 
versabatur ,  ut  in  ipsa  sacrorum  emen- 
datione  rationalismi  germinac/om.viwe 
appareant,  Acdemam  ibid,  not.  A,  os- 
tendere  nititar  rationalismi  principia 
faisse  a  Lathero  posita  ,  et  concludit  : 
Quce  cum  ita  sint ,  theologi  recentio- 
res  ,  quiad  Lutheri  exemplum^  claris- 
simisque  rationihus  ducti  ultra  lihros 


symbolicos  et  usum  rationis ,  quem 
dicunt  formalem,  sapere  tandem  ali- 
quando  didicerunt ,  suo  jure ,  sicut 
Lutherus ,  recte  uti  videntur ,  neque 
ideo  calumniandi  sunt. 

(2)  Celeres  rationalismi  progressas 
inter  Protestantes ,  ejusqae  aperta  op- 
positi^  contra  quodlibet  Christianismi 
principiam  divisit  Protestantes  induos, 
ut  ita  dicam  ,  ingentes  exercitus ,  in 
naturalistas  ,  qoi  rejiciont  positivam 
Dei  revelarionera  ,  et  supernaturalistas , 
qai  ipsam  admittont.  Qui  quidem  pos- 
trerai  iterom  in  doas  classes  sobdivi- 
dontar ,  qoaram  altera  ad  ongoem  sec- 
tatur  Lotheri  placita ,  admittilqoe  prop- 
terea  libros  symbolicos  seu  fidei  pro- 
fessiones  nna  com  aliqoa  hierarchica 
conslitotione  soarum  Ecclesiarum,prout 
in  Borrassia .  potissimum  viget ;  altera 
vero  est  Pietistarum  seo  Mysticorum , 
qoi  libros  syrabolicos  rejiciunt ,  neqoe 
obseqoi  se  profitentor  nisi  interiori 
Spiritos  Sancti  luraini.  Pietislae  in  Ger- 
mania  sose  sectae  fundatores  agnoscont 
Philippom  Jacobom  Spener ,  comitem 
Zinzendorf ,  Frid.  Wanlenville  elSpan» 
genberg. 


PROP.    IX.    DE    PROTEST.    OHIG.    ET    SUCC.  315 

240.  Atque  hinc  responsio  patet  ad  id  quod  subdit  idem 
auctor  de  Romano  Pontifice  ac  de  Conciliis  Ecclesiae  catholicae 
rationahstis  ,  naturalistis ,  phantasticis ,  eo  quod  definitiones  edant 
per  inspirationem  immediatam  sine  Scripturis  et  contra  Scripturas. 
Cui  unquam  id  persuadere  poterit?  Nunquam  Pontifex  aut  Con- 
cilia  definitiones  fidei  edunt  nisi  in  verbo  Dei  seu  revelatione 
divina  fijndatoe ,  quse  pervenit  ad  nos  tum  per  Scripturam  tum 
per  traditionem  (  de  qua  in  tractatu  de  locis  theologicis ) ;  nihil 
sive  Pontifex  sive  Concilia  de  suo  obtrudunt,  sed  testes  sunt  doc- 
trinae ,  quam  Christus  docuit  et  Apostoli  tradiderunt ,  prout 
supra  exposuimus.  AHud  porro  est  divina  adsistentia ,  qua  suf- 
fulta  est  Ecclesia  juxta  Christi  promissa ,  ahud  illa  divina  im- 
mediata  inspiratio ,  de  qua  loquitur  adversarius  ,  quam  nunquam 
sive  Pontifex  sive  Conciha  sibi  vindicant ,  quum  produnt  fidei 
definitiones.  Divina  enim  inspiratio  non  tribuitur  a  CathoHcis  in 
iis ,  qu3e  ad  refigionem  pertinent ,  nisi  hagiographis  scriptoribus. 
Sola  divina  adsistentia  tribuitur  tum  Romano  Pontifici  ex  cathe- 
dra ,  ut  ajunt ,  decernenli ,  tum  Ecclesiae  sive  dispersae  sive  in 
Concihis  congregatae.  Divinaeautem  adsistentiaenomine  designant 
illam  pecuharem  opem  atque  specialem  providentiam ,  qua  Deus 
ita  praesto  est  Ecclesiae  suae ,  ut  non  patiatur  illam  in  errorem  labi, 
quacumque  demum  ratione  id  obtineat;  verificari  enim  debent 
Christi  dicta  :  Portce  inferi-non  prcevalebunt  adversus  eam  ;  et  : 
Ecce  ego  vobiscum  sum  usque  ad  consummationem  sascidi ,  aha- 
que  ejusmodi.  Si  adversarius  legisset  ConciUum  Tridentinum ,  re- 
perisset ,  nullum  esse  fidei  decretum ,  in  quo  non  referantur  tes- 
timonia  tum  ex  Scriptura  tum  ex  traditione  deprompta  (1). 

(1)  Praeclare  Vincentios  Lirin.  in  sno  antea  simpliciter  credehatur ,  hoc  idem 

Commontorio ,  n.  32  ,  scribit :  Christi  postea  diligentius  crederenturP.,,  Hoc, 

vero  Ecclesia  ,  seduia  et  cauta  depo-  inquam  ^  semper ,  nec  quicquam  prcete- 

sitorum  apud  se  dogmatum  custos  ,  rea^  hcereticorum  novitatibus  excitata, 

nihil  in  his  unquam  permutat ,  nihil  Conciliorum  suorum  decretis  catholica 

minuit ,  nihil  addit  ,   non   amputat  perfecit  Ecclesia  ,  nisi  ut  quod  prius 

necessaria  ,    non  apponit  superflua ,  a  majoribus  sola  traditione  suscepe- 

nonamittitsua,  nonusurpataliena,,,  rat  ,   hoc  deinde  posteris  etiam  per 

denique  quid  unquam  aliud  Concilio-  scripturoe  chirographum   consignaret, 
rum  deeretis  enisa  est ,  nisi  ut  quod 


316  DE    VERA    REL.    ADV.    HETER. 

PROPOSITIO    X. 

Sterilitas    Protestantismi   in  siiis   missionibus  apud  infideles 
novum  est  ipsius  falsitatis  argumentum. 

241.  Interceteros  divinos  characteres  etdotes,  quibus  prsestat 
catholica  Ecclesia  ,  mira  ipsius  foecunditas  in  conversione  infide- 
lium  debetrecenseri.  Cum  enim  ipsa  missionema  Christo  accepis- 
set  per  ea  verba  :  Euntes  per  mundum  universum ,  prcedi- 
dioate  Evangelium  omni  creaturce ;  nunquam  destitit  filios  suos 
in  diversas  regiones  mittere ,  qui  spiritu  vere  apostolico  repleti 
eas  de  tenebris  infidelitatis  ad  evangelicam  lucem  revocarent.  In- 
numeros  propterea  recenset ,  qui  in  ejusmodi  ministerio  non  solum 
magnos  exantlarunt  labores ,  sed  et  sanguinem  profuderunt ,  ac 
plures  prseterea  ,  qui  quovis  saeculo  tum  prophetiae  tum  signorum 
dono  ditati  religionem  mirifice  propagarunt.  Non  solum  nullum 
regnum  vel  provincia  ,  sed  nec  regio,  nec  civitas,  nec  vicus  est  in 
toto  terrarumorbe ,  qui  ad  Christifidemaliter  venerit  quam  per  Ec« 
clesiae  catholicae  operarios.  Historia  Ecclesiastica  in  suis  annalibus 
quovis  fere  saiculo  aliquam  gentem  vel  regionem  refert ,  quae 
Evangelium  amplexa  sit  per  operarios  a  Romanis  Pontificibus  ad 
praedicandum  missos  (1). 

242.  Haerelicse  sectae  e  contra  semper  sterilitate  a  Deo  multa- 
tae  sunt ,  adeo  ut  nulla  proferri  possit  gens ,  quam  aliquando  ab 

(1)  S.  lunocentius  i"*  jara  saecalo  v,  secundce  Britanniarumque  Episcopos 

e^\sX.\x\adDecentiumEpisc,  Euguh.  recenset,  His   si  adjungantur  v&rice 

scripsit  :  Cum  sit  manifestum  in  om-  Illirici  provincice  ,  quas  Innocentius 

nem  Italiam ,    Galliag  ,  Hispaniam  ,  epist.  xiii  ,  n.  2  ,  suam  in  eas  vicem 

Africam    atque  Siciliam  et   insulas  Rufo  committens ,  recenset ,  dioceseon, 

interjacentes  nullum  instituisse  Eccle"  quce  ad  Romanum  Patriarchatum  at- 

sias  nisi  eos  ,  quos  venerabilis  Apos-  tinent ,  satis  accurata  habebitur  enur 

tolus  Petrus  aut  ejus  successores  con-  meratio,  De  Anglia*,  Hibernia  ,  Scotia> 

stituerint  Sacerdotes,     Addit     autem  «Hungaria  ,  Polonia,  reliquisqae  septen- 

D.  Constant  in  notat  c  :  Hilarius  iis  ,  trionalium    regionum    gentibus   ,    ad 

qui  una  fidei  communione  ac  societate  Christi    fidem    conversis    Romanorum 

copulabantur  ,  librum  de  Synodis  scri-  Pontificum    sedulitale  subsequentibus 

benSfCumiisdemGermaniceprintcB  et  temporibus  ,  res  vulgatissima  est. 


PROP.    X.    DE    STERIL.    PROTEST.  317 

infidelitate  aliqua  haeretica  secta  ad  Christi  fidem  converterit. 
Hujus  sterilitatis  conscii  haeretici  infidelium  conversionem  penitus 
neglexerunt ,  vel  animum  desponderunt  post  infelicia  tentamina 
nullosque  successus ,  ac  semper  ad  Christi  fideles  seu  Cathohcos 
pervertendos  studium  omne  adhibuerunt:  Cum  hoc  sit  negotium 
illis  (  haereticis  ) ,  ut  jam  scripsit  suo  tempore  Tertullianus  ,  non 
Ethnicos  convertendi ,  sed  nostros  evertendi y  hanc  magis  (jloriam 
captant  f  si  stantihus  ruinam ^  non  sijacentibus  elevationem  ope- 
rentur ;  quoniam  et  ipsum  opus  eoruni  non  de  suo  proprio  cedi- 
ficio  venit,  sed  de  veritatis  destructione.  Nostra  suffodiunt ,  ut 
sua  cedificent  (1).  Ac  talis  constanter  omnium  haereticorum  indo- 
les  fuit ,  talis  perpetua  eorum  agendi  ratio. 

243.  Ac  proinde  ita  se  gessit  Protestantismus.  Ab  initio  refor- 
mationis  ,  ut  ipsi  vocant ,  de  conversione  infidelium  Protestantes 
ne  cogitarunt  quidem.  Omnes  eorum  machinationes  dirigebantur 
ad  perversionem  Catholicorum  ,  ad  extirpationem  antiquae  fidei. 
Licet  vero  nonnulla^  protestanticae  respublicae  classibus  instructae 
essent,  et  maritimo  potirentur  imperio  ,  quibus  subsidiis  uti  po- 
tuissent  ad  Christi  fidem  inter  paganos  dissemiiiandam ,  iis  uti 
maluerunt  ad  cathohcas  missiones  evertendas ,  ut  se  gesserunt 
Batavi ,  et  heu  nimis  felici  successu  !  In  Japonia  praesertim  et  Indiis 
orientahbus.  Imo  ut  Protestantes  zeli  defectum  in  Evangehi  pro- 
pagatione  tegerent ,  declarabant  minime  per  conscientiam  hcere 
paganos  in  sua  fide  turbare,  atque  iri  Dordracena  synodo  objec- 
tioni  Remonstratentium  respondebant  :  Qui  sine  peculiari  voca- 
tione  et  missione  paganis  Evangelium  annunciat,  hcec  in  eum 
quadrat  Apostoli  Petri  objurgatio,  quod  se  videlicet  i^ebus  alietiis 
immisceat,  Deumque  tentety  cum  sine  vocatume  tanto  se  objicit 
periculo,  Subsequentibus  temporibus  decanus  cantuariensis  in  ora- 
tione  habita  coram  rege  Anghae  asserebat  nemini  hcere  ,  quin  ha- 
beat,  ut  Apostoh,  extraordinarium  mandatum  ,  illudque  probare 
possit,  rehgionem  etsi  falsam  regionis  ahcujus  aggredi ,  hominesque 
ab  ejus  professione  contra  magistratus  voluntatem  dimovere  (2). 

(1)  De  Prcescrip.  cap.  xiii.  ger  ,  sac.  Theol.  Doct.  et  Profess.  ordin. 

(2)  Cons.   Hist.  eccles,  D.  florlig     in  universitale  Monachiensi. 
continuata  a  Joh.  Jos.  Ignat.  Doellin- 


318  DE    VERA    REL.    ADV.    HETER. 

244.  Ast  perculsi  gloriosis  Catbolicorum  successibus ,  demurn  et 
ipsi  Protestantes  coeperunt  serio  de  missionibus  apud  infideles  co- 
gitare  sub  finem  soeculi  XVII  (1).  Anno  1647  jam  exorta  erat  qu£e- 
dam  societas  in  Anglia  ad  bunc  finem,  quse  a  senatu  (parlamento) 
approbata  est,  tamen  nonnisi  tardius  aliquid  profecit.  Frideri- 
cus  IV  Daniae  rex  missionem  instituit  anno  1706  pro  sua  colonia 
Tranguebar  in  Indiis  orientalibus  ;  in  Groenlandia  vero  ab 
anno  1708  Evangelium  praedicavit  venerabilis  Joannes  Egede, 
Anabaptistae  incboarunt  missiones  suas  anno  1792.  Anglia  prae- 
sertim  sub  bujus  saeculi  XIX  initium  maxime  coepit  suum  exer- 
cere  zelum  ex  occasione  missionum  Anabaptistarum  et  Metbo- 
distarum  ,  pluresque  ibi  institutae  sunt  societates  generales  et 
particulares  ad  propagandas  missiones  ;  ab  anno  1807  insudatur 
convertendis  nigris  in  Sierra-Leone  africae;  Societas  Britannica 
nuncupata  et  extranea  bibliorum  propagandorum  erecta  est  Lon- 
dini  anno  1804,  quibus  aliae  auxiliares  adjectae  sunt. 

His  porro  delibatis  circa  originem  et  progressum  missionum  Pro- 
lestantium ,  expendamus  brevitermedia,  quibusad  finemobtinen- 
dum  ejusmodi  societates  usae  sunt ,  deinde  successum  et  fructum. 

245.  Jam  vero  si  spcctemus  numerum  missionariorum  protes- 
tantium,  constat  ab  anno  1824  societatem  Ecclesiae  anglicanae  419 
missionarios  permanentes  babuisse  (2).  Eodem  anno  Methodistae 
numerabant  623  (3).  Hae  duae  proinde  societates  jam  tunc  suppe- 
ditarant  1042  operarios,  Nunc  supputatione  instituta  ad  cete- 
ras  societates ,  quas  mox  recensebimus ,  in  sola  Anglia  iiabere- 
mus  3442  emissarios;  ex  America  societates,   quae  illic  sunt , 

(1)  Dixi  demum  y  nam  nolum  est  raqaedocamenta,  quae  hic  recensenlar, 
missionem  anno  i536  a  Genevensibas  desampsimas  ,  et  quae  interea  proferi- 
tentatam  non  foisse  nisi  abortivam.  mns  ,  nt  videant  Protestantes  ,  in  qao- 

(2)  Vid.  eraditam  dissertationem  Cl.  ram  manas  haec  dissertatio  non  venit , 
D.  Nic.  Wiseman ,  rectoris  coliegii  An-  quibus  fundamentis  ea  ,  quae  hic  tra- 
glorom  in  alma  hac  Urbe  ,  et  prof.  lin-  dontar  ,  nitantur. 

gaaram  orientaliom  in  Archigyranasio  (3)   Quaterley  Remewjourne  iSiS, 

Romano ,  qaam  pria  s  recitavit  in  Aca-  p,  29,  et  Christian  register  ,    ia  quo 

demia  religionis  catholicae ,  postea  ty-  solom  enumerantar  210. 
pis  vulgavit  Romae  i83i  ;  ex  qua  ple- 


PaOP.    X.    DE    STERIL.    PROTEST.  319 

miserunt  ad  missiones  saltem  1000  concionatores ;  itaque ,  non 
computatis  raissionariis,  quos  protestantes regiones  suppeditarunt, 
habemus  summam  4442  (1).  Licet  vero  missionarii  societatis 
propagationis  Evangelii  teneantur  juxta  tenorem  diplomatis  , 
dati  16  Junii  1801,  prospicere  instructioni  coloniarum  Anglicana- 
rum,  cui  tribuuntur  122  missionarii  ac  96  ludimagistri,  attamen 
certum  est,  hos  ipsos  debere  operam  navare  conversioni  infi- 
delium. 

246.  Si  vero  spectemus  nmnerum  societatum  ,  qux  pecunias 
ac  hbros  quotannis  subministrant  ad  opus  conversionis  infide- 
lium  ,  inveniemus  ex  Anglia ,  Statibus  Foederatis  Americae , 
Gallia  ,  Germania  ,  Hollandia ,  Helvetia  ac  regionibus  septen- 
trionalibus  XIX  societates  principales ,  quibus  ahae  quatuor  addi 
debent  institutae  ad  distribuenda  biblia,  tractatus  religiosos ,  li- 
bros  precum  et  homilias  Ecclesice  anglicance  (2).  Unaquaeque 
vero  ex  his  societatibus  suas  habet  numerosas  veluti  minoris  gen- 
tium  sodalitates ,  quas  vocant  auxiliares ;  in  sola  Gallia  200  nu- 
merantur,  in  Anglia  vix  numerari  possunt.  Scopus  haram  so- 
cietatumest,  pecunias  ac  libros  subministrare  missionariis ,  qui 
conversioni  infidehum  dant  operam.  Porro  hae  societates  jam  ab 
anno  1824  subministrabant  singulis  annis  1,715,500  nummos 
scutatos  (francos  circiter  9,263,700),  id  est,  4700  (francos  cir- 
citer  18,800)  in  dies  singulos  (3).  Cum  vero  missionarii  adhuc 
conquererentur  de  ejusmodi  stipendio  quasi  nimis  exiguo ,  redi- 
tus  seu  proventus  annuisocietatumjamascendebantad  3,431,000 
scutatos  ( franc.  18,527,400 )  (4).  Societas  biblica  innumera 
exemplaria  S.  Scripturae ,  in  omnia  fere  idiomata  ac  dialectus 
conversae ,  quotannis  distribuit  ope  suorum  publicanorum  et  via- 
torum,  qui  veluti  totidem  missionarii  spectari  debent.  Anno 


(1)  Nouveaujournalaaiatique  f^3i'  (3)  Quarter,  Rev,  pag.  29. 

ris  1828,  lom.  II ,  p.  29,  computat  5ooo  (4)  Qai  calcnlus  valde  moderatas  est. 

missionarios.  Ephemerides  enim  asiaf  iC£P,Paris.  1828 

(2)  Jowett.  Christian  researches  in  tom.  11  ^  pag,  32,  illi  addunt  vicies 
themediterranean,  Sedit.Lond.  1824,  centena  miilia  librarom  gallicarum, 
pag.  3 18. 


320  DE    VERA    REL.    ADV.    HETER. 

enim  1830  solo  distribuit  632,676  exemplaria  Novi  Testa- 
menti  (1).  Et  lioc  medium  censetur  aptissimum  ad  conversio- 
nem  infidelium. 

247.  His  addantur  subsidia  externa,  quibus  abundaiit  missio» 
nes  protestantes ,  nempe  favor ,  qui  vel  a  magistratibus  vel 
legibus  tribuitur  (2) ,  apparatus  moderatorum  ac  omnis  gradus 
rnagistratuum,  publicarum  ephemeridum,  doctorum  virorum^etc, 
opes  et  commoda  quibus  ejusmodi  missionarii  obruuntur  (3) ,  re- 
giones,  in  quibusutplurimum  commorantur,  quae  ad  Britanniam 
pertinent ;  quod  si  barbaros  ac  silvestres  penetrare  interdum  ten- 
tant ,  semper  armatis  provinciae  praesidiis  utuntur  ,  prasmia 
distribuunt  cum  magna  pompa  ac  apparatu  suis  alumnis  in  scho- 
lis ,  quas  gratis  aperiunt  (4) ,  adeo  ut  vere  scribere  potuerit  D. 
Buchanan  magnus  missionum  fautor  :  Nulla  gens  christiana  mi- 
quam  campum  tam  extensum  habuit  ad  propatjationem  fidei 
christiancB ,  qualem  nos  habemus  ex  influxu  ^  quem  exercetnus 
super  centum  milliones  incolarum  Ind^stan.  Nulla  unquam 
natio  tot  commodis  abundavif  ad  dilatationem  suce  religionis , 
qualia  nobis  offeruntur  inter  gentes,  quce  nullam  opponunt  re- 
sistentiam ,  quce  obiemperant  libenter  miti  imperio  nostro ,  quce 
reverentur  principia  nostra  ,  et  dominationem  nostram  velut 
benedictionem  cestimant  (6),  Talia  igitur  sunt  media ,  talia  sub- 
sidia  ac  commoditates,  quibus  Protestantes  instructi  sunt  ad 
disseminandam  evangelicam  doctrinam  apud  infideles.  Restat  ut 
videamus ,  quo  successu  ac  fructu  opus  istud  perficiant. 

(1)  Christ,  re^rw^  eodem anno  Lon-  scutatis  i88  (fr.  circiter  ioi5);  quod 
dini  vulgatum.  si   filios   habeat,  alia  94  (  fi*.  circiter 

(2)  Societas  propagationisevangelicae.  5o8)  adduntur  in  singulos  filios.  Re- 
anno  1819  aGeorgio  111  litteram  regiam,  port  of  the  society  ,  London  1829, 
ut  vocant,  impetraverat ,  qua  prajscri-  pag.  igS —  197. 

bebatur  stipes  expetenda   in   universo  (4) /?ejoor/.  ibid,  anno  i826et  182^  , 

regno,collegitquescutaromana 283,200  pag.  5i. 

Christian  remembr,  vol.    xi ,   Lond.  (5)  Memoir  on  the  expediency  of 

1829  ,  pag.  5o.  ,  an  ecclesiastical  estahlisament  in  Bri- 

(3)  Quilibetstipendium  annuum  per-  tisch  India ,  h^  ihe  rev.  Claud.  Ba- 
cipitscutatorum  Ii32(fr.circiter6ii2);  chanan  D.  D.  2  edit.  Lond.  1812, 
quod  si  uxorem  babeat  ,  augetnr  aliis  pag.  4^« 


PROP,    X.    DE    STERIL.    PROTEST.  -321 

248.  Ex  confessione  ipsorummet  Protestantium  fautorumque 
harum  missionum  ejusmodi  fructus  post  tot  labores  et  tot  impen- 
sas  nuUus  aut  fere  nullus  oranino  est;  vix  enim  numerant  non- 
nuUa  individua   (1),   quse  commodioris  vitse   illecebris    inducta 
sunt ,  vel  quia  depulsa  a  propriis  contribulibus.  Ipsimet  missio- 
narii  animum  despondent  ob  invictas  et  insuperabiles  difficulta- 
tes ,    quas    in    conversionibus   ubique   oifendunt ;    omnes   fere 
missiones  in  statu  decrementi  inveniuntur ,  nonnullae  penitus  pe- 
rierunt.  Relationes  horum  missionariorum  fere  semper  reticent 
conversiones  factas  ,  et  sese  extendunt  ad  exagerandam  melio- 
rem  spemm  futurum.  Si  interdumnumerumindividuorum  recen- 
sent,  statim  ab  aiiis  mendacii  arguuntur.  Et  haec  non  in  una 
vel  altera  mundi  parte ,  non  ab  una  vel  altera  secta ,  sed  idem 
omnino  plenus  defectus  reperitUr  ubique  terrarum ,  ubi  isti  mis- 
sionarii,  cujuscunque  demum  confessionis  seu  sectse ,  appulerunt 
et  operam  impenderuntadinfideliumconversiones,  adeo  utauctor 
historiarum  missionum  protestantium  non  dubitet  his  verbis  nar- 
rationi  su3e  finem  ponere  :  Sub  finem  hiijus  libri,  cujus  erat 
scopus  enarrare  propagationem  christiance  religionis ,  animos 
omnino  desponderemus  ^  si  nostrce  religionis  propagatio  penderet 
a  successu  operum ,  quoe  hactenus  suscepimus  ,  quceque  in  his 
voluminibus  descripsimus  (2).  Non  minus  aperta  est  confessio 
quam  D.  Bickerseth ,  qui  erat  a  secretis  societatis  missionariae , 
apud  Ecclesiam  anghcanam  exhibet  in   sermone    quem  habuit 
anno  1823 ,  ad  novos  socios  Eboraci  cooptandos  :  Decem  prio- 
rum  annorum  decursu ,  ait,  societas  nunquam  notitiam  habuit 
vel  unius  individui ,  quod  ab  idololatria  transierit  ad>  christia- 
nam  religionem  (3).  Post  viginti  annorum  labores,  ahbi  dici- 

(I)  Cona.  cit.  Diss.  sectione  quarta,  ipsorum  ,   quorum  maxime  interest  ea- 

nbi  recensitis  missionibas  anglicanis  in  rum  fraclus   palefacere  ,  adductis  cer- 

Indiis  orientalibnSy    missionibus    Ana-  tissimis  documentis ,   ostendit  nnllum 

baptistarnm  et  independentium  in  iis-  vel  pene  nnilum  esse   istarum  missio- 

dem  regionibus  ,  omninm  sectarum  in  num  omnium  fructum. 
India  et  Australasia  ,  in  America  circa  (2)  Monht,  rew.  i8i7,pag.  252. 

servos,  in  Mediterraneo  ,  inter  Calmu-  (3)    York  fferald ,  may  i823. 

chos^  atqne  ex  confessionibus  eorum 

T.  I.  21 


322  BE    VERA    REL.    ADV.    HETER. 

tur  ,  felias  successus  prcesens  et  visibilis  non  est  certe  criterium , 
quod  labores  nostri  Deo  accepti  sint  (1),  ut  alia  innumera  prope 
monuraenta  ejusdem  tenoris  omittam  (2).  Quare  bis  annis  gu- 
bernium  anglicanum ,  cui  cordi  est  conversio  coloniarum  sua- 
rum ,  omni  spe  destitutum  ,  ut  videtur  ,  alicujus  successus 
missionariorum  protestantium  ,  promovit ,  saltem  indirecte  ,  Ca- 
tbolicorum  missiones  ;  adeo  ut  vere  affirmari  possit ,  Protestantes 
tot  missionariis ,  tot  impensis  ,  tanta  bibliorum  difFusione  nul- 
lum  alium  fructum  tubsse ,  praeter  bunc ,  quod  nempe  Catboli- 
corum  missiones  vel  everterunt  ,  vel  exturbarunt ,  vel  earum 
successus  quoquomodo  impedierunt ,  qui  semper  pra^cipuus  ipso- 
rum  scopus  et  finis  est. 

249.  Contra  vero  missionarii  catbolici  ut  plurimum  absque 
ullo  praesidio  Regum  aut  magistratuum  ,  pecuniis  aHisque  buma- 
nis  facultatibus  destituti ,  sob  se  conferunt  ad  efferatos  ac  silves- 
tres  populos,  inter  continuaacpraesentia  pericula  vitae  amittendae 
quocumque  penetrant,  atque  ubique  uberrimos  fructus  ferunt. 
Solus  S.  Franciscus  Xaverius  ultra  decies  centena  bominum  mil- 
lia  sua  manu  sacro  Baptismate  tinxit,  plures  principes  ac  Reges 
ad  rebgioneni  christianam  adduxit ,  ubique  Ecclesias  sedificavit , 
quai  adbuc  consistunt ,  non  obstantibus  atrocibus  Batavorum 
aliorumqiie  baereticorum  persecutionibus  ac  conatibus  ad  eas 
evertendas.  Atque  ut  ad  recentiores  missiones  veniamus,  etiam 
omissis  quae  spectant  ad  Paraquariam ,  de  quibus  egregie  scripsit 
Muratorius  (3) ,  Brasiliam  ,  Novam  Franciam  ,  sive  Canada  ,  etc. 
postremis  etiam  bisce  annis  plures  missionarii  in  Virginia,  apud 
Iroquenses  abasque  septentrionaHs  Americae  silvestres  gentes  fe- 
lici  exitu  laborarunt ,  ibique  adbuc  operam  suam  impendunt  (4), 
et  plura  bominum  milUa  ad  evangebcam  lucem  venerunt  ac  ve- 
niunt.  Ubique  expetuntur  ab  iis  ,   apud  quos  obm  conversati 


(1)  Report  of  P.  C.  K,  «oc.  Lond.  sioni  del  Paraguay  ,  Venezia   I743. 
1829  ,  pag.  43.  (4)  Vit.Z^cWera  delPadre  Carlo  Fan- 

(2)  Qaae    videri    possant    cit  Diss.  quickenborne  della  compagnia  di  Gesit, 
sect.  IV  et  V.  10  Marzo  1829  ,  edita  in  Amico  d'l- 

(3)  //  cristianesimo  felice  nelle  mis-  talia  ,  vol.  xvi ,  pag.   i65. 


PROP.     X,     DE    STERIL.     PROTEST,  323 

sunt,  et  unde  postea  ab  Europeis  ejecti  ( 1) .  N  uper  praeterea  ipse  Prse^ 
ses ,  licet  protestans  ,  provinciarum  foederatarum  in  America  pro- 
movit  ejusmodi  missiones  Cathollcorum  ,  quee  jam  magnam  fruc- 
tuum  copiam  producunt.  Idem  dicatur  de  missionibus  catholicis 
apud  Indos  orientales ;  D.  Buchanan  fatetur  paucorum  annorum 
spatio  non  obstantibus  diris  persecutionibus  in  insula  Ceilan  auc- 
tum  esse  numerum  Catholicorum  ad  50,000  ,  dum  missiones  Pro- 
testantium  omnino  defecermit  (2).  Eumdem  habent exitum  missio- 
nes  sinenses ;  etsi  vixunquam  ibi  quieverit  persecutio,  attamenab 
anno  1800  ad  1827  numerantur  22,000  baptismate  initiati  in  sola 
provincia  Sucinen  (3),  atque  ita  non  dissimili  fere  modo  augentur 
in  aliis  provinciis  ejusdem  imperii  Kansii  et  Kaukowan  ,  Zokien 
et  Kiansi ,  Canton  et  Kouansi ,  quae  excoluntur  a  religiosis  di- 
versorum  Ordinum  vel  a  Sacerdotibus  saecularibus ;  idem  succes- 
susinprovinciis  Tibet ,  Tunkini,  in  regno  Cocini ,  Siamensis  ,  etc, 
et  ibidem  pariter  conatus  Protestantium  irriti  omnino  sunt ,  ita 
ut  ne  unum  quidem  hactenus  ad  rehgionem  christianam  adduxe- 
rint.  Quidam  Protestans  Scotus  ab  India  reversus  :  Neminem 
novi  y  inquit  ,  exceptis  missionariis  catholicis ,  qui  operetur 
conversiones  (4).  Et  hsec  dehbasse  sufficiat  ad  ostendendum  ex 
confessione  et  factis  ipsorum  Protestantium  discrimen  ingens  inter 
fructum  ac  exitum  missionum  Cathohcorum  et  acatholicorum  (5) 
ubique  gentium  et  quovis  tempore. 

250.  His  constitutis ,  sic  argumentum  nostrum  perstringimus  : 
Ubi  vis  naturalis  est  maxima ,  effectus  autem  minimus  ,  ct  ubi 
vis  naturaUs  est  minima ,  effectus  autem  naaximus  ,  ejusmodo 
effectus  a  causa  seu  vi  naturali  repeti  nulla  ratione  potest;  at- 
qui  ex  demonstratis  aliisque  quamplm^imis ,  quae  brevitatis  gra- 
tia  prsetermisimus  et  afFerri  possent ,  constat ,  omnibus  perpen- 
sis,  ex  parte  Protestantium  vim  seu  causam  naturalem  maximam 
esse,  sive  numerus  missionariorum  spectetur  ,  sive  subsidia  ,  sive 
commoda ,  etc. ,  minimam  vero  ex  parte  Catholicorum ,  efFectum 


.  (l)  Ibid.  propagation  de  la  foi ,  Lyon  i83o. 

(2)  Brist.  critic.  Jan.  1828.  (4)  Ibid. 

(3)  Annales  de  Vassociation  de  la  (5)  Gons.  Wiseman ,  diss.  cit. 

21. 


B24  DE    VERA    REL.    ADV.    HETER. 

vero  contrarium  omnino  tamen  produci ,  minimum  scilicet  ac 
pene  nuUum  ex  missionibus  Proteslantium ,  maximum  vero  et 
perennem  ubique  locorum  ex  missionibus  Catholicorum ;  ergo 
hujus  discriminis  ratio  a  causa  supernaturaH  repeti  debet ;  quia 
nempe  soU  Ecclesige  catholicse  a  Christo  ipsius  fundatore  dictum 
est  :  Euntes  docete  ;  Sicut  misit  me  Pater  et  ego  mitto  vos ;  Ego 
posuivos,  utfructum  afferatis,  etfructusvester  maneat;  Faciam 
^os  fieri  piscatores  hominum ;  Ecce  ego  vobiscum  sum.  Contra 
vero  haeretici  non  sunt  de  genere  virorum  illorum  y  per  quos 
salus  facta  est  in  Israel;  de  ipsis  scriptum  est  :  Nescio  vos;  Non 
novivos;  Discedite  a  me  operarii  iniquitatis ;  Scribe  virum  istum 
sterilem ;  seu ,  quod  idem  est  :  Eadem  ratione  qua  jugis  foecun- 
<iitas  Ecclesiae  cathoHcai  est  argumentum  ineluctabile  divinge  ip- 
sius  institutionis  ac  jugis  divinae  protectionis ,  ita  sterilitas  Pro- 
testantismi  in  suis  missionibus  apud  infideles  novum  est  ipsius 
falsitatis  argumentum.  Quod  erat  demonstrandum. 

251 .  Atque  ex  his  sequitur  1°  imputationem  illam proselytismi , 
quam  toties  Protestantes  catholicae  Ecclesiae  objicere  solent,  prae- 
clarissimum  esse  testimonium  foecunditatis  et  gloriae  ejusdem  Ec- 
clesise ,  ac  nullius  spei  incredibihsque  sterilitatis  quae  inest  sectis  - 
omnibus  protestantibus ;  proinde  ipsse  cum  videant  irritos  ac 
inanes  esse  suos  omnes  conatus  et  infelicem  exitum  suarum 
missionum ,  invidia  quodammodo  tabescunt,  et  illud  crimini 
vertunt  Ecclesiae  catholicae,  quod  ipsae  attingere,  licet  maxime 
velint,  omnino  non  possunt  (1). 

(1)  Hic  javat  recensere  media,  quibus  pum  suura  confitentur  ).  4°  Instituta  ad 

utuntur  Protestantes  ,  qjai  accusant  ca-  converlendos  Jndajos  ,  ad  quod  opus  ab 

tholicam   Ecclesiam  proselytismi  ,  ad  una  tautum  ex  societatibus  Londinen- 

proprias  sectas  augendas  ,    seu  potins  sibus  quotannisgo,ooo  nummi  scutati 

procurandam   dcfectionem  ab  Ecclesia  (/Aa/ari)  impenduntur.  5°  Societatesbi- 

catholica,  vel ,  si  agalur  de  infidelibus,  blicae    et  propagationes  ,    quibus   addi 

ad  impediendum  ,  ne  ad  eam  veniant :  debent  innumeri  emissarii  ubique  lo- 

i®  Jubilaeam  reformationis.  2°  Anni-  corum  ,  qui  causam  Protestantismi  vel 

versarium  reformationis  festum,  3°  Mis-  clanculum  vel  aperte  omni  conata  pro- 

siones  apud  infideles ,  el  juxta  profes-  movent.  6®  Sludium  occupandi  cathe- 

sorem  Elvers  ,  ad  impugnandum  Catho-  dras   in    catholicis    universitatibus    et 

licismura  ( saltem  aliquando  veram  sco-  scholis.   7°  Domicilium  in  regionibus 


PROP.  X.  DE  STERIl.  PROTEST.  *      325 

252.  Sequitur  2°  Protestantes ,  si  fundamentali  atque  essen- 
tiali  reformationis  principio  de  omnimoda  spiritus  privati  inde- 
pendentia  religiosa  in  rebus  fidei  adhaerere  velint ,  nec  posse 
missiones  instituere  apud  infideles,  Si  enim  unusquisque  jus  ha- 
bet  ex  sacris  htteris  sibi  cudendi  religionem ,  non  possunt  ipsi 
nisi  bibha  porrigere  ,  ac  dicere  pagano  :  Hinc  tibi  effinge  reli- 
gionem ,  cave  tamen  ne  fihis  tuis  tradas  ea  qu3e  didicisti  .^  cum 
eodem  jure  et  ipsi  fruantur  sibi  propriam  cudendi  religionem. 
Addo  nec  posse  ipsos  affirmare  volumen  ,  quod  tradunt ,  verbum 
Dei  purum  continere ,  cum  uniuscujusque  pariter  sit ,  non  so- 
luni  judicare  de  sensu  Sacrae  Scripturae ,  sed  ex  eodem  principio 
prseterea  expendere  quinam  hbri  genuini  sint,  quinam  divi- 
nitus  inspirati ,  num  integri  sint ,  num  aliquid  adjectum  eis 
fuerit  vel  detractum ;  alioquin  contra  proprium  principium  exa- 
minis  se  gererent ,  et  propria  auctoritate  imponerent  infideli ; 
cum  notum  sit  ex  dictis ,  plures  Protestantes  hunc  vel  illum  li- 
brum ,  hanc  vel  illam  ahcujus  hbri  partem  rejicere ,  negare  di- 
vinam  inspirationem  ,  etc. ,  et  quidem  ex  principio  fundamentali 
Protestantismi.  Quae  cum  ita  sint ,  nisi  Protestantismi  essentiam 
destruendo,  nequeunt  haeretici  vel  unam  operari  conversionem. 

253.  Sequitur  3°  societatem  bibhcam,  dum  sacra  volumina 
diffundit  ad  conversionem  infidelium ,  destruere  principium  es- 


calholicis  et  publicQm   ibidem  exerci-  sionarios    evangelico-cliristianos  ,    qui 

tium  sui  cullus.  8**  Distribulio   tracta-  prosel^tismum  commendant  et  confir- 

tnum  et  editiones  librorum  ,  in  quibus  mant.  i  i°Matrimonia  mixta  inter  Pro- 

doctrina}  distinctivs  Catholicorum  (  dif-  testantes  et  Catholicos  ,  qnae  ilii  summo 

ibrmatae ,  ut  supponitur ) ,  et  Protestan-  studio  promovere  satagunt  in  regionibus 

tium  non  sine  strepitu  traduntur ;  bi-  praeserlim    catholicis.    12''   Innumerae 

bliothecae  librorum  protestantium  ,  quae  propeephemerides  ,  in  quibus  agitur  de 

omnibus  pateant.  9''  Incitamenta  et  ex-  religione  ,    adeo  ut  ipsorum  theologia 

hortationes  ad  amplectendam  religionem  possit  dici  theologia  ephemeridum,proQt 

protestantem.  lo"  Theoretica  confirma-  notavit  De  Starct.  i3°  Demumcalum- 

tio  proselytismi.    Qaidam   Protestans  ,  niae ,  dicleria,  etc.  quibus  putide  reli- 

Thomas  nuncupatus  ,  appellat  ad  Je-  gionem  catholicam  ubique  insectantur ; 

sum ,  ad  Apostolos  ,  praesertim  Paulum,  et  tamen  quolidie  deficiunt,  et  EcclesiaB 

ad  reformatores  saeculi  xvi  et  ad  mis-  catholica  propagatar  et  crescit. 


326  DE    VERA    REL.     ADV.    HETER. 

sentiale  Protestantismi ,  et  praeterea  nocere  causse  propagationis 
evangelicse;  quia  ,  eliam  caeteris  omissis ,  cum  infideles  idonei 
per  se  non  sint  ad  intelligendam  Scripturam ,  scandalum  potius 
ex  diversis  ibidem  contentis  narrationibus  patiuntur,  et  graviter 
ofFenduntur,  quo  fit  ut  animum  magis  avertant  a  religione  chris- 
tiana  ,  ut  reipsapassim  evenireapud  Indos  abbas  Dubois,  qui  per 
anno  XXX  missionibus  illis  operam  navavit ,  testatur  et  factis 
luculentissimis  ostendit  (1). 

254.  Sequitur  4°  ingentem  illam  pecuniae  copiam ,  quam  un- 
dique  corrogant  quaestores  societatum  protestantium  ad  missiones 
promovendas,  non  esse ,  exconfessione  ingenuorum  nonnullorum 
protestantium ,  nisi  totidem  latrocinia  ac  simplicium  deceptiones, 
qui  dum  sibi  blandiuntur  cooperari  magno  operi  conversionis 
infidelium  et  dilatationis  verbi  Dei ,  pecuniam  suam  non  erogant 
nisi  ad  alendam  seductorum  cupiditatem ,  qui  non  possunt  con- 
versionem  paganorum  promovere  nisi  subruendo  fundamentum 
essentiale  et  constitutivum  Protestantismi  (2). 

255.  Sequitur  5°  nec  veram  neque  christiana  denominatione 
dignam  eam  professionem  esse,  quae  si  sola  obtinuisset,  raundus 
paganus  adhuc  in  tenebris  esset  suae  superstitionis ,  cujusmodi 
esse  Protestantismum  ostendimus,  spectata  ejus  intrinseca  im- 
potentia  annunciandi  ac  disseminandi  rehgionem  christianam. 
Quin  imo  neque  subsisteret  ipse  Protestantismus,  qui  non  secus  ac 
haereses  omnes  non  prodiit,  nisi  ex  Cathohcorum  quorumdam  se- 
ditionibus  ac  perversione.  Quod  jamdiu  significaverat  Tertullianus 
testimonio  supra  adducto  :  Quoniam  et  ipsum  opus  eorum 
( haereticorum )  non  de  suo  proprio  CBdificia  venit ,  sed  de  veri- 
tatis  destructione»  Nostra  sujfodiunty  ut  sua  oedificent, 

DIFFICULTATES. 

256.  Obj.  1°  Falsum  in  primis  est,  missiones  Protestantium 

(1)  LettressurVMat  du  ChristianiS'  Latrones  immanes  ,  et  pessimum  ge- 
me  dans  Vlnde ,  par  M.  Dabois.  nus  dcemonum  terrestrium  ,  sycophan- 

(2)  Fol.  period,  anglicanam  protes-  tas  ,  etc. 
tans  ^ge  ,  7®  Sep,    i83i  ,   vocat  hos 


1»R0P.    X.    DE    STERIL.    PROTEST.  327 

ea  sterilitate  laborare,  quam  fingunt  Catholici,  sed  ubique  floren^ 
tissimae  sunt.  Anno  1830  proselyti  religionis  wesleianae  seu  me- 
thodisticse  jam  ascendebant  ad  39,000;  proselyti  vero  societatis 
propagationis  Evangehi  in  partes  exteras  numerabantur  eodem 
anno  6043 ,  et  ita  porro  quoad  caeteras  societates  (1) ,  praeser- 
tim  2o  fratrum  Moravorum.  3o  Quis  ignorat  fehces  successus  mis- 
sionum  Ziegenbalg  ,  Schulze  et  Schwartz?  4»  Addatur  ejusmodi 
successus  adhuc  non  esse  nisi  certum  argumentum  ulteriorum 
progressuum,  5°  Quod  si  vel  una  anima  salva  facta  esset,  nonne 
tot  labores  ac  impensae  satis  bene  erogatae  fuissent  (2)?  Notum 
praeterea  est  6®,  missiones  Protestantium  plurimum  impediri  a 
rnissionariis  cathohcis,  qui  ubique  animos  Christianorum  et 
infidehum  commovent  adversus  nos ,  quos  propterea  nec  recipi 
patiuntur  ;  quid  mirum  proinde ,  si  missiones  Protestantium  non 
omnes  adhuc  fructus  producunt ,  quos  sperare  hceret  absque  hu- 
jusmodi  impedimento?  ergo. 

257.  Resp.  ad  1°* ,  Dist.  Supputatis  proselytis  vel  secundum 
numerum  bibhorum  quae  distributa  sunt ,  vel  secundum  numerum 
discipulorum  qui  vel  scholas  vel  ahquam  congregationem  frequen- 
tant,  conc;  proprie  dictis  ,  neg.  Admissis  itaque  exaggeratis  ac 
saepe  falsis  missionariorum  protestantium  relationibus  ,  illud  serio 
est  animadvertendum ,  nempe  eos  solere  numerum  seu  sensum 
proselytorum  instituere  ex  numero  bibhorum  quem  distribuunt  (3)^ 
Haec  tamen  ratio  computandi  falsa  est ;  plures  enim ,  imo  ple- 
rique  volumen  bibhorum  accipiunt ,  ut  iUud  dein  adhibeant  ad 
varios  usus  domesticos ,  amiciendi  ex.  gr. ,  ut  dicam  cum  Horatio, 
et  piper  et  quidquid  chartis  amicitur  ineptis  {J^) :,  ita  ut,  innume- 
ris  distributis  bibhis,  nemo  christianus  fiat.  Tum  etiam,utmagnum 
faciant  numerum  suorumproselytorum,  solent  inter  bos  accensere 
discipulos ,  qui  eorum  scholas  frequentant  (5) ;  quae  pariter  suppu- 

(1)  Christ.  regist.  an.  i83o.  paganurum    et  dilatalionis  verbi  divini. 

(2)  Vulgus  enim  deceptuni  cum  nihil  (3)  Vid  Wiseman  ,  diss.  cit,  sect.  v. 
aliud  pro  regno  Dei  facerevelit,  sibi  (A)  Nouveaujournal  asiatique  1S2.S, 
maxime  placet ,  si ,  data  singulis  annis      lom.  11 ,  pag.  4o. 

exigua  pecunia  ,  sibi  blandiri  polest ,  5)    The  hisiory  ,  design  ,  and  pre- 

se  cooperari  magno  operi  conversionis      sent  state  of  the  religiom ,  elc.  hy  the 


328  DE    VERA    REL.    ADV.    HETER. 

tatio  falsa  deprehenditur ,  eo  quod  ejusmodi  discipuli  tix  schola 
abscedunt ,  ut  iUico  ad  idola  sua  redeant  atque  illudant  magistris 
suis  ,  a  quibus  interdum  et  victum  et  donaria  accipiunt  (1).  Tum 
denique  in  proselytorum  censum  referunt  eos  omnes ,  qui  ipso- 
rum  congregationibus  et  concionibus  adsistunt  (2)  ;  et  tamen 
compertum  est ,  plerosque  iis  non  adesse  nisi  rei  novitate  et  cu- 
riositate  permotos ,  tum  ut  irrideant  concionatorem  ,  vel  ut  eo- 
rum  subsidiis  pecuniariis  perfruantur  (3),  quae  ubi  cessaverint, 
cessat  proselytorum  numerus  ac  penitus  evanescit.  Tales  sunt 
triumphi  ejusmodi  missionariorum ,  talis  exitus  biblicae  societatis  ! 
Risum  teneatis  amici. 

258.  Ad  2"» ,  Dist.  Id  est ,  in  opificiis  et  coloniis  instituendis , 
conc;  in  convertendis  infidelibus  ,  neg.  Nempe  istiusmodi  fratres 
Moravi ,  adeo  celebrati  in  missionibus  Sareptse  ,  non  eunt  nisi  ad 
proprium  lucrum ,  atque  ad  instituendas  colonias  ,  ad  promoven- 
dam  industriam ,  minime  vero  ad  novos  Christianos  efforman- 
dos ,  ut  testatur  Klaproth ,  testis  occulatus  (4).  Orani  effectu 
missiones  ad  radices  Caucasi  institutas  caruisse  fatetur  Hen- 
derson  (5).  Quare  Alexander  Russiarum  Imperator  anno  1822 
tum  Moravorum  missiones  in  Sarepta  tum  nonnullas  alias 
omnino  de  medio  sustulit ;  hinc  penitus  perierunt ,  ut  ahae  plu- 
rimae  (6). 

259.  Ad  3"* ,  Resp.  omnibus  nota  esse  quae  plenis  buccis  Pro- 
testantes  ab  initio  de  istorum  missionibus  in  Tranguebar,  Trich- 
nipoli ,  Taujore  ac  Travancor  praedicabant  ,  adeo  ut  Episcopus 
protestans  Heber,  ut  refert  D.  Robinson ,  dicere  soleret :  Ihi  sub-' 
siitere  vim  causce  christiance  in  Indiis ,  ac  nulUbi  se  adeo  floren- 

British  in  Calcutta  ant  it»  vicinity  tyn.  edit.  8.  Lond.  1826,  pag.  279-' 

1824,  pag,  217  et  seqq.  Anno  i83i  ,  387. 

jam  dislributa  erant  a  societate  biblica  (4)  ^oyage  au    Mont   Caucase   et 

12,000,000    bibliornm  exemplaria  in  e7i   Georgie   ,   Paris   1828  ,  tom.    i, 

143  linguas  conversa.  pag.  261. 

(1)  Ibid.  tom.  111,  pag.  399,  nec  non  (5)  P^oyage  dana  la  Russie  Meri- 
Report^  ete.  pag.  211.  dionale  ,  Paris  1826  ,  tom.  ii ,  p.  870. 

(2)  Register ,  p.  85  seqq.  (6)  Y.  Wiseman  ,  diss.  cit.  pag.  85  et 
-     (8)  Memoir  of  the  rev.  Henry  Mur-     seqq. 


PROP.    X.    DE    STERIL.    PROTEST.  329 

tem  vidisse  Christianismum.  At  postea  compertum  est  post  quin- 
quaginta  annorum  labores,  concurrentibus  pluribus  adjunctis 
politicis,  septem  millia  fuisse  filiorum  spiritualium  a  Schwartz  reHc- 
ta,  sifidemdamuseidem  Geor.  Heber,  qui  postea  adeo  imminud 
suut ,  ut  vix  vestigia  supersint  illius  celeberrimae  missionis  ,  et 
anno  1826  quinquaginta  candidati  inventi  fuerint  in  Ecclesia 
Tanjore ,  ubi  ille  pseudoapostolus  sepultus  est.  Quid  de  rehquis 
dicemus  (1)? 

260.  Ad  A^,  Dist.  Certum  argumentum  progressum,  quos 
sibi  et  mens  et  desiderium  effingit,  eonc;  qui  jure  ab  anteceden- 
tibus  exspectari  possint ,  omnino  neg,  Jam  enim  ostendimus  ex 
monumentis  ipsorum  Protestantium ,  irritoscessisse  omneseorum 
conatus ;  quare ,  si  ex  praeteritorum  laborum  exitu  conjicere  licet 
sortem  futuram ,  affirmare  procul  dubio  possumus ,  nullam  illis 
inesse  posse  spem  felicioris  exitus.  Plantatio  enim  ,  quam  non 
plantavit  Pater  ,  ut  verbis  utamur  Ignatii  Mart.  (2) ,  vitse  fructus 
edere  non  potest.  Nunc  addimus,  hanc  fraudem  communem 
esse  apud  hos  missionarios  protestantes ,  qui  cum  non  possint 
in  suis  relationibus  exhibere  fructum  determinatum  laborum 
suorum ,  ad  decipiendos  emungendosque  incautos ,  toti  sunt  in 
magnificanda  spe  fructuum  ,  quos  jamjam  percepturi  sunt ,  etsi 
tamen  eos  nunquam  colhgant  (3).  Optima  profecto  agendi  ratio , 
et  horum  apostolorum  digna.  (;i#c4  ij^i  ^ufms 

261.  Ad  5^,  Dist.  Quae  tamen  longe  facilifls  sine  ipsis  salva 
fieri  posset ,  conc;  per  ipsos  ,  neg.  Verendum  nempe  est,  ne  iis 
congruant  verba  Christi  :  Vce  vobis....  qui  circuiiis  mare  et 
aridam  y  ut  faciatis  unum  proselytum  ;  et  cum  fuerit  factuSy 
facitis  eum  fllium  gehenncc  duplo quam  vos  ( Matth.  XXIII ,  15 ). 
Notum  est  enim ,  plerosque  ex  ejusmodi  proselytis  ad  evangeli- 
cam  professionem  venire,  ut  liberius  vivant,  ut  jugum  servitutis 
excutiant,  plures  (  si  sermo  sit  de  missionibus  Quakerorum  et 
Methodistarum  )  cooptari  in  Christianorum  coetum  absque  Bap- 
tismo  ,  interdum  Eucharistiam  ipsis  porrigi  confectam  in  liquore , 

(1)  Ibid.  (3)  Vid.  Wiseraan  dissert.  cit.  sect.  iv. 

(2)  Epist.  Ad  Philadelph.  cap.  3. 


33(1^  DE   VERA   REL.    ADV.    HETER. 

quem  rhum  vocant ,  quique  illic  minoris  quam  vinum  prostat , 
-et  quidem  aqua  dilutum,  etc,  et  eos  adeo  flagitiosae  vitae  ut  pluri- 
mum  esse,  ut  ab  ipsis  magistratibus  protestantibus  exchidantur  isti 
proselyti  ab  officiis  publicis  (1).  Jam  praeterea  observavimus , 
ejusmodi  missiones  impedimento  potius  esse  veri  Christianismi 
praedicationi  ac  dilationi. 

262.  6ni,  Dist.  Impediri  apud  exteras  gentes ,  trans.^  apud 
gentes  quse  subsunt  ditioni  Protestantiuni ,  7ieg,  Itaque  observo 
in  primis  optime  fungi  officio  suo  missionarios  cathohcos ,  dum 
sedulam  dant  operam  ,  ut  suos  greges  a  lupis  avertant ;  praeterea 
non  a  missionnariis  cathohcis ,  sed  ab  ipsis  locupletioribus 
agrorum  possessoribus  ,  non  naturam ,  ut  aiunt ,  sed  Quakeros 
praedicatores  et  Methodistas  expeUi  furca ,  ne  servos  ad  fugam 
ac  rebelhonem  adducant,  imo  et  a  civihbus  magistratibus ,  ne 
deteriores  fiant  colonise  per  istorum  proedicationem.  Ceterum 
missiones  protestantes  etiam  in  regionibus ,  in  quibus  favore  ac 
protectione  Regum  utuntur  ,  quotidie  in  pejus  ruunt  (2).  Deinde, 
si  desiderio  martyrii  flagrarent  hi  novi  apostoh ,  absterreri  nuUa 
ratione  deberent  ab  ejusmodi  impedimentis  ,  quae  Cathohcos  nou 
absterrent.  Ast  nimius  eos  tenet  cuticulae  amor  ,  a  minimis  peri- 
cuhs  fugiunt ;  nil  mirum  proinde ,  si  nemo  ex  ipsis  hactenus  pro 
Evangeh*o  sanguinem  fuderit;  nempe  ,  ut  de  Pelagio  scribebat 
S.  Hieronymus ,  isti  fovent  inimicam  suam ,  id  est ,  carnem  suam. 

263.  Inst.  Saltem  in  dubium  revocari  nequeunt  progressus, 
quosrehgio  christiana  ingentes  fecit,  protestantium  missionariorum 
opera  ,  in  insuhs  Sandwichianis ,  quse  jacent  in  Oceano  pacifico , 
necnoninahis  insuhs  ejusdem  maris  ,  Socialibus  nuncupatis,  quae 
sub  illorum  cultura  ita  profecerunt,  ut  altera  Paraquaria  jure 
dici  possint;  ergo. 

264.  Resp.  Dist.  Id  est ,  opera  missionariorum  protestantium 
dissipatae  sunt  optimae  illorum  populorum  dispositiones ,  conc; 
religio  propagata  est ,  neg.  Nempe  jam  Rex  ac  principes  illarum 
regionum  ,  utpote  optima  indole  pracditi ,  subditos  suos  ab  ido- 

(1)  Catholic    miscell.   Maj.    1823,      tom.  m  ,  pag.  463  et  seqq. 
pag.  227  et  pag.  296.  Ueber  op.  cit.  (2)  Diss.  cilat. 


rROP.    XI.    DE    nULLA    SiL.    EXTRA    ECCL.  331 

lolatria  abduxerant ,  interea  ministros  religionis  cliristianaj  exop- 
taverunt  atque  petierant  ab  Anglis  ,  qui  ad  ipsos  protestantes 
missionarios ,  puritanos  praesertim ,  miserunt.  Sed  simul  suum 
influxum  suamque  vitutem  illic  intulerunt  ejusmodi  apostoli  (  ut 
plurimum  sutores  ,  sartores ,  etc. )  •,  illico  omnia  permiscuerunt  ac 
perturbarunt ,  seditionem  ,  ignaviam  ,  inertiam  omniumque  vi- 
tiorum  coUuviem  quacumque  disseminarunt.  Sancte  adeo  instrue- 
bant  suos  proselytos,  ut  Sandwichianorum  rex  Riho  Riho^  qui 
a  quinque  annis  jam  Baptismo  lustratus  erat  cum  Londini  mor- 
tuus  est ,  et  polygamiam  sectaretur  et  incestum ;  inter  ceteras 
enim  uxores  suas  habebat  propriam  sororem ,  quam  secum  in 
Angliam  duxerat,  quaeque  Londini  pariter  defuncta  est  (1).  Eos 
non  secus  ac  Pomarem  regem  insularum  socialium  poenituit  ac- 
cersivisse  ejusmodi  praedicatores ,  qui  veluti  grando  ac  ventus 
urens  omnia  mala  secum  in  illas  insulas  detulerunt  ex  confessione 
ipsorummet  Protestantium  (2).  Hinc  novi  sunt  accersiti  missio- 
narii,  catholici  nempe,  qui  eo  appulerunt  anno  1827,  atque  ex 
tabulis,  quae  anno  sequenti  ad  nos  pervenerunt,  colHgitur  eo& 
cito  coepisse  tot  infortuniis  illorum  incolarum  occurrere ,  Protes- 
tantes  omnem  fere  influxum  jam  amisisse  in  illos  populos  ,  et 
florere  jam  rehgionem  cathohcam  (3).  Ecquid  aliud  haeresis  nisi 
desolationem  ac  raortem  producere  potest?  Fructus  vitae  nonnisi 
veritas  potest  afferre. 

PROPOSITIO  XI. 

Culpahiliter  in  hoeresi  vel  schismate  vel  incrediilitate  ex  hac 
vita  decedentibus  mdla  salus  esse  potest,  seu  extra  Eccle- 
siam  catholicam  nulla  datur  salus. 

265.  Haec  propositio ,  quje  sectarios  omnes  et  incredulos  valde 
commovet ,  non  solum  ex  Scripturae  aucloritate  ac  perpetuo  et 

(1)  Annales  de  Vassociationpour  la  (2)   Titnes,  io  Sept.  i83o,  rev.  ixx, 

pfopagation  de  la  foi ,  n.  xxi  ,  Juillet      pag.  609. 

i83o,  pag.  286.  (3)  AnnalesdeVassociation  pour  la 

propagation  de  lafoi,  pag.  2^3  et  seqq.. 


332 


DE   VERA    REL.    ADV.    HETER, 


coiistanti  Ecclesiae  catholicae  sensu ,  verum  et  ex  ipsa  ratione 
apertissime  constat ,  ita  ut  caecus  sit  oporteat ,  qui  ejusdem  veri- 
tatem  non  videat.  Jam  vero,  ut  patet  ex  ipsius  propositionis 
enunciatione ,  de  iis  hic  tantum  agitur ,  qui  culpabiliter  vel  in 
haeresi  vel  schismate  aut  increduUtate  versantur ,  seu  de  iis  qui 
formales,  ut  aiunt,  sectarii  sunt,  mmimQ  yero  die  rnaterialibiis , 
ut  fertur  ,  seu  de  iis,  qui  ab  infantia  erroribus  ac  praejudiciis 
imbuti  sunt,  quique  nec  dubitant  quidem  se  in  haeresi  vel  schis- 
mate  versari,  vel  si  quod  dubium  in  ipsorum  mentibus  exurgit, 
toto  corde  ac  sincera  animo  veritatem  inquirunt ;  hos  enim  ad 
Dei  judicium  remittimus  ,  cujus  est  cordium  cogitationes  habi- 
tusque  introspicere  atque  scrutari.  Dei  enim  bonitas  et  clementia 
non  patitur  querapiam  aeternis  cruciatibus  addici ,  qui  voluntariae 
culpae  reus  non  sit.  Cbntrarium  affirmare  esset  contra  expressam 
Ecclesiae  doctrinam  (1). 


^l)  Hac  enim  referri  possant  proposi- 

tiones  in  Bajo  proscriptae,  nempe  lxtiii  : 

Infidelitas  pure  negativa  in  his ,  in 

quibus  Christus  non  est  proedicatus , 

peccatum   est;  lxvii    ;   Homo  peccat 

damnahiliter  etiam  in  eo  ,  quod  neces- 

sario  facit ,  itemxxxix,  etc,  quae  licet 

proprie  sint  de    infidelibus  negativis  , 

ratio  tamen  eadem  est  quoad  baereticos , 

qai  invincibili  ignorantia  laborant.  Sed 

aadiaturS.  Angustinasr^tti  sententiam 

suam  ,    ait  ,  quamvis  falsam    atque 

perversam^  nulla  pertinaci  animosi- 

tate  defendunt ,  proesertim  quam  non 

audacia   suob  proesumptionis  pepere- 

runt ,  sed  a  seductis  in  errorem  lapsis 

parentibus  acceperunt  ,  quoerunt  au- 

tem  cauta  sollicitudine  veritatem,  cor- 

rigiparati  ,  cum  invenerint ,  nequa- 

quam  sunt  inter  hcereticos  deputandi  ; 

epist.  43,  edit.  Maur  .Blias  iG^jcons. 

prxterea  tract,  J^5  in  Joan.,  et  in  lib. 

De  utiliiate  credendi ,   cap.  1  ,  edit. 


Maur.  tom.  viii;  lib.  De  hceres.  ad 
Quodvultdeum,  cap.  i ,  circafinem,  etc. 
Sic  ceteri  Patres,  qnos  longo  agmine 
citare  possem  ,  qui  in  eadem  sententia 
sunt.  Quare  merito  Suarez,  Defide,  etc. 
disp.  XIX  ,  sect.  3  ,  ubi  quaerit  :  Utrum 
sit  de  ratione  hceresis  ,  ul  voluntarie 
et  cum  pertinacia  ^ommittatur?  res- 
pondet  n.  i  :  In  primo  punclo  hu- 
jus  articuli  generaliter  sumpto  nulla 
est  difficultas ;  certum  est  enim  de  ra- 
tione  hceresis  esse ,  ut  voluntarie  fiat. 
Ita  docent  omnes  theologi ,  D.  Thom. 
2.  2.  q.  II.  a.  2.  et  1.  p.  q.  32.  a. 
4.  et  reliqui  scholastici,.,  et  Patres 
antiqui  ^  e/c;  etnum.  9  :  Primo  sta^ 
tuendum  est  pertinaciam  esse  de  ratione 
hosresisJn  hoc  fundamento  conveniunt 
omnes  doctores  allegati,..  et  merito  , 
quia  expresse  injure  canonico  tradi- 
tur ,  etc.  Gons.  ex  recenlioribus  Ber- 
gier,  Diction.  art.  Her^sie  ,  Eglise  , 
§  5 ;  item  De  la  Forest ,  Methode  d'in- 


PROP.    XI.    DE    NULLA  SAL.    EXTRA   EGGL.  333 

266.  Porro  contumaces  adversus  Ecclesiae  definitiones  ,  vel 
pertinaciter  ab  Ecclesiae  unitate  divisos  salutem  obtinere  non 
posse ,  seu  in  perpetuum  damnatum  iri ,  satis  aperte  Christus 
declarat ,  sive  cum  apud  Matthaeum  inquit  :  Sz  Ecclesiam  non 
audierity  sit  tihi  sicut  ethnicus  et  publicanus  (  XVII ,  17  ),  sive 
cum  apud  Lucam  ait  :  Qui  vos  spernit  me  spernit,  qui  autem 
me  spernit,  spernit  eum  qui  misitme  (X,  16),  vel  apud  Mar- 
cum  :  Qui  vero  non  crediderit  condemnabitur  (cap.  ult. ),  ac 
demum  apud  Joannem :  Quinon  creditjam  judicatus  est  (III,  18). 
Quare  Apostolus  Paulus  haereticos  dicit  subversos  et propriojudicio 
condemnatos  (  ad  Tit.  III,  10  et  11);  Apostolus  Petrus  eos 
vocat  magistros  mendacii,  qui  introducunt  sectas  perditionis , 
Dominum  negant  ^  superinducentes  sibi  celerem  perditionem 
(II  Pet.  II ,  1 )  ;  S.  Joannes  passim  eos  vocat  antichrisios  ( I  Joan. 
II ,  18 ,  19  et  alibi ) ,  seductores  (II  Joan.  7  ) ,  qui  propterea  sol- 
licite  discipulos  suos  admonet,  ut  caveant  ab  ejusmodi  seducto- 
ribus,  scribens  :  Videte  vosmetipsos,  ne  perdatis,  quce  operati 
estis;  omnis  qui  recedit  et  no7i  permanet  in  doctrina  Christi, 
Deum  non  habet  (II  Joan.  8,9);  Apostolus  Judas  eos  vocat 
illusores  y  quibus  procella  tenebrarum  servata  est  in  ceternum 
(  Judse  13);  et  hos  quidem ,  addit ,  arguite  judicatos  (ibid.  22); 
quae  quidem  omnia  ita  sunt  perspicua ,  ut  commentario  non 
egeant. 

267.  Patres  apostolici  his  principiis  inhaerentes  eorum  vestigia 
perquam  dihgenter  sectati  sunt,  et  quemadmodum  Apostoli  Simo- 
nianos ,  Nicolaitas ,  Cerinthianos  ,  Phantasiastas ,  Ebionaeos  ab 
Ecclesia  expulerunt ,  iisque  poenas  aeternas  ,  nisi  resipiscerent , 
denunciarunt,  sic  eorum  discipuli  ac  successores  Menandrianis , 
Basihdianis  ,  Saturnianis  ,  Marcosianis ,  Valentinianis  ,  Gnosticis 
ceterisque  illius  aetatis  novatoribus   ac   protestantibus   easdem 


struction  pour  ramener  les  pr^tendus  Opuscoli  storici  critici  ^ete,  tom.ii  , 

r^form^sdl'Egliseromaine,J\.oiDeiHi'j,  Lettera  sullo  staio  degli  eretici  e  scis^ 

second  entretien  ,  pag.  23  et  seqq.  ;  matici ,  etc,  ut  alios  quamplures  prae- 

Card.  de  la  Luzerne,  Evangile  du  19®  teream. 
Dim»  apres   la  Pentecdte  ;  Blanco  , 


334  BB    VERA   REL.     ADV»    HETER. 

seternas  poenas  comininati  sunt  (1).  Ita  SS.  Ignatius ,  Polycarpus^ 
Irenseus,  Justinus ,  Theophilus,  etc.  Ex  quibus  S.  Ignatius  :  Ne 
^rretis ,  inf\mt  ^  fratres  mei,  Si  quis  sehisma  facientem  sectatur, 
regni  Dei  hcereditateni  non  consequitur,  Si  quis  in  aliena  sen- 
tentia  ambulat^  iste  passioni  non  conseritit  (2);  cujus  quidem 
assertionis  hanc  rationem  reddit  :  Quotquot  enim  Dei  et  J.  C. 
sunt y  hi  sunt  cum  Episcopo.  Quotquot  autem  poenitentia  ducti 
redierint  ad  unitatem  Ecclesiw  y  et  isti  Dei  erunt  (3);  alibi 
S.  Martyr  haereticos  vocat  feras  hu^nanam  formam  prce  se  feren- 
tes  (4),  patronos  mortis  magis  quam  veritatis,  ahnecjatos  a 
Christo^  Christum  ignorantes ,  quos  nonnisi  raro  ac  dijliculter 
ad  poenitentiam  converti  affirmat  (5);  docet  praeterea  mortiferum 
eos  propinare  pharmacum  ,  quod  qui  ignorat  libenter  cum  volup- 
tate  noxia  mortem  accipit ,  a  quibus  propterea  omnes  custodien- 
dos  soUicite  admonet  (6).  Ita  quidem  de  haereticis  sui  temporis 
Ignatius.  S.  Polycarpus  vero  adeo  ab  hsereticis  abhorrebat,  ut,  cum 
audiret  aliquas  adversus  receptam  doctrinam  novitates ,  obturatis 
sibi  auribus ,  exclamaret  :  Deus  bone ,  qum  me  in  tempora  re- 
servasti,  ut  hcec  sustiner^em^  Atque  statim  e  loco  fugiebat,  in 
quo  stans  aut  sedens  ejusmodi  sermones  audiverat  (7).  S.  Justi- 
nus  non  dubitat  hsereticos  vocare  atheos  et  impios ,  injustos  et 
ewleges  (8)  ,  sed  praeterea  addit  eos  esse ,  quos  Christus  praenun- 


(1)  Easeb.     Hist.    eccles.    lib.    iv,  (^yOvTtsa-vv^ycfoirov  B-uviHtou  f>ucX- 
Cap.   7.  Aov  ^  Tiig  ecXt3B-ilets..,^Oy{X^t(rTcv)Tiyts 

(2)  Mij  TTXuveiiTB-ej  uoiX(pot  ^ou' EtTtf  tcyvoovvTts  afvovyrui ,  /LcSXXov  ^e  jjpvjjS-j;- 
o-}^i!^09Tt  «KOvXovB-tl ,  /BetrtMtctv   Qtou  ev  (rctv   vtt    ctvTOV,,.  ietv  Tcas  f^iTcivofiQ-axriv  ^ 
KX>ifovofAii.  E'i  Ttf  if  tixXoTflecyfcofAyiTFi--  tirt^  ^vo-koXov.  Ibid.  cap.   4»  ^* 
ftTFetTti,    ovTos    Tw  ^ctB^tt    cv    o-vyKctTet-  (6)  '^Q,r7rtf   B-otvetrtftov   (peipftUKOV    ^t- 
TiB-tTott.  Epist.  ad  Phdadelph,  cap.  3.  ^ovTts  ftiTei  oivoftixtros ,  o^ep  o  oiyvoSv 

(S)     OTOt    yeip    Qtov    tia-tv   Kctt  'itjff-ov  tj^idf  Xetft^eivit  iv  vj^ovt]  KUKil  to  ciTiro- 

XftTTov ,  ovTot  fu,tTce  Tov  iTrta-KOTTov  tiTtv'  6uvt7v,  Epist.   Ad    Trall.    cap.    6,    et 

Ktct   oTot  uv  fceTuvofjTctvTts  f  xB-coTtv  iTFt  cap.  ^,  COQcludit  l  OwAflsrTeo"de  ovv  toHs 

T1IV     ivOTtjTU    Ti}S     fKKXljTiuS  ,    OVTOt     &tOU  TOtOVTOtS. 

liTovTut.  Ibid.  (7)  Apud  Easeb.  lib.  v,  cap.  ao. 

(-4)  ©)?p/av  Tat  civB-fa7Foftof(pav.  Epist.  (8)   Dial,  cum  Tryph,  n.  35. 
Ad  Smyrn.  cap.  4« 


PROP.    XI.    DE    HULLA    SAL.    EXTRA    EGGL.  335 

cjaverat  lupos  indutos  pellibus  ovium  ,  pseudochristos  y  pseudo" 
apostolos,  fidelium  seductores ,  eosque  appellari  eoram  nomine,. 
a  quibus  secta  quseque  et  opinio  ortum  habuit  :  Nonnulli  enim^ 
ait  ipse ,  vocantur  Marciani ,  alii  Valentiniani  y  alii  Basili^ 
diani y  alii  Satorniliani,  alii  aliud  vocabulum  habent  ex  suw 
quisque  sectce  principe  (1)  et  illos  Judseorum  pseudoproplietis  com- 
parat ,  qui  quse  ab  impuro  spiritu  diabolo  sunt  mentibus  suis 
injecta  docuerunt  et  etiam  docent  (2).  S.  Theophilus  ,  cum 
perbelle  Ecclesias  sanctas  per  orbem  dispersas  insulis  frugiferis 
comparasset  aqua  salubribus,  stationibus  ac  portibus  munitis,  ut 
iis,  qui  tempestate  jactati  sunt  perfugio  esse  possint ,  ad  quas 
proinde,  qui  salutem  consequicupiunt ,  veritatis  facti  amatores  se 
recipiunt ,  haereticas  vero  sectas  insulis  saxosis  et  inaquosis ,  in- 
frugiferis  ,  ferarum  plenis ,  ad  perniciem  navigantium  et  tempes- 
tatem  subeuntium  appositis  ,  in  quibus  naves  conteruntur,  et 
qui  appellunt  penitus  pereunt,  concludit  :  Ita  se  habent  erroris 
doctrince ,  hcereses  dico,  ad quas  qtii  accedunt  omnino  pereunt{^), 
Ita  quidem  Patres  apostolici  unanimiter  docent ,  a  quibus  hanc 
doctrinam  pariter  hauserunt  subsequentes  Patres ,  ita  ut  omnes 
unius  sententiae  hac  in  parte  sint ,  et  ne  unus  quidem  excipi 
possit  (4). 

268.  Non  est  propterea  ,  cur  eorum  testimonia  hinc  singillatim 
exscribam ;  non  possum  tamen  me  cohibere ,  quin  afFeram  non- 
nulla  S.  Cypriani  dicta,  quinon  solum  docet  Apostolos  haereticos 
execratos  esse ,  non  solum  graphice  eos  describit ,  gladiis  ac  ve- 

(1)  T/vej  KuXoufAivot  Mu^Ktetvot  j  ol  uvTAV  i^ioct^etv  j  Ku)  ^t^eca-Kova-t  fii^et 
^t  OveiMvrtfiuvo),  ot  i^i  Bcta-tXi^tctvo) ,  vvv.  Ibid.  n.  82.  Videant  hic  Lulhc- 
01  ^e  'ZxTofvtMeivot ,  Kctt  etXXot  uXXm  cve-  rani  prajsertim  ,  nura  haec  quadrent  in 
fietTt ,  uTTo  ToS  eep^fjytTov  r^g  yveSfctjg  Lutherum ,  cum  scriberet  librum  De 
tKcta-Tos   cvoftet^ofctvos.  In  Dial,   cum  ahroganda  missa  privata. 

Tryph,  ibid.  Salis  porro  est  ut  Protes-  (3)   Outus    ttTtv  ut  MeccrKetxUt  riig 

lantes  subrogenl  propriae  seclae  denomi-  vXeivtjg  ^  A/y»  ^e  rS»  etiftFteHv  ^  uti%et- 

nationes  ,  nempeLutheranos,  Calvinis-  '^oXXvouti  tovs  Tc^oTtovTus  etCruis»   Ad 

tas,  Zwinglianos  ,  Socinianos  ,  etc.  et  Autolycum  ^lih.  11. 
patebit  se  ibidem  esse  descriptos.  (4)  Ita  SS.  Cyprianus ,  Ambrosius  , 

(2)  'Asro   Tov   uKctB-eifTov    ^vtvftuTos  Augustinus  ceterique  omnes. 
etufioXov    ifcfiuXXofttvu    ruts    i^tuvoiuts 


336  DE    VERA    REL.    ADV.    HETER, 

nenis  eos  subruere  veritatem  adstruit ,  negat  esse  Christianos  et 
multos  secum  trahendo  decipere  affirmat^  non  solum  y ocait pestes, 
bestias  y  fures ,  latrones  ^  prcedones ,  lamones,  aliisque  non  minus 
probrosis  nominibus  compellat ,  sed  praeterea  ,  quod  non  est  sine 
animadversione  praetermittendum ,  causam  aperit  et  originem 
haereseon  omniura  ,  quas  repetit  ex  eo  ,  quod  caput  Ecclesiae  non 
quaeritur ,  primatus  Petri  contemnitur ,  et  cathedra  ac  Ecclesia  una 
et  Episcopatus  unus  deseritur  :  Asserentes ,  inquit ,  noctem  pro 
die y  interitum  pro  salute ,  desperationem  pro  ohtentu  operis y 
perfidiam  sub pratextu  fidei  ^  antichristum  pro  vocabulo  Christi, 
vt  dum  verishnilia  mentiuntur,  veritatem  suhtilitate  frustrentur, 
Hoc  eo  fitf  fratres  dilectissimi y  dum  adveritatis  originem  non 
redituTy  nec  caput  quceritur,  nec  magistri  coelestis  doctrina 
servatur.  Quw  si  quis  consideret  et  eccaminet ,  tractatu  longo 
atque  argumentis  opiis  non  est,  Prohatio  est  ad  fidem  facilis  ^ 
compendio  veritatis,  Loquitur  Dominus  ad  Petrum  :  Ego  dico 
tibi ,  etc.  (1);  Etcum  hcereses  ^  prosequitur  ibidem  ,  et  schismata 
postmodum  nata  sintj  dum  conventiciila  sibi  diversa  constituunt^ 
veritatis  caput  atque  originem  reliquerunt  (nempe  Romanum 
Pontificem  ,  de  quo  locutus  fuerat  ) ;  demum  concludit ;  Tales 
( haeretici  et  schismatici )  etiamsi  occisi  in  confessione  nominis 
fuerunt  y  macula  ista  nec  sanguine  abluitur , . ,  esse  martyr 
non  potest,  qui  in  Ecclesia  non  est,  ad  regnum  pervenire  non 
potest^  qui  eam ,  quce  regnatura  est ,  derelinquit, 

269.  Vix  tamen  opus  est  auctoritate  ad  veritatem  hanc  ad 
struendam,  cum  ratio  ipsa  evidenter  eam  evincat;  quicumque 
enim  peccati  ahcujus  lethahs  reus  est ,  et  cum  ejusraodi  noxa 
ex  hac  vita  decedit ,  perpetuara  daranationera  incurrit  5  atqui 
peccatura  lethale  et  quidera  gravissimum  est  voluntarie  schismati 
vel  haeresi  aut  increduhtati  adhaerere ,  veritatera  a  Deo  creden  - 
dam  propositara  respuere ,  legiliraara  et  divinitus  institutara  auc- 
toritatera  conteranere,  Ecclesiara  non  audire  ,  et  privatura  sensum 
pertinaciter  adversus  Ecclesiae  doctrinam  sequi ;  ergo. 

270.  Atque  hinc  factura  puto,  ut  Protestantes  ipsi ,  qui  nunc 

(I)  De  unit.  Eccles. 


PROP.    XI.    DE    NULLA    SAL.    EXTRA    ECGL.  337 

nobis  succensent  ob  istud  dogma  fidei  catholicae ,  quod  propugna- 
mus ,  nullam  videlicet  dari  salutem  extra  Ecclesiam  catbolicam  , 
ad  haec  fere  tempora  id  ipsum  docuerint.   Licet  enim  semper 
fluctuantes  fuerint  circa  molestamipsis  quaestionem ,  utrum  Catho  - 
lici  salvi  fiant,  et  hcel  modo  affirmaverint ,  modonegaverint ,  atta- 
men  certo  certius  est  plures  ex  ipsis  ,  Barone  de  Stark  protestante 
referente,   spectare  suam  Ecclesiam,  seu  verius  sectam,  veluti 
solam  operantem  salutem  (1)  ;  ac  Sulzer  testatur  se  etiam  inve- 
nisse  in  quodam  mandato  magistratus  Tigurini  in  Helvetia  anni 
1740  ,  quod  Ecclesia  reformata  dicta  fuerit  sola  operans  salutem^ 
quin  etiam  observat  Henricum  Dodv^ellum  docuisse  saeculo  XVH 
sola  membra  Ecclesice  episcopalis  posse  spem  certam  habere  per- 
veniendi  ad  aeternam  beatitudinem  (2) ;  quae  doctrina  omnes  pro- 
fecto  reformatos  ,  presbyterianos ,  ceterosqne  omnes ,  ut  ipsi  vo- 
cant ,    non-conformistas    excludit    ab   aeterna   salute.    Ecclesia 
anghcana  adhuc  retinet  symbolum,  athanasianum  nuncupatum, 
quod  certe  excludit  a  salutis  consecutione  omnes  Unitarios ,  Me- 
thodistas ,  rationahstas ,  imo  et  Graecos  schismaticos ,  negantes 
Spiritum  Sanctum  a  Patre  Fihoque  procedere.  Recens  minister 
protestans  affirmat  se  plures  novisse  ministros  anghcanos  dicentes 
se  non  posse  sibi  perstradere  eos ,  qui  in  Trinitatem  non  credunt , 
posse  salvari  (3).   Quo  fundamento  autem  id  sentiant  diversae 
Protestantium  sectae  ,  prorsus  ignoro ;  cum  enim  aeque  novatores 
omnes  sint,  atque  ex  eodem  principio  independentiae  rehgiosae 
progenitaesectae,multominusintelhgo,quare  tot  fidei  confessiones 
cuderint  et  recuderint ,  quas  jam  inde  a  suo  tempore  recensebat 
Bossuet   (4)  ,  quibus  novus   et    satis    prolixus    catalogus    addi 


(1)  Entretiens philosophiques  ,  elc.  in  append.  ad  tract.  Consultat,  de  re- 
pag.  4o3.  ligione,  etc.  cap.    i  ,  qaaest.  2,   ra- 

(2)  Vid.  P^erite  et  Amour ,  par  Sul'  tione  8. 

zer,  pag.   199  et  seq.  (4)  Hist.  des  variations^  praesertim 

(3)  Auctor  opusculi  :  Quelques  re-  lib.  111 ,  §  i  et  seqq.  ;  lib.  viii ,  §§  16, 
fiexions  sur  la  maxime  chritienne :  17,  63;  lib.  ix ,  §§  86  ,  87  ;  lib.  x, 
Hors  de  VEglise  il  n'y  a  point  de  sa-  §§  58  ,  68  ,  etc. 

htt ,  Paris    1827;  vid.  etiam  Lessius 

T.  I.  22 


338 


DE    VEKi.    RKL.    ADV.    HBTER. 


posset.  Sed  operana  perderet ,  qui  cohaerentiam  in  Protestantibus 
quaereret.  Id  solum  ex  dictis  coUigo ,  nullam  esse  rationem ,  cur 
nobis  adeo  irascantur ,  dum  docemus ,  quod  ipsorum  sectae  ad 
hsec  usque  tempora  docuerunt.  Quod  si  ipsi  postea  mutarunt 
sententiam ,  ut  in  ceteris  omnibus ,  numquid  et  nos  Catholici 
mutare  debemus?  Error  mutari  potesfe,  Yeritas  non  potest  (1;). 


(1)  Sed  rarsam  hic  adnotare  juva- 
bit  perpkxitaUs  el  arbitpariam  do- 
oendi  ac  senliendi  rationem  m  Babele 
Fvotestantiam ,  inter  qoos  alii  adeo  ]a- 
nuas  coelorum  aperiuxit ,  ut  velint  ipsas 
patere  non  solum  baereticis^  etc.  sed 
etiam  ipsis  idololatris,  ut  ex  adductis 
documentis  evincitnr;  alii  adeo  illas 
occludunt,  ut  aditus  non  pateat  ve\  ip- 
^is  iaborantibus  invincibiii  ignorantia, 
ut  ex  citato  opere  Baronis  De  Starck 
patet;  alii  accusant  calholicam  Eccle- 
siam  veluti  barbaram  ,  eo  quod  pro- 
fiteatur  extra  suum  sinum  nullam 
dari  salutem ,  et  ita  porro.  Jam  vero 
neqae  in  praesentia  inter  Protestantes 
desunt  ,  qui  adhuc  doceant  extra 
sa^m  seclam  nullam  esse  salulis  spem. 
En  quomodo  scribat  D.  flarms  :  Extra 
Ecclesiam  (Luteranam)  non  est  saius, 
Neque  approbare  possumus ,  si  quis 
nostrum  ad  caiholioam  aut  reformatam 
Ecciesiam  transeat  (  non  obstante  inita 
societate ,  de  qua  supra)  ;  nam  apud 
nos  est  selectissima  ecclesiastica  insti- 
tutio  ( quis  dubitet )  ?  Potius  vero  quam 
ut  aliqui  nostrum,  in  rationalisticam 
unionem  conveniant  (quae  taraen  est 
fractos  naturalis  Protestantismi ),  con' 
cedere  possumus ,  ut  Judoeifiant  ^  etsi 
hoc  ceteroquin  legibus  civilibus  sub 
capitis  poena  vetitum  sit.  Einige 
Winke ,  etc.  id  est ,  Nonnulli  nutus 


et  exkortationes  de  rebus  ad  Ecclesiam 
spjectantibns  ,  Kiel  1820;  Tliereniia 
vero  sic  coucionatar  :  Jus  alios  dam^ 
nandi  utique  nos  habemus ,  nam  scrip- 
tum  est  :  Qui  non  credit  jam  judi- 
catus  est.  Et  quare  illos  non  d.amna- 
bimus ,  quos  Deus  ipse  damnavit  P 
Predigten,  etc.  seu ,  Conciones,  vol.  11, ' 
Berolini  1819.  Professor  Gottirig.  EN 
vers  ;  i^iia  et  nos ,  sicut  Lutherus , 
inqait  ,j?ericw/a  in  Ecclesia  catholica 
non  ignoramus  ,  et  firmam  salutis 
in  sola  fide  in  hac  Ecclesia  nunquam 
doceri  aut  teneri  videmus ;  debemus 
et  nos  sicut  Protestantes  majores  nos- 
tri,  huic  adhcerere  sententiw ,  non  quod 
omnes  Catholici  ceternum  damnentur , 
nam  tam  terribilejudicium  nobisnu/tu^ 
quam  arripuimus  (et  si  arriperen,t ,, 
parum  tali  judicio  Catholici  coramove- 
rentur ) ,  sed  quod  Protestans  ,  qui 
Ecclesiam  suam  relinquit ,  et  catholi- 
cam  fidem  amplectilur,  veram  evan- 
gelicam  fidem  (nego  suppositum)  won 
inquirendo ,  neque  sibi  illam  adscis- 
cendo  ,  salutem  suam  ceternatn  niagino 
exponit  periculo  (hui  quibus  sccupuli^ 
tanguGLfcof  ! )  proub  et  Protestams  pa- 
terfilios  catholice  instituendo ,  ipsorum 
ceternam  salutem  dubiam  reddit.  Ita 
m  Ephem*  univ  eccles.  1827  ,n.  189. 
^ oyhsima  Jgendaborussiana ,  de  qua 
jam  supra  ,  continet  et  symbolam  atha- 


PROP.    XI.    DE    RULLA    SAL.    EXTRA    EGCL. 


339 


271.  Sequitur  autem  ex  dictis  ,  !<>  male  omnino  suae  saluti 
consulere  eos  ,  qui  efFutiunt/?/*0i6*  hominis  non  esse  deserere  eam 
religionem,  in  qua  unusquisque  natus  est  et  enutritus.  Idolola- 
trae  enim ,  Islamitae,  etc.  hanc  eamdem  exceptionem  facere  potuis- 
sent  vel  etiam  possent  adversus  Apostolorum  et  Ecclesiae  pree- 
dicationem.  Si  probi  liominis  non  est  deserere  religionem,  in  qua 
quisque  natus  est ,  cur  igitur  Protestantes  tot  biblia ,  tot  impen- 
sas ,  tot  labores  insumunt  in  missionibus  ,  quas  tanto  studio  atque 
impetu  promovent?  Ast  propterea  solum  ejusmodi  principium 
inter  Protestantes  invaluit ,  quia  cum  viderint  suas  sectas  ubique 
dilabi ,  ac  plures  quotidie  ex  ipsis  ad  Ecclesiam  catholicam  se 
recipere ,  ejusmodi  commentum  effutierunt ,  ut  per  hunc  saltem 
inanis  honoris  praetextum  sectarii  retinerentur.  Sane  nihil  potius 
probro  esse  potest  homini  honesto  ac  ingenuo ,  quam  non  am- 
plecti  veritatem ,  cum  ipsius  menti  affulget,et  velle  in  erro- 
re  cognito  et  detecto  persistere.  Quamquam,  ut  verius  dicam, 
haeretici ,  schismatici  et  increduli ,  accedendo  ad  Ecclesiam  catho- 
licam ,  inter  matris  amplexus  denuo  redeant^  quam  ipsi  vel  eorum 
majores  per  summum  nefas  deseruerunt. 

272.  Sequitur  2°  unumquemque  pro  viribus  teneri  dubia  , 
quae  interdum  sibi  suboriuntur ,  discutere  et  veritatem  inquirere , 
eamque  statim  amplecti ,  cum  eam  deprehendit ,  nisi  velit  in 
gravissima  habituali  noxa  vitam  degere ,  ac  damnationis  aeternae 
evidenti  periculo  se  se  exponere,  moras  nectendo  ad  conver- 
sionem. 

273.  Sequitur  3°  non  solum  gravissimi  criminis  reos  illos  esse , 
qui  veritatem  Deiin  injustitia detinent ^  quique quaestum  faciunt 
ex  animarum  damnatione ,  verum  etiam  eos  omnes ,  qui  omnem 
diligentiam  non  adhibent  in  inquisitione  veritatis^  ac  negligunt 

nasiannm,  qnod  sic  incipit  :  Quisal-  Apostolos   accnsant,   et    Christam    at 

VU8  fieri  cupit ,  rectam  prce  omnibus  seductoremliabentetenthnsiasten,  elc), 

christiauam  nniversalem   (  symbolum  absque  dubio  in  ceternum  peribit ;  sic 

dicit  catholicam )  fidem  habeat  oportet.  vero  explicit :  Hcec  est  recta  christiana 

Qtii  illam  non  omnino  integram  aut  fides ;  qui  ipsam  firme  et  fideliter  non 

puram  habet  (qaatem  vidimas  teneri  a  tenet ,  salvus  fieri  non  potest. 
ProtestantibaS;  qai  scriptaras  rejiciant , 

22. 


340  DE    VERA    KEI.    ADV.    HETER. 

negotium  maximi  momenti ,  qui  propterea  sibi  solis  imputare 
debent  fleternse  damnationis  reatum ,  si  ex  sua  culpabili  vel  so- 
cordia ,  vel  mora ,  ac  praecipue  orationis  neglectu ,  veritatem 
non  agnoscunt ,  et  ad  Ecclesiag  sinum  non  redeunt. 

DIFFICULTATES. 

274.  Obj.  prima  Apostolus  scribit :  Fundamentum  aliudnemo 
potest  ponere  ^  proeter  id  ^  quod  positum  est^  quod  est  Christus 
Jesus,  Si  quis  autem  superasdificat  super  fundamentum  hoc 
aurum^  argentum  ^  lapides  pretiosos ,  ligna^  foenum^  stipulam , 
uniuscujusque  opus  manifestum  erit .  .  .  uniuscujusque  opus 
quale  sit  ^  ignis  probabit  .  ,  .  si  cujus  opus  arserit  .^  detrimen- 
tum  patietur  .^  ipse  autem  salvus  erit  .^  sic  tamen  quasi  per 
ignem  (I  Cor.  III,  10) ;  unde  sic  argumentamur  :  Qui  aedificant 
super  fundamentum  Christi  foenum  et  stipulam ,  ii  profecto 
sunt,  qui  doctrinas  forte  erroneas  docent ;  atqui  tamen  asserit 
Apostolus  eos  tantum  probandos  esse  quasi  per  ignem ,  non  vero 
aeternis  cruciatibus  plectendos;  ergo. 

275.  Resp.  Neg.  major.  Etenim  haeretici  non  supercedificant  ^ 
sed  destruunt  et  subvertunt  fundamentum  Christi,  ut  patet  ex 
v.  17,  quos  destruet  Deus .,  ut  addit  Apostolus;  in  adductis  igitur 
verbis  loquitur  de  iis  doctoribus ,  qui  reipsa  supercedificant ,  ac 
docet ,  eos  qui  doctrinam  germanam  et  solidam  tradunt  conse- 
quuturos  esse  mercedem ;  eos  vero ,  qui  vanam  ,  inutilem  et  ad 
captandam  gloriam  praedicant ,  operam  perdituros ,  et  operis 
jacturam  esse  passuros  (1).  Haud  dissimilem  interpretationem 
adducti  testimonii  exhibet  ipse  Rosenmiiller. 

276.  Obj.  secunda.  1°  Licet  sectarii  errent  ab  Ecclesia  dissen- 
tiendo ,  attamen  certa  persuasione  ducuntur ,  se  veritatem  tenere 
et  obsequium  praestare  Christo ;  2°  Sane ,  subdit  Le  Courayer  (2) , 
haeresis  est  semper  error  involuntarius ,  propterea  prae  culpis 
omnibus  venia  digna  est.  Nemo  voluntarie  errorem  profitetur; 

(1)  Cons.  Bernardinas  a  Piconio  in  (2)  Not.     119  ad  lib.  i  Historia 

hanc  locam.  Conc»  Trid,  Pauli  Sarpii. 


PROP.    XI.    DE    HULLA    SAI.    EXTRA    ECCL.  341 

quod  si  criminis  gravitas  a  libertate  electioms  dimetienda  est, 
concludamus  oportet ,  haeresim  omnium  culparum  minimam  esse ; 
ergo. 

277.  Resp.  ad  1"^,  Dist.  Certa  persuasione  at  erronea  atque 
ex  mentis  arrogantia  ac  pervicacia  profecta,  conc;  persuasione 
prorsus  innocua ,  neg.  Haeresis  crimen  non  consistit  praecise  in 
sola  mentis  aberratione  aut  ignorantia  ,  sed  in  pervicacia  volun- 
tatis ,  quae  se  se  opponit  Ecclesioe  magisterio  ,  ex  qua  fit ,  ut  priva- 
tum  judicium  quis  praeferat  auctoritati  legitimse  a  Christo  insti- 
tutse  ,  ut  suo  loco  vidimus ;  quod  proinde  includit  perduellionem , 
et  est  omnium  criminum  in  genere  suo  gravissimum.  Ceterum 
etiam  ,  qui  occidebant  Apostolos  et  martyres ,  putabant  se  obse- 
quium  praestare  Deo ,  nec  tamen  propterea  excusabiles  sunt. 

278.  Ad  2™,  Ne(/.  Juxta  dicta,  et  sic  corruit  tota  Fratris  Le 
Courayer  argumentatio ,  quae  laborat ,  ut  praefertur  ,  falso  sup- 
posito. 

279.  Inst.  primo.  1°  Inhumanum  plane  ac  durum  est  ob  opi- 
nionum  diversitatem  ,  infinitam  propemodum  hominum  multitu- 
dinem  sempiternis  cruciatibus  addici ,  quorum  ceteroquin  non 
pauci  charitate  et  evangehi  zelo  flagrunt;  eo  magis  2®  quod 
principium  istud  ,  de  nulla  salutis  spe  extra  Ecclesiam  cathohcam 
decedentibus ,  contrarium  charitati  sit ,  et  indicat  in  animum 
perpetuum  odium  adversus  proximum ;  ergo. 

280.  Resp.  Ad  1*",  Dtst.  antec.  Et  hseretici  praecise  ob  meram 
opinionum  diversitatem  aeternum  punientur,  neg.;  ob  contuma- 
cem  resistentiam  Ecclesise  doctrinae  ac  voluntariam  perdueliio- 
nem ,  conc.  Hoc  vero  posteriori  sensu  inhumanum  ac  durum  esse 
quempiam  damnari  nemo  aflirmare  poterit ,  nisi  dicat  inhuma- 
num  ac  durum  esse  hominem  lethahs  peccati  reum  ejusmodi 
damnationi  subjacere.  Cum  prseterea  ,  ut  ex  probationibus  patet , 
Christus  et  ApostoH  ita  docuerint ,  jam  non  est  quod  quis  oppo- 
nere  queat  hoc  durum  esse ,  quin  Christi  ipsius  doctrinam  repre- 
hendat  velut  injustam,  ipsumque  ore  blasphemo  arguat  iniquitatis , 
quod  sine  causa  aeternas  peenas  comminetur.  Resipiscant,  re- 
deant  unde  discesserunt ,  et  jam  nulla  erit  ratio  querimoniae ; 
quod  si  noHnt,  atque  idcirco  aeternum  pereant ,  id  sibiimputent. 


342  DE    VEPiA    REI..    ADV.    HfiTER. 

Quod  si  impune  quisque  ac  pro  lubitu  innovare  posset  in  rebus 
fidei ,  jam  actum  esset  de  fide  ipsa  ,  et  de  unitate  a  Christo  insti- 
tuta.  Quod  vero  attinet  ad  zelum  et  cliaritatem,  qua  plures  inter 
suos  flagrare  praedlcant ,  jam  vidimus  quid  censuerit  S.  Cypria- 
nus ,  cui  addimus  S.  Augustinum  de  hgeretico  atque  schismatico 
voluntario  scribentem  :  Foris  ah  Ecclesia  comtitutus ,  et  sepa- 
ratus  a  compage  unitatis  ^t  vinculo  oaritatis ,  ceterno  sup- 
plicio punieris ,  etiamsi  pro  Christi nomine  vivus  incenderis  (1). 

281.  Ad  2°^,  Neg,  Nisi  quis  contendat  contra  charitatem  esse, 
quempiam  admonere  de  mortali  periculo ,  si  coeptum  iter  insis- 
tere  pergat.  Ceterum  Ecclesia  nunquam  non  omnium ,  sive  hae- 
reticorum ,  sive  schismaticorum ,  sive  incredulorum  conversio- 
nem  ac  resipiscentiam  exoptat ,  atque  efflagitat  enixis  ad  Deum 
precibus  ,  eosque  adhortari  non  desinit ,  ipsorum  ruinam  luget ; 
veritas  enim  nescit  odisse  nisi  errorem  ,  ac  diflgit  errantes  ,  quia 
charitas  est  (2). 

282.  Inst.  secundo.  Adsalutem  consequendam  satis  est  honeste 
vivere  ,  opera  misericordiae  in  proximum  exercere ;  et  sane  Chris- 
tus ,  in  extremo  judicii  die ,  minime  sententiam  feret  in  praesci- 
tos ,  quod  male  crediderint ,  sed  ex  eo  potius  quod  male  vixerint : 
Esurivi  enim  j  inquit ,  et  non  dedistis  mihi  manduoa/re^  etc. 
(Matth.  XXV,  42)(3);  ergo. 


(1)  Epist.  1^3  alias2o4,  ad  Donat.  (3)  Hic  error ,   quem  nonnulli  sa- 
presbyt.  edit.  Maurin.  pientes  neoterici  Protestantes  velut  no-' 

(2)  Cum  doctus  quidam  Protestans  vum  proferunt,  antiquissimusest ;  ete- 
feria  vi  majoris  hebdomadse  ofl&ciis  di-  nimApelles,  haereticus  saeculi  II ,  inter 
vinis  nostris  interfaisset ,  ad  teneras  cetera  docebat  :  Non  esse  omnino  ex- 
elTusasque  Ecclesiae  cathoiic»  preces  ,  aminandam  fidem  ;  sed  unumquemque 
quibus  ipsa  Deum  orat  pro  catechu-  in  eo  ,  quod  semel  imbibisset ,  persis- 
menis ,  hcBreticis  et  schismaticis ,  Ju-  tere  oportere.  Quippe  eos ,  qui  in  Cru  - 
dceis  y  paganis ,  pio  quodam  enthu-  cifixo  spem  stiam  collocassent ,  servan^ 
siasmo  veluti  extra  se  raptus,  non  potuit  dos  esse  affirmabat^  dummodo  in  bonis 
se  cohibere  quin  eiclamaret  :  Date  operibus  deprehenderentur,  Euseb« 
huic  infantem  vivum;  hcec  est  enim  Hist,  eccles,  lib.  v,  cap.  xiii. 
mater  J  (iii  Reg.iii,  2^),  Feller.  Catech, 

philos,  §  49^,  n.  0. 


PROP.    XI.    DE    NULLA    SAL.    EXTRA    EGCt.  343 

283.  Resp.  Necj.  antec^  Tum  quia  Christus  aperle  dixit  :  Qui 
non  crediderit,  condemnahitur  cum  reliquis,  quae  adduximus 
in  probationibus.  Non  sufficit  proinde  honeste  vivere  ,  prout  oUm 
et  ipsi  pagani  dicebant ,  teste  S.  Augustino ,  qui  propterea  sub 
Jioc  praetextu  recusabant  rehgionem  christianam  profiteri ,  sed 
necesse  praeterea  est  vivere  vita  supernaturah ,  quoe  per  fidem 
unice  haberi  potest :  Sine  fide  efiim  impossibile  est  placere  Deo , 
€t  Jiistus  ex  fide  vivit. 

284.  Ad  probationem  autem,  Dist.  Quia  Christus  partialem  et 
inadeequatam  causam  damnationis  exposuit,  cofic;  totalem  et 
adaequatam,  neg.  AUoquin  et  moechi  et  ebriosi  et  fures,  etc.  imo  et 
Hebraei  et  Islamitseet  idololatrae,  quirecensita  opera  misericordiae 
exercerent,  salvarentur,  quod  est  absurdum.  Voluit  itaque  ilhs 
verbis  Christus  ostendere  solam  fidem  sine  operibus  ad  salutem 
minime  perducere ,  secus  ac  docuit  Lutherus  Protestantium  pa- 
rens  (1)  ;  sed  necessaria  praeterea  esse  opera  bona  ,  ut  quis  salvus 
essepossit,  dicente  eodemChristo  :  Quinon  credit  ^  jam  judica- 
tus  est  {Joan.  III,  18). 

285.  Inst.  tertio.  Hujus  saeculi  sapientia  aequo  animo  ferre 
non  potest  immania  ejusmodi  dictata,  1°  quae  Dei  ipsius  indi- 
gnamprorsus  ideam  ingerunt ;  2oproculproinde  amandandumest 
istiusmodi  ignorantiae  ac  superstitionis  figmentum ,  cum  quo  nec 
philanthrophia ,  nec  mutua  vivendi  consuetudo  ,  nec  ipse  huma- 
nitatis  sensus  consistere  possunt  (2). 

(l)  Hinc    receptam    illud    ejnsdem  inutilia  esse  ad  salutem ,  et  sme  ,  pTO" 

Lutheri  efFatura  ,  quod  ei  exprobrat  ip-  sequitur  ipse ,  eofum  vitae  ralio  corapro- 

semet  Grotius  :  Pecca  fortiter  et  crede  babat    sinceritatem  tialis   professionis  , 

fortius,  Vid.  operaLutheri ,  edit.Wit-  quia  nemo  erat  inter  ipsos ,  qui  carni- 

tembergensis ,  tom.  vi,  fol.  i6o  ;  a  quo  ficis  manum  non  sibi  promereretur.  El 

dogmate ,  ut  patet  ex   adducto  nnper  hic  interim  rnrsum  notetur  cohjerentia 

testimonio  Elvers  professoris  Gottingen-  et  unitas  Protestantium  ,  ea:  quibus  alii 

sis ,   nondum   recesserunt    Lutherani  ,  docent  ad  salutem  suflicere  solam    fi- 

etsi  omnem  fidem  abjecerint ;  imo  ob-  dem  sine  operibus  ,  alii  opera  sola  sine 

servat  Cobbet  (Ep.   7,  §  199)  hanc  fide.  Feliciter! 

nnicam  fuisse  doctrinam,  in  quam  con-  (2)    Ita    auctor    anonymus    operis 

venerint  omnes  illuslres  reformatores ,  cit,  Quelques  rkflexions  ^  etc. 
Ecclesise  catholica)  nempe  hona  opera 


344  BE    VERA    REL.     ADV.    HETER. 

286.  Resp.  Dist.  antec.  Et  nos  debemus  componere  ac  tempe- 
rare  fidei  doctrinam  ad  cujusque  aetatis  sapientiam,  seu  sapientia 
saeculi  debet  esse  fidei  regula ,  neg.:^  lux  et  sapientia  Christi, 
conc.  Si  deberemus  fidem  accommodare  pravae  hujusmodi  regu- 
lae ,  actum  omnino  esset  de  fide  ipsa ,  imo  et  de  praeceptis  deca- 
logi ,  quandoquidem  nec  ista  ferre  potest ,  saltem  in  nonnuUis 
praeceptis ,  mundana  illa  sapientia.  Hanc  sapientiam  relinquimus 
Protestantibus ,  rationalistis  et  increduhs  omnibus ,  qui ,  cum 
sibimetipsis  sint  et  sapientiae  et  legis  norma ,  possunt  pro  lublxo 
mutare  quod  ipsis  placet ;  nobis  non  aha  affulget  lux ,  quam  ea  , 
quam  attuht  Christus  in  mundum ,  seu  in  saeculum  tenebris  ob- 
volutum ,  cui  ohm  plures  restiterunt ,  quam  nunc  vero  plures  a 
se  quotidie  repellunt  ,  utpote  minus  accommodatam  suis 
cupiditatibus ,  ut  aham  lucem  luci  Christi  omnino  contrariam 
sectentur.  Apostoh  ahter  docuerunt ,  aliter  sensit  tota  antiquitas , 
ahter  ipsi  Protestantes ,  donec  nova  lux  philosophica  ipsis  affulsit, 
ut  ex  dictis  patet ;  imo  ut  proprium  est  eorum ,  /jui  nuUam  regu- 
lam  sequuntur ,  ad  ahud  extremum  plures  Protestantes  accesse- 
runt  excludendo  a  consecutione  salutis  illos  etiam  ,  qui  ex 
invincibih  ignorantia  sectae  ab  illa,  quam  ipsi  profitebantur , 
diversae  adhaeserunt  (1). 

287.  Ad  1™,  prob.  Neg.  Ahoquin  dicendum  foret  ideam  Dei 
prorsus  indignam  ingerere  dictatum  ,  quo  adstruitur  Deum 
aeternis  poenis  illum  plectere ,  qui  culpae  gravis  reatu  irretitus  ex 
hac  vita  discederet ,  quod  nemo  nisi  incredulus  aut  insanus  dicet ; 
talem  vero  esse  ostendimus  eum  qui ,  culpabihter  haeresi  vel  schis- 
mati  aut  increduhtati  adhaerens  ,  migrat  ex  hac  vita. 

288    Ad  2«^.   prob.  pariter   neg.  superstitionis   ac  ignoran- 


(1)  Hinc  Leibnitzias  fassus  est  Ec-  TheodiceoB  part.  i,  §96,  ubi  obser?at, 

clesiam  romanam ,  longius  quam  pro-  quod  cam  alias  hocposuerit  ob  oculos  Cl. 

testantesprogressam^  non absolule c?am-  Pelissoni ,  perinde  ac  senlentias  plurium 

nare  eos ,  qui  sunt  extra  suam  com-  Theologorum  Catholicorum ,  praesertira 

wwmowem.Cons.  operum.Leibnit.  col-  celeberrimi   P.  Friderici  Spee  ,  ipsum 

lectio  per  Ludov.  Dutens,  tom.  i,  oper.  minime  abnuisse. 
Theol.   Genevae    1768 ,    Tentaminum 


PROP.     XII.     DE    TOLES.     RELIGIOSA. 


345 


tise  figmentum  dicendum  esse  dogma  istud  ,  quod  aperte  adeo  in 
revelatione  continetur,  atque  in  illo  puro  verbo  Dei  scripto,  quod 
unice  pro  regula  liabere  Protestantes  gloriantur.  Sed  ita  est ,  quo- 
ties  istud  verbum  Dei  purum  et  scriptum  aliquod  continet  quod 
<:um  istorumprincipiis  consistere  nonpotest,illudvelrejiciunt  vel 
eludunt  ejusmodi  sapientes  ,  quibus  magis  placent  vana  philoso- 
phiae  seu  incredulitatis  commenta  quam  Christi  doctrina.  Quod 
^ttinetadphilanthropiae  atque  humanitatis  sensum,  cum  quodoc- 
trina  ista  consistere  nequit  juxta  adversarios,  jam  diluimus  in  res- 
ponsione  ad  secundum. 

289.  Et  haec  sunt  argumenta  ,  seu  potius  declamationes  , 
quas  solidis  adeo  rationum  momentis  in  re  tam  gravi  oppo- 
nunt  sectarii ,  qui  sic  committunt  nesotium  aeternae  salutis  sub- 
jectivse  suae  persuasioni ;  quid  si  deciperentur  ?  Ipsi  viderint. 

PROPOSITIO  XII. 
Tolerantia  religiosa  est  impia  et  absurda, 

290.  Duplex  distinguitur  tolerantia  politica  seu  civilis  et 
theologica  seu  religiosa ,  quarum  prima  dici  potest  extrinseca  ,  al- 
tera  intrinseca.  Tolerantia  politica  est  libertas  seu  facultas,  quam 
princeps  vel  respublica  tribuit  civibus  eam  profitendi  religionem^ 
quam  quisque  maluerit ;  rehgiosa  est  expressa  vel  tacita  professio 
veritatis  omnium  religionum  omniumque  sectarum ,  qua  scili- 
cet  quilibet  tenet  religiones  omnes  aut  sectas  seque  veras  ac  bo- 
nas^  hominique  proinde  omnes  aeque  salutares  esse.  Juxta  istud 
principium  nulla  religio  vel  secta  potest  aliam  tanquam  falsam 
accusare  ac  respuere  ,  atque  inde  oritur  indifferentismus  ^  quem 
vocant ,  erga  religiones  omnes ,  utpote  quae  tum  verae ,  tum  bo- 
nae,  tum  divinae  esse  possint ,  perinde  est  unam  potius  quam 
aliam  profiteri  et  sequi.  Nos  liic  de  tolerantia  pohtica  non  disseri- 
mus ,  dantur  enim  nonnulla  rerum  adjuncta ,  in  quibus  ea  non 
niodo  licita  ,  sed  etiam  necessaria  est. 

291.  Porro  tolerantiam  religiosam  impiam  atque  absurdam 
esse  evincimus  1°  ex  eo  quod  per  eam  inutihs  plane  evaderet 


346  »E    VERA    REl.    ADV.    HETER. 

revelatio  ;  si  eniro  religiones  omnes  sive  cIiristianBe  sive  anti- 
christianae  aeque  bonae  sunt  ac  salutares  ,  ad  quid  Deus  volunta- 
tem  suam  hominibus  patefecisset?  Ad  quid  supplicia  comminatus 
esset  in  eos,  qui  ejus  resisterent  voluntati  ?  Nonne  illusoria  om- 
nia  ista  forent?  At  vero  non  est  Deus  quasi  homo^  ut  fnen- 
tiatur  ,  nec  utfilius  hominis ,  ut  mutetnr;  dixit  ergo  et  nonfa- 
ciety  locutus  est  et  non  implebit  (Num.  XXIV,  19  )  .^ 

292.  E vincimus  illud  2«  ex  eo  quod  in  tali  hypothesi  duae  vel  plu- 
res  darentur  veritates  sibi  invicem  contrariae ;  hoc  vero  absurdum 
esse  nemo  non  videt ;  etenim  veritas  individua  est  ac  simpHcissima, 
nec  ipsi  opponi  potest  nisi  error  et  falsitas.  Veritas  necessario  ex- 
cludit  errorem  et  falsitatem  ,  ut  lux  tenebras  expellit ,  neque  cum 
iis  consistere  uUo  modo  potest. 

293.  3°  Ex  eo  quod  tunc  Deus  aeque  patrocinaretur  veritati 
et  errori ,  et  aeque  dihgeret  et  salvaret  eos  ,  qui  ipsi  obsequeren- 
tur ,  et  eos ,  qui  voluntarie  et  culpabiliter  ipsi  resisterent ,  reji- 
cerentque  veritates  a  se  credendas  propositas  ;  et  propterea  , 
quod  consequens  est ,  Deus  esset  indifFerens  ad  veritatem  et  fal- 
sitatem  ,  ad  virtutem  et  vitium  ,  ad  obedientiam  ac  perduelho- 
nem.  Quod  esset  destruere  ipsam  Dei  notionem  ,  atque  inducere 
Deum  Epicuri. 

294.  4°  Ex  eo  quod  Christus  ,  si  sermo  praesertim  sit  de  diver- 
sis  Christianorum  sectis  ,  auctor  fuisset  et  revelator  omnium 
contrariarum  opinionum  ,  quae  reperiuntur  in  diversis  his  ac  prope 
innumeris  sectis ,  non  solum  divisis  ab  Ecclesia  cathohca  ,  sed  etiam 
inter  se.  Christus  propterea  se  Deum  esse  et  non  esse  reve- 
lasset ,  vel  saltem  indifferens  esset  ad  utrumque ,  sive  adoraretur 
ut  Deus  ,  sive  haberetur  ut  simplex  creatura ,  et  sic  de  ceteris ;  ac 
hcet  ipse  quidpiam  docuerit ,  nihil  ipsius  referret ,  etsi  quisque 
contrarium  omnino  doceret  ac  sentiret,  et  hocnon  ex  ignorantia, 
sed  ex  voluntaria  perfidiaet  contumacia.  Quae  quidem  omniaaha- 
que  non  pauca  ,  quae  urgeri  possent ,  non  solum  falsam  et  im- 
piam  ,  ideoque  in  Deum  contumehosam  ,  sed  et  absurdam  ejus- 
modi  tolerantiam  evincunt ,  utpote  et  revelationi  ac  rectae  ipsi 
rationi  contrariam. 

295.  Quod  et  ipsi  Protestantes  ad  haec  ipsa  ferme  tempora  vi- 


PROP.    XII.     DE    TOIER.    RELIGIOSA.  347 

derunt.  Hinc  tot  ipsorum  synodi  ,  in  quibus  se  invicem  ejus- 
modi  Protestantismi  frustula  seu  sectae  anatliematizabant  (1)  ; 
hcBreticos  alii  alios  vocabant  atque  alienos  a  salute  (ac  recte,  si 
alias  unquam,  hac  saltem  viceet  vere);  hinc^  antiquioribus  prae- 
termissis ,  anno  1828  in  Hibernia  celebrata  €st  synodus  a  Pres- 
byterianis ,  in  qua  proscripti  sunt  novi  Ariani  atque  Unitarii ,  ac 
nova  proinde  inter  ipsos  scissio  facta  est  (2).  Neque  his  contenti , 
ut  capitahs  criminis  reos  Protestantes  passim  insectati  sunt  eos  , 
qui  diversa  a  sua  secta  sensa  profiterentur.  Innumera  suppe- 
ditat  historia  Protestantismi  exempla  eorum  ,  qui  sic  vexati ,  di- 
laniati  ac  combusti  etiam  sunt  (3).  Loquor  porro  de  Protestanti- 
bus  a  Protestantibus  ipsis  neci  traditis.  Nam  quod  attinet  ad 
Cathohcos ,  notum  est  Protestantismum  ,  nulla  secta  excepta  , 
constans  et  atrox  bellum  a  suis  incunabuHs  movisse  adversus 
Cathohcos  ,  quod  adhuc  in  diversis  eorum  provinciis  perdurat , 
non  obstante  systemate  nuper  ab  ipso  inducto  de  tolerantia  uni- 
versah  ,  quae  ita  semper  intelligenda  est  ^  ut  excipianlur  Ca- 
thohci ,  quos  adhu€  non  pauci  Protestantes  profitentur  se  odio 
habere  ,   et   factis   reipsa    ostendunt   (4).    Quorsum    vero  hoec 

(1}  Jam   plura    superius  documenta  constituunt  illam  a  se   arcere  atque 

dedimus,  Consul.  Bossuet,  loc.  cit.  impugnare ;  ipsique  ,  quamvis  lihera- 

(2)  Revue  catholique  da    iS  fevrier  lissimi ,  in  aciem  se  sistnnt,  ut  pug- 
1 83o  , /r/aWe,  synode  d'TJIsler.  nam    plenius    inflamment ,   dirigant 

(3)  Recoiantur  exempla  panlo   ante  atque  prcelientur.  Et  sane  in  Fdio  lit- 
prolafa.  terario   Jenae    1820,  nnm.    11,   i3  : 

(-4)  Non  solum  anliqnitns  sed  et  in  Sincerus  Protestnns,  dicxinv ,  non po- 

praesentiarura    Protestantes    profitentur  test  indifferens  esse  ,  si  quis  confessio- 

intoleranliam   adversus  Ecciesiam  ca-  nis  suw  particeps  infidelis  evadit  {id 

tholicam.  Sic  enim  legitur  in  opere  :  est,   catholicus   fit);    talem   moralem 

Lichtblicke  von  Protestanten  etc. ,  id  corruptionem  oportet  cum  ira  et  in- 

est,  Luminaa  Protestantihus  agnita,  dignatione  omnis  immoralitatis  con- 

vel  novissimoB  confessiones pro  veritate  siderare.  Et  Dr.  Krug.  in  opere  Die 

factce  ab  ipsius  adversariis  ,  per  Doc-  Kirchenverbesserung,  etc.  id  est ,  Ec- 

torem  Fr,  Brenner,  Bambergae  i83o,  clesioB    melioratio    (  reformatio ) ,    seu 

pag.  44*  ^^  Protestantes  nullihijam  pericula  Protestantismi,  Lipsiae  1816, 

sunt  concordes ,  in  religionem  catho-  Protestantibus   principibns   acclamat  : 

licam  uniuntur ,  communem  rem  esse  Protegite  potenti  brachio  vestro  liber- 


348  I)E    VERA    REL.    ADV.    HETER. 

omnia^  quorsum  apud  eos  zelus  proselytismi  et  missionum,  si 
omnes  religiones  aeque  bonae  sunt  ^  ac  Deo  eadem  ratione  sunt  ac- 
ceptae ,  vel  si  saltem  Deus  indifFerens  est  erga  quamcumque  pro- 
fessionem  ?  Si  quilibet  salvari  potest  in  sua ,  ut  ajunt  ,  confes- 
sione  ,  quare  igitur  ipsi  solliciti  sunt  de  propria  augenda  secta , 
et  eos  acriter  persequuntur,  quiad  catholicam  Ecclesiam  redeunt? 
Velint  igitur  nolint  Protestantes  ,  et  dictis  et  factis  ostendunt ,  se 
saltem  in  praxi  aliter  omnino  tenere ,  conscientia  scilicit  obluc- 
tante,  quae  dictat  impiam  ac  absurdam  esse  ejusmodi  tolerantiam 
religiosam ,  quam  nunc  ipsi  comminiscuntur. 

296.  Atque  ex  his  infertur  l^'  tolerantiam  reb*giosam  univer- 
salem  certam  afferre  perniciem  omnibus  religionibus ,  quas  dum 
supponit  aeque  veras  esse ,  hoc  ipso  declarat  omnes  aeque  falsas 
vel  saltem  dubias. 

297.  Infertur  2°  tolerantiam  ab  iis  solum  propugnari  posse, 
qui  nuUam  vel  religionem  vel  fidem  habent  ,  nempe  ab  atheis , 
deistis ,  Protestantibus ,  qui  cum  nunquam  in  incerto  non  sint  , 
quaerunt  per  hanc  persuasionem  quamdam  conscientioe  tranquilU- 
tatem  ac  pacem,  quam  aliter  obtinere  non  possunt;  et  sane  a 
Protestantibus  praesertim  proclamari  haec  tolerantia  coepta  est, 
postquam  rationahsmus  ac  nova  philosophia  apud  ipsos  invaluit , 

taiem  evangelicam  tanta  cum  difficul-  donatam  est.  Omitto  qnae  in  novissima 

tate  acqtmitam.  Sic  Dr.  Espe  ,  in  op.  Berolinensi  Agenda  sea  litargia  legan- 

die  Hoffnung  des  Sieges ,  etc.  id  est ,  tur ,  ne  nimius  sim.  Interea  ex  his  ha- 

Spes  victorice  Protestantismi  in  inno-  betur  specimen   odii    perpetui   Protes- 

mtapugnacumromanaEcclesia,Lip-'  ta^tisrai  in  Ecclesiam  cathoiicam.  ^fec 

siae  1827  :  P^incendum  nohis  est,  in-  mirum  ;  aliter  euim  esse  necpit. 

quit ,   hoc  ,    amici,    verbum   signale  Dum  vero  vei  hic  vel  alibi  de  odio 

omnium  sitf  qui  ex  persuasione  nos-  Protestanliumautsectarumin  Ecclesiam 

trce   adhcerent  Ecclesice ,  quando  vel  catholicam  verba  facimus  ,  intellectum 

per  verbum   vel ,   si  nos  cogunt ,  per  id  \olamas  de  spiritu ,  ut  praefertur , 

factum  contra  adversarios  in  arenam  sectce ,  non  autem  de  singulis  indivi- 

descendamus.  Finem  vero  huic  decla-  duis.  Nec  enim  abnaimus  non  deesse 

malioniseudiatribaeimponiljarejurando  inter  sectarios  ipsos  sive  ex  privatis  sive 

aelernae  pugnae  adversus  romanam  doc-  ex  principibus  viris  eos  ,  qui  Calholicos 

trinam  ;   quod   per   subsequens  amen  colanl ,  ac  omni  comitate  etiam  ac  fa- 

confirmatur.  Hoc  vero  scriptam  corona  vore  prosequantur. 


PROP.    XII.     DE    TOLER.     RELIGIOSA.  349 

quae  omnem  reveJatam  religionem  e  medio  tollit.  Hinc  demum 
eam  inierunt  veluti  societatem  ,  in  qua  recudere  ,  ut  ita  dicam , 
trium  praecipuarum  Ecclesiarum ,  seu  priorum  emendatorum  Lu- 
theri,  Zwinglii  atque  Calvini,  reformationem  nisi  sunt. 

298.  Infertur  3°  pacem  et  tranquillitatem ,  quam  indifferen- 
tistcB  seu  tolerantes  sectantur^  non  esse  veram  animi  quietem , 
sed  languorem  soporemque  vix  aut  ne  vix  quidem  ab  ipsa 
morte  dissimilem ;  placent  nempe  istis  tenebrae  ,  aut  saltem  non 
displicent  mors  et  exitium ;  placet  ipsius  mortis  ac  sepulchri  tran- 
quillilas;  atque  hic  quidem  mentis  animique  morbus  eo  sane 
gravior  atque  insanabihor  est ,  quo  magis  neghgitur ,  ignoratur 
et  latet.  Quid  enim  agas  cum  homine ,  qui  sanari  renuit  ,  qui 
aegrotare  se  negat,  qui  imminente  jam  morte  incolumem  se  ac  tan- 
tum  non  immortalem  arbitratur  ?  Desperata  est  plaga  ejus  ,  ut 
Michaeae  verbis  utar. 

399.  Infertur  4°  eam  potissimam  causam  esse  ,  cur  omnes 
sive  deistae  sive  sectarii  adeo  abhorreant  ab  unanimi  Catholi- 
corum  voce  :  Eoctra  Ecclesiam  catholicam  nulla  salus.  Lethifero 
siquidem  somno  correpti,  nolunt  ab  hoc,  quem  amant,soporeex- 
pergefieri;  hinc  veluti  ii ,  qui  non  tam  mente  quam  corpore  aegro- 
tant,  ipsi  medico  irascuntur ,  non  ahteristi ,  dum  unanimiter  nunc 
tolerantiam  reHgiosam  proclamant ,  Catholicos  indignantur ,  eos- 
que  acriter  persequuntur ,  eo  quod  in  eamdem  sententiam  minime 
conveniant.  Non  tamen  ideo  ab  hoc  pietatis  officio  desistere  de- 
bemus  ,  sed  potius  quasi  tuba  extollere  vocem  nostram  ;  haec 
enim  vox ,  dum  illos  hcet  invite  turbat  et  anxios  tenet ,  potest 
fortasse  ipsis  salutare  pharmacum  praebere ;  Dubium  enim  et  con- 
scientiae  turbatio  in  iis  ,  qui  errorem  sectantur ,  solet  esse  pri- 
mus  ad  veritatem  gradus.  Dolendum  plane  vehementissime , 
quod  nonnulU  neoterici  scriptores ,  nescio  quo  falsae  pietatis  ob- 
tentu  ,  vel  inani  spe  ducti ,  in  iis  praesertim  regionibus ,  in  quibus 
maxime  malum  crevit  ac  praesentissimo  remedio  opus  est ,  vix 
audeant  aperte  hoc  fidei  nostrae  dogma  tueri ,  imo  illud  ita  infir- 
mare  contendunt^  ut  omnem  vim  suam  amittat  (1);  ex  hac  porro 

(l)  Inter  hos  non   infimum  locam      obtinel  Franc.  Oberthur ,   in  saa  Idea 


350 


DE    VBRA    REL.     ADV.     HETER 


pessima,  agendi  ratione  fit ,  ut  isti  Protestantes  nuUum  percipiant 
emolumentum  ex  ejusmodi  temperamentis ,  veritas  potius  pro- 
datur  ,  et  vacillantes  Catholici  in  extremi  exitii  periculum  addu- 
cantur(l). 


DIFFICULTATES. 


300.  Obj.  prima.  Deus  delectatur  rituum  et  caeremoniarum  qui- 
bus  colitur  varietate,  quemadmodumhominesfructuum  etflorum 
in  hortis  ^  principes  officiorum  et  ministrorum  multitudine  in  regiis 


hibltca  EcclesicB  Dei ,  Solisbaci  1828  ; 
in  qua  vol.  i ,  pag.  1 ,  haec  leguntar  : 
Quo  pertinet  quod  hodie  magis  quam 
olim  plurimi  Christianorum  gravem 
experiantur  luctam  inter  sensum  hu- 
manitatis ,  nunc  multo  ,  quam  alias , 
acutiorem ,    dissidentes  in   religionis 
theoria    ac    diversarum  Ecclesiarum 
vel  confessionum ,  ut  vocant ,  homines 
excusantem ,   atque  ab    omni,  quem 
inde  contraxisse  videri  possent ,  reatu 
ahsohentem ;  et  ex  altera  parte  inler 
conscientiam ,  illum  in  pubHcis  fidei 
symholis  articulum  :  Extra  ecclesiami 
noQ  est  sajus ,  metuentem,  Cul  quidem 
luctae  nova ,  quam  ipse  aperuit  ,  via , 
consulere  sepossearbitratusest;  pag.  65, 
scrilMt  Apostolum  docere  :  Ut  salutem 
quis  adipdscatur ,  «0«  interesse ,  cu- 
ju8  EccUsicB  sit  membrum  ,  sed  quam 
justus  ;  pag.  68,  fidem  vero...  scrip- 
tura  monente,  interpretamur  esse  reli- 
gionem  sinceram  hominis  ;  pag.  79  ^ 
profitetur  consilium  suam  hocesse,  ut 
Pharisaismo  occurraf ,  quo  quis  confidit 
8alatem  obtioereper  solamprofessronem 
externam   suae  religionis  ,    ceterosque 
despicere  ,   qui  alieni  sunt  a  proprice 
sectas  communione  i  ^A^,  loa,  repetit 


Ecclesiae  unifatem  1°  ab  uno  fundatore 
Ecclesiae  J.  C.  ,  2<*  ab  uno  totius  Ec- 
clesiae  fundamento  ,  Apostolorum  doc- 
trina  ,  3°  ab  uno  externo  ejusdem  pro- 
fessionis  communi symbolo,  baptismate; 
quo  sensu  quaelibet  secta  posset  sibi 
vindicare  unitatem.  Hoc  opus  a  capite 
ad  calcem  scatet  doctrinis  novis,  erro- 
neis,  depromplis  magna  ex  parte  a 
Protestantibus.  Quid  mirura  proinde  si 
auctorin  prooemioad  cit,  ^^'"editionem, 
pag.  10,  jactet  elogia ,  quae  suae  huic 
lueubrationi  tribuerunt  relationes  ,  quae 
a  Protestantibos  Gottingae  scribuntur  ? 
Et  saae  saepios  citatum  ac  laudatum 
hoc  opus  ejst  a  scriptoribas  protestanli- 
bus ,  biblicis  et  rationalislis. 

Slc  probari  non  possunt ,  quae  in  hanc 
sententiam  habetMarianus  Dobmayer, 
ia  suo  Systemate  theologiw  catholicce  , 
Solisbaei  181 1  ,  tom.  rv ,  pag,  igS, 

(1)  Hae  enim.  ratione  fit,ut,  timore 
depulso ,  ipsi  transeant  ex  nna  in  al- 
teram  comraunionem,  ac  si  ag,eretur  de 
transitu  de  una  in  aliam  scholam  aat 
academiam ;  quemadmodum  non  pauca 
luctnosa  exempla  testantur  infirmoram 
scilicet  quorumdam  Gatholicornm. 


PROP.    XII.    DE    TOLER.    RELIG106A.  351 

aedibus,  vel  imperatores  multarum  urbium  ac  gentium  multiplici 
obsequii  genere  gaudent ;  ergo. 

301.  Resp.  Neg.  ajitec.  in  sensu  adversariorum ;  ut  enim  una 
veritas  est ,  ita  una  est  vera  re)igio ,  cui  superstitio  e  regione  ad- 
versatur,  ut  error  opponitur  veritati.  Jam  vero  Deus  ,  qui  veri- 
tas  est ,  errore  et  falsitate  delectari  nequit ,  nec  proinde  diversitate 
religionum.  Diversitas  florum  in  hortis  et  officiorum  in  aedibus 
principum  nullam  arguit  oppositionem,  sed  mirifica  est  in  eumdem 
finem  conspiratio.  Sic  etiam  diversum  obsequii  genus  potest  Im- 
peratori  placere ,  si  ea  obsequii  varietas  componi  possit  cum  ob- 
sequio  ipso,  secus  vero  si  pugnet.  Atqui  veritas  cum  errore, 
religio  cum  superstitione  componi  nequeunt  ,  quemadmodum 
non  componitur  contemptus  cum  obsequio ,  obedientia  cum  con- 
tumacia  (1). 

302.  Obj.  secunda.  1°  Publica  tranquillitas  postulat,  ut  quisque 
patriam  religionem  sequatur ;  2^  nam  si  secus  agat  nec  reipublicae 
nec  principum  legibus  praestabit  obsequium ;  3«  binc  multa  bella, 
seditiones  et  clades  Catholicorum  intolerantia  peperit.  4°  Quod  si 
rehgio  patria  colenda  non  est ,  si  unica  est  christiana  religio  ,  in 
qua  salus  obtineri  possit ,  ergo  critnen  est  poena  aeterna  dignura, 
quod  quis  fide  et  revelatione  eareat ,  de  qua  niliil  unquam  audi- 
vit  (2).  Quod  cum  absurdum  sit,  sequitur  5°  eum  qui  falsam  re- 
Kgionem  profitetur ,  quam  veram  putat ,  tum  culpa  hberum  esse, 
tum  Deo  placere  posse  ,  non  secus  ac  iUum  ,  qui  veram  reUgionem 
profitetur ;  Deus  enim  ex  intentione  operantis  judicat  omnes.  hx 
omnibus  proinde  refigionibus  Deus  seque  coli  potest  ,  ac  salus 
aeterna  obtineri(3). 

393.  Resp.  primo;  Adl^^^posseejusmodiargumentumadversus 
deistas  retorqueri  et  adversus  omnes  haereticorum  antesignanos 
seu  primos  reformatores  :  Pubhca  tranquilhtas  posfeulat  ,  ut 
nemo  agat  et  scripta  in  lucem  emittat  contra  religionem  pa- 
triam  ;  ergo  deist^  ac  primi  Protestantes  ,  qui  tot  scripta  edi- 

(IjCons.  Segneri,Z'/ncrerftt/o«cn-aa  (2)  Roasseaa  ,  jE^mtTe ,  tom.  iii. 

acuaa ,  part.  ii ,  cap.  alt.  (3)  Ita  Baylias  in  Comm,  phil. 


352 


DE    VERA    REL.    ADV.     HETER. 


dere  contra  patriam  religioneni ,  seditiosi  fuerunt  ,  et  in  Deum 
ipsum  peccarunt. 

304.  Resp.  secundodirecte,2)«s^.  antec.  publica  tranquillitas  pos- 
tulat ,  ut  quisque  religionem  patriam  sequatur ,  si  vera  sit ,  conc^ 
si  falsa ,  ncg.  Nunquam  enim  debent  homines  assentri  men- 
dacio ;  nec  principes  jus  ullum  habent  recipiendi  falsam  rehgio- 
nem ,  cum  ipsi  praesertim  ad  veram  religionem  complectendam 
teneantur  (1).  Ceterum  licet  nemo  possit  rehgionem  falsam  sus- 
cipere ,  etsi  illa  humanis  legibus  praeciperetur ,  ac  prohiberetur 
vera  rehgionis  professio  ,  pax  tamen  servanda  est  ,  nec  ordo  pu- 
bhcus  perturbandus.  Sola  in  ejusmodi  casibus  resistentia ,  quae 
passiva  dicitur ,  est  opponenda  ,  prout  rehgio  docet ,  ac  primi 
Christiani  in  praxim  deduxere  (2).  Quod  si  fiat,  nullum  tranquil- 
htati  pubhcae  detrimentum  affertur ,  etiamsi  falsa  patria  rehgio 
non  observetur. 

305.  Ad  2°^,  Dtst.  Is  reipubhcae  legibus  obsequium  denegat, 
quia  nec  potest  obsequi ,  nec  tenetur ,  conc.y  secus,  7ieg.  Tales  enim 


(1)  Peropportane  hoc  animadverlit 
The  catholic  miscellany  Jtui.  1826. 
Tabula  ibi  apponitur  mutalionum  in 
religionis  professione  ,  quibus  subjacere 
debuit  Henricus  lenckins  in  provincia 
Eboracensi  sectando  religionem  praes- 
criptam  a  legibus  civilibus  ,  cum  quibus 
unum  fere  ac  idem  est  facta.  Henricus 
lenckins  ortus  anno  i5oi  vivere  desiit 
anno  iS^^o ,  cum  vixisset  annos  169. 
Abanno  i5oi  usque  ad  annum  i534, 
sub  Henrico  vii  et  Henrico  viii,  an- 
nis  33  Catholicus  ,  ab  anno  i534 
ad  annum  1 547, sub  eodem Henrico  viir, 
annis  i3  partim  Catholicus  partim 
Anglicanus ,  ab  anno  15^7  ad  i553, 
sub  Eduardo  vi ,  annis  6  anglicanus , 
ab  anno  i553  ad  i558,  sub  Maria , 
annis  5  Catholicus,  rursum  ab  anno 
l558  ad  annara   1649,  sab   Elisabe- 


tha,  Jacobo  i  et  Carolo  i,  annis^i 
Anglicanus  ,  ab  anno  16^9  ad  annum 
i653  ,  interregnum  ,  fanaticus  ,  ab 
anno  i653  ad  annum  1660 ,  sub 
Cromwel ,  annis  7  Presbvterianus ,  de- 
mum  ab  anno  1660  ad  annum  1670, 
sub  Carolo  11,  annis  10  Anglicanns. 
Id  est ,  debuit  octies  mutare  religionem ; 
quod  si  id  non  est  ludere  in  negotio 
salutis ,  ac  Deum  et  homines  contem- 
nere ,  profecto  quid  sit  nescio.  Tale 
porro  esset  principium  Rousseau. 

(2)  Illustrehujusagendirationis  prae- 
buerunt  exemplum  milites  christiani 
sub  Juliano  apostata  ,  qui  licet  scirent 
faciie  futaros  se  totidem  victimas  su- 
perstionis  hujus  Imperatoris ,  si  victor 
e  Perside  rediisset  ,  attamen  fortiter 
alacriterque  pugnabant  adversus  Imperii 
hostes. 


PROP.    XII.    DE    TOLER.    RELIGIOSA.  353 

leges  sunt  essentialiter  nullae ,  Deo  enim  opponuntur.  Tunc  enim 
quispiam  liomini  obedire  tenetur ,  ubi  Deoipse  contraria  non  prae- 
cipit :  Oportet  enim  Deo  magis  obedire  quam  hominibiis,  aliquid 
contra  Deura  prascipientibus- 

,..  306.  Ad  3"^,  Dist,  Et  ista  bella  ,  seditiones,  caedes  ad  sum- 
mum  exorta  sunt  ex  intolerantia  civili,  trans.;  ex  intolerantia 
religiosa,  ney.  Si  quidenim  probaret  adversariorum  argumentandi 
ratio ,  «vinceret  nonnulla  esse  et  locorum  et  rerum  adjuncta ,  in 
quibus  toleranda  est  a  principibus  seu  reipublicse  moderatoribus 
religionum  diversitas ,  quod  minime  diffitemur.  Quamquam  bella 
et  seditiones ,  de  quibus  adversarii  loquuntur ,  aliam  omnino 
causam  ,  a  religione  diversam,  habuisse  suo  loco  ostendimus  (1), 

307.  Ad  4"^,  Neg.  sequelam.  Perperam  siquidem  colligit  Rous- 
seau  culpam  in  eo  esse ,  quod  quis  fide  et  revelatione  destltutus 
sit ,  de  qua  nihil  unquam  audivit.  Nam  juxta  cathohcae  Ecclesige 
doctrinam ,  si  quis  invincibiU  verae  fidei  ignorantia  laboret,  is  ne- 
que  in  culpa  est ,  neque  propterea  poense  obnoxius  ;  Deus  enim 
impossibilia  hon  jubet.  Hinc  theologi  docent  infideHtatem  negati- 
vam  non  esse  peccatum  (2).  i 

308.  Ad  5°^,  Dist.  Quam  veram  putat  invincibihter ,  conc. ; 
vincibihter,  neg.  Quare  rursum  negamus  Bayhi  sequelam  :  ergo 
in  omnibus  religionihus  Deus  ceque  coli  potest;  aUoquin  seque- 
retur  Deum  aeque  coh  sive  ab  iis ,  qui  humano  sanguine  et  ob- 
scoenis  ritibus  falsa  numiria  cohmt ,  sive  ab  iis ,  qui  legitimum 
cultum  veroDeo  exhibent,  quod  tamen  adeo  horrendumdictu  est, 
ut  ipsorum  incredulorum  aures  ofFendat. 

309.  Obj .  tertia.  l^  QuiHbet  videtur  admittere  rehgiones  omnes 
veras  esse  hoc  sensu ,  quod  ipsae  sint  totidem  idiomata ,  quibus 
creatura  infirma  exprimit  obsequium  ,  gratum  animumetamorem 
suum  erga  dominatorem  universi.  Qusecumque  demum  sit  ipsius 
ignorantia  vel  barbaries,  quicumque  sint  errores,  in  quibus  ilhus 
mens  obvolvitur ,  ipsius  obsequium  semper  ad  Deum  dirigitur  ; 
s^pgiper  Deus  totius  universi  ille  est ,  qui  illud  recipit ,  quocumque 

(1)  Part.  1,11.  367.  snnt  ex  propositionam    fiaji   proscrip- 

(2)  Recolantur  ,  qaae  superias  allata     tione ,  S.  Augustino ,  etc. 

T.  I.  23 


354  DE    VERA    REl.    ADV.    HETER. 

nomine  id  ipsi  ofFeratur.  Gentes  silvestres  ac  barbarae  agnoscunt 
actionem  Dei  in  fulgure,  quod  iram  et  minas  patefacit,  benevo- 
lentiam  in  pluvia ,  quae  campos  foecundat ,  providentiam  in  febri , 
quae  vires  debilitat,  atque  in  cortice  peruana  medicinali,  quae 
eas  restituit.  Quaerunt  hunc  Deum  ,  ac  putant  se  eum  invenisse 
in  tuguriolis  suis,  vel  inlra  proximam  silvam;  saepe  in  saxo  in- 
formi,  in  arboris  trunco ,  in  ave  arbitrantur  se  eum  invenisse. 
Stolide  profecto  ipsae  decipiuntur ;  attamen  dum  ad  baec  objecta 
convertunt  preces ,  ens  invisibile  mente  revolvunt ,  vel  ens  cujus 
actio  est  invisibilis,  magis  potens  quam  bomo,  quod  remune- 
ratur  vel  punit ,  ejusque  protectionem  implorant.  Sed  hoc  Esse 
solum  in  mundo  est.  Ita  quidem  Sismondi  (1).  Cui  consonat  Ben- 
jaminus  Constant  dicens  :  2®  Omnes  cultus  diversi  exprimere  non 
debent  nisi  sensum  omnibus  communem  (2) ;  ergo. 

310.  Resp.  adl"»,  Dist.  Si  invincibihter  ignocent ,  quah  ob- 
sequio  Deum  honorare  debeant,  conc;  si  Deus  manifestaverit  mo- 
dum,  quo  velit  honorari ,  illisque  innotescat ,  rieg.  Certe  si  Deus 
non  manifestasset  voluntatem  suam  circa  modum  ,  quo  coU  ab 
hominibus  veHt ,  quacumque  demum  ratione  homo  exprimat  ve- 
nerationeni  suam  et  obsequium  creatori,  dummodo  cum  recta 
ratione  non  pugnet ,  recte  fungitur  munere  suo.  Ast  si  homini 
innotescit  hic  modus,  quem  Deus  praescripserit,  jam  ipse  non  po- 
test  pro  lubito  suo  Deum  colere ;  ahoquin  fieret  inobedientiae 
reus-  Quare  jam  concidit  tota  superstructa  moles  iUius  argumenti, 
seu  potius  poeticae  descriptionis  ,  quam  subdit  genevensis  hic 
auctor.  Silvestris  enim  ac  rudis  iiie  homo ,  quem  sibi  fingit  quae- 
rentem  Deum  suum  in  tugurio  vel  silva ,  etc. ,  est  Esse ,  ut  ita 
dicam,  abstractum,  ac  difiicile  est,  imo  impossibile,  ut ,  si  ejus- 
modi  homo  ceterorum  utitur  consiietudine ,  non  possit  deprehen- 
dere  errorem  suum  ,  vel  ut  lux  saltem  aliqua  ei  identidem  inte- 
riusnon  aftulgeat,  Deum  creatorum  universi  non  esse  vel  truncum 
vel  saxum  ,  ac  si  sincera  mente  ,  et  prout  oportet ,  Deum  quaerit , 
Deus  certo  praesto  iUi  erit ,  interna  saltem  illustratione ,  ad  eum 

(1)  In  Revue  encjjclopidique  ,  Paris  (2)  De  la  religion  ,  elc.  lib.  i. 

1826,  Janv.  art.  Opinions  religieuses,  * 


I 


PROP.    XII.     TOLER.    RELIGIOSA.  355 

erudiendum,  ne  in  tam  turpem  idololatriam  coiruat.  Hinc  recep- 
tum  illud  adagium  in  scholis  :  Facienti  quod  in  se  est  Deus  non 
denegat  (jratiam .  Quare  tam  rudis  ignorantia,  quae  invincibilis  sit, 
vel  non  datur  ,  vel  diuturna  saltem  noa  erit.  Hinc  diversum 
tulit  judicium  Apostolus  Paulus  circa  ritum  seu  cultum  idololatri- 
cum,  eosque ,  qui  mutaverunt  gloriam  incorruptibilis  Dei  in 
similitudinem  imaginis  corruptibilis  hominis^  et  volucrum,  et 
quadrupedum  ^  et  serpentum  (l).  Nec  sufficit  ut  cultus  interpre- 
tative,  ut  aiunt ,  referatur  in  Deum  unicum  et  verum,  nisi  id  ex 
ignorantia  inculpabili  fiat ,  si  tamen  dari  posset ;  sed  requiritur  , 
ut  aperte  atque ,  ut  loquuntur  scholae ,  formaliter  in  verum  Deum 
dirigatur;  alias  vel  ipsa  turpissima  idololatria ,  quae  victimarum 
sanguine  vel  obscoenis  ritibus  sordescit ,  in  Deum  dirigeretur, 
eumque  coleret  ac  honoraret. 

r  311.  Ad  2«*,  Dist,  Diversitate  accidentaH  et  innocua  ,  conc; 
essentiali  ac  perniciosa ,  neg.  Omnia  ejusmodi  systemata  a  Pro- 
testantibus  vel  incredulis  excogitata  evanescunt,  si  lenocinio  ver- 
borum,  quibus  concinnata  sunt ,  expohentur. 

312.  Inst.  1°  Christianussibiconsciussuae  fallibihtatisnunquam 
vi  adiget  ceteros  ad  sua  propria  sensa  admittenda ;  id  enim  non 
aHud  esse  arbitraretur ,  nisi  ipsos  in  aeternas  poenas  conjicere.  Non- 
nisi  invito  animo  poterit  a  sua  communione  eos  repellere ,  qui , 
ipso  fatente,  forsan  mehus  et  rectius  ,  quam  ipse ,  sentiunt ,  quos- 
que  forte  Jesus  ipsi  praefert.  Semper  reverebitur  sensus  fratrum 
suorum ,  nunquam  eos  ut  haereticos  habebit  ,  nunquam  odio 
prosequetur,  nunquam  ob  ipsorum  fidem  rejiciet,  Ita  minister 
genevensis  Chastel ;  qui  prseterea  refert  2°  ecclesiam  genevensem 
declarasse ,  vere  Christianos  esse  eos  omnes ,  qui  admittunt 
Deum ,  Jesum  Christum  et  Scripturas  (2) ;  hinc  3^  subdit  :  Omnes 
reformati,  quicunque  demumsit  modus,  quo  interpretantur  Scrip- 
turas,  debent  se  considerare  ut  fratres ,  repellere  a  se  anatheraata , 
schismata ,  controversias  ,  ac  se  invicem  in  Christo  ut  fratres  dili- 

(I)    Rom.   1  ,   23.    Ku)    ^XXu.%oi,v    Ti}v       vJy  ,   Kut  rtrpeiTiro^m  kcc)   IpTCtraf» 
^oIat)  roZ  <K(pB-ccfrou  ©eow   (v  c/^otcof^art  (2)    Op.   cil.   De  Vusage  des  ConfeS' 

iiKovos   cpB-ecfTou  uvB-paTfov  f   Ktt)  TFtrtt-      sions  f  elc.  pag.  8i  et  pag.  106. 

23. 


356  DE    VERA    REL.     AT)V.     IIETER. 

gere  ac  revereri.  4^  Quod  attinet  ad  Catholicos ,  si  nos  eos  a  commu- 
uione  nostra  rejicimus ,  non  propter  ipsorum  dogmata  vel  ritus 
id  facimus ,  sed  tum  propter  spiritum  intolerantiae ,  quam  profite- 
tur  ipsorum  Ecclesia  ,  tum  propter  eorum  dependentiam  ab  auc- 
toritate  liumana,  etc.  (1);  ergo. 

313.  Resp.  ad  1*",  Dist.  Christianus  protestans  ,  conc;  Catholi- 
cus.  neg,  Certe  nullum  jus  habet  Protestans ,  si  veHt  sibi  esse 
consentiens  ac  fidelis  principio  refbrmationis,  ceteros  erroris  ac- 
cusare,  vel  repellere,  vel  anathematizare ,  fidei  confessionem  exi- 
gere,  etc. ;  cumomnesetsinguhProtestanteseodemjuregaudeant, 
quibus  quidlibet  audendi  semper  fuit  cequa  potestas .  Quod  si  se- 
cus  fecerunt  eorum  majores ,  violarunt  ejusmodi  jus,  prout  violavit 
omnium  primus  Caivinusdignus  eorum  parens,  dum  igni  damnavit 
Servetum,  eo  quod  hoc  jure  uti  voluerit  ,  licet  admiserit  et  ipse 
Deum ,  Jesum  Christum  et  Scripturas ,  ac  proinde  verus  esset 
Christianus  juxta  declarationem  Ecclesiae  genevensis ;  quod  pes- 
simum  exemplum  ceteri  reformati  sequuti  sunt  usque  ad  hanc 
epocham  ,  in  qua  primum  totum  systema  Protestantismi  ejusque 
spiritum  agnoverunt.  Ipsis  propterea  gratulari  debemus.  Ast  Ca- 
ihohcus,  qui  ab  auctoritate  infalhbih  instituitur,  ejusmodi  com- 
mixtiones  ac  foedera  ,  quae  erroris  tantum  propria  sunt ,  nec  facere 
nec  inire  potest,  ahoquin  jam  non  Cathohcus. 

314.  Ad  2«^,  Quee  Ecclesia  genevensis  rursum  jure  suo  usa  est 
in  hac  declaratione  ,  et  emendavit  suos  emendatores ;  non  longe 
abest  forsitan  illud  tempus  ,  quo  eadem  Ecclesia  declarabit  Cbris- 
tianos  eos  etiam,  qui  rejiciunt  Scripturas ,  ut  plures  jam  reformati 
faciunt ,  ut  ex  dictis  suo  loco  patet.  IslaraitjB  ex  declaratione  Ec- 
clesiae  genevensis  veri  Christiani  sunt ;  nam  et  ipsi  admittunt 
Deum,  Jesum  Christum  (ut  magnum  prophetam  sicuti  Ecclesia 
genevensis)  et,  ex  partesaltera,  Scripturas.  Magnam  amphtudi- 
nem  per  hanc  declarationem  Ecclesia  genevensis  adepta  est. 

315.  Ad  3°*,  Concedimus  totum  ,  sed  interea  petimus  a  minis- 
tro   Chastel ,  num  suis  irenicis ,  quo  nomine  volunt  appellari ,       | 
congruere  possint ,  quae  de  haereticis  sui  temporis  scribebat  Ter- 

(I)  Ibid. 


PROP.    XII.     DE    TOLER.    RELIGIOSA.  357 

tullianus  ?  Pacem  quoque  ^  ait  ipse ,  cum  omnibus  miscent.  Ni- 
hil  enim  interest  illis  licet  diversa  iractantihus  ,  dum  ad  unius 
veritatis  impugnationem  conspirent  (1)  ;  schisma  est  unitas  ip^ 
sis  (2).  Adeo  verum  est  hasrelicos  seu  Protestantes  omnium  saecu- 
lorum  eodem  spiritu  duci ! 

316.  Ad  4«",  Dist.  Attamen  propterea  Catholici  non  conquerun- 
Xm  ^conc;  quasiconquererentur ,  neg.  Non  debet  adrersarius  nos- 
ter  cum  sua  Ecclesia  genevensi  soUicitus  esse  de  Catholicorum 
sensu  propter  ejusmodi  communionis  denegationem ;  nam  eam 
Cathohci  nec  quaerunt,  nec  ambiunt,  atque  utpote  intolerantes 
etiam  ultro  oblatam  respuerent ,  ut  humanae ,  quam  ipse  vocat , 
auctoritati  subesse  pergant. 

317.  Inst.  1°  Ast  religio  non  est  dogma ;  ipsa  consistit  in  re- 
latione  hominis  cum  Deo  suo ,  minime  vero  in  illa  Dei  notione , 
quam  sibi  quisque  efFormat ,  vel  in  verbis ,  quibus  eam  expri- 
mit.  2o  Religio  est  quaedam  animi  affectio  ( itaHce  :  un  senti- 
mento  ) ,  non  autem  scientia ;  ipsa  enascitur  ab  expressione 
amoris  (3);  ergo. 

318.  Resp.  ad  l^  ,  Dist,  Ita  tamen  ut  dogmata  credenda  pro- 
ponat,  conc;  secus,  7ieg.  ReHgio  utique  in  se  non  est  nisi  moralis 
virtus ,  quae  hominem  inchnat  ad  Deum  debito  cultu  prosequen- 
dum  ,  at  objectum  istius  cultus  sunt  etiam  dogmata ,  quae  Deus 
revelavit  ac  credenda  proposuit.  Qui  enim  renuit  fidem  Deo  re- 
velanti  ac  per  Ecciesiam  revelationem  proponenti  adhibere ,  iste 
Deum  profecto ,  ut  decet ,  nulla  ratione  coht.  Atque  in  hac  fide 
praecipue  consistit  tamquam  in  sua  radice  ac  fundamento  tota  re- 
latio ,  quam  homo  habet  cum  Deo  suo ,  qui  veram  sui  notionem 
homini  manifestavit  ,  et  ut  plurimum  verba  quibus  eam  ex- 
primat. 

319.  Ad  2"^ ,  Neg.  Haec  siquidem  animi  affectio  non  est  nisi 
fructus  et  effectus,  quern  religio  pi oducit,  non  autem  rehgio  ipsa  est. 
Notiones  rerum  confundi  nor>  debent ,  alioquin  orietur  confusio. 
Sic  expressio  amoris  non  est  nisi  afFectus ,  quem  inspirat  ipsa  re- 

(1)  De  PrcBScriptionibus ,  cap.  ^i,  (3)  Sismondi  loc,  cit. 

(2)  Ibid.  cap.  42.  ^ 


358  DE    VERA   REL.    ADV.    HETER. 

ligio ;  non  vero  ab  ipsa  enascitur  religio ,  quse  absolute  stare  po- 
test  absque  ejusmodi  expressione. 

320.  Obj .  quarta.  Deus  ipse  commendat  tolerantiara  religiosam : 
l^  Deus  enim,  inquit  Salvador  (1),  creare  voluit  coelumac  terram 
in  bonum  omnium  hominum.  2°  Foedus  inivit  cum  IVoe  cunctorum 
hominum  parente.  3°  Moyses  nequeallexit  neque  impulit  unquam 
socerum  suum  ad  relinquendos  deos  suos.  4°  Bona  Noemi  dicebat 
nuribus  suis  :  Ite^  revertimini  ad  populiim  vestrum  ,  et  adDeos 
vestros  (Ruth.  I,  12).  5»  Legati  Jephte  loquuntur  non  sine 
veneratione  de  Kamos  Ammonitarum  Deo  (Jud.  XI,  24).  6°  Mi- 
chaeas  progressus  est  eo  usque,  ut  ratione  formali  ac  positiva 
prsenunciaverit  tempora  tolerantige  generahs  :  Concident  (populi) 
gladios  suos  in  vomeres,,,  non  siimet  gens  adversus  gentem  gla- 
dium.,,  quia  omnes  populi  ambulabunt  unusquisque  in  nomine 
Dei  sui ;  nos  autem  ambidabimus  in  nomine  (  Johovah  )  Dei 
nostri  in  ceternum  et  ultra,  Cfr.  Isaiae  II  j  4  ;  ergo. 

321.  Resp.  Neg.  antec.  Ad  1™,  Dist.  in  bonum  omnium  homi- 
num  creare  voluit  coelum  et  terram ,  ut  omnes  homines ,  tantis 
beneficiis  per  eum  cumulati ,  eum  colerent  ac  digno  obsequio  et 
amore  prosequerentur ,  conc;  ut  sic  ostenderet  sibi  placere  to- 
lerantiam  reHgiosam^  id  est,  omnium  superstitionum  fbedissima- 
rum  cultum,  eumque  probare  ,  neg.  Quis  enim  tam  stultum  ne- 
fas  in  animum  inducat  suum  nisi  atheus?  Si  quid  valeret  hoc 
argumentum  sive  inductio  judaei  philosophi  Salvador,  id  etiam 
sequeretur ,  quod  nempe  Deo  placerent  homicidia ,  furta,  blas- 
phemiee ,  flagitiaque  omnia ,  in  quae  homines  scelesti  facile  adeo 
prolabuntur;  cum  et  pro  ipsis  creaverit  Deus  coelum  et  terram,  et 
pluere  faciat  super  justos  et  itvjustos,  Attamen  adversarius  nostcr 
id  etiam  prae  oculis  habeat ,  Deum  nempe  creasse  pariter  paradi- 
sum  et  infernum ,  ut  pro  meritis  post  praesentem  vitam  decernat 
vel  praemia  vel  poenas.  Deus  quidem  vult  ex  animo  omnes  homi- 
nes  salvos  fieri ,  atque  ad  agnitiot^i^m  veritatis  venire.  Quod  si 
homines  desciscunt,  si  malunt  cupiditatibus  indulgere ,  et  colere 
opera  manuum  suarum  ,  et  veri  Dei ,  qui  fecit  ilios ,  obUvisci ,  etsi 

( 1)  Histoire  des  instilutions  de  Moise^  p9^.  1 20, 


PROP.    Xll.     DE    TOLER.    RELIGIOSA..  359 

creaverit  pro  ipsis  etiam  coelum  et  terram  ,  aeternum  tamen  ,  nisi 
resipiscant ,  a  Deo  punientur. 

322.  Ad  2™ ,  Dist.  Quatenus  nunquam  amplius  diluvio  esset 
liomines  perditurus  sicut  prius ,  conc;  ad  cohonestandam  toie- 
rantiam  religiosam ,  ney.  Quin  polius  ne  vera  religio  oblivioni 
daretur ,  vel  humanis  commentis  corrumperetur ,  elegit  sibi  Abra- 
ham  ejusque  posteritatem  in  populum  pecuharem ,  cui  commis- 
sam  voluit  revelationem  suam,  donee  veniret  plenitudo  temporis, 
in  qua  gentes  ab  erroribus  revocarentur  ad  veri  Dei  cognitionem 
et  amorem ,  quod  suo  tempore  ostendemus  (1).  l 

323.  Ad  3^",  Dist,  Nunquam  allexit  neque  impuht  socerum 
suum  ad  rehnquendos  deos,  quos  non  habebat,  coiic.;  quos  ha- 
bebat ,  neg,  Jethro  enim  erat  cultor ,  imo  sacerdos  veri  Dei ,  cui 
in  deserto  obtuht  holocausta  et  hostias ,  ut  patet  ex  Hbro  Exodi 
(cap.  XVIII,  12).  Non  poterat  proinde  Moyses  eum  impellere 
ad  falsos  deos  rehnquendos.  Ceterum  quod  non  impulerit  etiam, 
ut  sese  cum  populo  Israel  Conjungeret ,  ac  proinde  profiteretur 
cultum  mosaicum ,  hoc  falsum  est ,  ut  rursum  patet  ex  libro  Nu- 
merorum  (cap.  X ,  29-31 ) ,  ubi  et  semel  et  iterum  eum  invitavit, 
multa  bona  ei  promittens.  Judaicane  an  potius  pliilosophica  est 
haec  fides  integerrimi  ilhus  Salvador  ? 

324.  Ad  4™,  Neg>  prout  profert  Salvador.  Nunquam  enim 
dixit  Noemi  :  Ite ,  revertimini  ad  popidum  vestrum  et  ad  Deos 
vestros  (2);  sed  solum  :  Revertimini  filios  mece ,  et  abite;  cum 
vero  discessisset  ab  ea  Orpha ,  altera  ejus  nurus ,  dixit  Noemi  ad 
Ruth  :  En  revei^sa  est  cognata  tua  adpopulum  suum  et  ad  Deos 
suosy  vade  cum  ea;  ita  ut  sensus  sit :  Vade  et  tu  in  terram  tuam, 
prout  et  illa  perrexit.  Hsec  autem  profata  est  Noemi,  ut  inter- 
pretes  passim  exponunt ,  ad  explorandam  lluth  constantiam  at- 
que  animi  propositum  (3).  Quid  igitur  ibi  habetur,  quod  vel  in- 
nuat  tolerantiam  rehgiosam  ? 

(1)  la  iract.  De  Incarnatione.  ^^^^^  jta  gg  habet  ]dS   >ri33   7^^!^ 

(2)  Sie  enim  Salvador  refert  verba  ^.     .    .      *.       ^ 

•K       •     Ait  ^  '  7         ad  verbam    :  revertimini  fiticB  mece  , 

Woemi :  Alles,  retournes  a  vos  peiiples  '  ' 

c<dro»rfieMa;;jamveroetiamsirecede-      «'«....  nec  additur  :  ad  Deos  vestros. 
remas  a  versione  valgata ,  hebraica  ve-  (3)  Ila  exponant  uon  solum  inler- 


360  BE    VERi.    REL.    A»V.    HETER. 

'  325.  Ad  5"^ ,  Dist.  Id  est ,  ad  mentem  Ammonitarum  ac  Moa- 
bltarum ,  cotic;  ex  mente  Jephte ,  qui  non  credebat  nisi  in 
verum  Deum ,  neg.  Ut  si  nos  argueremus  adversus  Islamitam ,  ac 
diceremus  :  Si  tuus  propheta  Mahumedes  hoc  tibi  praescripsit , 
etc.  Numquid  hinc  sequeretur  nos  habere  Mahumedem  ut  verum 
prophetam ,  vel  de  eo  loqui  non  sine  veneratione  ?  Non  puto ; 
talis  vero  est  sensus  legatorum  Jephte  (1). 

326.  Ad  6*»  ,  Neg.  Imo  contrarium  omnino  vaticinatur,  sensus 
enim  est  :  Etsi  omnes  gentes  ambulent  in  vanitate  sensus  sui , 
falsos  deos  vel  idola  colentes ,  nos  tamen  semper  ambulamus  et 
ambulabimus  in  nomine  Jehovah  Dei  nostri.  En  quomodo  verba 
Michaeae  vertit  Rosenmiiller ,  quem  Salvador  interdum  in  medium 
profert  :  Nam  oTnnes  popiili  ambulant  in  nomine  Dei  sui, 
nos  vero  ambulamus  in  nomine  Jehovah,  Dei  Jiostri  in  perpe- 
tuum  et  wternum  (2) ,  qui  prasterea  sic  pergit  exponere  sensum 
prophetai  :  Id  est,  quum  Jehovah  vobis  spem  faciat  tam  prce- 
clarce  restitutionis  ^  oportet  vos  bono  animo  stare^  et  hac  pro- 
missione  fretos  pergere  in  vero  ejus  cultu ,  utcunque  alice  gentes 
suis  diis  serviant^  et  in  suis  superstitionibus  superbiant.  Con- 
sonat  Chaldaeus  Paraphrastes ,  qui  sic  reddit  citatum  versura  : 
Etenim  omnes  populi  ambulant  juxta  id,  quod  idola  coluntj 
nos  vero  confidimus  in  verbo  Jehovah,  Dei  nostri y  in  soeculum 
et  in  scecula  sceculorum  (3).  Haec  ignorare  non  poterat  judaeus 
auctor.  Ubi  est  igitur  formalis  illa ,  imo  formalissima ,  ut  ipse 
loquitur,  et  positiva  praedictio  futurae  alicujus  tolerantiae  gene- 
rahs  (4)?  Quare  vero  idem  auctor  proferat  Isaiam  11,  4,  non 
video ,  cum  ibi  nec  syllaba  nec  jota  habeatur  ad  rem  suam. 

pretes  catholici  a  Lapide  ,  Tirinus  ,  Cal-  qu*d  prophHiser  de  la  maniere  la  plas 

met ,  etc.  sed  ipsi  Protestantes ,  ut  vi-  formelle  et  la  plus  positive   les  temps 

dere  est  in  Criticis  sacris ,    ad  hunc  de  la  toUrance  gMrale  :  unjour  tous 

locum.  les  peuples  cesseront  de  cOmbattre ,  et 

(1)  Ita  pariter  hunc  textum  esponunt  prendront  plaisir  d  la  paix ;  chacun 
citati  interpretes.  marchera  en  invoquant  le  nom  de  son 

(2)  In  hunclocnm.  Dieu,  Israel  toujours  le  nom  de  Je- 

(3)  Ibid.  hovah,  Perfrictae  frontis  sunt  ii  ,    qui 

(4)  En  verba  auctoris  :  //  va  jus-  fidem  omnem  abjecerunt. 


PROP.  'XH.    DE    TOIER.    JREIIGIOSA.  361 

327.  Inst.  Intolerantia  civilis  nuUo  modo  distingui  potest  ab 
intolerantia  religiosa ;  dua?  enim  liae  intolerantiae  sunt  prorsus 
indivisibiles ;  impossibile  siquidem  est  pacifice  vivere  cum  iis , 
qui  tamquaminimici  Dei  habentur  (1) ;  ergo. 

328.  Resp.  Neg.  antec.  quoad  omnes  partes.  Non  solum  enim 
distingui  possunt  duae  istae  intolerantiag ,  sed  distingui  omnino 
debent ,  ut  distinguuntur  et  dijfferunt  inter  se  objectum  temporale 
et  spirituale.  Regis  enim  seu  magistratus  qualiscumque  est  poe- 
nas  in  delinquentes  contra  incolumitatem  reipublicae  decernere , 
vel  eas  infligere.  Religionis  est  declarare  eos ,  qui  culpabiliter 
falsitatem  vel  errorem  sectantur ,  extra  viam  salutis  esse ,  et  eos 
interea  non  solum  pati ,  sed  amare ,  iis  benefacere  ,  atque  omni- 
mode  eorum  salutem  procurare  ad  exemplum  Christi  et  Aposto- 
lorum  ,  qui  non  solum  pacifice  vixerunt  cum  iis,  qui  pervicaces 
in  suis  erroribus  erant ,  sed  omni  beneficentiae  argumento  eos 
prosequuti  sunt ,  ut  eos  sibi  conciliarent;  eo  magis  ,  quod  nos 
semper  lateat ,  an  non  futurum  sit  ut  ipsi  aliquando  revertan- 
tur  ad  veritatem  ac  resipiscant.  Quamdiu  vivunt,  juvat  spem 
aliquam  alere  de  eorum  conversione  ;  quod  non  raro  felicem 
habuit  exitum. 

(1)  Ila   J.   J,   Rousseau  ,    Emile ,  liv.  iv,  tora.  iii. 


362 


DE    VERA    REL.     ADV.    HETER. 


CONGLUSIO. 

329.  Ex  iis,  quse  hucusque  disseruimus,  pronum  est  colligere 
totum  christianoe  religionis  systema  in  auctoritate  fundari.  Deus 
enim  ita  disposuit ,  ut  homo ,  qui  limitibus  circumscriptus  est , 
ac  errori  obnoxius ,  rationem  suam  subjiceret  ipsius  auctoritati ; 
quare  non  contentus  revelare  veritates  ,  quag  intra  rationis  ac 
naturae  fines  continentur ,  reveiavit  praeterea  veritates ,  quae 
humanae  mentis  aciem  atque  obtutum  superant ,  ut  homo  disceret 
munus  sibi  incumbere  subjiciendi  propriam  rationem  in  iis ,  quse 
ad  fidem  ac  religionem  pertinent,  atque  Deum  statuisse  mun- 
dum  salvare  per  fidem. 

330.  Donec  veniret  plenitudo  temporis ,  extraordinaria  provi- 
dentia,  ut  vidimus,  ipsemet  prospexit  revelationis  suae  incolu- 
mitati  atque  integritati  (1).  At  cum  misit  Filium  suum  ad  homines 
retrahendos  ab  illis  ignorantiae  tenebris ,  quibus  ipsi  sua  culpa 
obvolvebantur,  utpote  obHti  magna  saltem  ex  parte  illarum  veri- 
tatum ,  quas  jamdiu  Deus  ipsis  patefecerat ,  atque  ad  dandam 
iUis  pleniorem  sui  cognitionem ,  constituit ,  ut  haberetur  magis- 


(1)  Prout  fatetaripse  Limborcliius , 
elsiSocinianus,  in  susi^mica  collatione 
cum  erudito  Judceo,  nempe  Orobio. 
Cum  enim  Orobius  in  tertio  scripto 
objecisset  :  Nunquam  tot  difficultati- 
bus  ,  dubiis  et  variis  intelligentiis 
obnoxium  fuisse  verbum  Dei  qitam 
8ub  Evangelio  ;  in  Ecclesia  Israelis 
nullas  enatas  sectas  ,  nisi  jam  depra- 
vato  scBculo ,  et  de  rebus  ad  legis  es- 
sentiam  non  pertinentibus;  respondet 
Limborchius  ad  istud  secundum  punc- 
tum  :  Quod  Ecclesia  israelitica  in 
principio  variis  opinionibus  agitaia 
non  fuerit ,  causa  fuit  crebra  prophe- 
tarum ,  qui  spiritu  divino  commove' 
bantur  ,  frequentia ,  quorum  auctori- 
tatem  omnes  excipere  tcnebautur  (cap. 


IV,  resp,  ad  tertinm  Judaei  scriptum  ). 
Ergo  ,  colligo  ,  auctoritas  et  quidera  di- 
vina  necessaria  est  ad  unilatem  ser- 
vandam  ,  alioquin  hominum  ingenia 
diffluunt.  Quoad  dissensiones  enatas 
post  Evangelium,  facile  fuisset  Catholico 
respondere  ,  ipsas  non  ei  Evangelio  ipso 
emersissesed  exprivatorum  perduellione 
ab  illa  auctoritate,  qua)  divinitus  con- 
stituta  est  ab  ipso  Evangelii  auctore  , 
nempe  Ecclesia  catholica.  Al  Sociniano 
homini  alia  via  ineunda  erat ,  quae  sa- 
tisfacere  expostulationi  Juda^i  nullo 
modo  potest',  ut  legenti  ejusmodi  effu- 
gia  ,  qua;  hic  habet  Limborchius  ,  patet; 
neque  melius  ,  ut  supra  innuimus  , 
huic  ipsi  difficultati  occurrit  Grotius 
pioteslans. 


coNciusio.  363 

terium  juge ,  infallibile ,  visibile ,  perpetuum  ,  quo  tuto  dirige- 
rentur  in  salutis  via ,  neque  a  veritatis  tramite,  ut  antea,  aber- 
rarent.  Hoc  vero  magisterium  posuit  in  Ecclesia ,  quam  Christus 
fundavit,  eam  sibi  acquirendo  sanguine  suo  ,  ac  praecise  in  pas- 
torum  coetij  sub  regimine  unius  capitis  visibilis ,  quod  in  totum 
corpus  influeret,  quodque  fundamentum  totius  aedificii  Ecclesi8& 
suae  esse  voluit.  Constituit ,  ut  huic  Ecclesise  omnes  subjicerentur, 
nisi  vehnt  haberi  tamquam  ethnici  et  pubhcani ,  id  est ,  extorres 
ab  hoc  individuo  corpore  seu  societate  a  se  constituta ,  ac  rei 
criminis  perdueUionis ,  ideoque  aeternae  damnationis. 

331.  Huic  Ecclesiae  revelationis  depositum  consignavit,  manda- 
vitque ,  ut  ipsa  in  nomine  suo  prsedicaret  Evangehum  omni  crea- 
turae ,  id  est ,  in  omni  loco  et  omni  tempore  ,  adsistentiam  suam 
promittens ,  ne  unquam  in  hoc  ministerio  vel  deficeret  vel  erraret. 
Voluit  ut  pignus  adsistentise  suae  prae  se  ferret  miracula ,  vaticinia, 
ahaque  charismatum  dona  ,  nec  non  foecunditatem  ,  non  solum  in 
fihis  gignendis,  sed  provehendis  usque  ad  plenam  sanctitatem. 

332.  Haec  autem  Ecclesia ,  quae  coepit  in  Petro  et  in  Apostolis  , 
continua  et  nunquam  interrupta  successione,  velut  persona 
morahs  semper  jugiterque  perseveravit ,  ac  plena  vita  praedita 
usqueadnos,  prout  ex  divinis  promissis  semper  jugiterque  una 
et  individua  perseverabit  usque  ad  consummationem  ssecuH, 
ambiens  orania  loca  et  omnia  tempora ,  semper  prse  se  ferens 
divinge  adsistentiae  pignora  et  argumenta.  Restitit  enim  firma  et 
invincibihs,  adversus  sibi  praenunciatas  inferni  machinationes , 
tum  externas,  exparte  ethnicorumseuinfidehum  ,  tum  internas, 
experduelhone  fihorum  suorum.  Sibi  sufiiciens  ,  seu  potius  divino 
praesidio  ac  divinis  polhcitationibus  innixa  ,  independens  omnino 
est  ab  hominum  sive  favore  sive  furore ;  humanos  favores  spectat 
ut  media,  persecutiones  et  iram  ut  probationes,  sed  nec  iihs 
innititur,  nec  istas  formidat,  et  saecula  trajicit  novis  semper 
triumphis  clara  ,  uberes  sanctitatis  fructus  producens  ,  homines 
nempe  tum  omnibus  virtutibus  tum  charismatum  donis  insignes 
in  testimonium  divinae  originis  su3e ,  ac  novos  semper  fihos  in 
coelum  transmittit ,  usque  dum  et  ipsa ,  non  habens  neque  rugam 
neque  maculam  ,  cum  completus  sit  electorum  numerus ,  regnabit 
in  perpetuas  aeternitates. 


364 


DE    VERA    REL.     ADV.     HETER. 


333.  Ast  sicut  Deus  voluit  unitatetn  Ecclesiae  suae  constitutam 
esse  in  principio  auctoritatis ,  e  converso  sectae  ab  hac  auctori- 
tate,  divinitus  constituta,  desciscentes,  ut  ductum  spiritus  pri- 
vati,  seu  rationis,  ut  vocant ,  individualis ,  sectarentur  oppo- 
situm  Ecclesiae  magisterio ,  principium  dissolutionis  ac  divi- 
sionis  substituerunt.  Quo  principio  semel  posito  ,  factum  est , 
ut  nunquam  illae  inter  se  unitatem  doctrinae  conservare  potue- 
rint,  atque,  ut  consequens  erat,  nunquam  sibi  constantes  nisi 
in  sola  mobilitate ,  de  novitate  in  novitatem ,  de  errore  in  erro- 
rem  prolapsse  sint ,  novas  semper  confessiones  edentes  ,  ac  in 
frustula  divisae ,  donec  consumerentur  atque  perirent ,  ut  sal  in 
aqua  dissolvitur.  Ita  veteribus  sectis  accidit ,  ita  novis  ,  quae  de- 
sierunt  in  naturalismum  seu  rationabsmum ,  ultimum,  juxta 
Leibnitzium,  baereseos  genus  (1).  Quod  si  interdum  atque  ad 
tempus  consistere  visa  est  inter  haereticos  protestantes  antiquiores 
et  modernos  aHqua  unitatis  species  ,  id  factum  non  est ,  nisi  quia 
ipsi  non  fuerunt  consentientes  suo  proprio  principio,  substituentes, 
sive  aperte,  sive  occulte,  propriam  auctoritatem  autoritati  Ec- 
clesiae  catholicae,  quam  deseruerunt.  Sublata  enim  auctoritate, 
necesse  est,  ut  auferatur  unitas,   imo   unitatis   principium   ac 


(1)  Non  me  fugit  Epliemeridem  evan- 
gelicam  ecclesiasticam  ( mens.  Janua. 
i83o  ,  n.  5 ,  6  )  vehementissime  in- 
sarrexsisse  contra  rationalismnm  ,  ac 
contra  doctores  Gesenium  et  Wegschei- 
der  ,  professores  theologiae  Hallae.  Gen- 
sura  autem  adeo  fuit  virulenta  ,  ut  non 
solum  commoverit  Iiorum  professorum 
auditores  ,  sed  compulerit  facultatem 
theologicam  ad  invocandam  ministerii 
protectionem  adversus  impugnationes 
aemulae  Berolinensis  Universitatis  (vid, 
Appendisc  extraord,  Ephemer.univers. 
n.  26,  i83o).  At  quis  non  videt  hanc 
agendi  rationem  destruere  principium 
et  essentiam  reformationis  ?  Si  enim  , 
ot  toties  dictum  est ,  essenlia  reforma- 


tionis  consistit,  ipsis  fatenlibus,  in  plena 
examinis  libertate  atque  in  plena  inde- 
pendentia  spiritus  privati  a  qualibet 
auctoritate  ,  quo  jure  Berolinenses  ex- 
candescere  possunt  adversus  rationalis- 
tas ,  si  isti  corollaria  deduxernnt  ex 
principio  et  essentia  Reformationis  ?  Si 
ipsis  persuasam  est,  se  in  Scriptura 
nonmvenire  nisi  purum  rationalismum, 
quo  jure  id  illis  objicitur  ,-quod  refor- 
matores  sibi  arrogarunt  ?  Adeo  verum 
est  nullum  dari'medium  interCathoIi- 
cismum  et  rationalismum  sivedeis- 
mum.  Quilibet  enim  apud  Protestantes 
potest  respondere  :  Quis  nostrumju- 
dices  vos  constituit  ? 


namn    gonciusio.     av  m  365 

proinde  Ecclesia  ipsa ,  quia  sublata  auctoritate  non  remanet  nisi 
individualis  libertas  ,  individuus  cujusque  sensus ,  et  vinculum 
disrumpitur ,  quo  simul  ejusmodimembra  secum  cohaereant,  adeo 
ut  sectae  non  sint  nisi  aggregalio  turbarum ,  seu  etiam  indivi- 
duorum ,  quorum  alterum  nihil  habet  cum  altero  commune ,  nisi 
principium  dissolutionis  ac  divisionis ,  seu  unitatem  negativami^ 
id  est,  privationem  essentialem  cujuscumque  compaginis  atque 
unitatis. 

334.  Neque  huic  auctoritatis  Ecclesise  catholicge  defectui  sup- 
plet  auctoritas  Scripturae,  ut  Protestantes  reponunt;  nam  pra3- 
terquam  quod  ipsis  constare  non  potest  de  numero ,  de  integri- 
tate ,  de  divina  inspiratione  sacrorum  librorum  ac  singularum 
eorum  partium  nisi  ex  testimonio  et  auctoritate  Ecclesiae  catho- 
lica3 ,  a  qua  ,  ut  ipsi  loquuntur ,  se  tandem  in  libertatem  vindi- 
carunt  (1) ,  ac  proinde  cum  integrura  unicuique  sit ,  ex  principio 
examinis  spiritus  privati,  eos  admittere  vel  rejicere,  ut  factum 
ostendimus  a  Protestantibus  recentioribus ,  quemadmodum  sem- 
per  factum  est  a  prbtestantibus  antiquis  (2),  illud  ipsi  consti- 
tuunt  tamquam  remedium  .  quod  semper  fuit  omnis  mah  origo. 
Neqiie  enim ,  ut  praeclare  jam  observaverat  S.  Augustinus  (3), 
natas  su?it hcereses ,  et  qucedam  dogjnata perversitatis  illaqueantta 
animas  et  in  profundum  proecipitantia ,  nist  dum  Scripturce 
honce  intelliguntur  non  bene^  et  quod  in  eis  non  bene  inteUi- 
gitur  y  etiam  temere  et  audacter  asseritur.  Adeo  ut  nulla  unquam 
fuerit  haereticorum  secta ,  quse  non  inniteretur  ahcui  Scriptura- 
rum  auctoritati  (4). 

335.  Interea  Deus  ordinatissima  providentia  sua  permisit,  ut 
haereses  et  sectae  orirentur,  viventibus  adhuc  Apostohs  ipsis,  ut 
ex  ipsorum  agendi  ratione  adversus  ejusmodi  novatores  protes- 
tantes,compertum  esset  toti  posteritati  seu  subsequentibus  saecuhs, 


(1)  Nempe   sicat  filins   prodigns  se  (3)  Tract.  xviii ,  in  Joan.  lom.  iii, 
emancipaVit  ab  aoctoritale  paterna.  p.  ^Zo  ,  edit.  Maur. 

(2)  Nempe  Ebionitis ,  Cerinthianis ,  (h)  Cons.    Vinc.  Lirin.    Commoni" 
Marcionilis  ,  Manicbaeis  ,  etc.  qni  et  ipsi  iorium  n.  45  et  seqq. 

rejecerunt  eoslibros ,  qnos  ipsis  placuit. 


366 


DE    VERA    mi.     ADV.     HETER. 


tum  quaenam  esset  haereseon  origo ,  tum  ratio ,  qua  Ecclesia  se 
gerere  deberet  cum  haereticis  seu  protestantibus  orituris ;  ut  hos 
nempe  expelleret  esinu  suo,  et  fideles  prgemuniret  adversus  eorutn 
conatus  ac  subdolas  versutasque  artes;  tum  demum  ipsis  ,  nisi 
resipuerint,  sempiterni  exitii  certitudinem  denunciaret,  nulhim 
indicens  discrimen  inter  haereses  et  haereses ,  haereticos  et  haere- 
ticos.  Quandocumque  enim  quis  reus  est  protestantismi,  seu 
protestationis  adversus  Ecclesiam,  quam  Christus  instituit  de- 
positariam  perpetuam  revelationis ,  magistram  et  interpretem , 
seu ,  ut  loquitur  Paulus  ,  columnam  et  firmamentum  veritntis 
(I  Tim.  5),  certissime  ejusmodi  poenam  incurret. 

336.  Non  exiguum  tamen  emolumentum  cepit ,  aut  capit , 
Ecclesia  cathoHca  ex  ejusmodi  semper  sibi  succedentibus  hoere- 
sibus  et  sectis  ,  ipsarumque  perpetua  mobiUtate,  ortu  et  interitu. 
Ac  1°  quidem  ex  occasione  exorientium  errorum  dihgentius  inquirit 
in  fidem  suam  ,  expHcate  et  luculentius  evolvit  veram  doctrinam , 
ut  inde  magis  appareat  pulchritudo  totius  cathoHci  systematis, 
et  nexus  intimus  omnium  veritatum,  quas  profitetur,  ut  reipsa 
semper  factum  est,  quoties  quihbet  novator  aJiquam  veritatem 
impugnavit.  2°  Ut  ex  perpetuo  conflictu,  quem  sustinere  debet 
ex  partehaereticorum,  vigilet  semper ,  firmioremque  quodammodo 
auctoritatem  nanciscatur.  Etenim  prout  justi  ex  malorum  insec- 
tatione  probantur  _,  ac  magis  eorum  virtus  nitet ,  sic  Ecclesia ,  quae 
^st,  ut  ssepe  diximus ,  morahs  persona,  ex  sectarum  machina- 
tionibus ,  malis  artibus  ,  calumniis  ,  irao  ssepe  ferro  et  igne ,  pul- 
chrior  semper  ac  nitentior  splendet.  3°  Ut  omnibus  planum 
compertumque  sit ,  Ecclesiae  stabihtatem  ae  firmitatem  non 
ahunde  quam  a  Deo  ipso  ejusque  promissis  esse  repetendam  , 
dum  opera  hominum  continuo  diffluunt  ac  dissolvuntur.  4«  Ut 
^x  sterilitate  hoereticorum  omnes  discant  jugem  Ecclesiae  catho- 
licae  foecunditatem  Deo  soH  acceptam  esse  referendam  ,  non  autem 
humanae  cuivis  industriae  vel  hominum  conatibus  ;  quia  :  Nisi 
Dominus  cedifioaverit  domum ,  in  vanum  lahoraverunt ,  qui 
cedificant  eam ;  et  :  Neque  qui  plantat  est  aliquid,  neque  qui 
rigat,  sed  qui  incrementum  dat  Deus  (  I  Cor.  III ,  7  ).  5°  Ut 
discant  omnes  ,  fidem  donum  Dei  gratuitum  esse,  neque  scientia 


GONGLUSIO.  367 

comparari  posse  ,  neque  liumana  industria ,  quibus  virtutibus 
certe  pollent  plures  inter  sectarios ,  nec  quempiam  de  se  debere 
praesumere  ,  et  :  Qui  se  exisUmat  stare ,  videat  ne  cadat  (  I  Cor. 
X  ,  12  ) ;  quum  Deus  de  se  praesumentes  demiserit  in  desideria 
cordis  eorum ,  quumque  dicentes  se  esse  sapientes ,  stulti  facti 
sinty  et  Deus  errare  eos  fecerit  quasi  ehrios ;  adeo  ut  vix  sit 
errorum  monstrum  sive  theoreticum  sive  practicum,  in  quod 
plus  minus  ejusmodi  sapientes  non  inciderint,  et  vix  sit  contra- 
dictio  ,  in  quam  ipsi  turpiter  non  sint  prolapsi;  sic  neminem 
aliter  posse  in  fide  perseverare  nisi  humilitate  et  oratione ,  prout 
nemo  ad  veram  fidem  nisi  humilitate  et  oratione  accedere  potest : 
Deus  enim  superhis  resistit ,  humilihus  autem  dat  gratiam 
( Jac.  IV  ,  6  ).  Neque  mirum  cuiquam  videri  debet  tantam 
hominum  multitudinem  in  haeresi  vel  schismate  versari ,  dummodo 
is  secum  animo  reputet ,  ante  adventum  Christi ,  Deum  dimisisse 
omnes  gentes  ingredi  vias  suas,  una  excepta  hebraica  natione  ; 
post  Christum  verq,  vocatas  quidem  fuisse  gentes  ad  fidem ,  ast 
judaicum  populum  in  coecitatem  ac  mentis  stuporem  incidisse(l). 
337.  Cum  igitur  ex  dictis  duplex  tantum  sit  ad  veritatem  via, 
ratio  videHcetet  auctoritas ,  omnes  de  rehgione  controversiae  ad 

(1)  Vincentius    Lirinensis    internos  nce  erga  se  miserationis  est  medicina, 

haereticoramtamaltascruciatasquegra-  si  sapiant,  Idcirco  etenim  extra  tu- 

phice  describit  in  suo  Commonitorio  ,  tissimum   catholicce  fidei  partum  di- 

cap.  i5  ,  (licens  :  Heu  miseranda  con-  versis  cogitationum  quatiuntur ,  ver- 

ditioJ  Quantis  illi  curarum  cestihus,  berantur  ac  pene  enecantur  procellis, 

quantisturbinibusexagitantur  J  Nunc  ut  excussa  in  altum  elatce  mentis  vela 

etenim  qua  ventus  impulerit ,  incitatb  deponant ,  quce  male  novitatum  ventis 

errore  rapiuntur  ;  nunc  in  semetipsos  expanderant,  seseque  intra  fidissimam 

reversi  ,  iamquam  contrarii  fluctus ,  stationem  placidce  ac  bonce  matris  re- 

reliduntur;  nunc  temeritatis  prcesump-  ducant  et  teneant ,   atque  amaros    il- 

tione  ,  et  ea  ,  quce  incerta  videntur  ,  los  turhulentosque  errorum  fluctiis pri- 

adprobant;     nunc    irrationali    metu  mitus  revomant ,  ut  possint  deinceps 

etiam,  quce  certa  sunt ,  expavescunt  ;  vivce  et  salientis  aqucejluenta  potare. 

incerti  ,  qua  eant ,  qua  redeant ,  quid  Dediscant  bene  quod  didicerant  non 

adpetant ,  qtiid  fugiant ,  quid  teneant}  bene ;  et  ex  toto  Ecclesice  dogmate,  quod 

quid   dimittant.   Quce   quidem   dubii  intellectu  capi  potest ,  capiant ,  quod 

et  male  penduli  cordis  afflictio  divi-  non  potest ,  credant. 


368  DE    VERA.    REI.    ADV.    HETER. 

hunccardinem,  ut  ita  dicam,  revocantur  :  utrum  videlicet  et  reli- 
gionis  negotio  auctoritas  rationi,  an  contra  ratio  auctoritati  sit  prge- 
ferenda;  vel  clarius  etiam  :  utrum  per  viam  disquisitionis  et  exa- 
minis ,  instituendi  per  privatum  uniuscujusque  spiritum ,  seposita 
omni  auctoritate  ,  an  vero  per  viam  fidei  ac  submissionis  publicae 
ac  legitimae  auctoritati  in  rebgionis  negotio  sit  incedendum ;  vel 
etiam  ulterius  :  utrum  standum  sit  aucloritati  Ecclesi»  catholicae , 
an  vero,  ista  posthabita,  unicuique  Uberum  rehnquendum  sit 
Scripturas  privato  sensu  admittere  et  interpretari ,  ac  cudere 
sibi  rehgionem ,  prout  magis  minusve  probabile  videatur  (1).  Dixi 
Ecclesiae  cathohca^  auctoritati ;  nam  si  systema  seu  via  auctoritatis 
admittitur,  nullura  dubium  esse  potest  ahis  quibuscumque  eam 
Ecclesiam  praevalere  auctoritatis  pondere^quae  omnes  certo  vin- 
cit  sive  antiquitate ,  sive  universaUtate ,  sive  unitate  et  consen- 
sione,  imo  nuUa  est,  quae  cum  ipsa  comparari  possit. 

338.  Jam  vero  non  potest  admitti  via  sensus  privati ,  quin 
incidamus  in  illa  omnia  absurda ,  quae  recensuimus ,  qua^que  eo 
tandem  homines  deducunt,  ut  omnem  fidem  amittant,  incidant- 
que  in  perfectum  scepticismum  religiosum ,  adeo  ut  nemo  sciat 
quid  tenere ,  quid  respuere  debeat ,  sed  majori  tantum  aut  minori 
probabihtate  quadam  permoveatur.  Unde  fieret,  ut  disputare  h- 
ceret  de  rehgione  eodem  fere  modo  ac  ohm  disputabatur  inter 
philosophos ;  rehgio  vero  non  esset  nisi  systema  philosophicura  , 
sectae  autem  totidem  academiae  ,  vel  scbolae  philosophicae ,  in  qui- 
bus  hberum  est  id  tenere  ac  sectari ,  quod  bonura  unicuique  vide- 
tur.  Quis  autem  sobrius  sibi  persuadere  poterit  Deum  sic  dedisse 
revelationem  suam ,  ut  ejus  existentia  et  sensus  permitteretur  ho- 

(1)  Sane  inEphemendeprotest.  ( Z^e  presqu'autant  quHl  y    a  de   familles 

Globe)  n.  iSy  ,  aperte  scribitur  :  Notre  dans  chaque  nation.  Potnisset  insuper 

8iecledoute,et,dansledoute,8areligion  adjicere  quot  sunt  individua  in  qua-' 

c*est  sa  Wherie  s,  parce  que'  c*e8t  le  seul  libet  familia.  Hic  graphice  describitur 

dogme  j  qui  permet  a  chacun  de  sui-  systema  Protestantismi,  quod  consistit 

vre  ce  qui  lui  plait  aujourd'huij  de  le  in  nuUa  habenda  religione ,  nulla  fide, 

rejeter  demain.   Le    caractere  de  ce  sed  in  profitendo  purum  dubium ,  prout 

siecle  est  de  nepas  avoir  une  religionj  suo  loco  ,  monuiraus. 
mais  d'en  avoir  mille  ,  mais  d'en  avoir 


GONCLUSIO. 


369 


minum  disputationibus ,  et  omnia  incerta,  omnia  confusa  es- 
sent,  ac  religio  desineret  in  pyrrlionismum  vel  philosopliicam 
qusestionem  (1)?  In  hoc  systemate  Protestans  sive  haereticus,  di- 
vulsus  ab  Ecclesia  universa  omniumsaeculorum ,  qugeque  hactenus 
perdurat,  segregatus  a  consortio  eorum  etiam  qui  Ecclesiam  de- 
seruerunt ,  cura  quisque  habeat  ex  principio  Protestantismi  reli- 
gionem  suam  individualem ,  et  sibi  a  se  cusam,  solus  est ,  velut 
insula  sive  scopuhis  ,  in  medio  mari  procelHs  fluctibusque  undi- 
que  percussus.  Quam  vero  spem,  quodve  solatium  capere  potest 
ex  religione  sua  ?  Quid  si  erret  ?  Quod  judicium  sibi  poUiceri  po- 
ierit  a  Christo  Domino  post  mortem  ?  Omnia  plane  in  hoc  syste- 
mate  horrorem  ingerunt ,  ac  plena  omnia  formidine  sunt.  E  con- 


(1)  En  quomodo  ab  alio  folio  pro- 
testantico  progressusProlestantismi  des- 
cribitur  :  Cesi  au  seizieme  siecle  que 
la  premihre   fois ,  dans   la    serie  des 
^venements  qui  nous  interessent ,  on 
voit  la  liherle  de  conscience  ouverte- 
ment  et  netlement  erigee  en  principe  ; 
mais  d'abord  ce  n^est  point   cette  li- 
herte  illimitee  qu'on  a  reclam^e  depuis, 
cest  seulement  la  facultd  de  croire  ,  sur 
un  certain  nomhre  de  poinls  d^termi- 
nes,  autrement  que  V Eglise  cathoUque. 
A  mesure  qu'en  se  succedant ,  lessec- 
tes  ,  qui  selevent  du  sein  de  VEglise, 
prelendent  seloigner  davantage  de  sa 
doctrine ,  elles  reculent   aussi  thkori- 
quement    les    hornes  de    cette  faculte 
qu'elles  8*attribuent  par  le  fait.    Les 
Ecritures  sacrees  avaient  ele  d'abord  le 
champ ,  oii  il  paraissait  convenu  que 
la  liherle  de  conscience  devait  se  ren- 
fermer',  hientdtcette  limile  est  franchie; 
la  religion  par  quelques  honimes   est 
Muite  ,  dans  son  dogme  ,  d  une  sim- 
ple  conception  de  la  raison  et  du  sen- 
timent ,  et  dans  son  culte  a  une  pure 
T.  I. 


relation  metaphysique  de  Vhomme  d 
son  Createur ;  enfin  les  idess  fonda- 
mentales  de  touteinstitution  oucroyan- 
ce  religieuse  sont  elles-mimes  atla- 
quees ,  et  c^est  d  Vahri  du  principe  de 
la  liherte  de  conscience ,  toujours  de 
plus  en  plus  itendue,  que  ces  divers 
degrds  d'i7icredulile  se  produisent  tour 
d  tour  et  essaient  de  se  faire  recevoir 
{Productetir ,  ^*  9  ?  p-^g-  ^o^),  Hoc 
ipsum ,  jam  a  quinto  Ecclesiae  saeculo, 
rursnm  prasviderat  et  praenunciaverat, 
in  8U0  admirabili  Commonitorio  ,  cap, 
XXXI,  Vincentius  Lirinensis  :  Nam  si 
semel  admissa  fuerit ,  inquil  ,  hcec 
impia  fraudis  licentia  ,  horreo  dicere 
quantam  exscindendw  atque  aholen- 
duB  religionis  periculum  consequatur. 
Ahdicata  etenim  qualihet  parte  catho- 
licis  dogmatis  ,  alia  quoque  atque  item 
alia  ,  ac  deinceps  alia  et  alia  ;jam 
quasi  ex  more  et  licito  ahdicahuntur. 
Porro  autem  singillatim  partibus  re- 
pudiatis ,  quid  aliud  ad  extremum  se- 
quetur,  nisi  ut  totum  pariter  repu» 
dietur  ? 

24 


370  DE    VERA    REL.    ADV.    HETER. 

trario  Catholicus,  in  systemate  auctoritatis  securus  vivit;  ipse 
communicat  cum  Ecclesia  omnium  saeculorum  et  locdrum  om- 
nium  ;  consortio  fruitur  Apostolorum ,  Martyrum ,  Sanctorum 
omnium  aetatum ,  nullum  unquam  poterit  ob  religlonis  suae 
professionem  periculum  subire  ,  nisi  (  quod  absurdqm  omnino 
est  )  universa  catholica  Ecclesia  locum  periculis  daret ;  se  ipse 
spectat  veluti  membrum  magnge  familiae ,  cujus  caput  invisibile 
Christus  est ,  qui  imaginem  sui  reliquit  in  Petro  ejusque  succes- 
soribus  vicariis  suis ,  in  qua  omnia  bona  communia  sunt ,  univer- 
saHs  quidam  amor  omnia  regit  ,  in  qua  omnia  sapientissima 
Providentia  a  Christo  ad  nos  usque  perseverant,  omnes  eidem 
mensae  eucharisticae  assident;  et  si  quae  humana  fragiUtate  ma- 
culae  contrahuntur ,  per  humilem  ciilparum  confessionem ,  in  qua 
ex  integra  animi  sui  manifestatione  magnum  quisque  a  Parente 
omnium  amantissimo  percipit  solatium.  Nunquam  solus  Catho- 
licus  est,  nec  vivens ,  nec  moriens ;  sed  sicut  unus  Dominus  , 
ita  una  fides ,  unum  Baptisma ,  unum  corpus  et  unus  spiritus , 
sicut  vocatus  est  in  una  spe  vocationis  suae.  Quin  nec  deseritur 
postmortem;  pergit  enim  communicare  cum  Ecclesia  sua,  sive 
militante  ,  cujus  suffragiis  juvatur ,  sive  triumphante,  quae  manus 
ad  ipsum  tendit  et  ad  se  eum  invitat. 

339.  Itaque  vel  nulla  reUgio ,  vel  sola  reUgio  cathoUca.  NuUum 
daturmedium;  vel  si  raediumdatur,  est  medium  incohaerentiae. 
Quia  si  Deus  est,  si  divina  Providentia  sua  cuncta  gubernat ,  per 
nexum  quemdam  vaUdamque  ipsius  rationis  vim  ad  cathoUcam 
professionem  tandem  deveniri  debet. 

340.  Placet  haec  orania  testiraonio  et  auctoritate  magni  Augu- 
stini  roborare  et  confirmare ,  qui  non  minus  vere  quam  eleganter 
vehit  compendium  exhibet  eorum  omnium ,  quae  hactenus  fuse 
a  nobis,  in  utraque  hujus  tractatus  parte,  discussa  sunt  atque 
exposita. 

341.  Si  Dei  Providentia ,  scribit  ipse ,  non  prcesldet  rehus  hu- 
manis ,  nihil  est  de  religione  satagendum ;  sin  vero  et  species  re- 
rum  om?iium,  quam  profecto  ex  aliquo  verissimce  pulchritu- 
dinis  fonte  manare  credendum  est ,  et  interiory  nescio  quce , 
conscientia  Deum  qucerendumj  Deoque  serviendum ,  meliores 


CONCLUSIO. 


371 


quosque  a?itmos  quasi  puhlice  privatimque  hortatur ,  non  est 
desperandum  ah  eodem  ipso  Deo  aifotoritatem  aliquam  consti- 
tutam ,  quo  velut  gradu  certo  innitentes  adtoUamur  in  Deum, 
HcBC  autem )  seposita  ratione,  quam  sinceram  intelligere ,  ut 
sc&pe  diximus^  diflicillimum  stultis  est ,  dupliciter  nos  movet , 
partim  miraculis ,  partim  sequentium  multitudine...  miracu- 
lum  voco ,  quidquid  arduum  aut  insolitum  supra  spem  vel  fa- 
cultatem  mirantis  apparet,  in  quo  genere  nihil  est  populis  ap- 
tius ,  et  omnino  stultis  hominihus  y  quam  id  quod  seiisihus 
admovetur.  Sed  rursus  hcec  in  duo  dividuntur  ;  qucedam  enim 
sunty  quce  solamfaciunt  admirationem  ^  qucedam  vero  magnam 
etiam  gratiam  benevolentiamque  conciliant.  Nam  si  quis  vo- 
lantem  hominem  cernat  y  cum  ea  res  nihil  spectatori  afferat 
commode  prceter  ipsum  spectacidmn  ,  fniratur  tantummodo.  Si 
quis  gravi et desperato  morho  affectus ,  mox  utjussum  fuerit,  con- 
valescat,  admirationem  sanitatis  suce^  sanantis  etiam  caritate 
superahit.  Talia  facta  sunt illo  tempore,  quo  Deus  in  vero  homine^ 
quantumsaterat,  hominihus  apparehat.  Sanati ,  mundati  lepro- 
si.)  incessus  claudis ,  ccecis  visus^  surdis  auditus  est  redditus, 
Homines  illius  temporis  aquam  in  vinum  conversam ,  saturata 
quinque  millia  quinque  panihus ,  transita  pedihus  maria , 
ntortuos  resurgentes  viderunt;  ita  qucedam  corpori  manifestiori 
beneficia ,  qucedam  vero  menti  occultiori  signo,  et  omnia  homi- 
nibus  majestatis  testimonio  consulebant  ^  sic  in  se  tunc  ani- 
mas  errantes  mortalium  divina  commovehat  auctoritas.  Cur, 
inquis ,  ista  modo  non  fimitl  Quia  non  moverent  7iisi  7nira 
essent.  Nam  diei  et  noctis  vices  et  constantissimum  ordinem 
rerum  coelestium.,.  decedentes  redeuntesque  frondes  arboribus 
infinitam  vim  seminum ,  pulchritudinem  lucis,  colorum  sapo- 
rumque  varietates ,  da  quiprimum  videat  atque  sentiat,  cum  quo 
loqui  possimuSy  hebescit  obruiturque  tniraculis;  nos  vero  hcec 
omnia ,  non  cognoscendi  facilitate ,  quid  enim  his  causis  obs- 
curius  9  sed  certe  sentiendi  assiduitate  contemnimus.  Facta 
sunt  igitur  illa  opportmiissime ,  uty  his  multitudine  creden- 
tium  congregata  atque  propagata ,  in  ipsos  mores  utilis  converte- 
retur  auctoritas.  Mores  autem  quilihet  tantum  valent  ad  obti- 


372  DE    VERA.    REL.    ADV.    HETER. 

nendas  hominum  mentes,  ut  etiam  quce  in  his  prava  sunt^ 
quod  fere  superantihus  Ubidimbifs  evenit,  improbare  citius  et 
detestari  quam  deserere  aut  mutare  possimus,  Parum  ne  con- 
sultum  rebits  humanis  arbitraris ,  quod  7iihil  terrenum ,  nihil 
igneum ,  nihil  denique  quod  corporis  sensus  adtingit  y  pro  Deo 
colendum  esse ,  ad  quem  solo  intellectu  ambiendum  est,  non 
pauci  doctissimi  disputant y  sedimperitum  etiam  vulgus  marium 
feminarumque  in  tam  multis  diversisque  gentibus  et  credit  et 
prcedicat?  Quod  continentia  usque  ad  ieTiuissimum  victum  pa- 
nis  et  aquce ,  et  non  quotidiatia  solum ,  sed  etiam  per  contextos 
plures  dies  continuatajejunia,  quod  castitas  usque  ad  conjugis 
prolisque  contemptum ,  quod  patientia  usque  ad  criwes  flani- 
masque  neglectas ,  quod  liberalitas  usque  ad  patrimonia  distri-- 
huta  pauperibus ,  quod  denique  totius  hujus  mundi  aspernatio 
usque  ad  desiderium  mortis  intenditur^  Pauci  hcec  faciunt, 
pauciores  hene  prudenterque  faciunt;  sed  popidi  prohant ^  po- 
puli  audiunt,  populi  favent,  diligunt  postremo  populi ;  populi 
suam  imhecillitatem ,  quod  ista  non  possunt^  nec  sine  provectu 
mentis  in  Deum  ,  nec  sine  quihusdam  scintillis  virtutis ,  accu^ 
sant.  HoG  factum  est  divina  Providentia  per  Prophetarum  vati- 
cinia,  per  humafiitatem  doctrinamque  Christi ^  per  Apostolorum 
itinera  p  per  Martyrum  coyitumelias ,  cruces  ,  sanguinem  ,  mor- 
tes ,  per  Sanctorum  prcedicahilem  vitam,  atque  in  his  universis 
digna  rehus  tantis  atque  virtutihus ,  pro  temporum  opportuni- 
tatej  miracula.  Cum  igitur  tantum  auxilium  Dei^  tantum  pro- 
fectum  fructumque  videamus ,  duhitabimus  nos  ejus  Ecclesice 
condere  gre?nio  ,  quce  usque  ad  confessionem  generis  humani  ah 
Apostolica  Sede  per  successiones  Episcoporum ,  frustra  hcereti^ 
ticis  cirGumlatrantihus  9  et  partim  plehis  ipsius  judicio  ^  partim 
Conciiiorum  gravitate  y  partim  etiam  miraculorum  majestate 
damnatis ,  culmen  auctoritatis  ohtinuitf  Cui  nolle  primas  dare , 
vel  summce  profecto  impietatis  est^  vel  prcecipitis  arrogantice. 
Nam  si  nulla  certa  ad  sapientiam  salutemque  animis  via  est  y 
nisi  cum  eos  rationi  prcecolit  fides  ,*  quid  est  aliud  ingratum 
esse  opi  atque  auocilio  divino ,  quam  tanto  lahore  prceditce  auc^ 
toritati  velle  resistere  ?  Et  si  unaquceque  disciplina  y  quamquam 


CONGLUSIO.  373 

vitis  et  facilis  ^  ut  percipi  possit  ^  doctorem  aut  magistrum  re- 
quirit ,  quid  temerarice  superbice  plenius  ^  quam  divi?iorum  sa- 
cramentorum  libros  et  ab  interpretibus  suis  nolle  cognoscere , 
et  incognitos  velle  damnarel  Quamobrem  si  quid  te  vel  ratio  vel 
oratio  7iostra  commovit ,  et  si  veram  y  ut  credo ,  curam  tuigeris; 
velim  me  audias,  bo7iis  prceceptoribus  catholicce  christianitatis 
te  pia  fide ,  alacri  spe ,  simplici  caritate  committas;  Deumque 
ipsum y  cujus  unius  et  bonitate  facti  sumus ,  et  justitia  poenas 
luimus  y  etclementia  liberamury  orare  non  cesses.  Ita  tibineque 
prcecepta  et  disputationes  doctissimorum  hominum  et  vere  chris- 
tianorum ,  ncque  libri ,  neque  serence  ipsce  cogitationes  defue" 
ri7ity  quibus  facile  quod  quceris  invenias  (1). 

(1)  Lib.  De  utilitate  credendi  ,   capp.    i6  ,    17  ,    18  ,  tom,  viu  ,  opp. 
edit.  Maur. 


FINIS. 


375 

VERSIO  LATINA  LOCORUM  QVM  EX  SCRIPTORIBUS  ITALIS 
IN  HOC  YOLUMINE  CITANTUR. 

Pag.  155,  not.  1,  ex  Cl.  Manzoni  opere,  cui  titulus :  De  Doclrina  morali  catholica. 

Iterum  igitur  in  memoriam  revocabimus  axioma  illud,  nulli  nempe  doctrinae  ad- 
scribeudum  esse  nisi  id  quod  legitime  ex  principiis  ejus  deducitur,  nunquam  vero  ea, 
quae  homines  animi  passionibus  abrepti  ex  ipsa  deducere  possunt;  quodquidem  axioma 
si  religioni  applicemus ,  illico  patebit  eam  hac  etiam  in  re  omni  humanae  theoriae 
antecellere  notis  illis  sibi  propriis  nec  unquam  imitandis,  quibus  illustratur.  Excludit 
enim  omnem  consequentiam  damnosam  per  auctoritatem  illam  ipsam  qua  principia  sua 
consecrat ;  quod  quidem  ipsa  sola  praestare  potest.  Si  ratiocinia  ex  ratiociniis  deducens 
ad  quidquam  injusti  concludendum  deveneris,  te  male  ratiocinatum  esse  ne  dubites  ; 
quisincerus  est,  vel  ipsa  religione  de  suo  errore  monetur,  quia  ibi  semper  adsunt 
prohibitio  vel  minae ,  ubi  malum  quodcumque  apparuerit.  Inique  igitur  quispiam  ve- 
ritatibus  revelatis  altribuet  mutua  hominum  odia  vel  caedes,  cum  potius  dicendura 
sit  :  Adeo  proclives  inveniuntur  homines  ad  se  invicem  odio  habendos  sibique  no- 
cendum  ,  ut  a  religione  ipsa,  quae  tamquara  legera ,  nulla  exceptione  enervandam ,  prae- 
ceptum  mutui  amoris  ipsis  inculcat,  praetextum  discordiarum  desumpserint. 

Religio  catholica  nunquam  fuit  vel  esse  potuit  discordiarum  causa  directa  et  natu- 
ralis;  at  nihil  furiosis  non  telum  est...  Discordiae  autera  nunquam  exarserunt  in- 
ter  homines  pridem  concordes  et  unanimes,  sed  in  iis  rerura  et  temporum  circumstantiis, 
in  quibus ,  ferocientibus  animis ,  omnia  passionibus  et  inimicitiis  flagrabant.  Quando- 
cumque  igitur  quoddam  salutaris  et  benigni  religionis  influxusexemplum  narrat  historia, 
nemo  non  agnoscet  causam  aliquam  ,  quae  naturalem  suum  producit  effeclum.  Inlra  alia 
citanda  occurrit  illa  ,  quam  vocant,  Treuga  Dei ,  quae ,  tamquam  humanitatis  et  concordiae 
vox,  inter  provocantium  et  vindicantium  clamores  audiebatur,  vox  quidem  Evangelii, 
Episcoporum  et  Sacerdotum  ore  prolata.  Si  velimus  igitur  explicare,  qui  fiat  ut  sub 
religionis  praetextu  vexationes  exerceantur,  ponamus  necesse  est  homines  vel  igno- 
ranlia  vel  mala  fide  obcoecatos ,  exacerbatos  animos,  praeconcepta  odia ,  consilia  et 
propositum  occulta,  passionem  adeo  vehementera  ,  ut  intellectus  viliatus  jara  aquiescat 
iis,  quae  lege  religionis  proscribuntur.  S.  Ambrosius  frangere  vasa  sacra  eaque 
vendere  non  dubitat ,  ad  redimendos  servos  Illyricos ,  plerosque  Arianos ;  Augustam 
Trevirorum  se  confert  S.  Martinus  Turonensis  ut  pro  Priscillianistis  apud  Impe- 
ratorem  intercedat,  et  tamquam  excommunicatos  habet  Itacium  caeterosque  Epis- 
copos,  qui  principera  moverant,  ut  contra  illos  saeviret ;  pro  Donatistis  (a  quibus 
quantum  sit  perpassa  Ecclesia  nemo  ignorat)  Proconsulem  Africae  supplicibus  verbis 
orat  S.  Augustinus :  Te  precamur  y  ait,  ut  eorum  vHcb  parcas ,  Deum  precamur ,  ut 
resipiscant.  Ecce  veros  Catholicos ;  hujusmodi  exemplis  ecclesiastica  abundat  historia. 

Pag.  161,  not  3,  ex  Eminent.  Cardin.  Pallavicini  opere,  cui  litulis  :  De  Arte 
perfectionis  chrisliance. 

Ne  quis  dubitet,  quin  totius  orbisconversio,  sine  miraculorum  ope  peracta,  miraculi 
vel  maximi  speciem  prae  se  tulisset ,  animadvertendura  est  imprimis  fidei  nostrae  myste- 
ria,  quemadmodum  in  sua  existentia  superant  omnem  vim  naturae  creatae ,  ita  in  sua  cre- 
dibilitate  oranera  ejus  intellectum  transcendere  ;  quapropter  neque  ea  quae  natura 
creata  facit ,  neque  ea,  quae  cognoscit,  sufficiunt,  ut  illa  mysteria  prudenter  credi- 


376 

bilia  efficiantut;  solis  itaque  miraculis,  utpote  teslimoniis  Ipsius  Dei,  qui  neque 
errare ,  neque  decipere  potest ,  sufficienti  credibilitate  illustrantur.  Duplicis  autem 
generis  esse  queunt  miracula  :  vel  exteriora  nempe  et  sensibus  manifesta  ,  prout 
est  illuminatio  coecorum  et  mortuorum  resuscilatio ,  et  hoc  intelligit  S.  Auguslinus 
sub  universali  nomine  miraculi  in  primo  membro  suae  disjunclionis ;  vel  interiora  , 
movendo  scilicet  intellectumetvoluntatem  ad  id  ,  quod  per  naturamforel  impossibile, 
et  hoc  est  miraculum  illud  mirabilius,  quod  evenlurum  fuisse  a  S.  Auguslino  affir- 
matur,  si  orbis  totus  absque  miraculo  priorisgeneris  ad  fidem  Christifuissetconversus. 
Id  autem  jure  merito  affirmat ;  horum  enim  «liraculorum  praestautius  dicendum  est 
illud,  in  quo  Deus  nobilioris  nalurae  dominum  absolutum  se  ostendit;  nalura  vero  in- 
tellectualis  corporali  naturae  omnlno  praestat;  minus  igitur  miraculum  erit  exccecatum 
oculum  ad  pristinae  visionis  statum,  vel  defuncti  corporis  vitam  revocare,  quam  intel- 
lectum  in  actus  operalionis  suae  naturalis  modum  excedentes,  extollere.  At  profecto 
id  evenisset,  si  homines  utique  innumerabiles  et  saplenlissimi  absque  externorum 
miraculorum  argumento  iis  mysteriis  fidem  praestilissenl ,  quae  omnem  naluralem 
cognitionem  lam  longe  exsuperant,  praesertim  cum  huic  fidei  obslilisset  appelilus 
inferior,  qui  in  hujusmodi  credulitalem  non  parum  influit;  fides  enim  omnes  qui 
credebant,  ut  se  ipsos  tamquam  nocenles  ac  suppliciiaeterni  reos  damnarent,  cogebat, 
nisi  valedixissent  voluptatibus,  in  quas  communis  sensus  et  corrupta  natura  homines 
rapere  solet.  Nihilominus  veritates  fidei  tam  alte  infixae  sunt  in  cordibus  eorum ,  ut 
nec  de  aliis  rebus  scriberent ,  nec  aliis  intellectum  cibarent ,  nec  erga  alias  affectus 
inflammarent.  Pro  fide  tuenda  homines  quidam  sapientissimi  mortem  subiere,  inter 
quos  S.  Justinus ,  S.  Irenaeus  et  S.  Cyprianus;  alii  honoribus  voluptatibusque  renun- 
ciarunt,  ut  S.  Paulinus ;  alii,  vitae  austerae  exerciliis  se  dediluri,  eremi  secreta 
pelierunt ,  ut  S.  Hleronymus  et  Arscnius;  aliisensuum  deleclationes,  in  quibus  antea 
velutimmersi  jacebant ,  vel  omnem  lilterarum  profanarum  disciplinam,  in  qua  maxime 
yalebant,  prorsus  tepudiarunt,  ut  S.  Augustinus.  Verum ,  ut  plura  dicam  uno  verbo 
quam  plurimis ,  commemorare  sufficiat ,  huic  fidei ,  nulla  vi  adhibila,  sed  sponte 
adhaesisse  totum  romanum  Imperium,  in  quo  invenire  erat  homines,  qui  maxime 
ingenio  et  humana  sapientia florebant ,  quamvisantea  opinionibus,  quoad  intellectum, 
et  aff^ectibus  quoad  voluntatem ,  fidei  omnino  contrariis  continuo  adhaesissent. 

Pag.  241 ,  not  1 ,  ex  Cl.  Manzoni  opere  ,  cui  titulis  :  De  Doctrina  morali  catholica : 

Diversitas  haec  vel  polius  latitudo  significationis  praecipue  reperitur  in  vocabulis  ad 
morales  disposiliones  exprimendas  usitati*.  Altamen  certum  est ,  homines  mutua 
dicta  intelligere,  si  non  accurate,  approximative  sallem  ,  quando  iis  vocabulis  utun- 
tur ,  vel  ea  audiunt;  imo  ne  dispulare  quidem  possent ,  nisi  plus  minusve  se  mu- 
tuo  intelligerent,  etsimilem,  ex  aliquasaltem  parle,  vocabulis,  de  quibusest  quaestio, 
significationem  tribuerent.  Quapropter  dixit  auclor  quidam,  nullas  oriri  de  mero  vocabulo 
disputationes,  cum  omnes  necessario  circa  ideas  versentur.  Et  revera  dlclum  hoe 
explicabimus ,  si  observare  velimus  in  slngulis  vocabulis ,  quibus  ideae  morales  expri- 
muntur  {quod  et  de  celeris  dici  debet ) ,  inesse  ideam  praedominantem  et  generalissimam, 
quae  ab  omnibus  facile  agnoscitur ,  quamvis  varias  omnino ,  et  juxta  varias  hominum 
indoles,  indefinitas  subeat  modificationes ;  idea  autem  haec  praecipua  continuo  appa- 
ret,  et  complexum  idearum,  ut  ita  loquar,  quem  vocabulo  illo  significare  intendimus, 
omnino  regit. 


IIVDEX- 


377 


PRJEFATIO   EDITORUM    lOVANIENSlUM, 
PRJEFATIO    AUGTORIS. 
PROIEGOMENA. 


TRACTATUS  DE  VERA  RELIGIONE, 

PARS  PRIOR  ADVERSUS  INCREDULOS. 

CAPUT  I.         De  divin^  reveiationis  possibiiitate. 
PROP.  I.  Possibilis  est  divina  revelatio  immediata, 

DlFFlGUITATES. 

PROP.  II.        Possibilis  est  divina  revelatio  mediata. 

DlFFIGUITATES. 

PROP .  III .  Possibilis  est  revelatio  illarum  veritatum,  quce 
mentis  nostrce  captum  excedunt ,  seu  est 
possibilis  mysteriorum  revelatio. 

DlFFicUITATES. 

De  reveiationis  negessitate. 

Ex  eo^quodnulluspopulus  divina  revelatione 
destitutus  dignum  Deo  cultum  exhibuerit, 
atque  in  absurdos  contra  satice  ethices  er- 
rores  delapsus  non  fuerit ,  jure  infertur 
divincB  supernaturalis  revelattonis  neces^ 
sitas. 

DjFFIGUlTATES. 

T.  I.  25 


CAPUT  II. 
PROP.  I. 


Pag. 

V 

IX 

XIII 


3 

4 
5 
7 

ib. 

9 
10 
16 


19 
21 


378 


INDEX. 


PROP.  II  Eos  eo,  quod  nulla  humana  sapientia  aut 
industria  populos  revelatione  destitutos 
revocare  valuerit  ab  universali  illa  defec" 
tione  sive  circa  ctdtum  sive  circa  mores , 
jure  rursum  infertur  divince  ac  superna- 
turalis  revelationis  necessitas. 

DlFFIGULTATES. 

PROP.  III.  Cum  humana  ratio  eoc  se  motiva  sufficientia 
non  prcpbeat  ad  homines  in  officio  conti- 
nendos  atque  a  vitiia  retrahendos  y  iterum 
necessitas  jure  infertur  divince  ac  superna- 
turalis  revelationis  etiam  in  iis,  quce  na- 


26 

29 


p 

turali  rationis  lumine  cognosci  possunt. 

32 

DlFFIGULTATES. 

35 

CAPUT.  III. 

De    NOTIS    DIVINJE    AG    SUPERNATURALIS    REVELA- 

Tioms. 

41 

Ahtic.  I. 

De  miraculis. 

42 

PROP.  I. 

Miracula  sunt  possibilia. 

46 

DlFFlGULTATES. 

47 

PROP.  II. 

Miracula  certissimam  notam  exhibentaddig- 
noscendam   divinam  ac  supernaturalem 

revelationem. 

51 

DlFFIGULTATES    EX    RATIONE. 

52 

DlFFIGULTATES    EX    DJEMONUM    EFFIGAGIA. 

56 

DlFFIGULTATES    EX    HISTORIA. 

60 

*  t 

DlFFlGULTATES    EX    DEFEGTU    GERTITUDINIS. 

65 

DlFFlGULTATES  EX  INTIMA  HOMINIS  VI  ET  EFFIGAGIA« 

72 

Artig.   II. 

De  prophetia. 

77 

§1- 

De  prophetiae  possibilitate. 

79 

PROP. 

Prophetia  est  possibilis. 

ib. 

DlFFIGULTATES. 

80 

§2. 

De  vi  et  efficacia  prophetiae  ad  ostendendam 

divinitatem  revelationis. 

81 

IIVDEX. 


379 


PROP. 

CAPUT  IV. 
PROP.  I. 


.# 


PROP.  II. 


PROP.  III. 


PROP.  IV. 


PROP.  V. 


Prophetia  est  certissimum  divince  ac  super- 
naturalis  revelationis  argumentum.  82 

DlFFICUITATES.  83 

DlFFICULTATES    EX    ETHNICGRUM    VATICIWIIS.  92 

De    EXISTENTIA    DIVINJE    AG    SUPERNATURALIS    RE- 

VELATIONIS.  100 

Christus  miraculis  et  vaticiniis ,  prcesertim 
vero  sua  a  mortuis  resurrectione  ^  divinam 
suimissionem  comprobavit,  seu  divinafacta 
est  ac  supernaturalis  in  Novo  Testamento 
per  Christum  revelatio,  101 

DlFFICULTATES    ADVERSUS    ChRISTI    MIRACULA    ET 

vaticinia.  107 

Difficultates  gontra  Christiresurrectionem.  117 

Doctrince  evangelicce  excellentia  et  sanctitas 
divinamac  supernaturalem  Christi  mis^ 
sionem  invictissime  confirmat.  129 

Difficultates.  137 

Admirabilis  christiance  religionis  propagatio 
in  omnibus  suis  adjunctis  spectata  ineluc" 
iabile  pariter  suppeditat  divince  ac  super- 
naturalis  Christi  missionis  argumentum.   159 

DlFFICULTATES.  162 

Conservatio  christiance  Religionis  in  omnibus 
suis  adjunctis  spectata  non  minus  certum 
divince  ac  supernaturalis  Christi  missionis 
suppeditat  argmnentum .  171 

DlFFICULTATES.  176 

Christianorum  martyrum  testimonium  om- 
nibus  ejus  adjunctisperpensis  validissimum 
etiam  est  divince  ac  supernaturalis  Christi 
missionis  argumentum.  180 

DlFFlCULTATES  xk\n  187 

Conclusio  prioris  parlis.  200 


380 


inDEX. 


PARS  ALTERA  ADVERSUS  HETERODOXOS. 


PROP.  I.  Validissimce  rationes  ostendunt,  de  via  or^ 

dinaria  divinam  revelationem  ah  auctori- 
tate  divinitus  instituta  atque  infallibili  cus- 
todiriy  atque  propom  debere,  207 

DlFFIGUlTATES.  210 

PROP.  11.         Sola  Ecclesia  a  Christo  tnstituta  instructa  est 

hac  infallibili  auctoritate.  215 

DlFFIGULTATES.  220 

PROP.  III.  Sola  proinde  Ecclesia  Christi  est  custos  et  in- 
terpres  infallibilis  divince  revelationis ,  sive 
viva  voce  per  traditionem  transmissce ,  sive 
litteris  consignatce,  224 

DlFFIGULTATES.  226 

PROP.  IV.       Ecclesia  Christi  estuna^  visibilis  atque  per- 

petua.  230 

DlFFIGULTATES.  236 

PROP.  V.        Hinc  sola  Ecclesia  catholica  est  vera  Ecclesia 

Christi.  248 

DlFFlGULTATES.  257 

PROP.  VI.  Quicumque  quovis  tempore  spiritus  privati 
placita  sectando  sese  opponunt  Ecclesice 
catholicce  magisterio,  rebelles  sunt,  sectarii 
et  novatores,  264 

DlFFIGULTATES.  269 

PROP.  VII.  Quoad  eosy  qui  auctoritatem  rejiciunt  catho- 
licce  Ecclesice  y  ut  spiritus  privati  placita 
sectentur^  nulla  datur  vera  p,des  ,  sed  opi* 
nio  tantum ,  vel  duhium,  276 

DlFFIGULTATES.  284 

PROP.  VIII .    Hceretici  et  schrismatici  declarati  eostra  Christi 

Ecclesiam  sunt.  290 


INDEX. 


381 


DlFFICULTATES. 

PROP.  IX.  Protestantismi  origo  ac  varice  phases  ipsius 
arguunt  falsitatem, 

DlFFlGULTATES. 

PROP.  X.  Sterilitas  Protestantismi  in  suis  missionibus 
apud  infideles  novum  est  ipsius  falsitatis 
argumentum. 

DlFFICULTATES. 

PROP.  XI.  Culpabiliter  in  hceresi  vel  schismate  vel  in- 
credulitate  ex  hac  vita  decedentibus  nulla 
sdlus  essepotest,  seit  extra  Ecclesiam  catho- 
licam  nulla  datur  salus, 

DlPFICULTATES. 

PROP.  XII.      Tolerantia  religiosa  est  impia  et  ahsurda, 

DlFFICULTATES. 

Conclusio. 

Versio  latina  locorum ,  quae  ex  scriptoribus 
italis  in  hoc  volumine  citantur. 


294 

297 
310 


316 
326 


331 
340 
345 
350 
362 

375 


NlfllL  OBSTAT 
Raphabl  Forhari  ,  Censor  Theol,  Deput. 

NIHIL  OBSTAT 

Garolvs  Raisach,  Censor    Theol,  Deput. 

IMPRIMATUR 

F.  D.  Bbttaoni  ,  Ord.  Prced.  S.  P.  A,  Mag, 

IMPRIMATUR 

A.  PiATTi,  Jrchiep,   Trapezunt,  Ficeagerens, 

IMPRIMATUR 

MECHLiifiiE  14  Februarii  1838. 

J.  B,  Pauwbls,  F^ic,  Gen, 


.^fe: